Thực hành: Tìm hiểu về cơ hội, thách thức của toàn cầu hoá và khu vực hoá kinh tế
Dùng số liệu xuất, nhập khẩu của Việt Nam từ khi gia nhập WTO (2007) để chọn đúng dạng biểu đồ, tính cán cân thương mại, tốc độ tăng trưởng, tỉ trọng; từ đó nêu được cơ hội và thách thức của hội nhập, có dẫn chứng, theo dàn ý một báo cáo ngắn.
Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 3
⚡ Nhớ nhanh
- 1Số liệu mẫu (tỉ USD): xuất khẩu 48,6 (2007) → 405,5 (2024), gấp 8,3 lần; nhập khẩu 62,7 → 380,8. Cán cân từ nhập siêu 14,1 (2007) sang xuất siêu 24,7 (2024).
- 2Cơ hội: mở rộng thị trường (giảm thuế, bớt rào cản), thu hút vốn FDI, tiếp nhận công nghệ, kinh nghiệm quản lí, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, thêm việc làm, sức ép cải cách.
- 3Thách thức: cạnh tranh gay gắt ngay trên sân nhà, phụ thuộc thị trường, vốn, công nghệ nước ngoài (năm 2024 khối FDI chiếm 71,7 % xuất khẩu), dễ chịu khủng hoảng bên ngoài, nguy cơ nhận công nghệ lạc hậu, ô nhiễm, giữ bản sắc và tự chủ.
- 4Mốc hội nhập của Việt Nam: ASEAN 1995, APEC 1998, WTO 2007; hiệp định thế hệ mới CPTPP, EVFTA, RCEP. Báo cáo: mở đầu → cơ hội (số liệu) → thách thức (số liệu) → liên hệ Việt Nam → kết luận, đề xuất → tài liệu tham khảo.
- 5Tính nhanh: cán cân = xuất − nhập (âm là nhập siêu); tốc độ = năm sau : năm gốc × 100 %; tỉ trọng xuất khẩu = xuất : (xuất + nhập) × 100 %.
👀 Nhìn là hiểu
Xưởng biểu đồ xuất nhập khẩu Việt Nam 2007 – 2024: xem bốn biểu đồ từ cùng một bảng tự vẽ dần (cột ghép, hai đường tốc độ tăng trưởng, hai tròn 2007 – 2024, miền), kéo thanh năm để tự xem; "Chọn biểu đồ" kéo thẻ dạng biểu đồ vào khung theo từ khoá của đề; "Xưởng tính" làm từng bước cán cân thương mại, tốc độ tăng trưởng, tỉ trọng xuất khẩu.
Bảng số liệu: giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam (tỉ USD)
| Năm | Xuất khẩu (tỉ USD) | Nhập khẩu (tỉ USD) |
|---|---|---|
| 2007 | 48,6 | 62,7 |
| 2015 | 162,1 | 165,6 |
| 2020 | 282,6 | 262,7 |
| 2024 | 405,5 | 380,8 |
Nguồn: Tổng cục Thống kê (Cục Thống kê), giá hiện hành, làm tròn. Năm 2007: năm Việt Nam gia nhập WTO.
- Xuất khẩu
- Nhập khẩu
Biểu đồ giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam, giai đoạn 2007 – 2024 (tỉ USD)
Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.
💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.
1 📊 Chọn biểu đồ cho số liệu thương mại
Xuất, nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam (tỉ USD, Tổng cục Thống kê)
| Năm | Xuất khẩu | Nhập khẩu | Cán cân |
|---|---|---|---|
| 2007 (vào WTO) | 48,6 | 62,7 | −14,1 |
| 2015 | 162,1 | 165,6 | −3,5 |
| 2020 | 282,6 | 262,7 | +19,9 |
| 2024 | 405,5 | 380,8 | +24,7 |
Dạng bài
Chọn biểu đồ theo từ khoá của đề
- 1 "So sánh giá trị xuất khẩu, nhập khẩu từng năm" (cùng đơn vị) ⇒ cột ghép.
- 2 "Tốc độ tăng trưởng", "năm gốc = 100 %" ⇒ đường, các đường cùng xuất phát từ 100 %.
- 3 "Cơ cấu" ở 1 – 3 thời điểm ⇒ tròn; "chuyển dịch cơ cấu" từ 4 năm trở lên ⇒ miền.
- 4 Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung, phạm vi (Việt Nam), thời gian, đơn vị (tỉ USD hoặc %) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Vẽ miền cho chỉ hai năm, hoặc vẽ cột cho đề hỏi "cơ cấu". Hai năm ⇒ tròn; từ bốn năm ⇒ miền.
Đề: "Thể hiện cơ cấu giá trị xuất, nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam năm 2007 và năm 2024". Chọn biểu đồ và tính số liệu cần vẽ.
Hướng dẫn giải
2 🧮 Tính cán cân, tốc độ, tỉ trọng
Dạng bài
Ba chỉ số hay hỏi
- 1 Cán cân thương mại = xuất khẩu − nhập khẩu; dương = xuất siêu, âm = nhập siêu.
- 2 Tốc độ tăng trưởng = giá trị năm sau : giá trị năm gốc × 100 (%).
- 3 Tỉ trọng xuất khẩu = xuất khẩu : (xuất khẩu + nhập khẩu) × 100 (%).
- 4 Kiểm tra: xuất siêu ⇔ tỉ trọng xuất khẩu trên 50 % ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy nhập trừ xuất (sai dấu); chia xuất cho nhập (ra 106,5 %) rồi gọi là tỉ trọng — tỉ trọng phải chia cho TỔNG.
Năm 2024 xuất khẩu 405,5, nhập khẩu 380,8 tỉ USD; năm 2007 xuất khẩu 48,6 tỉ USD. Tính cán cân 2024, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu 2024 (2007 = 100 %) và tỉ trọng xuất khẩu 2024.
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Xuất siêu nghĩa là doanh nghiệp trong nước xuất khẩu giỏi" — chưa chắc: năm 2024 khối FDI xuất siêu 50,3 tỉ USD còn khu vực trong nước nhập siêu 25,5 tỉ USD.
- ✦"Bằng 834,4 % là tăng 834,4 %" — sai: tăng thêm 734,4 %.
3 ⚖️ Cơ hội và thách thức
Mỗi cơ hội đi kèm một thách thức
| Lĩnh vực | Cơ hội | Thách thức |
|---|---|---|
| Thị trường | Xuất khẩu dễ hơn nhờ giảm thuế | Hàng nhập khẩu cạnh tranh ngay trong nước |
| Vốn | Thu hút đầu tư nước ngoài | Phụ thuộc dòng vốn bên ngoài (FDI 71,7 % xuất khẩu năm 2024) |
| Công nghệ | Tiếp nhận công nghệ, quản lí | Nguy cơ nhận công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm |
| Lao động | Thêm việc làm, nâng kĩ năng | Đòi tay nghề cao; lao động giản đơn dễ mất việc |
| Văn hoá – xã hội | Giao lưu, tiếp thu tinh hoa | Giữ bản sắc, phân hoá giàu nghèo |
Vì sao vừa là cơ hội vừa là thách thức?
- ✦Giảm rào cản mở cửa theo cả hai chiều: hàng Việt Nam vào thị trường thế giới dễ hơn, hàng nước ngoài vào Việt Nam cũng dễ hơn.
- ✦Nhiều thách thức nằm bên trong: năng suất lao động thấp, công nghệ lạc hậu, thể chế chưa hoàn thiện, doanh nghiệp nhỏ.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Tham gia nhiều hiệp định thì doanh nghiệp tự động được lợi" — sai: phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng, môi trường, lao động.
- ✦"Nước đang phát triển nên đứng ngoài toàn cầu hoá để tránh rủi ro" — sai: đứng ngoài thì mất cơ hội và tụt hậu xa hơn; đúng là hội nhập chủ động, có lộ trình.
4 📝 Dàn ý báo cáo (không chấm)
Năm phần
- ✦Mở đầu: khái quát toàn cầu hoá, khu vực hoá; Việt Nam vào ASEAN 1995, APEC 1998, WTO 2007.
- ✦Cơ hội: mỗi ý một số liệu, ví dụ (xuất khẩu gấp 8,3 lần sau 17 năm; chuyển sang xuất siêu).
- ✦Thách thức: mỗi ý một dẫn chứng (khối FDI chiếm 71,7 % xuất khẩu; khu vực trong nước còn nhập siêu).
- ✦Kết luận, đề xuất: nâng chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn, tận dụng ưu đãi thuế, giữ tự chủ.
- ✦Tài liệu tham khảo: nguồn tin cậy — UNCTAD, WTO, Tổng cục Thống kê, Trung tâm WTO và Hội nhập, báo chính thống.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Chọn dạng biểu đồ
- 1Nhận biết
Để so sánh giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam trong từng năm 2007, 2015, 2020, 2024, dạng biểu đồ thích hợp là
- 2Thông hiểu
Thể hiện chuyển dịch cơ cấu giá trị xuất, nhập khẩu của Việt Nam qua bốn năm 2007, 2015, 2020, 2024, dạng biểu đồ thích hợp nhất là
- 3Thông hiểu
Thể hiện tốc độ tăng trưởng giá trị xuất khẩu và nhập khẩu (2007 = 100 %), dạng biểu đồ thích hợp là
Tính từ bảng
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng (tỉ USD): Cán cân thương mại năm 2020 là tỉ USD (xuất siêu).
- 2Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giá trị xuất khẩu năm 2024 gấp bao nhiêu lần năm 2007? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 3Thông hiểu Với bảng ở câu trên, tỉ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch năm 2007 là bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 4Vận dụng Với bảng ở câu trên, lấy 2007 = 100 %, giá trị nhập khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 5Vận dụng Với bảng ở câu trên, giai đoạn 2007 – 2024 bình quân mỗi năm giá trị xuất khẩu tăng thêm bao nhiêu tỉ USD? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
Đọc bảng, nhận xét
- 1Thông hiểu
Dựa vào bảng (tỉ USD): Năm nào Việt Nam còn nhập siêu?
- 2Thông hiểu
Với bảng ở câu trên, nhận xét nào đúng?
- 3Vận dụng
Năm 2024, khối doanh nghiệp FDI xuất khẩu 290,9 tỉ USD trong tổng 405,5 tỉ USD. Nhận định nào đúng nhất?
Cơ hội, thách thức
- 1Nhận biết
Đâu là cơ hội mà toàn cầu hoá mang lại cho các nước đang phát triển?
- 2Nhận biết
Việt Nam gia nhập Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) năm
- 3Thông hiểu
Vì sao hội nhập vừa là cơ hội vừa là thách thức với doanh nghiệp trong nước?
- 4Vận dụng
Để tận dụng ưu đãi thuế của các hiệp định thương mại tự do, giải pháp hiệu quả nhất cho nông sản Việt Nam là
- 5Nhận biết
Nguồn nào phù hợp nhất để lấy số liệu thương mại, đầu tư quốc tế cho bài báo cáo?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Nhận biết
Thách thức của toàn cầu hoá đối với các nước đang phát triển là
- 2Thông hiểu
Muốn được hưởng thuế ưu đãi của một hiệp định thương mại tự do, hàng xuất khẩu phải
- 3Vận dụng
Dựa vào bảng (tỉ USD): Biểu đồ thích hợp nhất để thể hiện cơ cấu giá trị xuất, nhập khẩu năm 2007 và 2024 là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Cho bảng giá trị xuất, nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam (tỉ USD):
a)Từ năm 2007 đến 2024, giá trị xuất khẩu tăng nhanh hơn giá trị nhập khẩu.
b)Năm 2015 Việt Nam xuất siêu 3,5 tỉ USD.
c)Năm 2024, xuất khẩu chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.
d)Cán cân thương mại năm 2020 lớn hơn năm 2024.
- 2Vận dụng
Năm 2024, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) xuất khẩu 290,9 tỉ USD, xuất siêu 50,3 tỉ USD; khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 25,5 tỉ USD; cả nước xuất khẩu 405,5 tỉ USD.
a)Khối FDI chiếm khoảng 71,7 % giá trị xuất khẩu của cả nước.
b)Xuất siêu của cả nước chủ yếu nhờ khu vực kinh tế trong nước.
c)Số liệu cho thấy một thách thức: xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào khối FDI.
d)Vì phụ thuộc FDI nên giải pháp đúng là ngừng thu hút vốn nước ngoài.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng (tỉ USD): Cán cân thương mại năm 2024 là bao nhiêu tỉ USD? (một chữ số thập phân) Đáp số:
- 2Thông hiểu Với bảng ở câu trên, cán cân thương mại năm 2015 là bao nhiêu tỉ USD? (ghi dấu trừ nếu nhập siêu, một chữ số thập phân) Đáp số:
- 3Vận dụng Với bảng ở câu trên, lấy 2007 = 100 %, giá trị xuất khẩu năm 2024 bằng bao nhiêu %? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
- 4Vận dụng Với bảng ở câu trên, tỉ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch năm 2024 là bao nhiêu %? (một chữ số thập phân) Đáp số:
- 5Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giá trị nhập khẩu năm 2024 gấp bao nhiêu lần năm 2007? (một chữ số thập phân) Đáp số:
- 6Vận dụng Năm 2024 khối FDI xuất khẩu 290,9 tỉ USD, cả nước xuất khẩu 405,5 tỉ USD. Khối FDI chiếm bao nhiêu % xuất khẩu? (một chữ số thập phân) Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay hỏi: phân biệt cơ hội (thị trường, vốn, công nghệ, chuỗi giá trị, cải cách) với thách thức (cạnh tranh, phụ thuộc, khủng hoảng, công nghệ lạc hậu, bản sắc); mốc ASEAN 1995 – APEC 1998 – WTO 2007; dạng biểu đồ cho số liệu xuất nhập khẩu.
- •Phần II hay cho bảng xuất nhập khẩu: ý dễ sai là nhầm dấu cán cân (xuất siêu / nhập siêu), chia xuất cho nhập rồi gọi là tỉ trọng, coi xuất siêu là nhờ doanh nghiệp trong nước.
- •Phần III: cán cân = xuất − nhập, tốc độ tăng trưởng (năm gốc = 100 %), gấp mấy lần, tỉ trọng = phần : tổng. Bài này nối với bài 2 (biểu hiện, hệ quả toàn cầu hoá), bài 14 (kinh tế đối ngoại Đông Nam Á) và Địa lí 12 (thương mại Việt Nam).
Một số tổ chức quốc tế và khu vực, an ninh toàn cầu