Thực hành: Tìm hiểu về kinh tế của Ô-xtrây-li-a
Đọc và tính được các chỉ số kinh tế Ô-xtrây-li-a (GDP/người, mật độ, cán cân thương mại, tỉ trọng mặt hàng xuất khẩu), chọn đúng dạng biểu đồ, rồi giải thích vì sao đây là nền kinh tế phát triển cao, thưa dân, hướng xuất khẩu tài nguyên và dịch vụ.
Ứng với SGK Địa lí 11 (bộ thống nhất): Bài 29
⚡ Nhớ nhanh
- 1Đất rộng, người thưa: khoảng 7,7 triệu km², 26,7 triệu dân (2023) ⇒ mật độ chỉ khoảng 3,5 người/km²; dân dồn về ven biển đông nam (Xít-ni, Men-bơn); nội địa phần lớn hoang mạc, bán hoang mạc.
- 2Khai khoáng – trụ cột xuất khẩu: quặng sắt (Tây Ô-xtrây-li-a, xuất khẩu số 1 thế giới), than (Quin-xlen, Niu Xao Uên), khí tự nhiên hoá lỏng, vàng, bô-xít, li-thi; bán chủ yếu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ.
- 3Nông nghiệp quy mô lớn, cơ giới hoá, ít lao động: cừu – len hàng đầu thế giới, bò thịt, lúa mì (vành đai đông nam, tây nam). Dịch vụ khoảng hai phần ba GDP: du lịch, giáo dục quốc tế, tài chính (Xít-ni, Men-bơn).
- 4Số liệu mẫu (Ngân hàng Thế giới, giá hiện hành): GDP 416,9 → 1 734,5 tỉ USD (2000 → 2023); xuất khẩu 2023 463,1, nhập 387,5 tỉ USD ⇒ xuất siêu 75,6. Xuất khẩu 2023 – 24: quặng sắt ≈ 21 %, ba mặt hàng khoáng sản – năng lượng ≈ 45 %.
- 5Tính nhanh: GDP/người = GDP : dân số (tỉ : triệu = nghìn); mật độ = dân số : diện tích; cán cân = xuất − nhập; tỉ trọng = phần : tổng × 100; tốc độ = năm sau : năm gốc × 100 %.
👀 Nhìn là hiểu
Xưởng biểu đồ kinh tế Ô-xtrây-li-a: xem bốn biểu đồ từ cùng một bảng tự vẽ dần (GDP đường, xuất – nhập khẩu cột ghép, cơ cấu GDP miền, GDP + dân số kết hợp); "Chọn biểu đồ" kéo thẻ dạng biểu đồ vào khung theo từ khoá đề; "Xưởng tính" làm từng bước GDP/người, mật độ, cán cân, tỉ trọng quặng sắt.
Bảng số liệu: kinh tế Ô-xtrây-li-a (giá hiện hành)
| Năm | GDP (tỉ USD) | Xuất khẩu hàng hoá, dịch vụ (tỉ USD) | Nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ (tỉ USD) | Dân số (triệu người) | Nông, lâm, thuỷ sản (%) | Công nghiệp, xây dựng (%) | Dịch vụ (%) | Thuế sản phẩm trừ trợ cấp (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | 416,9 | 80,7 | 89,7 | 19 | 3,1 | 24,5 | 64,4 | 8 |
| 2010 | 1 152,6 | 227,4 | 238,1 | 22 | 2,2 | 25,1 | 65,7 | 7 |
| 2015 | 1 356,8 | 271,2 | 291,9 | 23,8 | 2,4 | 23,7 | 67,2 | 6,7 |
| 2020 | 1 333,3 | 319,2 | 274,2 | 25,6 | 2 | 25,4 | 66,3 | 6,3 |
| 2023 | 1 734,5 | 463,1 | 387,5 | 26,7 | 2,6 | 27,5 | 63,6 | 6,3 |
Nguồn: Ngân hàng Thế giới (WDI), giá hiện hành. Cơ cấu GDP: giá trị gia tăng ba khu vực + thuế sản phẩm trừ trợ cấp = 100 %.
- GDP
Biểu đồ GDP của Ô-xtrây-li-a, giai đoạn 2000 – 2023 (tỉ USD, giá hiện hành)
Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.
💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.
1 🦘 Khái quát: đất rộng, người thưa, giàu có
Cần nhớ
- ✦Ô-xtrây-li-a chiếm trọn một lục địa, rộng khoảng 7,7 triệu km² (thứ sáu thế giới) nhưng chỉ khoảng 26,7 triệu dân (2023) ⇒ mật độ khoảng 3,5 người/km², thuộc loại thấp nhất thế giới.
- ✦Khoảng 86 – 87 % dân sống ở đô thị, dồn về ven biển đông nam và tây nam (Xít-ni, Men-bơn, Bri-xbên, Pớt) — nơi khí hậu ôn hoà, đủ nước. Nội địa phần lớn hoang mạc, bán hoang mạc (chí tuyến Nam đi qua giữa lục địa).
- ✦Nước phát triển, thu nhập cao: GDP/người năm 2023 khoảng 65 nghìn USD; HDI rất cao. Thị trường trong nước nhỏ so với sản lượng ⇒ kinh tế hướng ra xuất khẩu.
Mật độ dân số năm 2020 (người/km², làm tròn; labnguyen theo Ngân hàng Thế giới)
| Nơi | Mật độ | So với Ô-xtrây-li-a |
|---|---|---|
| Ô-xtrây-li-a | 3 | 1 lần |
| Thế giới | 60 | gấp 20 lần |
| Trung Quốc | 150 | gấp 50 lần |
| Việt Nam | 313 | gấp khoảng 104 lần |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Ô-xtrây-li-a rộng nên đông dân" — sai: chỉ khoảng 26,7 triệu người, khoảng một phần tư dân số Việt Nam, trên diện tích gấp khoảng 23 lần.
- ✦"Nông nghiệp quy mô lớn nên cần nhiều lao động" — sai: trang trại rộng hàng nghìn, hàng chục nghìn héc-ta nhưng cơ giới hoá cao, nông nghiệp chỉ khoảng 2 % lao động và 2 – 3 % GDP.
2 ⛏️ Các ngành kinh tế và phân bố
Sản phẩm chủ lực, nơi sản xuất, thị trường
| Ngành | Sản phẩm | Phân bố chính | Thị trường |
|---|---|---|---|
| Khai khoáng | Quặng sắt, vàng, li-thi | Tây Ô-xtrây-li-a (tây bắc) | Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc |
| Khai khoáng | Than | Quin-xlen, Niu Xao Uên (đông) | Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc |
| Năng lượng | Khí tự nhiên hoá lỏng | Thềm lục địa tây bắc, Quin-xlen | Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc |
| Nông nghiệp | Lúa mì, cừu – len, bò thịt | Vành đai đông nam, tây nam; bò ở phía bắc | Trung Quốc, Đông Nam Á, Trung Đông |
| Dịch vụ | Giáo dục quốc tế, du lịch, tài chính | Xít-ni, Men-bơn; rạn san hô Grết Ba-ri-ơ | Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Nam Á |
Vì sao lại như vậy (nhân tố)
- ✦Tài nguyên: lục địa cổ, giàu quặng sắt, than, vàng, bô-xít, u-ra-ni, li-thi ⇒ khai khoáng quy mô lớn, cơ giới hoá.
- ✦Vị trí: gần châu Á đang công nghiệp hoá (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ) ⇒ thị trường lớn cho quặng, than, khí, nông sản và cho du học.
- ✦Dân cư, khí hậu: dân ít, nội địa khô hạn ⇒ trang trại rộng, chăn nuôi quảng canh; ven biển đông nam, tây nam đủ mưa ⇒ lúa mì, đô thị lớn. Khó khăn: hạn hán, cháy rừng, thiếu nước.
- ✦Trình độ phát triển cao: lao động có trình độ, đại học tốt ⇒ dịch vụ chiếm khoảng hai phần ba GDP; công nghiệp chế tạo không lớn, nhiều hàng chế tạo phải nhập.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Là nước phát triển nên xuất khẩu chủ yếu hàng công nghệ cao" — sai: xuất khẩu dựa vào khoáng sản, năng lượng, nông sản và dịch vụ (giáo dục, du lịch); hàng chế tạo chỉ khoảng 8 – 10 % giá trị hàng hoá xuất khẩu.
- ✦"Bạn hàng chính là châu Âu vì cùng văn hoá" — sai: bạn hàng lớn nhất là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, ASEAN — do vị trí gần châu Á và nhu cầu tài nguyên.
- ✦Nhầm phân bố: quặng sắt ở tây bắc (Tây Ô-xtrây-li-a), than ở phía đông (Quin-xlen, Niu Xao Uên) — không phải ngược lại.
3 📊 Chọn dạng biểu đồ cho số liệu kinh tế
Số liệu Ô-xtrây-li-a thường gặp và cách vẽ
| Số liệu | Dạng biểu đồ | Lưu ý |
|---|---|---|
| GDP qua các năm | Đường (hoặc cột) | Năm cách nhau không đều ⇒ đặt theo khoảng cách thật |
| Xuất khẩu và nhập khẩu, cùng tỉ USD | Cột ghép | Cặp cột từng năm, có chú giải |
| Cơ cấu GDP 1 – 3 năm | Tròn | Bán kính lớn dần nếu tổng tăng |
| Cơ cấu GDP từ 4 năm trở lên | Miền | Tổng mỗi năm 100 % |
| GDP (tỉ USD) và dân số (triệu người) | Kết hợp cột + đường | Hai trục tung, hai đơn vị |
Dạng bài
Chọn biểu đồ theo từ khoá
- 1 Gạch chân từ khoá: "diễn biến", "so sánh", "cơ cấu / chuyển dịch cơ cấu", "tốc độ tăng trưởng", và đơn vị của từng cột số liệu.
- 2 Một chỉ tiêu nhiều năm ⇒ đường; so sánh vài chỉ tiêu cùng đơn vị ⇒ cột ghép.
- 3 Cơ cấu: 1 – 3 năm ⇒ tròn; từ 4 năm ⇒ miền. Hai đơn vị khác nhau ⇒ kết hợp (hai trục) hoặc đổi về tốc độ tăng trưởng.
- 4 Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung – nơi – thời gian – đơn vị ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Vẽ GDP và dân số chung một trục tung bằng hai đường: đường dân số (19 – 27) nằm bẹp sát đáy dưới GDP (417 – 1 735).
Đề: "Vẽ biểu đồ thể hiện GDP (tỉ USD) và dân số (triệu người) của Ô-xtrây-li-a giai đoạn 2000 – 2023." Chọn dạng biểu đồ và nêu một nhận xét.
Hướng dẫn giải
4 🧮 Tính và nhận xét số liệu
Xuất, nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ (tỉ USD, Ngân hàng Thế giới)
| Năm | Xuất khẩu | Nhập khẩu | Cán cân |
|---|---|---|---|
| 2000 | 80,7 | 89,7 | −9,0 (nhập siêu) |
| 2010 | 227,4 | 238,1 | −10,7 |
| 2015 | 271,2 | 291,9 | −20,7 |
| 2020 | 319,2 | 274,2 | +45,0 |
| 2023 | 463,1 | 387,5 | +75,6 (xuất siêu) |
Dạng bài
Tính GDP/người, cán cân, tỉ trọng
- 1 GDP/người = GDP : dân số. Đổi đơn vị: tỉ USD : triệu người = nghìn USD/người.
- 2 Cán cân xuất nhập khẩu = xuất − nhập: dương là xuất siêu, âm là nhập siêu.
- 3 Tỉ trọng một mặt hàng = giá trị mặt hàng : tổng × 100 (%). Mật độ = dân số : diện tích.
- 4 Kiểm tra: kết quả có hợp với hiểu biết không (nước phát triển ⇒ GDP/người hàng chục nghìn USD; Ô-xtrây-li-a thưa dân ⇒ mật độ vài người/km²) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "GDP/người 65 USD" do quên đổi tỉ : triệu = nghìn; hoặc lấy nhập − xuất nên ra cán cân âm và kết luận nhầm là nhập siêu.
Năm 2023 Ô-xtrây-li-a có GDP 1 734,5 tỉ USD, dân số 26,7 triệu người, xuất khẩu 463,1 và nhập khẩu 387,5 tỉ USD. Tính GDP/người và cán cân xuất nhập khẩu.
Hướng dẫn giải
Viết nhận xét có số liệu
- ✦Khái quát → chi tiết: "GDP tăng nhanh, gấp khoảng 4,2 lần (2000 – 2023), nhưng không đều: giảm nhẹ 2015 – 2020 (1 356,8 → 1 333,3 tỉ USD)."
- ✦Giải thích bằng nhân tố: giá và nhu cầu quặng sắt, than, khí của châu Á; tỉ giá đồng đô la Ô-xtrây-li-a (số liệu giá hiện hành tính bằng USD).
- ✦⚠️ Cán cân đổi từ nhập siêu (2000 – 2015) sang xuất siêu (2020, 2023) — đừng viết "luôn xuất siêu".
5 📝 Dàn ý báo cáo kinh tế Ô-xtrây-li-a
Khung 5 phần (SGK yêu cầu viết báo cáo; không chấm điểm ở đây)
- ✦1. Khái quát: diện tích, dân số, mật độ, mức thu nhập (GDP/người), vị trí gần châu Á.
- ✦2. Khai khoáng: sản phẩm (quặng sắt, than, khí, vàng, li-thi), phân bố (tây bắc, phía đông), thị trường.
- ✦3. Nông nghiệp: lúa mì, cừu – len, bò thịt; trang trại lớn, cơ giới hoá; khó khăn hạn hán, cháy rừng.
- ✦4. Dịch vụ: khoảng hai phần ba GDP — giáo dục quốc tế, du lịch, tài chính; quan hệ với Việt Nam (Đối tác Chiến lược toàn diện năm 2024).
- ✦5. Kết luận: kinh tế phát triển cao, thưa dân, hướng xuất khẩu tài nguyên và dịch vụ; thách thức: phụ thuộc giá khoáng sản và thị trường châu Á, biến đổi khí hậu.
Tài nguyên khoáng sản, năng lượng rất lớn; đất nông nghiệp rộng; lao động trình độ cao; vị trí gần châu Á đang tăng trưởng; chính trị ổn định, giáo dục đại học có uy tín.
Dân ít, thị trường trong nước nhỏ; phụ thuộc giá khoáng sản và nhu cầu của vài thị trường lớn; nội địa khô hạn, hạn hán, cháy rừng; công nghiệp chế tạo không mạnh.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khái quát
- 1Nhận biết
Dân cư và các thành phố lớn của Ô-xtrây-li-a tập trung chủ yếu ở
- 2Thông hiểu
Dựa vào bảng mật độ dân số: Mật độ dân số Việt Nam gấp khoảng bao nhiêu lần Ô-xtrây-li-a?
- 3Thông hiểu Năm 2023 Ô-xtrây-li-a có khoảng 26,7 triệu dân trên diện tích khoảng 7,7 triệu km². Mật độ dân số khoảng người/km² (làm tròn một chữ số thập phân).
- 4Vận dụng
Vì sao nền kinh tế Ô-xtrây-li-a hướng mạnh ra xuất khẩu?
Các ngành và phân bố
- 1Nhận biết
Ô-xtrây-li-a là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới về mặt hàng nào?
- 2Nhận biết
Vùng khai thác than lớn của Ô-xtrây-li-a nằm ở
- 3Thông hiểu
Đặc điểm nổi bật của nông nghiệp Ô-xtrây-li-a là
- 4Thông hiểu
Bạn hàng lớn nhất mua quặng sắt, than, khí của Ô-xtrây-li-a là các nước châu Á chủ yếu do
- 5Thông hiểu
Dịch vụ xuất khẩu lớn nhất của Ô-xtrây-li-a, đứng thứ tư trong các mặt hàng xuất khẩu năm 2023 – 24, là
Chọn và đọc biểu đồ
- 1Thông hiểu
Để thể hiện chuyển dịch cơ cấu GDP của Ô-xtrây-li-a qua 5 năm 2000 – 2023, dạng biểu đồ thích hợp nhất là
- 2Thông hiểu
Dựa vào bảng xuất, nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ của Ô-xtrây-li-a (tỉ USD): Nhận xét nào đúng?
- 3Vận dụng
Dựa vào bảng (GDP: tỉ USD; dân số: triệu người): Nhận xét nào đúng về giai đoạn 2000 – 2023?
Tính chỉ số
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng (GDP: tỉ USD; dân số: triệu người): GDP/người của Ô-xtrây-li-a năm 2000 khoảng nghìn USD (làm tròn một chữ số thập phân).
- 2Thông hiểu Dựa vào bảng xuất, nhập khẩu (tỉ USD): Cán cân xuất nhập khẩu năm 2023 là tỉ USD.
- 3Vận dụng Dựa vào bảng xuất khẩu theo mặt hàng: Quặng sắt chiếm % tổng xuất khẩu (làm tròn một chữ số thập phân).
- 4Vận dụng Với bảng xuất khẩu theo mặt hàng ở câu trên, quặng sắt, than và khí tự nhiên cộng lại chiếm % tổng xuất khẩu (làm tròn một chữ số thập phân).
- 5Nhận biết
Công thức tính cán cân xuất nhập khẩu là
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Nhận biết
Ngành chiếm tỉ trọng lớn nhất trong GDP của Ô-xtrây-li-a là
- 2Thông hiểu
Ô-xtrây-li-a sản xuất len hàng đầu thế giới chủ yếu nhờ
- 3Vận dụng
Thách thức lớn nhất của kinh tế Ô-xtrây-li-a khi xuất khẩu dựa nhiều vào quặng sắt, than, khí là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Cho bảng giá trị xuất, nhập khẩu hàng hoá và dịch vụ của Ô-xtrây-li-a (tỉ USD, giá hiện hành):
a)Giá trị xuất khẩu năm 2023 gấp hơn 5 lần năm 2000.
b)Ô-xtrây-li-a xuất siêu ở tất cả các năm trong bảng.
c)Năm 2023, cán cân xuất nhập khẩu đạt 75,6 tỉ USD.
d)Biểu đồ thích hợp nhất để so sánh xuất và nhập khẩu từng năm là biểu đồ tròn.
- 2Vận dụng
Cho bảng cơ cấu GDP của Ô-xtrây-li-a (%; phần còn lại là thuế sản phẩm trừ trợ cấp):
a)Dịch vụ luôn chiếm tỉ trọng lớn nhất trong ba khu vực.
b)Tỉ trọng nông nghiệp nhỏ chứng tỏ Ô-xtrây-li-a xuất khẩu rất ít nông sản.
c)Năm 2023, tỉ trọng dịch vụ hơn công nghiệp – xây dựng 36,1 điểm phần trăm.
d)Tỉ trọng công nghiệp – xây dựng giảm liên tục từ 2000 đến 2023.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng (GDP: tỉ USD; dân số: triệu người): GDP/người của Ô-xtrây-li-a năm 2023 là bao nhiêu nghìn USD? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 2Thông hiểu Năm 2023 Ô-xtrây-li-a có 26,7 triệu dân, diện tích khoảng 7,7 triệu km². Mật độ dân số là bao nhiêu người/km²? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 3Vận dụng Với bảng GDP ở câu đầu, lấy năm 2000 = 100 %, GDP năm 2023 bằng bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
- 4Thông hiểu Dựa vào bảng (tỉ USD): Cán cân xuất nhập khẩu năm 2023 là bao nhiêu tỉ USD? Đáp số:
- 5Vận dụng Dựa vào bảng: Quặng sắt chiếm bao nhiêu % tổng xuất khẩu? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 6Vận dụng Năm 2023 GDP Ô-xtrây-li-a là 1 734,5 tỉ USD, xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ 463,1 tỉ USD. Xuất khẩu bằng bao nhiêu % GDP? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay hỏi: mặt hàng xuất khẩu số 1 (quặng sắt), phân bố (quặng sắt tây bắc, than phía đông, dân cư ven biển đông nam), đặc điểm nông nghiệp (trang trại lớn, ít lao động, len, lúa mì), dịch vụ chiếm khoảng hai phần ba GDP.
- •Phần II, III cho bảng GDP, dân số, xuất nhập khẩu: tính GDP/người (tỉ : triệu = nghìn), mật độ, cán cân, tỉ trọng mặt hàng, tốc độ tăng trưởng; ý dễ sai là "luôn xuất siêu" và "nông nghiệp nhỏ nên xuất khẩu ít".
- •Nối bài: cách chọn biểu đồ, tính chỉ số giống các bài thực hành 3, 5, 8, 10 (lớp 11) và Địa 12 bài 19; đặc điểm "giàu tài nguyên, hướng xuất khẩu" so sánh với Cộng hoà Nam Phi (bài 30 – 31) và Liên bang Nga (bài 20 – 22).
Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Cộng hoà Nam Phi