Hydrocarbon không no
Viết công thức chung, gọi tên alkene, alkyne và xét đồng phân hình học; giải thích vì sao liên kết π làm hydrocarbon không no cộng được (H₂, Br₂, HX theo quy tắc Markovnikov, H₂O), trùng hợp, bị KMnO₄ oxi hoá; nhận biết alkene, alk-1-yne; tính theo phản ứng cộng bromine, tạo kết tủa và đốt cháy.
Ứng với SGK Hoá học 11 (bộ thống nhất): Bài 16
⚡ Nhớ nhanh
- 1Alkene có một liên kết đôi C=C: CₙH₂ₙ (n ≥ 2); alkyne có một liên kết ba C≡C: CₙH₂ₙ₋₂ (n ≥ 2). Tên thay thế ghi số chỉ vị trí liên kết bội: but-1-ene, but-2-ene, but-2-yne; tên thường ethylene, propylene, acetylene.
- 2Liên kết đôi = 1σ + 1π, liên kết ba = 1σ + 2π; liên kết π kém bền nên dễ đứt ⇒ phản ứng đặc trưng là cộng: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br (nước bromine mất màu ngay, không cần ánh sáng).
- 3Markovnikov: cộng HX vào alkene bất đối xứng, H ưu tiên vào C mang liên kết đôi có nhiều H hơn, X vào C có ít H hơn: CH₂=CH–CH₃ + HBr → CH₃–CHBr–CH₃ (sản phẩm chính).
- 4Alk-1-yne (C≡C ở đầu mạch, còn H gắn vào C nối ba) tạo kết tủa vàng nhạt với AgNO₃/NH₃: CH≡CH + 2AgNO₃ + 2NH₃ → AgC≡CAg↓ + 2NH₄NO₃. Alkene, alkyne đều làm mất màu nước bromine và dung dịch KMnO₄; trùng hợp ethylene ra polyethylene (PE).
- 5Bẫy: đặt H vào C ít H hơn (Markovnikov ngược); cho rằng mọi alkyne đều kết tủa với AgNO₃/NH₃ (but-2-yne thì không); dùng nước bromine để phân biệt alkene với alkyne (cả hai đều mất màu).
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: liên kết π của ethylene đứt cho Br cộng vào (nước bromine mất màu), Ag thay H ở đầu mạch acetylene tạo kết tủa vàng nhạt, but-2-yne không có H đầu mạch nên không kết tủa, so sánh propane – propene – propyne với hai thuốc thử; rồi tự chơi "ống mất nhãn": kéo nước bromine, AgNO₃/NH₃ vào 4 ống để thử, rồi kéo tên propane, propene, propyne, but-2-yne vào đúng ống.
Ethylene: C=C gồm 1 liên kết σ bền và 1 liên kết π kém bền.
Cảnh 1/4 · Liên kết π
- • Ethylene: C=C gồm 1 liên kết σ bền và 1 liên kết π kém bền.
Nguyên tử Br, Ag "bay tới" là minh hoạ; màu nước bromine (vàng nâu) và kết tủa (vàng nhạt) theo thực tế. Thí nghiệm chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.
1 🧬 Khái niệm, đồng phân và danh pháp
Cần nhớ
- ✦Hydrocarbon không no có liên kết bội (đôi, ba) giữa các nguyên tử carbon. Alkene (mạch hở, một liên kết đôi): CₙH₂ₙ, n ≥ 2. Alkyne (mạch hở, một liên kết ba): CₙH₂ₙ₋₂, n ≥ 2.
- ✦Tên thay thế: số chỉ vị trí nhánh + tên nhánh + tên mạch chính (bỏ "ane") + số chỉ vị trí liên kết bội + "ene"/"yne". Mạch chính là mạch dài nhất chứa liên kết bội, đánh số từ đầu gần liên kết bội hơn: CH₂=CH–CH₂–CH₃ but-1-ene; CH₃–C≡C–CH₃ but-2-yne; CH₃–C(CH₃)=CH–CH₃ 2-methylbut-2-ene.
- ✦Tên thường hay gặp: CH₂=CH₂ ethylene, CH₂=CH–CH₃ propylene, CH≡CH acetylene.
- ✦Đồng phân cấu tạo: khác mạch carbon hoặc khác vị trí liên kết bội. Đồng phân hình học (cis/trans) chỉ có ở alkene khi mỗi C mang liên kết đôi gắn với hai nhóm khác nhau: but-2-ene có cis (hai CH₃ cùng phía) và trans (khác phía); but-1-ene, 2-methylpropene thì không.
- ✦Cấu tạo: ethylene phẳng, góc ≈ 120°, liên kết C=C 134 pm; acetylene thẳng, góc 180°, C≡C 120 pm. Liên kết π nằm ngoài trục nối hai C nên kém bền hơn liên kết σ.
Dạng bài
Viết đồng phân và gọi tên alkene
- 1 Viết các mạch carbon (thẳng, nhánh) có đủ số C.
- 2 Trên mỗi mạch, đặt liên kết đôi vào các vị trí khác nhau (bỏ vị trí trùng do đối xứng).
- 3 Xét từng C mang liên kết đôi: cả hai C đều gắn hai nhóm khác nhau ⇒ có cis/trans.
- 4 Gọi tên theo mạch chính chứa liên kết đôi, số chỉ vị trí nhỏ nhất. Kiểm tra: mọi chất cùng công thức CₙH₂ₙ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho but-1-ene có đồng phân cis/trans: C1 của CH₂=CH–CH₂–CH₃ gắn hai nguyên tử H giống nhau nên không có. Hoặc đếm "but-3-ene": đó chính là but-1-ene đánh số ngược.
Viết các đồng phân alkene có công thức C₄H₈, gọi tên và cho biết tổng số đồng phân (kể cả đồng phân hình học).
Hướng dẫn giải
2 ➕ Phản ứng cộng và quy tắc Markovnikov
Cần nhớ
- ✦Cộng hydrogen (Ni, t°): CH₂=CH₂ + H₂ → CH₃–CH₃. Alkyne cộng hai nấc: CH≡CH + 2H₂ → CH₃–CH₃ (Ni, t°); dùng xúc tác Pd/PbCO₃ thì dừng ở alkene: CH≡CH + H₂ → CH₂=CH₂.
- ✦Cộng halogen: nước bromine (màu vàng nâu) mất màu ngay ở nhiệt độ thường: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br; alkyne cộng tối đa hai phân tử: CH≡CH + 2Br₂ → CHBr₂–CHBr₂. Đây là dấu hiệu nhận ra liên kết π.
- ✦Cộng HX và quy tắc Markovnikov: với alkene bất đối xứng, nguyên tử H của HX ưu tiên cộng vào C mang liên kết đôi có nhiều H hơn (bậc thấp hơn), X vào C có ít H hơn: CH₂=CH–CH₃ + HBr → CH₃–CHBr–CH₃ (chính), CH₃–CH₂–CH₂Br (phụ). Alkene đối xứng (ethylene, but-2-ene) chỉ cho một sản phẩm.
- ✦Cộng nước (xúc tác acid, t°): CH₂=CH₂ + H₂O → CH₃–CH₂OH (sản xuất ethanol); cũng theo Markovnikov. Acetylene cộng nước (HgSO₄, H₂SO₄) cho acetaldehyde: CH≡CH + H₂O → CH₃CHO.
- ✦Thí nghiệm với bromine, acid đặc chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.
Dạng bài
Bài hỗn hợp khí qua nước bromine
- 1 Đổi ra mol tổng hỗn hợp: n = V/24,79 (đkc).
- 2 Khí không no bị giữ lại: khối lượng bình bromine tăng = khối lượng hydrocarbon không no đã hấp thụ; khí thoát ra là alkane.
- 3 Dùng tỉ lệ cộng: alkene : Br₂ = 1 : 1; alkyne : Br₂ = 1 : 2 (cộng tối đa).
- 4 Tính % thể tích (= % số mol) và khối lượng bromine, sản phẩm.
- 5 Kiểm tra: bảo toàn khối lượng m_hydrocarbon + mBr₂ = msản phẩm cộng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đặt Markovnikov ngược: propene + HBr cho CH₃–CH₂–CH₂Br là chính (đó là sản phẩm phụ). Trong bài tính: cho rằng khí bị giữ là CH₄ hoặc tính khối lượng bình tăng gồm cả Br₂ — bình chỉ tăng đúng 2,8 g ethylene.
Dẫn 4,958 L (đkc) hỗn hợp CH₄ và C₂H₄ qua bình đựng nước bromine dư, thấy khối lượng bình tăng 2,8 g. Tính % thể tích mỗi khí và khối lượng bromine đã phản ứng.
Hướng dẫn giải
3 🔍 Phản ứng của alk-1-yne và nhận biết
Cần nhớ
- ✦Nguyên tử H gắn vào C nối ba ở đầu mạch (≡C–H) linh động, bị ion Ag⁺ thay thế: CH≡CH + 2AgNO₃ + 2NH₃ → AgC≡CAg↓ + 2NH₄NO₃; CH₃–C≡CH + AgNO₃ + NH₃ → CH₃–C≡CAg↓ + NH₄NO₃ (kết tủa vàng nhạt).
- ✦Chỉ alk-1-yne có phản ứng này. But-2-yne CH₃–C≡C–CH₃ không còn H trên C nối ba ⇒ không kết tủa; alkene, alkane cũng không.
- ✦Nước bromine và dung dịch KMnO₄ (nguội) "tìm" liên kết π: alkene, alkyne làm mất màu; alkane không.
- ✦Thứ tự nhận biết: dùng thuốc thử riêng trước (AgNO₃/NH₃ tách alk-1-yne), rồi thuốc thử chung (nước bromine tách không no khỏi no).
Thuốc thử ⇒ hiện tượng
| Thuốc thử | Alkane | Alkene | Alk-1-yne | Alkyne giữa mạch (but-2-yne) |
|---|---|---|---|---|
| Nước bromine | không đổi màu | mất màu | mất màu | mất màu |
| KMnO₄ (nhiệt độ thường) | không đổi màu | mất màu tím, có MnO₂ nâu đen | mất màu tím | mất màu tím |
| AgNO₃/NH₃ | không | không | kết tủa vàng nhạt | không |
| Đốt cháy (cùng số mol) | nH₂O > nCO₂ | nH₂O = nCO₂ | nH₂O < nCO₂ | nH₂O < nCO₂ |
Dạng bài
Nhận biết các khí hydrocarbon
- 1 Liệt kê đặc điểm riêng của từng chất: có ≡C–H đầu mạch? có liên kết π? no?
- 2 Dẫn lần lượt qua AgNO₃/NH₃: có kết tủa vàng nhạt ⇒ alk-1-yne.
- 3 Các khí còn lại qua nước bromine: mất màu ⇒ alkene (hoặc alkyne giữa mạch); không đổi ⇒ alkane.
- 4 Viết phương trình cho mỗi dấu hiệu; kiểm tra mỗi chất được nhận ra bằng một hiện tượng riêng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng nước bromine trước: C₂H₄ và C₂H₂ đều làm mất màu, không tách được nhau. Hoặc cho but-2-yne kết tủa với AgNO₃/NH₃ chỉ vì nó là alkyne.
Có ba bình khí mất nhãn: CH₄, C₂H₄, C₂H₂. Trình bày cách nhận biết.
Hướng dẫn giải
4 🏭 Trùng hợp, oxi hoá và điều chế
Cần nhớ
- ✦Trùng hợp: nhiều phân tử nhỏ có liên kết bội (monomer) nối nhau thành phân tử rất lớn (polymer): nCH₂=CH₂ → (–CH₂–CH₂–)ₙ (polyethylene, PE; t°, p, xt); propylene ⇒ polypropylene (–CH₂–CH(CH₃)–)ₙ.
- ✦Oxi hoá bởi KMnO₄: ethylene làm mất màu tím, tạo ethylene glycol và kết tủa MnO₂ nâu đen: 3CH₂=CH₂ + 2KMnO₄ + 4H₂O → 3HOCH₂–CH₂OH + 2MnO₂ + 2KOH.
- ✦Cháy: C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O (alkene: nH₂O = nCO₂); 2C₂H₂ + 5O₂ → 4CO₂ + 2H₂O (alkyne: nCO₂ − nH₂O = n_alkyne). Acetylene cháy với O₂ cho ngọn lửa tới khoảng 3000 °C (đèn xì hàn, cắt kim loại).
- ✦Điều chế trong phòng thí nghiệm: C₂H₅OH → C₂H₄ + H₂O (H₂SO₄ đặc, 170 °C); CaC₂ + 2H₂O → Ca(OH)₂ + C₂H₂. Trong công nghiệp: cracking dầu mỏ (alkene), 2CH₄ → C₂H₂ + 3H₂ (1500 °C, làm lạnh nhanh).
Dạng bài
Bài điều chế và đốt cháy hydrocarbon không no
- 1 Đổi ra mol chất đầu (nhân độ tinh khiết, hiệu suất nếu có).
- 2 Viết phương trình, suy ra số mol khí sinh ra; V = n · 24,79 (đkc).
- 3 Đốt cháy: so sánh nCO₂ với nH₂O để biết loại hydrocarbon; số C = nCO₂ / n_hydrocarbon.
- 4 Kiểm tra: bảo toàn nguyên tố C, H, O hai vế.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên độ tinh khiết: tính 864 = 0,125 mol ⇒ 3,10 L (sai). Hoặc dùng 22,4: 0,1 mol ra 2,24 L thay vì 2,48 L.
Cho 8 g đất đèn (CaC₂ chiếm 80 % khối lượng, còn lại tạp chất trơ) vào nước dư. Tính thể tích C₂H₂ thu được (đkc) và số mol CO₂, H₂O khi đốt cháy hết lượng khí đó.
Hướng dẫn giải
5 🌍 Hoá học quanh ta
- ✦🍌 Ethylene là "hormone chín" của thực vật: chuối, xoài để cạnh trái cây chín nhanh chín hơn vì nhận thêm ethylene do trái chín toả ra.
- ✦🛍️ Túi nilon, chai lọ, ống nước làm từ polymer của alkene: PE (ethylene), PP (propylene), PVC (vinyl chloride) — khó phân huỷ, nên dùng lại và phân loại khi bỏ.
- ✦🔥 Đèn xì oxy – acetylene dùng để hàn và cắt kim loại nhờ ngọn lửa rất nóng; đất đèn (CaC₂) gặp nước sinh khí cháy được, phải cất nơi khô ráo.
- ✦🧴 Cao su tổng hợp, nhựa, sợi, dung môi, ethanol công nghiệp đều đi ra từ ethylene, propylene — nguyên liệu nền của ngành hoá dầu.
6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦"Không no thì cộng": mỗi liên kết π cộng được một phân tử Br₂ hay H₂ ⇒ alkene : Br₂ = 1 : 1, alkyne : Br₂ = 1 : 2.
- ✦Markovnikov "giàu càng thêm giàu": H vào C đã nhiều H hơn; alkene đối xứng thì khỏi xét.
- ✦Kết tủa với AgNO₃/NH₃ ⇔ có ≡C–H ở đầu mạch (acetylene, propyne, but-1-yne…).
- ✦Đốt cháy: nH₂O = nCO₂ ⇒ alkene; nCO₂ > nH₂O ⇒ alkyne (n_alkyne = nCO₂ − nH₂O).
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Markovnikov ngược: propene + HCl cho CH₃–CH₂–CH₂Cl là chính — đúng phải là CH₃–CHCl–CH₃.
- ✦Cho but-2-yne tạo kết tủa với AgNO₃/NH₃: không có H trên C nối ba nên không.
- ✦Dùng nước bromine để phân biệt C₂H₄ với C₂H₂: cả hai đều mất màu; phải dùng AgNO₃/NH₃.
- ✦Cho but-1-ene có đồng phân cis/trans: chỉ but-2-ene (trong C₄H₈) có.
- ✦Tính Br₂ cho alkyne theo tỉ lệ 1 : 1: 0,1 mol C₂H₂ cộng tối đa 0,2 mol Br₂ (32 g), không phải 16 g.
⚖️ Kiểm tra bảo toàn
- ✦Khối lượng: m_alkene + mBr₂ = m dẫn xuất dibromo (2,8 + 16 = 18,8 g C₂H₄Br₂).
- ✦Liên kết π: nBr₂ (hoặc nH₂) phản ứng tối đa = tổng số mol liên kết π (0,05 mol C₂H₄ + 0,05 mol C₂H₂ ⇒ 0,15 mol Br₂).
- ✦Nguyên tố: kết tủa AgC≡CAg giữ nguyên 2 C của C₂H₂ ⇒ n kết tủa = nC₂H₂.
- ✦Đốt cháy: nC = nCO₂, nH = 2n_H₂O, 2n_O₂ = 2n_CO₂ + nH₂O.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khái niệm, đồng phân, danh pháp
- 1Nhận biết
Công thức chung của alkene là
- 2Thông hiểu
Tên thay thế của CH₃–C(CH₃)=CH–CH₃ là
- 3Thông hiểu Số đồng phân alkene có công thức C₄H₈, kể cả đồng phân hình học, là .
- 4Thông hiểu
Chất nào sau đây có đồng phân hình học?
- 5Vận dụng Alkene X cộng bromine tạo dẫn xuất Y chứa 74,07 % bromine về khối lượng. Số nguyên tử carbon trong X là .
Phản ứng cộng, quy tắc Markovnikov
- 1Nhận biết
Phản ứng đặc trưng của hydrocarbon không no là
- 2Thông hiểu
Cho propene CH₂=CH–CH₃ tác dụng với HBr. Sản phẩm chính là
- 3Thông hiểu
Hydrat hoá 2-methylpropene CH₂=C(CH₃)–CH₃ (xúc tác acid, t°). Sản phẩm chính là
- 4Thông hiểu Khối lượng bromine tối đa phản ứng với 0,1 mol ethylene trong dung dịch là g (Br = 80).
- 5Vận dụng
Dẫn 4,958 L (đkc, 24,79 L/mol) hỗn hợp CH₄ và C₂H₄ qua bình đựng nước bromine dư, khối lượng bình tăng 2,8 g. Phần trăm thể tích của C₂H₄ trong hỗn hợp là
Alk-1-yne và nhận biết
- 1Nhận biết
Chất nào sau đây tạo kết tủa với dung dịch AgNO₃ trong NH₃?
- 2Thông hiểu
Để phân biệt hai khí C₂H₄ và C₂H₂ đựng trong hai bình riêng, nên dùng
- 3Thông hiểu
Bốn bình khí X, Y, Z, T là propane, propene, propyne, but-2-yne (không theo thứ tự). Kết quả thử: Nhận định nào đúng?
- 4Vận dụng Dẫn 1,2395 L C₂H₂ (đkc, 24,79 L/mol) vào dung dịch AgNO₃/NH₃ dư. Khối lượng kết tủa thu được là g (Ag = 108).
- 5Thông hiểu Cho các chất: ethylene, acetylene, propyne, but-1-yne, but-2-yne, propene. Số chất tạo kết tủa với dung dịch AgNO₃/NH₃ là .
Trùng hợp, oxi hoá, điều chế
- 1Nhận biết
Polyethylene (PE) được điều chế bằng phản ứng trùng hợp
- 2Thông hiểu
Thí nghiệm (chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): đun hỗn hợp ethanol và H₂SO₄ đặc ở khoảng 170 °C, dẫn khí sinh ra (đã qua bình NaOH để loại SO₂, CO₂) vào ống (1) chứa nước bromine và ống (2) chứa dung dịch KMnO₄ loãng. Hiện tượng đúng là
- 3Vận dụng Cho 8 g đất đèn (chứa 80 % CaC₂ về khối lượng, tạp chất không tạo khí) vào nước dư. Thể tích C₂H₂ thu được ở đkc (24,79 L/mol) là L (làm tròn hai chữ số thập phân).
- 4Thông hiểu
Đốt cháy hoàn toàn 0,1 mol mỗi hydrocarbon mạch hở X, Y, Z, kết quả như bảng: Chất là alkene là
- 5Vận dụng
Thể tích H₂ (đkc, 24,79 L/mol) cần để chuyển hoàn toàn 0,1 mol C₂H₂ thành C₂H₆ (Ni, t°) là
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Cho but-1-ene CH₂=CH–CH₂–CH₃ tác dụng với HBr. Sản phẩm chính là
- 2Thông hiểu
Chất nào sau đây làm mất màu dung dịch KMnO₄ ở nhiệt độ thường?
- 3Vận dụng
Hỗn hợp X gồm C₂H₄ và C₂H₂ có tổng 0,1 mol, phản ứng vừa đủ với 0,15 mol Br₂ trong dung dịch. Cho cùng lượng X vào dung dịch AgNO₃/NH₃ dư, thu được m g kết tủa. Giá trị của m là (Ag = 108)
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thí nghiệm (chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): Bước 1: cho vài mẩu đất đèn (CaC₂) vào ống nghiệm có nước, đậy nút có ống dẫn khí. Bước 2: dẫn khí sinh ra vào ống (1) chứa nước bromine. Bước 3: dẫn tiếp vào ống (2) chứa dung dịch AgNO₃/NH₃. Quan sát: ống (1) nhạt màu dần; ống (2) có kết tủa màu vàng nhạt.
a)Khí sinh ra ở bước 1 là acetylene: CaC₂ + 2H₂O → Ca(OH)₂ + C₂H₂.
b)Kết tủa vàng nhạt ở ống (2) là AgC≡CAg, do H gắn vào C nối ba bị Ag thay thế.
c)Ống (1) nhạt màu vì acetylene tham gia phản ứng thế với bromine như alkane.
d)Nếu thay khí trên bằng but-2-yne thì ống (2) vẫn có kết tủa vàng nhạt.
- 2Vận dụng
Cho 4,2 g propene (C₃H₆). Cho C = 12, H = 1, Br = 80.
a)Cộng HBr vào propene thu được sản phẩm chính là CH₃–CHBr–CH₃.
b)Đốt cháy hoàn toàn lượng propene trên thu được số mol CO₂ bằng số mol H₂O, đều bằng 0,3 mol.
c)Lượng propene trên làm mất màu tối đa 32 g bromine trong dung dịch.
d)Trùng hợp propene thu được polymer có mắt xích –CH₂–CH₂–CH₂–.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Số đồng phân cấu tạo alkyne có công thức phân tử C₅H₈ là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Thông hiểu Cho các chất: ethylene, propene, but-1-ene, but-2-ene, 2-methylbut-2-ene, pent-2-ene. Số chất có đồng phân hình học là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Dẫn 0,1 mol propyne vào dung dịch AgNO₃/NH₃ dư. Khối lượng kết tủa thu được là bao nhiêu gam (làm tròn một chữ số thập phân, Ag = 108)? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi công thức chung, tên thay thế có số chỉ vị trí liên kết bội, chất có đồng phân hình học, sản phẩm chính theo Markovnikov, chất tạo kết tủa với AgNO₃/NH₃.
- •Phần II hay có thí nghiệm điều chế ethylene (ethanol + H₂SO₄ đặc) hoặc acetylene (CaC₂ + nước) rồi thử với nước bromine, KMnO₄, AgNO₃/NH₃: ý dễ sai là gọi phản ứng với bromine là "thế", cho but-2-yne kết tủa, hoặc lấy tỉ lệ Br₂ sai.
- •Phần III có thể hỏi số đồng phân, số chất thoả điều kiện, khối lượng kết tủa hay thể tích khí (24,79 L/mol). Bài này nối với bài 15 (alkane chỉ thế), bài 17 (benzene khó cộng), bài 20 (cộng nước ra alcohol) và polymer ở Hoá 12.
Arene (Hydrocarbon thơm)