Quyền và nghĩa vụ của công dân về khiếu nại, tố cáo
Phân biệt được khiếu nại với tố cáo, nêu được quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại, người tố cáo, và nhận ra hành vi vi phạm (khiếu nại, tố cáo sai sự thật, cản trở, trả thù) cùng hậu quả pháp lí của nó.
Ứng với SGK Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 11 (bộ thống nhất): Bài 15
⚡ Nhớ nhanh
- 1Khiếu nại: đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỉ luật cán bộ, công chức khi cho rằng nó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình (Luật Khiếu nại 2011).
- 2Tố cáo: cá nhân báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kì cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại (Luật Tố cáo 2018).
- 3Quyền: người khiếu nại — tự mình hoặc uỷ quyền, nhờ luật sư, đối thoại, đưa chứng cứ, nhận quyết định, khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện ra Toà, rút khiếu nại; người tố cáo — được giữ bí mật họ tên, địa chỉ, được thông báo, tố cáo tiếp, được bảo vệ, khen thưởng.
- 4Nghĩa vụ: gửi đúng người có thẩm quyền, trình bày trung thực, đưa chứng cứ, chịu trách nhiệm về nội dung; người khiếu nại vẫn chấp hành quyết định bị khiếu nại; cố ý tố cáo sai thì phải bồi thường. Vi phạm ⇒ kỉ luật, hành chính, hình sự (Bộ luật Hình sự Điều 166), bồi thường.
- 5Mạch nhớ: khiếu nại = quyền lợi CỦA MÌNH bị quyết định hành chính đụng tới · tố cáo = vi phạm của BẤT KÌ AI · cả hai: đúng nơi, trung thực, có chứng cứ.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 5 cảnh: bà Y nhờ con gái gửi đơn khiếu nại vì đất thiếu so với giấy chứng nhận; nấc thang khiếu nại lần hai, khởi kiện; H mang đoạn camera tới công an tố cáo kẻ phá vườn dưa; nghĩa vụ trung thực; rồi bảng so sánh khiếu nại ↔ tố cáo. Bấm 🎮 để kéo 9 tình huống vào Khiếu nại, Tố cáo hoặc Vi phạm — có một thẻ bẫy.
Bà Y được cấp giấy chứng nhận 100 m² đất…
1 📨 Quyền của công dân về khiếu nại
Cần nhớ
- ✦Luật Khiếu nại năm 2011, Điều 2: khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục luật định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỉ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng nó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
- ✦Quyền của người khiếu nại (Điều 12): tự mình khiếu nại (người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự thì người đại diện theo pháp luật khiếu nại; ốm đau, già yếu thì uỷ quyền cho người thân); nhờ luật sư tư vấn hoặc uỷ quyền cho luật sư; tham gia đối thoại; được biết, đọc, sao chụp tài liệu, chứng cứ (trừ bí mật nhà nước); yêu cầu người đang giữ tài liệu cung cấp trong 7 ngày; yêu cầu biện pháp khẩn cấp; đưa chứng cứ, giải trình; nhận văn bản thụ lí, quyết định giải quyết; được khôi phục quyền, bồi thường; khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Toà án; rút khiếu nại.
- ✦Người bị khiếu nại (Điều 13) cũng có quyền: đưa ra chứng cứ về tính hợp pháp của quyết định, hành vi bị khiếu nại; được biết, đọc, sao chụp tài liệu do người giải quyết thu thập.
Khiếu nại hay tố cáo? Phân biệt nhanh
| Khiếu nại | Tố cáo | |
|---|---|---|
| Ai thực hiện | Người có quyền, lợi ích của mình bị quyết định, hành vi hành chính, quyết định kỉ luật xâm phạm | Cá nhân bất kì biết về hành vi vi phạm |
| Đối tượng | Quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỉ luật cán bộ, công chức | Hành vi vi phạm pháp luật của bất kì cơ quan, tổ chức, cá nhân nào |
| Mục đích | Khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của chính mình | Phát hiện, ngăn chặn, xử lí vi phạm, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền lợi của mọi người |
| Gửi tới | Người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại (thường là nơi đã ra quyết định) | Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền (vd: công an) |
| Ví dụ (SGK) | Bà Y uỷ quyền cho con gái khiếu nại vì đất thực tế không đủ 100 m² như giấy chứng nhận | H đem đoạn camera tới công an tố cáo K và B phá vườn dưa |
ℹ️ Luật mới — biết thêm, đi thi vẫn trả lời theo SGK
- ✦Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo (Quốc hội thông qua ngày 10 tháng 12 năm 2025), có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026. Khái niệm khiếu nại nay viết là việc "cơ quan, tổ chức, cá nhân" đề nghị xem xét lại — dùng chữ "cá nhân" thay cho "công dân".
- ✦Theo chính quyền địa phương hai cấp, luật bỏ thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện; Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định, hành vi hành chính của mình và của người do mình quản lí trực tiếp.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Công dân chỉ khiếu nại trong lĩnh vực hành chính" — sai theo nghĩa rộng: Luật Khiếu nại nói về quyết định, hành vi hành chính và quyết định kỉ luật cán bộ, công chức; ngoài ra còn khiếu nại về danh sách cử tri, kết quả bầu cử… (bài 14). Đề hay đánh lừa bằng chữ "chỉ".
- ✦Khiếu nại là về việc của mình; thấy người khác vi phạm pháp luật thì là tố cáo. Đừng gọi "tố cáo" khi chỉ muốn xem lại quyết định đụng tới quyền lợi của mình.
- ✦Khiếu nại xong chưa đồng ý thì khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Toà án — không phải "tự cưỡng chế", không phải đăng mạng.
2 🚨 Quyền của công dân về tố cáo
Cần nhớ
- ✦Luật Tố cáo năm 2018, Điều 2: tố cáo là việc cá nhân theo thủ tục luật định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kì cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
- ✦Quyền của người tố cáo (Điều 9): thực hiện quyền tố cáo theo luật; được bảo đảm bí mật họ tên, địa chỉ, bút tích, thông tin cá nhân; được thông báo về việc thụ lí hoặc không, chuyển tố cáo, gia hạn, đình chỉ, kết luận…; tố cáo tiếp khi việc giải quyết không đúng pháp luật hoặc quá hạn; rút tố cáo; đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ người tố cáo; được khen thưởng, bồi thường thiệt hại theo luật.
- ✦Người bị tố cáo (Điều 10) cũng có quyền: được thông báo nội dung tố cáo; giải trình, đưa chứng cứ chứng minh nội dung tố cáo không đúng; nhận kết luận; được bảo đảm quyền khi chưa có kết luận; yêu cầu xử lí người cố ý tố cáo sai; được phục hồi danh dự, xin lỗi, bồi thường nếu tố cáo sai gây thiệt hại.
Vườn dưa sắp thu hoạch của gia đình H bị phá. H trích camera nhà hàng xóm, thấy K và B là thủ phạm, mang bằng chứng tới công an địa phương. K và B bị xử phạt hành chính và phải bồi thường cho gia đình H.
Sau khi nhận tố cáo, công an G hướng dẫn anh D một số biện pháp bảo đảm an toàn cho bản thân — đúng quyền được bảo vệ của người tố cáo. Khi cán bộ T khuyên anh B rút đơn "để tránh bị trả thù", anh B không đồng ý — đó là quyền của anh.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Đăng bài lên mạng xã hội là thực hiện quyền tố cáo" — sai: tố cáo là báo cho cơ quan, người có thẩm quyền theo thủ tục luật định. Đăng mạng không đúng sự thật còn có thể xâm phạm danh dự người khác.
- ✦Tố cáo không đòi mình phải là người bị thiệt hại: thấy bất kì ai vi phạm pháp luật cũng tố cáo được.
- ✦Sợ bị trả thù không phải lí do để im lặng: người tố cáo được giữ bí mật danh tính và được đề nghị biện pháp bảo vệ.
3 📜 Nghĩa vụ của công dân về khiếu nại, tố cáo
Cần nhớ
- ✦Người khiếu nại (Luật Khiếu nại, Điều 12 khoản 2): khiếu nại đến đúng người có thẩm quyền giải quyết; trình bày trung thực, đưa chứng cứ, cung cấp tài liệu, chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung; chấp hành quyết định hành chính, hành vi hành chính mình đang khiếu nại trong thời gian khiếu nại (trừ khi bị tạm đình chỉ thi hành); chấp hành nghiêm chỉnh quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực.
- ✦Người tố cáo (Luật Tố cáo, Điều 9 khoản 2): cung cấp thông tin cá nhân theo luật; trình bày trung thực, cung cấp thông tin, tài liệu mình có; chịu trách nhiệm về nội dung tố cáo; hợp tác với người giải quyết khi có yêu cầu; bồi thường thiệt hại do hành vi cố ý tố cáo sai sự thật của mình gây ra.
- ✦Chung cho cả hai: tuân theo Hiến pháp, pháp luật; tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; không lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vi phạm pháp luật, xâm hại người khác.
Quyền · Nghĩa vụ · Hành vi vi phạm
| Quyền | Nghĩa vụ đi kèm | Hành vi vi phạm |
|---|---|---|
| Khiếu nại quyết định kỉ luật | Trình bày trung thực, có chứng cứ; vẫn chấp hành quyết định trong lúc chờ giải quyết | Bỏ việc, không chấp hành quyết định điều chuyển chỉ vì "đã gửi đơn" |
| Tố cáo hành vi vi phạm | Cung cấp thông tin cá nhân, trình bày đúng sự thật | Bà S cố ý cung cấp thông tin sai khi tố cáo bà A |
| Được giữ bí mật, được bảo vệ | Người giải quyết giữ bí mật, bảo vệ người tố cáo | Để lộ tên người tố cáo; trả thù, cô lập người khiếu nại (như với chị N) |
| Bày tỏ bức xúc, đề nghị xử lí | Gửi đúng cơ quan có thẩm quyền | Bà M không có bằng chứng, bị từ chối thụ lí, quay sang đăng tin sai lên mạng xã hội |
Bị kỉ luật, điều chuyển xuống vị trí thấp hơn, anh C cho là chưa đúng luật nên làm đơn khiếu nại, trình bày trung thực, cung cấp đủ chứng cứ — và vẫn nghiêm chỉnh chấp hành quyết định điều chuyển trong lúc chờ.
Bị bà M đăng thông tin sai sự thật, lăng mạ trên mạng, chị U đến công an tố cáo, cung cấp đầy đủ thông tin cá nhân, trình bày chi tiết, đưa chứng cứ và đề nghị can thiệp.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Đã khiếu nại thì được tạm không thi hành quyết định" — sai: người khiếu nại vẫn phải chấp hành trong thời gian khiếu nại, trừ khi quyết định bị tạm đình chỉ thi hành theo luật.
- ✦Được giữ bí mật danh tính không có nghĩa là được giấu thông tin cá nhân với cơ quan giải quyết: người tố cáo vẫn phải cung cấp thông tin cá nhân cho cơ quan có thẩm quyền.
- ✦Tố cáo sai do nhầm lẫn khác với cố ý tố cáo sai sự thật: luật buộc bồi thường khi cố ý tố cáo sai gây thiệt hại.
4 ⚖️ Hậu quả của hành vi vi phạm
Cần nhớ
- ✦Đối với xã hội: ảnh hưởng tính tôn nghiêm của pháp luật, trật tự quản lí nhà nước; có thể gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; ảnh hưởng xấu tới uy tín, hoạt động của cán bộ, cơ quan, tổ chức nhà nước…
- ✦Đối với cá nhân: xâm phạm quyền tự do dân chủ; ảnh hưởng sức khoẻ, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, công việc, kinh tế… (chị N bị người bị khiếu nại cô lập, gây khó dễ, mệt mỏi, muốn nghỉ việc).
- ✦Người vi phạm, tuỳ tính chất, mức độ: kỉ luật, xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự; gây thiệt hại thì bồi thường.
- ✦Bộ luật Hình sự, Điều 166 (tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo): dùng vũ lực, đe doạ hoặc hành vi khác cản trở khiếu nại, tố cáo; lợi dụng chức vụ cản trở thi hành quyết định giải quyết… ⇒ cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm; trả thù người khiếu nại, tố cáo, dẫn đến biểu tình, làm người khiếu nại, tố cáo tự sát ⇒ tù từ 2 năm đến 7 năm; còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ từ 1 đến 5 năm.
Dạng bài
Xét một tình huống khiếu nại, tố cáo
- 1 Hỏi: việc này đụng tới quyền lợi của chính người đó do quyết định, hành vi hành chính (⇒ khiếu nại) hay là vi phạm pháp luật của ai đó gây hại (⇒ tố cáo)?
- 2 Kiểm tra cách làm: gửi đúng người, cơ quan có thẩm quyền chưa; có trung thực, chứng cứ không?
- 3 Xem phía còn lại: người giải quyết, người bị khiếu nại, bị tố cáo có tôn trọng quyền (giữ bí mật, không trả thù, không cản trở) không?
- 4 Kết luận ai đúng, ai vi phạm; nêu hậu quả và trách nhiệm pháp lí có thể phải chịu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng "đơn không được thụ lí thì đăng mạng là chính đáng": thiếu chứng cứ thì bổ sung chứng cứ hoặc tố cáo tiếp đúng thủ tục, không được tung tin sai.
Bà M làm đơn tố cáo một số cán bộ địa phương tham ô, nhận hối lộ nhưng không có bằng chứng nên cơ quan công an không có căn cứ thụ lí. Bà M bèn đăng nhiều tin sai sự thật về vụ việc lên mạng xã hội. Đánh giá hành vi của bà M.
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Người vi phạm quyền khiếu nại, tố cáo không chỉ là người khiếu nại, tố cáo sai: người bị khiếu nại trả thù, cán bộ để lộ tên người tố cáo, người cản trở cũng vi phạm.
- ✦Tình tiết trả thù người khiếu nại, tố cáo thuộc khung nặng hơn (tù 2 – 7 năm) — đề hay hỏi khung này.
- ✦Hành vi vi phạm có thể dẫn đến hậu quả lớn: mất ổn định an ninh chính trị, trật tự xã hội — không chỉ là "chuyện riêng" của hai bên.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Quyền khiếu nại
- 1Nhận biết
Theo Luật Khiếu nại năm 2011, khiếu nại là việc đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền
- 2Thông hiểu
Bà Y được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng 100 m² đất, nhưng đo thực tế không đủ. Vì tuổi cao, sức yếu, bà nhờ con gái thay mặt làm đơn gửi cơ quan có thẩm quyền. Việc làm của bà Y
- 3Thông hiểu
Trung tâm Ngoại ngữ X khiếu nại quyết định thu hồi giấy phép. Sau khi tìm hiểu kĩ, Trung tâm thấy quyết định có căn cứ, đúng luật nên rút đơn. Việc rút đơn là
- 4Vận dụng
Bạn H (15 tuổi) thuộc diện được hỗ trợ học phí, nhưng một quyết định hành chính của cơ quan có thẩm quyền lại đưa H ra khỏi danh sách mà không rõ căn cứ. Theo Luật Khiếu nại, việc khiếu nại quyết định này do ai thực hiện?
- 5Nhận biết Người khiếu nại có quyền yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức đang lưu giữ tài liệu liên quan cung cấp tài liệu đó trong thời hạn ngày kể từ ngày có yêu cầu.
Quyền tố cáo
- 1Nhận biết
Theo Luật Tố cáo năm 2018, quyền nào dưới đây là quyền của người tố cáo?
- 2Thông hiểu
Gia đình H phát hiện qua camera hàng xóm rằng K và B đã phá hàng rào, cắt gốc vườn dưa. H mang bằng chứng tới công an địa phương. H đã thực hiện quyền
- 3Thông hiểu
Cán bộ T khuyên anh B rút đơn tố cáo để tránh bị trả thù nhưng anh B không đồng ý. Nhận định nào đúng?
- 4Thông hiểu
Các ý kiến sau về quyền khiếu nại, tố cáo đúng hay sai?
a)Đăng bài lên mạng xã hội là việc làm thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của công dân.
b)Hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ về khiếu nại, tố cáo có thể gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
c)Chỉ người bị thiệt hại trực tiếp mới có quyền tố cáo hành vi vi phạm pháp luật.
d)Thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ khiếu nại, tố cáo góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh.
Nghĩa vụ khi khiếu nại, tố cáo
- 1Nhận biết
Nghĩa vụ nào dưới đây là của người tố cáo theo Luật Tố cáo năm 2018?
- 2Thông hiểu
Anh C bị kỉ luật điều chuyển công tác, cho là chưa đúng luật nên làm đơn khiếu nại. Trong lúc chờ giải quyết, anh C
- 3Thông hiểu
Sắp xếp các bước của bố mẹ bạn P khi thấy mức bồi thường thu hồi đất thấp hơn quy định:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 4Vận dụng
Bà S cố tình cung cấp thông tin sai sự thật khi tố cáo bà A vi phạm pháp luật, khiến bà A bị mất uy tín. Nhận định nào đúng?
Hậu quả và xử lí tình huống
- 1Thông hiểu
Chị N khiếu nại và được giải quyết đúng pháp luật. Sau đó, người bị chị khiếu nại thường xuyên cô lập, gây khó dễ cho chị trong công việc. Hành vi của người này
- 2Vận dụng
Y phát hiện chủ tiệm tạp hoá bán pháo nổ cho trẻ em, muốn báo công an nhưng sợ bị trả thù. Là bạn của Y, lời khuyên phù hợp nhất là
- 3Vận dụng
Ông Đ là cán bộ có thẩm quyền, lợi dụng chức vụ cản trở việc thi hành quyết định giải quyết khiếu nại, gây thiệt hại cho người khiếu nại. Theo Bộ luật Hình sự, ông Đ có thể
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (50 phút) có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), không có câu trả lời ngắn. Gần như câu nào cũng cho một tình huống hoặc đoạn thông tin rồi hỏi. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Nhận biết
Người tố cáo có quyền nào dưới đây?
- 2Thông hiểu
Ông K nhận quyết định xử phạt hành chính của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã, cho rằng mức phạt áp sai quy định. Ông K nên
- 3Thông hiểu
Lãnh đạo cơ quan X yêu cầu nhân viên tổ chức nhiều kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của nhân dân. Việc làm này
- 4Vận dụng
Ông V trả thù người đã tố cáo mình, khiến người tố cáo bị thương. Theo Bộ luật Hình sự Điều 166, hành vi trả thù người tố cáo thuộc trường hợp bị phạt
Phần II · Đúng / sai (có tình huống)
- 1Thông hiểu
Tình huống: Uỷ ban nhân dân xã ra quyết định thu hồi một phần đất của gia đình ông B để mở rộng đường. Ông B thấy mức bồi thường thấp hơn quy định của Nhà nước nên làm đơn khiếu nại. Trong lúc chờ giải quyết, ông vẫn bàn giao phần đất theo quyết định. Sau khi ông B khiếu nại, cán bộ địa chính xã là anh G nhiều lần gây khó dễ khi ông đến làm thủ tục khác, nói "ai bảo khiếu nại".
a)Ông B làm đơn đề nghị xem xét lại mức bồi thường là thực hiện quyền khiếu nại.
b)Ông B vẫn bàn giao đất trong lúc chờ giải quyết là thực hiện đúng nghĩa vụ của người khiếu nại.
c)Vì ông B đã khiếu nại nên anh G có quyền từ chối giải quyết các thủ tục khác của ông.
d)Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết, ông B chỉ còn cách tố cáo anh G với công an.
- 2Vận dụng
Tình huống: Bạn Y (17 tuổi) phát hiện chủ tiệm tạp hoá gần nhà nhiều lần bán pháo nổ và đồ tự chế pháo cho trẻ em. Y kể với bạn O và muốn báo công an nhưng sợ bị trả thù. O khuyên Y: "Bạn cứ đăng ảnh tiệm lên mạng xã hội cho mọi người biết là được, khỏi báo công an." Cuối cùng Y cùng bố đến công an phường trình bày sự việc, cung cấp ảnh chụp và đề nghị giữ bí mật danh tính.
a)Bạn Y báo công an về việc bán pháo nổ cho trẻ em là thực hiện quyền tố cáo.
b)Lời khuyên của O "đăng ảnh lên mạng là được" giúp Y thực hiện đúng quyền tố cáo theo luật.
c)Y được đề nghị cơ quan công an giữ bí mật họ tên, địa chỉ của mình.
d)Vì Y chưa đủ 18 tuổi nên Y không cần trình bày trung thực và không phải chịu trách nhiệm về nội dung tố cáo.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay hỏi: tình huống là khiếu nại hay tố cáo; quyền nào của người khiếu nại (uỷ quyền, rút đơn, khiếu nại lần hai, khởi kiện) / người tố cáo (giữ bí mật, tố cáo tiếp, được bảo vệ); hành vi trả thù, cố ý tố cáo sai.
- •Phần II hay cho một vụ thu hồi đất, kỉ luật cán bộ, hay một vụ phát hiện vi phạm rồi đăng mạng; ý sai thường đổi khiếu nại ↔ tố cáo, cho "đăng mạng xã hội" là tố cáo, cho người khiếu nại được ngừng chấp hành quyết định.
- •Bài này nối với bài 13 (khiếu nại, tố cáo là một quyền tham gia quản lí nhà nước), bài 14 (khiếu nại danh sách cử tri, tố cáo người ứng cử) và bài 20 (tự do ngôn luận: đăng mạng phải đúng sự thật).
Quyền và nghĩa vụ của công dân về bảo vệ Tổ quốc