Ý tưởng, cơ hội kinh doanh và các năng lực cần thiết của người kinh doanh
Chỉ ra ý tưởng kinh doanh nảy sinh từ nguồn nào, khi nào nó trở thành cơ hội kinh doanh, đánh giá cơ hội bằng 4 tiêu chí và nhận ra 4 năng lực cần thiết của người kinh doanh trong một tình huống.
Ứng với SGK Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 11 (bộ thống nhất): Bài 6
⚡ Nhớ nhanh
- 1Ý tưởng kinh doanh = ý tưởng sáng tạo, khả thi, mang lại lợi nhuận. Xây dựng ý tưởng giúp xác định: kinh doanh mặt hàng gì (khách là ai, cần gì) · thế nào (cách thức mới, hiệu quả) · cho ai (mục tiêu kinh doanh).
- 2Nguồn tạo ý tưởng: lợi thế nội tại (đam mê, hiểu biết, khả năng huy động nguồn lực của chủ thể) · cơ hội bên ngoài (nhu cầu mới chưa được đáp ứng, lợi thế cạnh tranh, vị trí thuận lợi, chính sách vĩ mô).
- 3Cơ hội kinh doanh = sự xuất hiện những điều kiện, hoàn cảnh thuận lợi để thực hiện mục tiêu kinh doanh; có thể từ bên ngoài hoặc do chủ thể chủ động tạo ra. Ý tưởng là cơ hội khi: bền vững, đáp ứng nhu cầu, duy trì lâu dài · hấp dẫn (lợi nhuận) · thời điểm phù hợp.
- 4Đánh giá cơ hội bằng 4 tiêu chí: điểm mạnh · điểm yếu · cơ hội · thách thức. Người kinh doanh cần 4 năng lực: lãnh đạo (chiến lược, năng động, nắm bắt cơ hội) · quản lí (tổ chức, quan hệ) · chuyên môn (kiến thức ngành) · học tập (tích luỹ, rèn kĩ năng).
- 5Mạch nhớ: lợi thế nội tại + cơ hội bên ngoài → 💡 ý tưởng → qua cửa lọc điều kiện → 🔑 cơ hội → đánh giá 4 tiêu chí → quyết định; người cầm chìa khoá cần đủ 4 năng lực.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để xem câu chuyện chị D qua 5 cảnh: lợi thế nội tại gặp cơ hội bên ngoài thành bóng đèn ý tưởng, ba câu hỏi ý tưởng trả lời, bóng đèn qua cửa lọc thành chìa khoá cơ hội, bảng điểm mạnh – điểm yếu – cơ hội – thách thức, rồi cảnh so sánh chị D với bác H. Bấm "🎮 Tự xếp" để kéo 9 biểu hiện vào bốn năng lực của người kinh doanh — có một thẻ không phải năng lực.
Chị D học Công nghệ sinh học, có mảnh sân nhỏ: lợi thế nội tại.
1 💡 Ý tưởng kinh doanh và nguồn tạo ý tưởng
Cần nhớ
- ✦Ý tưởng kinh doanh là loại ý tưởng có tính sáng tạo, khả thi, mang đến lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh.
- ✦Xây dựng ý tưởng rất cần thiết, giúp xác định những vấn đề cơ bản: Kinh doanh mặt hàng gì? (đối tượng khách hàng là ai, họ có nhu cầu gì) · Kinh doanh thế nào? (cách thức mới, có hiệu quả) · Kinh doanh cho ai? (mục tiêu kinh doanh).
- ✦Chị D (SGK): tận dụng mảnh sân, kiến thức cấy ghép cây để làm chậu cây mi ni cho sinh viên trang trí bàn học, làm quà; thêm đất, cây giống, đá trang trí cho bạn thích tự trồng — mô hình nhỏ nhưng có thu nhập và niềm vui.
Hai nguồn giúp tạo ý tưởng kinh doanh
| Nguồn | Gồm | Ví dụ (SGK) |
|---|---|---|
| Lợi thế nội tại (bên trong chủ thể) | Đam mê, hiểu biết, khả năng huy động các nguồn lực… của chủ thể kinh doanh | Chị D học Công nghệ sinh học, có mảnh sân · anh C là chuyên viên kinh doanh văn phòng phẩm |
| Cơ hội bên ngoài | Nhu cầu mới chưa được đáp ứng, lợi thế cạnh tranh, thuận lợi về vị trí triển khai, thuận lợi từ chính sách vĩ mô… | Sinh viên thích cây mi ni mà quanh trường chưa ai bán · gần nhà anh C mới khánh thành trường phổ thông liên cấp |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Đảo hai nguồn: "hiểu biết, đam mê, vốn, mặt bằng của mình" là nội tại; "nhu cầu thị trường, vị trí, chính sách" là bên ngoài.
- ✦Ý tưởng tốt thường kết hợp cả hai nguồn — đề hay hỏi "chỉ bắt nguồn từ…" để bẫy.
- ✦"Ý tưởng tốt chỉ cần mang lại giá trị cho doanh nghiệp" — thiếu: còn phải đáp ứng nhu cầu thị trường, khách hàng.
- ✦Bắt chước nguyên mô hình của người khác (chị V làm y mô hình bánh ngọt nhà bác T) là thiếu ý tưởng riêng, khó cạnh tranh.
2 🔑 Cơ hội kinh doanh và việc xác định, đánh giá cơ hội
Cần nhớ
- ✦Cơ hội kinh doanh là sự xuất hiện những điều kiện, hoàn cảnh thuận lợi để thực hiện được mục tiêu kinh doanh. Cơ hội có thể xuất hiện từ bên ngoài nhưng cũng có khi do chính chủ thể kinh doanh chủ động tạo ra.
- ✦Ý tưởng được xác định là cơ hội kinh doanh khi: có tính bền vững · đáp ứng được nhu cầu hiện tại và có thể duy trì sản phẩm lâu dài · có tính hấp dẫn khi bảo đảm mang lại lợi nhuận · có tính cơ hội khi thời điểm kinh doanh phù hợp.
- ✦Chủ thể kinh doanh dựa trên 4 tiêu chí: điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức để đánh giá, khẳng định đây có phải cơ hội kinh doanh tốt; từ đó lập kế hoạch phát huy điểm mạnh, khai thác cơ hội, khắc phục điểm yếu, vượt qua thách thức.
Nhu cầu lành mạnh, ngày càng lớn; dựa trên nguồn lực sẵn có, chuyên môn nên duy trì lâu dài; có lợi nhuận; đúng lúc đủ vốn, kinh nghiệm; vẫn cân nhắc điểm mạnh – yếu – cơ hội – thách thức rồi mới quyết định.
Thấy hai quán cơm bình dân gần nhà đông khách liền mở quán, không quan tâm đối thủ cạnh tranh vì cho là cơ hội tốt, hợp sở trường nấu nướng ⇒ quyết định thiếu cơ sở, dễ thua lỗ.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Cơ hội kinh doanh chỉ do điều kiện khách quan mang đến" — sai: chủ thể có thể chủ động tạo ra cơ hội.
- ✦"Mọi cơ hội đều thuận lợi nên nắm bắt và thực hiện ngay" — sai: phải đánh giá theo 4 tiêu chí trước khi quyết định.
- ✦Đừng nhầm "cơ hội" trong 4 tiêu chí (yếu tố thuận lợi bên ngoài) với "cơ hội kinh doanh" (kết luận sau khi xét đủ điều kiện).
Dạng bài
Xét một ý tưởng có phải cơ hội kinh doanh tốt không
- 1 Ý tưởng bắt nguồn từ đâu: lợi thế nội tại nào, cơ hội bên ngoài nào?
- 2 Kiểm điều kiện: bền vững, đáp ứng nhu cầu, duy trì lâu dài? · mang lại lợi nhuận? · thời điểm có phù hợp (vốn, kinh nghiệm)?
- 3 Lập bảng 4 tiêu chí: điểm mạnh · điểm yếu · cơ hội · thách thức (đặc biệt đối thủ cạnh tranh).
- 4 Kết luận: đủ điều kiện và có cách khắc phục điểm yếu, vượt thách thức ⇒ cơ hội tốt, ra quyết định kinh doanh.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy "khách đông" là kết luận ngay "cơ hội tốt" mà bỏ qua thách thức — chính là sai lầm của bác H.
Anh K có ý tưởng mở quán cà phê: xác định khách là sinh viên, thuê địa điểm gần trường đại học, trang trí hợp sở thích giới trẻ, bán trực tiếp kết hợp bán qua mạng xã hội. Gần trường đã có hai quán cà phê khác. Đây có phải cơ hội kinh doanh tốt không?
Hướng dẫn giải
3 🧑💼 Các năng lực cần thiết của người kinh doanh
Bốn năng lực — nhận ra qua việc làm cụ thể
| Năng lực | Biểu hiện (SGK) | Ở ông H (SGK) |
|---|---|---|
| 🧭 Lãnh đạo | Định hướng chiến lược, năng động, sáng tạo, nắm bắt cơ hội kinh doanh | Chủ động, sáng tạo, nắm bắt cơ hội, vạch ra chiến lược kinh doanh |
| 🗂️ Quản lí | Tổ chức, thiết lập các mối quan hệ trong kinh doanh | Xây dựng hệ thống quản lí nội bộ chuyên nghiệp, quan hệ rộng rãi với đối tác, khách hàng |
| 🔧 Chuyên môn | Có kiến thức về chuyên môn ngành đang kinh doanh | Kĩ sư chế tạo ô tô, 5 năm làm ở nhà máy sửa chữa ô tô |
| 📚 Học tập | Học tập, tích luỹ kiến thức, rèn luyện kĩ năng | Chịu khó học hỏi, tự trang bị kiến thức, kĩ năng quản trị doanh nghiệp |
Cần nhớ
- ✦Trong kinh tế thị trường, cạnh tranh ngày càng cao ⇒ chủ thể kinh doanh phải không ngừng rèn luyện để có các năng lực cần thiết, xây dựng ý tưởng tốt, biết nắm bắt cơ hội.
- ✦Học sinh có thể tự nhận xét năng lực kinh doanh của bản thân theo 4 năng lực trên, rồi thực hành xây dựng một ý tưởng (ví dụ cho hội chợ của chi đoàn lớp).
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Vốn, mặt bằng, gia đình giàu là nguồn lực (lợi thế nội tại), không phải năng lực của người kinh doanh.
- ✦"Tự học thêm quản trị" là năng lực học tập; "xây dựng hệ thống quản lí, quan hệ đối tác" mới là năng lực quản lí. Đề hay đảo hai cái này.
- ✦Chần chừ mãi không dám bắt đầu vì sợ thua lỗ (bà C) là thiếu năng động, quyết đoán nắm bắt cơ hội — thuộc năng lực lãnh đạo.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Ý tưởng kinh doanh
- 1Nhận biết
Ý tưởng kinh doanh là
- 2Thông hiểu
Việc xây dựng ý tưởng kinh doanh giúp người kinh doanh xác định được những vấn đề cơ bản nào?
- 3Thông hiểu
Có ý tưởng mở quán cà phê, anh K xác định khách là sinh viên, thuê địa điểm gần trường đại học, trang trí hợp sở thích giới trẻ, bán trực tiếp kết hợp bán qua mạng xã hội. Việc làm của anh K
- 4Nhận biết Ý tưởng kinh doanh là loại ý tưởng có tính , khả thi, mang đến lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh.
- 5Vận dụng
Định kinh doanh gần cổng trường trung học phổ thông, chị V đi xem vài cửa hàng rồi quyết định làm đúng mô hình bánh ngọt của nhà bác T mà không xây dựng ý tưởng riêng. Nhận xét nào đúng?
Nguồn tạo ý tưởng
- 1Nhận biết
Nguồn "lợi thế nội tại" giúp tạo ý tưởng kinh doanh xuất phát từ
- 2Thông hiểu
Anh C là chuyên viên phòng kinh doanh của một công ty văn phòng phẩm. Gần nhà anh mới khánh thành một trường phổ thông liên cấp, anh liền có ý tưởng mở cửa hàng văn phòng phẩm tại nhà. Ý tưởng của anh C bắt nguồn từ
- 3Thông hiểu
Nhà nước ban hành chính sách hỗ trợ khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao; chị G liền mở trang trại rau thuỷ canh. Nguồn tạo ý tưởng của chị G chủ yếu là
- 4Thông hiểu
Chị D học Công nghệ sinh học, biết cấy ghép cây, nhà có mảnh sân nhỏ; nhiều sinh viên thích cây cảnh mi ni mà quanh trường chưa ai bán. Đúng hay sai?
a)Kiến thức cấy ghép cây của chị D là lợi thế nội tại.
b)Việc quanh trường chưa ai bán cây mi ni là lợi thế nội tại của chị D.
c)Một nhu cầu mới chưa được đáp ứng là nguồn cơ hội bên ngoài.
d)Ý tưởng kinh doanh chỉ có thể nảy sinh từ cơ hội bên ngoài.
Cơ hội kinh doanh
- 1Nhận biết
Cơ hội kinh doanh là
- 2Thông hiểu
Thấy bạn bè mở cửa hàng thành công, bạn L nói: "Họ may mắn thôi, cơ hội kinh doanh chỉ do những điều kiện, hoàn cảnh khách quan mang đến." Ý kiến của L là
- 3Thông hiểu
Bấm theo đúng thứ tự đi từ ý tưởng đến quyết định kinh doanh:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 4Vận dụng
Gia đình bác H mới lên thành phố, thấy hai quán cơm bình dân gần nhà đông khách nên mở quán cơm, không quan tâm đến đối thủ cạnh tranh vì cho rằng đây là cơ hội tốt, hợp sở trường nấu nướng. Nhận xét nào đúng?
- 5Vận dụng
Bạn T cho rằng: "Mọi cơ hội kinh doanh đều là điều kiện thuận lợi nên cần nắm bắt và thực hiện ngay." Em chọn cách phản hồi nào?
Năng lực của người kinh doanh
- 1Nhận biết
Biểu hiện nào thể hiện năng lực LÃNH ĐẠO của người kinh doanh?
- 2Thông hiểu
Để công ty hoạt động hiệu quả, ông H tự trang bị cho mình kiến thức, kĩ năng quản trị doanh nghiệp. Việc làm này thể hiện năng lực
- 3Thông hiểu
Ông H xây dựng hệ thống quản lí nội bộ công ty chuyên nghiệp, tạo dựng mối quan hệ rộng rãi với đối tác, khách hàng. Ông thể hiện năng lực
- 4Vận dụng
Bà C có ý định mở cửa hàng kinh doanh tại nhà từ lâu nhưng vẫn chần chừ chưa làm vì lo kinh doanh không hiệu quả sẽ thua lỗ. Bà C đang thiếu điều gì nhất?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (50 phút) có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), không có câu trả lời ngắn. Gần như câu nào cũng cho một tình huống hoặc đoạn thông tin rồi hỏi. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Ông T là kĩ sư nông nghiệp, thấy ở địa phương nhiều người muốn mua rau sạch mà chưa có nơi cung cấp; ông dùng đất nhà mình trồng rau hữu cơ để bán. Ý tưởng của ông T bắt nguồn từ
- 2Thông hiểu
Điều kiện nào sau đây KHÔNG thuộc các điều kiện để một ý tưởng được xác định là cơ hội kinh doanh?
- 3Vận dụng
Bạn N muốn bán đồ thủ công trên mạng. N tự liệt kê: mình khéo tay; chưa biết quản lí tiền; bạn bè rất thích quà thủ công; đã có nhiều cửa hàng bán sẵn. Việc làm của N là
- 4Vận dụng
Anh Q có đủ vốn và một mặt bằng đẹp, định mở xưởng sửa chữa xe máy dù không biết gì về kĩ thuật xe. Anh Q đang thiếu rõ nhất năng lực nào?
Phần II · Đúng / sai (có tình huống, thông tin)
- 1Vận dụng
Tình huống: Chị D là sinh viên ngành Công nghệ sinh học, nhà có một khoảnh sân nhỏ. Thấy nhiều bạn sinh viên thích chơi cây cảnh mi ni mà quanh trường chưa ai bán, chị dùng kiến thức về cấy, ghép cây để làm những chậu cây nhỏ xinh bán cho sinh viên. Chị nhận thấy nhu cầu này lành mạnh, ngày càng lớn, còn mình đang có đủ vốn và kinh nghiệm. Trước khi quyết định, chị cân nhắc điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của bản thân.
a)Việc quanh trường chưa ai bán cây cảnh mi ni là lợi thế nội tại của chị D.
b)Kiến thức về cấy, ghép cây thể hiện năng lực chuyên môn của chị D.
c)Ý tưởng của chị D có tính hấp dẫn vì có thể mang lại lợi nhuận.
d)Đã xác định được cơ hội thì chị D không cần đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức.
- 2Thông hiểu
Tình huống: Ông H tốt nghiệp đại học ngành chế tạo ô tô, làm cho một nhà máy sửa chữa ô tô 5 năm rồi thành lập cơ sở sửa chữa ô tô, xe máy; về sau phát triển thành công ty lắp ráp và kinh doanh ô tô. Ông luôn chủ động, sáng tạo, nắm bắt cơ hội, vạch ra chiến lược kinh doanh; tự trang bị kiến thức, kĩ năng quản trị doanh nghiệp; xây dựng hệ thống quản lí nội bộ chuyên nghiệp và mối quan hệ rộng rãi với đối tác, khách hàng.
a)Vạch ra chiến lược kinh doanh thể hiện năng lực lãnh đạo của ông H.
b)Tự trang bị kiến thức quản trị doanh nghiệp thể hiện năng lực chuyên môn.
c)Xây dựng quan hệ rộng rãi với đối tác, khách hàng thể hiện năng lực quản lí.
d)Ông H thành công chỉ nhờ năng lực chuyên môn về ô tô.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay cho một nhân vật có ý tưởng kinh doanh rồi hỏi nguồn tạo ý tưởng (nội tại hay bên ngoài), điều kiện của cơ hội kinh doanh, hoặc biểu hiện thuộc năng lực nào.
- •Phần II hay cho câu chuyện khởi nghiệp (chị D, ông H…); 4 ý trộn: nguồn ý tưởng · cơ hội và 4 tiêu chí đánh giá · gọi đúng tên năng lực · một ý có chữ "chỉ", "không cần".
- •Bài này nối với bài 1 lớp 11 (cạnh tranh: vì sao phải xét đối thủ), bài 7 lớp 11 (đạo đức kinh doanh) và bài 5 lớp 12 (lập kế hoạch kinh doanh — bước tiếp theo sau khi có cơ hội).
Đạo đức kinh doanh