Hoá học lớp 11
Bài 17 · Cơ bản

Arene (Hydrocarbon thơm)

Mô tả cấu tạo vòng benzene, gọi tên arene đơn giản; giải thích vì sao benzene dễ thế, khó cộng, bền với chất oxi hoá; viết phản ứng halogen hoá, nitro hoá, cộng H₂, Cl₂, oxi hoá nhánh toluene, dự đoán vị trí thế theo nhóm có sẵn; rồi ôn cả chương 4: so sánh alkane, alkene, alkyne, arene, nhận biết, chuỗi chuyển hoá và bài đốt cháy, hỗn hợp.

Ứng với SGK Hoá học 11 (bộ thống nhất): Bài 17

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Arene là hydrocarbon có vòng benzene. Dãy đồng đẳng benzene: CₙH₂ₙ₋₆ (n ≥ 6): benzene C₆H₆, toluene C₆H₅CH₃, xylene CH₃C₆H₄CH₃ (ortho 1,2 · meta 1,3 · para 1,4), ethylbenzene; ngoài ra styrene C₆H₅CH=CH₂, naphthalene C₁₀H₈.
  • 2Vòng benzene phẳng, sáu cạnh dài bằng nhau (139 pm, giữa C–C 154 và C=C 134 pm); sáu electron π giải toả đều quanh vòng ⇒ vòng rất bền: dễ thế, khó cộng, bền với chất oxi hoá — benzene không làm mất màu nước bromine, KMnO₄.
  • 3Thế: C₆H₆ + Br₂ → C₆H₅Br + HBr (bột Fe, t°); C₆H₆ + HNO₃ → C₆H₅NO₂ + H₂O (H₂SO₄ đặc). Có sẵn –CH₃ (đẩy electron) ⇒ thế dễ hơn, vào ortho, para; có sẵn –NO₂ (hút electron) ⇒ khó hơn, vào meta.
  • 4Cộng (điều kiện mạnh): C₆H₆ + 3H₂ → C₆H₁₂ (Ni, t°, p); C₆H₆ + 3Cl₂ → C₆H₆Cl₆ (ánh sáng). Oxi hoá nhánh: C₆H₅CH₃ + 2KMnO₄ → C₆H₅COOK + 2MnO₂ + KOH + H₂O (đun nóng), vòng giữ nguyên.
  • 5Ôn chương 4: no ⇒ thế (alkane); không no ⇒ cộng, mất màu nước bromine (alkene, alkyne); ≡C–H đầu mạch ⇒ kết tủa với AgNO₃/NH₃; vòng thơm ⇒ thế. Đốt cháy: nH₂O − nCO₂ = n_alkane; = 0 với alkene; nCO₂ − nH₂O = n_alkyne; = 3n_arene (CₙH₂ₙ₋₆).
  • 6Bẫy: nói benzene làm mất màu nước bromine như alkene (Br₂ chỉ tan sang lớp benzene); quên "đun nóng" khi phân biệt toluene bằng KMnO₄; cho rằng Cl₂ + benzene luôn là thế (ánh sáng, không Fe thì cộng).

👀 Nhìn là hiểu

Xem 4 cảnh: ba liên kết đôi trên giấy hoá thành vòng π trải đều với sáu cạnh 139 pm, lắc benzene với nước bromine thì màu chỉ dồn lên lớp benzene (không phản ứng), có bột Fe thì Br thế một H mà vòng vẫn nguyên, toluene bị nitro hoá chủ yếu ở ortho và para; rồi tự kéo nhóm thế –Br, –NO₂ vào ô ortho / meta / para trên vòng toluene và nitrobenzene (có một thẻ bẫy "Nước bromine").

HHHHHHCCCCCC6 cạnh đều = 139 pmC–C (ethane)154benzene139C=C (ethylene)134độ dài liên kết (pm)

Trên giấy, benzene hay vẽ ba liên kết đôi xen kẽ (Kekulé).

Cảnh 1/4 · Sáu cạnh đều

  • • Trên giấy, benzene hay vẽ ba liên kết đôi xen kẽ (Kekulé).

Vòng tròn trong lục giác = 6 electron π giải toả. Br "bay vào chỗ H", lắc ống là minh hoạ. Benzene độc: thí nghiệm chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.

1 ⬡ Khái niệm, danh pháp và cấu tạo benzene

Cần nhớ

  • ✦Arene (hydrocarbon thơm) là hydrocarbon trong phân tử có một hay nhiều vòng benzene. Benzene và các đồng đẳng (thay H của vòng bằng gốc alkyl) có công thức chung CₙH₂ₙ₋₆ (n ≥ 6).
  • ✦Tên thường gặp: C₆H₅CH₃ toluene (methylbenzene), C₆H₅C₂H₅ ethylbenzene, CH₃C₆H₄CH₃ xylene, C₆H₅CH(CH₃)₂ cumene (isopropylbenzene), C₆H₅CH=CH₂ styrene, C₁₀H₈ naphthalene (băng phiến). Gốc C₆H₅– là phenyl.
  • ✦Vòng có hai nhóm thế: đánh số sao cho số chỉ vị trí nhỏ nhất, hoặc dùng ortho (o-) = 1,2; meta (m-) = 1,3; para (p-) = 1,4. Ví dụ 1,4-dimethylbenzene là p-xylene.
  • ✦Cấu tạo benzene: sáu C lai hoá sp² tạo vòng sáu cạnh phẳng, đều, góc 120°; sáu liên kết C–C dài bằng nhau (139 pm). Sáu electron π không thuộc riêng cặp C nào mà giải toả đều quanh vòng (vẽ vòng tròn bên trong); công thức Kekulé ba nối đôi chỉ là cách viết.
  • ✦Tính chất vật lí: benzene, toluene là chất lỏng không màu, mùi thơm đặc trưng, không tan trong nước, nhẹ hơn nước (benzene sôi 80 °C, toluene 111 °C), hoà tan tốt nhiều chất hữu cơ. Benzene rất độc, hít lâu ngày gây ung thư máu.

Dạng bài

Gọi tên arene và đếm đồng phân

  1. 1 Viết vòng benzene; số C còn lại (n − 6) phân bố vào nhánh: một nhánh dài hay nhiều nhánh ngắn.
  2. 2 Nhiều nhánh thì xét vị trí tương đối: hai nhóm có 3 vị trí (o, m, p).
  3. 3 Gọi tên: số chỉ vị trí + tên nhánh + benzene (hoặc tên thường toluene, xylene…).
  4. 4 Kiểm tra: mọi chất cùng công thức CₙH₂ₙ₋₆; không trùng do đối xứng vòng (1,2 ≡ 1,6; 1,3 ≡ 1,5).

⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm cả "1,5-dimethylbenzene", "1,6-dimethylbenzene" thành 6 đồng phân: vòng đối xứng nên 1,5 ≡ 1,3 và 1,6 ≡ 1,2. Hoặc quên ethylbenzene (chỉ đếm xylene) ⇒ ra 3.

⬡
Làm mẫu

Viết và gọi tên các đồng phân arene có công thức C₈H₁₀.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔁 Phản ứng thế và quy tắc thế

Cần nhớ

  • ✦Phản ứng thế giữ nguyên vòng thơm bền nên dễ xảy ra hơn phản ứng cộng (cộng làm mất vòng thơm).
  • ✦Halogen hoá: C₆H₆ + Br₂ → C₆H₅Br + HBr (Br₂ khan, bột Fe hoặc FeBr₃, t°). Dùng nước bromine thì không phản ứng: Br₂ chỉ tan sang lớp benzene (lớp trên màu vàng cam), lớp nước nhạt đi.
  • ✦Nitro hoá: C₆H₆ + HNO₃ → C₆H₅NO₂ + H₂O (HNO₃ đặc, H₂SO₄ đặc, khoảng 50 °C). Nitrobenzene là chất lỏng màu vàng nhạt, nặng hơn nước, mùi hạnh nhân (độc).
  • ✦Quy tắc thế: vòng đã có nhóm đẩy electron (–CH₃, –C₂H₅, –OH, –NH₂…) ⇒ thế dễ hơn benzene, ưu tiên ortho và para: C₆H₅CH₃ + HNO₃ → CH₃C₆H₄NO₂ + H₂O (o- khoảng 59 %, p- khoảng 37 %, m- chỉ khoảng 4 %). Nhóm hút electron (–NO₂, –COOH, –CHO) ⇒ thế khó hơn, ưu tiên meta: C₆H₅NO₂ + HNO₃ → C₆H₄(NO₂)₂ + H₂O (m-dinitrobenzene, cần t° cao hơn).
  • ✦Toluene + Br₂: có bột Fe thì thế vào vòng (o-, p-bromotoluene); chiếu sáng (không Fe) thì thế ở nhánh như alkane: C₆H₅CH₃ + Br₂ → C₆H₅CH₂Br + HBr (ánh sáng).

Dạng bài

Bài tính theo phản ứng thế vòng benzene

  1. 1 Đổi ra mol arene (n = m/M; thể tích lỏng thì m = D · V).
  2. 2 Viết phương trình thế: tỉ lệ 1 : 1 giữa arene và sản phẩm thế một lần.
  3. 3 Nhân hiệu suất một lần: nsản phẩm = n_arene · H.
  4. 4 Đổi ra khối lượng: m = n · M (C₆H₅NO₂ 123; C₆H₅Br 157; CH₃C₆H₄NO₂ 137).
  5. 5 Kiểm tra: bảo toàn khối lượng ở hiệu suất 100 % (m_arene + mHNO₃ = msản phẩm + mH₂O).

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia cho hiệu suất thay vì nhân (12,30,8 = 15,4 g, lớn hơn lí thuyết — vô lí), hoặc lấy M nitrobenzene là 124 (thừa một H): C₆H₅NO₂ = 72 + 5 + 14 + 32 = 123.

🧪
Làm mẫu

Nitro hoá 7,8 g benzene bằng hỗn hợp HNO₃ đặc và H₂SO₄ đặc (dư) với hiệu suất 80 %. Tính khối lượng nitrobenzene thu được.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ⚗️ Phản ứng cộng và phản ứng oxi hoá

Cần nhớ

  • ✦Cộng H₂ cần điều kiện mạnh: C₆H₆ + 3H₂ → C₆H₁₂ (cyclohexane; Ni, t°, áp suất). Cộng Cl₂ khi chiếu sáng, không có Fe: C₆H₆ + 3Cl₂ → C₆H₆Cl₆ (hexachlorocyclohexane, thuốc trừ sâu "666" nay đã cấm).
  • ✦Benzene không làm mất màu dung dịch KMnO₄ kể cả khi đun nóng. Toluene làm mất màu KMnO₄ khi đun nóng: nhánh –CH₃ bị oxi hoá, vòng giữ nguyên: C₆H₅CH₃ + 2KMnO₄ → C₆H₅COOK + 2MnO₂ + KOH + H₂O. Thêm acid được benzoic acid: C₆H₅COOK + HCl → C₆H₅COOH + KCl.
  • ✦Styrene C₆H₅CH=CH₂ có liên kết đôi ở nhánh ⇒ giống alkene: làm mất màu nước bromine (C₆H₅CH=CH₂ + Br₂ → C₆H₅CHBr–CH₂Br) và KMnO₄ ngay ở nhiệt độ thường; trùng hợp ra polystyrene (PS).
  • ✦Cháy: arene cháy cho ngọn lửa nhiều khói đen (tỉ lệ C cao): 2C₆H₆ + 15O₂ → 12CO₂ + 6H₂O; C₇H₈ + 9O₂ → 7CO₂ + 4H₂O. Với CₙH₂ₙ₋₆: nCO₂ − nH₂O = 3n_arene.

Thuốc thử ⇒ hiện tượng (benzene, toluene, styrene)

Thuốc thửBenzeneTolueneStyrene
Nước brominekhông phản ứng (Br₂ tan sang lớp benzene)không phản ứngmất màu
KMnO₄, nhiệt độ thườngkhông đổikhông đổimất màu tím
KMnO₄, đun nóngkhông đổimất màu tím, có MnO₂ nâu đenmất màu tím

Dạng bài

Phân biệt benzene, toluene, styrene

  1. 1 Tìm điểm khác: styrene có C=C ở nhánh; toluene có nhánh –CH₃; benzene không nhánh.
  2. 2 Thử dung dịch KMnO₄ ở nhiệt độ thường (hoặc nước bromine): chất làm mất màu ngay là styrene.
  3. 3 Hai chất còn lại cho vào KMnO₄ rồi đun nóng: mất màu tím là toluene; không đổi là benzene.
  4. 4 Kiểm tra: mỗi chất ứng với một dấu hiệu riêng; viết phương trình cho từng dấu hiệu.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng KMnO₄ ở nhiệt độ thường để phân biệt benzene với toluene: cả hai đều không đổi màu — phải đun nóng. Hoặc nói benzene làm mất màu nước bromine như styrene.

🔍
Làm mẫu

Có ba chất lỏng mất nhãn: benzene, toluene, styrene. Chỉ dùng dung dịch KMnO₄, nêu cách nhận biết.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🔁 Ôn chương 4: hydrocarbon

Tổng hợp

  • ✦Một câu cho cả chương: no thì thế (alkane, cần ánh sáng); không no thì cộng (alkene, alkyne — mất màu nước bromine, KMnO₄); vòng thơm bền thì thế là chính, cộng khó, nhánh mới bị oxi hoá.
  • ✦Nhận biết: AgNO₃/NH₃ (kết tủa vàng nhạt) ⇒ alk-1-yne; nước bromine ⇒ có liên kết π ngoài vòng thơm (alkene, alkyne, styrene); KMnO₄ đun nóng ⇒ toluene; không phản ứng cả ba ⇒ alkane hoặc benzene. Dùng thuốc thử riêng trước, chung sau.
  • ✦Chuỗi chuyển hoá hay gặp: 2CH₄ → C₂H₂ + 3H₂ (1500 °C); CH≡CH + H₂ → CH₂=CH₂ (Pd/PbCO₃); CH₂=CH₂ + H₂ → CH₃–CH₃ (Ni); CaC₂ + 2H₂O → Ca(OH)₂ + C₂H₂; C₆H₆ + HNO₃ → C₆H₅NO₂ + H₂O; C₄H₁₀ → CH₄ + C₃H₆ (cracking); C₆H₁₄ → C₆H₆ + 4H₂ (reforming).
  • ✦Đốt cháy: so nCO₂ với nH₂O: alkane nH₂O − nCO₂ = n; alkene bằng nhau; alkyne nCO₂ − nH₂O = n; arene (CₙH₂ₙ₋₆) nCO₂ − nH₂O = 3n. Hỗn hợp alkane + alkene: n_alkane = nH₂O − nCO₂.
  • ✦Hỗn hợp khí qua các bình: AgNO₃/NH₃ giữ alk-1-yne (theo khối lượng kết tủa); nước bromine giữ chất không no (bình tăng = khối lượng khí bị giữ); khí thoát ra là alkane.

So sánh bốn loại hydrocarbon

AlkaneAlkeneAlkyneArene (benzene)
Công thức chungCₙH₂ₙ₊₂CₙH₂ₙCₙH₂ₙ₋₂CₙH₂ₙ₋₆
Liên kết đặc trưngchỉ liên kết đơn1 liên kết đôi1 liên kết bavòng 6 electron π giải toả
Phản ứng đặc trưngthế (ánh sáng)cộng, trùng hợpcộng; alk-1-yne thế Agthế (Fe; H₂SO₄ đặc), cộng khó
Nước brominekhôngmất màumất màukhông
KMnO₄khôngmất màu (nguội)mất màu (nguội)benzene không; toluene khi đun
Đốt cháynH₂O > nCO₂nH₂O = nCO₂nH₂O < nCO₂nCO₂ − nH₂O = 3n

Dạng bài

Bài hỗn hợp khí qua các bình thuốc thử

  1. 1 Đổi ra mol tổng hỗn hợp (V/24,79) và kết tủa (m/M).
  2. 2 Bình AgNO₃/NH₃ dư: nalk-1-yne = n kết tủa (C₂H₂ ⇒ AgC≡CAg, M = 240).
  3. 3 Bình nước bromine dư: khối lượng bình tăng = khối lượng alkene bị giữ ⇒ n alkene.
  4. 4 Khí thoát ra là alkane: n = ntổng − các phần trên ⇒ V hoặc %.
  5. 5 Kiểm tra: cộng lại đủ số mol ban đầu; đặt số vào sim/bảng nhận biết xem đúng thứ tự bình.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đổi thứ tự bình: qua nước bromine trước thì cả C₂H₂ và C₂H₄ đều bị giữ, bình tăng cả khối lượng C₂H₂ ⇒ tính sai số mol C₂H₄. Hoặc dùng M kết tủa = 238 (quên C) thay vì 240.

🧯
Làm mẫu

Dẫn 7,437 L (đkc) hỗn hợp X gồm CH₄, C₂H₄, C₂H₂ lần lượt qua bình (1) đựng AgNO₃/NH₃ dư thu được 12 g kết tủa, rồi qua bình (2) đựng nước bromine dư thấy khối lượng bình tăng 2,8 g. Tính thể tích CH₄ trong X (đkc).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🌍 Hoá học quanh ta

  • ✦☣️ Benzene có trong xăng, khói thuốc lá, khí thải xe; hít lâu ngày gây ung thư máu — đổ xăng nên đứng tránh hơi xăng, không hút thuốc trong phòng kín.
  • ✦🥤 Hộp xốp, khay đựng thức ăn làm từ polystyrene (PS), trùng hợp từ styrene; không nên quay hộp xốp trong lò vi sóng.
  • ✦🎨 Toluene, xylene là dung môi pha sơn, keo dán; mùi "sơn mới" chính là hơi của chúng — sơn nhà nên mở cửa thoáng.
  • ✦🧪 Từ benzene và toluene người ta làm ra thuốc nhuộm, dược phẩm, chất nổ TNT (từ toluene), aniline (từ nitrobenzene), phenol và acetone (từ cumene).

6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦"Vòng thơm giữ vòng": dễ thế, khó cộng, không mất màu nước bromine, benzene không bị KMnO₄ oxi hoá.
  • ✦Đổi điều kiện là đổi phản ứng: Br₂/Fe ⇒ thế vòng; Br₂/ánh sáng với toluene ⇒ thế nhánh; Cl₂/ánh sáng với benzene ⇒ cộng C₆H₆Cl₆.
  • ✦Nhóm đẩy electron (–CH₃, –OH, –NH₂) ⇒ o, p và thế dễ hơn; nhóm hút (–NO₂, –COOH, –CHO) ⇒ meta và thế khó hơn.
  • ✦Đốt cháy arene CₙH₂ₙ₋₆: n_arene = nCO₂ − nH₂O3.

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦Cho benzene làm mất màu nước bromine: lớp nước nhạt đi chỉ vì Br₂ tan sang lớp benzene (lớp trên vàng cam), không phản ứng.
  • ✦Phân biệt benzene – toluene bằng KMnO₄ nguội: cả hai không đổi; phải đun nóng.
  • ✦Viết sản phẩm oxi hoá toluene là C₆H₅CH₂OH hoặc phá vòng: sản phẩm là C₆H₅COOK (môi trường trung tính/kiềm), vòng nguyên vẹn.
  • ✦Nitro hoá toluene cho m-nitrotoluene là chính: –CH₃ định hướng ortho, para (m chỉ khoảng 4 %).
  • ✦Đếm đồng phân C₈H₁₀ quên ethylbenzene (ra 3) hoặc đếm trùng 1,5- và 1,6- (ra 6): đúng là 4.

⚖️ Kiểm tra bảo toàn

  • ✦Khối lượng: nitro hoá 0,1 mol benzene: 7,8 + 6,3 = 12,3 + 1,8 (g) ✓.
  • ✦Nguyên tố: thế một lần giữ nguyên số C; mỗi H bị thay sinh một HBr hoặc một H₂O.
  • ✦Electron/oxi hoá – khử: toluene + KMnO₄: C nhánh từ −3 lên +3 (nhường 6e), 2Mn từ +7 xuống +4 (nhận 2 · 3 = 6e) ✓.
  • ✦Đốt cháy: nCO₂ − nH₂O = 3n với arene (0,1 mol C₇H₈: 0,7 − 0,4 = 0,3 ✓).

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

⬡

Khái niệm, danh pháp, cấu tạo

  1. 1
    Nhận biết

    Công thức chung của dãy đồng đẳng benzene là

  2. 2
    Thông hiểu

    Tên của CH₃–C₆H₄–CH₃ với hai nhóm CH₃ ở vị trí 1,3 trên vòng là

  3. 3
    Thông hiểu

    Độ dài liên kết carbon – carbon đo được: Kết luận đúng về benzene là

  4. 4
    Thông hiểu Số đồng phân arene có công thức phân tử C₈H₁₀ là .
  5. 5
    Vận dụng Một arene X thuộc dãy đồng đẳng benzene có 90,57 % carbon về khối lượng. Số nguyên tử carbon trong phân tử X là .
🔁

Phản ứng thế, quy tắc thế

  1. 1
    Nhận biết

    Benzene phản ứng với bromine tạo bromobenzene trong điều kiện

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho toluene tác dụng với Br₂ (tỉ lệ mol 1 : 1, có bột Fe, đun nóng). Sản phẩm chính là

  3. 3
    Thông hiểu

    Nitro hoá nitrobenzene (HNO₃ đặc, H₂SO₄ đặc, đun nóng). Sản phẩm chính là

  4. 4
    Vận dụng Nitro hoá 7,8 g benzene bằng HNO₃ đặc (H₂SO₄ đặc) với hiệu suất 80 %. Khối lượng nitrobenzene thu được là g.
  5. 5
    Thông hiểu

    Thí nghiệm (do giáo viên làm, có tủ hút): cho từ từ 1 mL benzene vào ống nghiệm chứa hỗn hợp HNO₃ đặc và H₂SO₄ đặc, lắc nhẹ, ngâm cốc nước khoảng 50 °C, rồi đổ hỗn hợp vào cốc nước lạnh. Thấy có chất lỏng màu vàng nhạt, mùi hạnh nhân, chìm xuống đáy cốc. Chất lỏng đó là

⚗️

Phản ứng cộng, oxi hoá

  1. 1
    Nhận biết

    Benzene cộng H₂ dư (Ni, t°, áp suất) tạo thành

  2. 2
    Thông hiểu

    Ba chất lỏng X, Y, Z là benzene, toluene, styrene (không theo thứ tự). Kết quả thử: X, Y, Z lần lượt là

  3. 3
    Vận dụng Đun 9,2 g toluene với dung dịch KMnO₄ dư đến phản ứng hoàn toàn. Khối lượng muối potassium benzoate C₆H₅COOK thu được là g (K = 39).
  4. 4
    Vận dụng

    Đốt cháy hoàn toàn một arene X thuộc dãy đồng đẳng benzene thu được 0,7 mol CO₂ và 0,4 mol H₂O. X là

🔁

Ôn chương 4

  1. 1
    Nhận biết

    Hydrocarbon nào sau đây thuộc loại arene?

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho sơ đồ: CaC₂ → X → Y → polyethylene (mỗi mũi tên là một phản ứng; X → Y dùng H₂, xúc tác Pd/PbCO₃). X, Y lần lượt là

  3. 3
    Thông hiểu Cho các chất: methane, ethylene, acetylene, benzene, toluene, styrene, propane. Số chất làm mất màu nước bromine ở nhiệt độ thường là .
  4. 4
    Thông hiểu

    Để phân biệt ba chất lỏng benzene, hex-1-ene và toluene, chỉ cần dùng

  5. 5
    Vận dụng Đốt cháy hoàn toàn 0,2 mol hỗn hợp gồm propane và propene, thu được 0,7 mol H₂O. Phần trăm số mol propane trong hỗn hợp là %.
  6. 6
    Vận dụng

    Dẫn 0,4 mol hỗn hợp khí gồm CH₄, C₂H₄, C₂H₂ qua bình (1) đựng AgNO₃/NH₃ dư thu được 24 g kết tủa, khí còn lại qua bình (2) đựng nước bromine dư thấy bình tăng 5,6 g. Thể tích CH₄ trong hỗn hợp (đkc, 24,79 L/mol) là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Phát biểu nào sau đây đúng?

  2. 2
    Thông hiểu

    Chất nào sau đây vừa có vòng benzene, vừa làm mất màu nước bromine ở nhiệt độ thường?

  3. 3
    Vận dụng

    Cho 15,6 g benzene tác dụng với Br₂ khan (bột Fe, t°) với hiệu suất 75 %. Khối lượng bromobenzene thu được là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Thí nghiệm (chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): Bước 1: cho vào ba ống nghiệm (1), (2), (3) lần lượt 1 mL benzene, toluene, styrene. Bước 2: thêm vào mỗi ống 2 mL dung dịch KMnO₄ loãng, lắc đều ở nhiệt độ thường. Bước 3: ngâm cả ba ống vào cốc nước nóng khoảng 80 °C trong vài phút. Quan sát: ống (3) mất màu tím ngay ở bước 2; ống (2) chỉ mất màu tím ở bước 3, có kết tủa nâu đen; ống (1) vẫn giữ màu tím.

    a)Ống (3) mất màu ngay vì styrene có liên kết đôi ở nhánh, bị KMnO₄ oxi hoá như alkene.

    b)Ở ống (2), nhánh –CH₃ của toluene bị oxi hoá còn vòng benzene giữ nguyên; kết tủa nâu đen là MnO₂.

    c)Ống (1) giữ màu tím chứng tỏ phân tử benzene không có electron π.

    d)Sản phẩm hữu cơ ở ống (2) là C₆H₅CH₂OH (benzyl alcohol).

  2. 2
    Vận dụng

    Hỗn hợp X gồm 0,1 mol C₂H₂, 0,1 mol C₂H₄ và 0,1 mol C₆H₆ (hơi). Cho Ag = 108, Br = 80.

    a)X làm mất màu tối đa 0,3 mol Br₂ trong nước bromine.

    b)Cho X vào dung dịch AgNO₃/NH₃ dư thu được 24 g kết tủa.

    c)Đốt cháy hoàn toàn X thu được 0,8 mol CO₂.

    d)Hydrogen hoá hoàn toàn X (Ni, t°, áp suất) cần tối đa 0,3 mol H₂.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Vận dụng Số đồng phân arene có công thức phân tử C₉H₁₂ là bao nhiêu? Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Cho benzene lần lượt tác dụng với: (1) Br₂ khan, bột Fe, t°; (2) nước bromine; (3) HNO₃ đặc, H₂SO₄ đặc; (4) H₂, Ni, t°, áp suất; (5) dung dịch KMnO₄, nhiệt độ thường; (6) Cl₂, chiếu sáng. Số trường hợp xảy ra phản ứng là bao nhiêu? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Khối lượng KMnO₄ tối thiểu cần để oxi hoá hoàn toàn 9,2 g toluene (đun nóng, tạo C₆H₅COOK) là bao nhiêu gam (K = 39, Mn = 55)? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi công thức chung CₙH₂ₙ₋₆, tên toluene, xylene, styrene, điều kiện thế (Fe) và cộng (Ni; ánh sáng), quy tắc thế o/p – meta, chất làm mất màu nước bromine hay KMnO₄.
  • •Phần II hay có thí nghiệm benzene – toluene – styrene với KMnO₄ (nguội, đun nóng) hoặc nitro hoá benzene: ý dễ sai là cho benzene mất màu nước bromine, quên điều kiện đun nóng, viết sai sản phẩm oxi hoá toluene; bài ôn chương hay là hỗn hợp khí qua bình AgNO₃/NH₃ rồi nước bromine.
  • •Phần III có thể hỏi số đồng phân arene, số phản ứng xảy ra, khối lượng sản phẩm thế có hiệu suất. Bài này nối với bài 15 – 16 (cả chương 4), bài 21 phenol (–OH làm vòng thế dễ hơn) và aniline, polymer (polystyrene) ở Hoá 12.
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Dẫn xuất halogen