Một số tổ chức quốc tế và khu vực, an ninh toàn cầu
Nhớ năm thành lập, thành viên, mục tiêu của Liên hợp quốc, IMF, WTO, APEC và năm Việt Nam tham gia; phân biệt an ninh truyền thống với phi truyền thống, giải thích vì sao các vấn đề an ninh toàn cầu cần hợp tác quốc tế; đọc được bảng số thành viên Liên hợp quốc.
Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 4
⚡ Nhớ nhanh
- 1Liên hợp quốc (1945, 193 quốc gia; Việt Nam 1977): duy trì hoà bình, an ninh quốc tế, hợp tác kinh tế – xã hội – văn hoá – nhân đạo, bảo vệ quyền con người; có tổ chức chuyên môn UNESCO, WHO, UNICEF, FAO…
- 2IMF (Hội nghị Bret-tơn Út 1944; Việt Nam 1976): hợp tác tiền tệ, ổn định tài chính, hỗ trợ tài chính tạm thời khi khó khăn cán cân thanh toán. WTO (1995, 166 thành viên; Việt Nam 2007): luật lệ thương mại chung, giải quyết tranh chấp thương mại.
- 3APEC (1989, 21 nền kinh tế; Việt Nam 1998, đăng cai 2006 và 2017): diễn đàn tự do hoá thương mại, đầu tư châu Á – Thái Bình Dương, cam kết tự nguyện.
- 4An ninh truyền thống: quân sự — chiến tranh, xung đột vũ trang, tranh chấp lãnh thổ. Phi truyền thống: lương thực, năng lượng, nguồn nước, an ninh mạng, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, khủng bố… — vượt biên giới ⇒ phải hợp tác quốc tế. Hoà bình: đối thoại, tôn trọng luật pháp quốc tế, chủ quyền.
- 5Tính nhanh: tăng thêm = năm sau − năm trước; bình quân năm = tăng thêm : số năm; gấp mấy lần = sau : trước; tỉ lệ = phần : tổng × 100.
👀 Nhìn là hiểu
Tự chạy bốn cảnh: đường số thành viên Liên hợp quốc vẽ dần 1945 → 2024 (kéo thanh năm để tự xem), trục thời gian năm lập (●) và năm Việt Nam tham gia (★) của IMF, LHQ, APEC, WTO, sông Mê Công có đập thượng nguồn làm hạ nguồn thiếu nước, rồi so sánh an ninh truyền thống – phi truyền thống. "Tự ghép": kéo 9 thẻ việc vào ô Liên hợp quốc / IMF / WTO / APEC.
Liên hợp quốc thành lập năm 1945, có 51 nước sáng lập.
1 🇺🇳 Liên hợp quốc
Cần nhớ
- ✦Thành lập năm 1945 sau Chiến tranh thế giới thứ hai, 51 nước sáng lập; nay 193 quốc gia thành viên (từ năm 2011). Việt Nam gia nhập năm 1977.
- ✦Mục tiêu hàng đầu: duy trì hoà bình và an ninh quốc tế; thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác giải quyết vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá, nhân đạo; bảo vệ quyền con người.
- ✦Tổ chức chuyên môn: UNESCO (giáo dục, khoa học, văn hoá), WHO (y tế), UNICEF (trẻ em), FAO (lương thực, nông nghiệp)…
Dạng bài
Đọc bảng, biểu đồ số thành viên Liên hợp quốc
- 1 Tìm đoạn dốc nhất (tăng thêm nhiều nhất trong một khoảng ngắn).
- 2 Tính tăng thêm = năm sau − năm trước; khoảng năm khác nhau thì so bình quân mỗi năm.
- 3 Giải thích bằng sự kiện lịch sử: các nước giành độc lập rồi gia nhập.
- 4 Kiểm tra: đoạn nằm ngang (từ 2011) nghĩa là gần như mọi quốc gia được công nhận rộng rãi đã là thành viên ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Coi đoạn 1990 – 2000 (thêm 30 nước, do nhiều quốc gia mới ra đời ở châu Âu) là dốc nhất; hoặc giải thích bằng "châu Đại Dương".
Số thành viên Liên hợp quốc: 1945 là 51, 1960 là 99, 1970 là 127. Tính số nước tăng thêm giai đoạn 1945 – 1970, số lần tăng và giải thích.
Hướng dẫn giải
2 🏛️ IMF, WTO, APEC
Bốn tổ chức — năm lập, thành viên, Việt Nam, việc chính
| Tổ chức | Lập | Việt Nam | Việc chính |
|---|---|---|---|
| Liên hợp quốc | 1945 | 1977 | Hoà bình, an ninh; hợp tác phát triển |
| IMF | 1944 | 1976 | Tiền tệ, ổn định tài chính, hỗ trợ khi khó khăn cán cân thanh toán |
| WTO | 1995 | 2007 | Luật thương mại, giải quyết tranh chấp thương mại |
| APEC | 1989 | 1998 | Diễn đàn tự do hoá thương mại, đầu tư châu Á – Thái Bình Dương |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"WTO cho các nước vay khi khủng hoảng" — sai: đó là việc của IMF; WTO lo luật lệ và phân xử tranh chấp thương mại.
- ✦"APEC có 21 quốc gia" — sai cách gọi: APEC có 21 nền kinh tế thành viên; APEC là diễn đàn, cam kết tự nguyện.
- ✦"IMF ra đời cùng năm Liên hợp quốc" — sai: IMF từ Hội nghị Bret-tơn Út năm 1944, trước Liên hợp quốc một năm.
3 🛡️ An ninh toàn cầu
Hai loại mối đe doạ
| An ninh truyền thống | An ninh phi truyền thống | |
|---|---|---|
| Bản chất | Gắn với quân sự | Không mang tính quân sự nhưng đe doạ sự tồn tại của con người |
| Ví dụ | Chiến tranh, xung đột vũ trang, tranh chấp lãnh thổ, chạy đua vũ trang | Lương thực, năng lượng, nguồn nước, an ninh mạng, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia |
Bốn vấn đề phi truyền thống SGK nêu
- ✦Lương thực: hàng trăm triệu người còn thiếu đói; nguồn cung dễ gián đoạn vì xung đột, thiên tai.
- ✦Năng lượng: nhu cầu tăng, nhiên liệu hoá thạch cạn dần, giá biến động.
- ✦Nguồn nước: nhiều vùng thiếu nước ngọt; sông chảy qua nhiều nước (sông Mê Công qua 6 nước) — khai thác ở thượng nguồn ảnh hưởng hạ nguồn.
- ✦An ninh mạng: tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu có thể làm tê liệt ngân hàng, bệnh viện mà không cần tiếng súng.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"An ninh toàn cầu chỉ là chiến tranh" — sai: còn an ninh phi truyền thống.
- ✦"An ninh nguồn nước mỗi nước tự lo" — sai: vấn đề vượt biên giới, cần hợp tác quốc tế.
4 🕊️ Bảo vệ hoà bình, vai trò Việt Nam
Cần nhớ
- ✦Giải quyết tranh chấp bằng đối thoại, biện pháp hoà bình; tôn trọng luật pháp quốc tế, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ các quốc gia; vai trò của Liên hợp quốc và các tổ chức khu vực.
- ✦Việt Nam: tham gia lực lượng gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc từ năm 2014; uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an nhiệm kì 2008 – 2009 và 2020 – 2021; đăng cai APEC năm 2006, 2017.
Mối đe doạ phi truyền thống lan qua biên giới (dịch bệnh, ô nhiễm, tấn công mạng, thiếu nước ở hạ nguồn) ⇒ không nước nào tự giải quyết được.
Tiết kiệm điện, nước; bảo mật tài khoản, không chia sẻ tin giả; tìm hiểu luật pháp quốc tế, tôn trọng khác biệt văn hoá.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Liên hợp quốc
- 1Nhận biết
Việt Nam trở thành thành viên Liên hợp quốc năm
- 2Nhận biết
Mục tiêu hàng đầu của Liên hợp quốc là
- 3Thông hiểu
Dựa vào bảng: Giai đoạn nào số thành viên Liên hợp quốc tăng nhanh nhất và vì sao?
- 4Thông hiểu Dựa vào bảng: Giai đoạn 1945 – 1970, số thành viên Liên hợp quốc tăng thêm nước.
- 5Vận dụng Với bảng ở câu trên, giai đoạn 1945 – 1960 bình quân mỗi năm có thêm bao nhiêu nước gia nhập? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 6Vận dụng Với bảng ở câu trên, 51 nước sáng lập chiếm bao nhiêu % số thành viên năm 2011? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
IMF, WTO, APEC
- 1Nhận biết
Tổ chức hỗ trợ tài chính tạm thời cho các nước gặp khó khăn về cán cân thanh toán là
- 2Thông hiểu
Vì sao tài liệu luôn ghi APEC có "21 nền kinh tế" chứ không ghi "21 quốc gia"?
- 3Vận dụng
Hai nước thành viên WTO tranh chấp về thuế chống bán phá giá. Cách giải quyết phù hợp là
- 4Thông hiểu
Thứ tự đúng năm Việt Nam tham gia các tổ chức (từ sớm đến muộn) là
An ninh toàn cầu
- 1Nhận biết
Vấn đề nào thuộc an ninh phi truyền thống?
- 2Thông hiểu
Vì sao an ninh lương thực, nguồn nước, dịch bệnh đòi hỏi hợp tác quốc tế?
- 3Vận dụng
Sông Mê Công chảy qua 6 nước. Việc xây nhiều đập ở thượng nguồn ảnh hưởng trực tiếp nhất tới Đồng bằng sông Cửu Long là
Hoà bình, Việt Nam
- 1Thông hiểu
Cách giải quyết tranh chấp quốc tế phù hợp với luật pháp quốc tế là
- 2Nhận biết
Tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc phụ trách lĩnh vực y tế là
- 3Thông hiểu
Việt Nam bắt đầu tham gia lực lượng gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc từ năm
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Nhận biết
Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) được thành lập năm
- 2Thông hiểu
Tổ chức nào có các thành viên được gọi là "nền kinh tế thành viên"?
- 3Vận dụng
Một đợt tấn công mạng làm tê liệt hệ thống ngân hàng của nhiều nước. Nhận định đúng là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Cho bảng số quốc gia thành viên Liên hợp quốc qua các năm (theo Liên hợp quốc):
a)Số thành viên năm 1970 gấp khoảng 2,5 lần năm 1945.
b)Giai đoạn 1980 – 1990 số thành viên tăng nhiều nhất.
c)Giai đoạn 1990 – 2000 thêm 30 thành viên, gắn với nhiều quốc gia mới ra đời ở châu Âu.
d)Từ năm 2011 số thành viên không đổi vì Liên hợp quốc ngừng nhận thành viên mới.
- 2Vận dụng
Cho thông tin: Liên hợp quốc lập năm 1945, Việt Nam gia nhập 1977; IMF lập năm 1944, Việt Nam là thành viên từ 1976; WTO lập năm 1995, Việt Nam gia nhập 2007; APEC lập năm 1989, Việt Nam gia nhập 1998.
a)Việt Nam tham gia IMF trước Liên hợp quốc.
b)Việt Nam gia nhập WTO 12 năm sau khi tổ chức này thành lập.
c)Trong bốn tổ chức, APEC ra đời sớm nhất.
d)WTO có nhiệm vụ cho vay ổn định tiền tệ, giống IMF.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng: Số thành viên năm 1970 gấp bao nhiêu lần năm 1945? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 2Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giai đoạn 1960 – 1970 có thêm bao nhiêu nước gia nhập? Đáp số:
- 3Thông hiểu Với bảng ở câu trên, giai đoạn 1990 – 2000 có thêm bao nhiêu nước gia nhập? Đáp số:
- 4Vận dụng Với bảng ở câu trên, lấy năm 1945 = 100 %, số thành viên năm 2011 bằng bao nhiêu %? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
- 5Vận dụng Với bảng ở câu trên, 51 nước sáng lập chiếm bao nhiêu % tổng số thành viên năm 2011? (một chữ số thập phân) Đáp số:
- 6Vận dụng Liên hợp quốc thành lập năm 1945, Việt Nam gia nhập năm 1977. Việt Nam trở thành thành viên sau khi tổ chức ra đời bao nhiêu năm? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay hỏi: năm thành lập – năm Việt Nam tham gia – việc chính của Liên hợp quốc (1945 – 1977), IMF (1944 – 1976), WTO (1995 – 2007), APEC (1989 – 1998); ví dụ an ninh truyền thống và phi truyền thống.
- •Phần II hay cho bảng/biểu đồ số thành viên Liên hợp quốc hoặc thông tin các tổ chức: ý dễ sai là đảo việc của IMF với WTO, gọi APEC là "21 quốc gia", chọn sai giai đoạn tăng nhanh nhất (đúng là 1945 – 1970).
- •Phần III: tăng thêm, bình quân năm, gấp mấy lần, tỉ lệ %, khoảng cách năm. Bài này nối với bài 2 (WTO, IMF trong toàn cầu hoá), bài 13 (ASEAN) và Lịch sử 11 – 12 (Liên hợp quốc, Việt Nam hội nhập quốc tế).
Thực hành: Viết báo cáo về đặc điểm và biểu hiện của nền kinh tế tri thức