Khái niệm về cân bằng hoá học
Phân biệt phản ứng một chiều với phản ứng thuận nghịch, hiểu cân bằng hoá học là cân bằng động, viết và tính hằng số cân bằng K_C, dùng nguyên lí Le Chatelier đoán chiều chuyển dịch khi đổi nhiệt độ, nồng độ, áp suất (chất xúc tác không làm cân bằng chuyển dịch).
Ứng với SGK Hoá học 11 (bộ thống nhất): Bài 1
⚡ Nhớ nhanh
- 1Phản ứng thuận nghịch xảy ra theo hai chiều ngược nhau trong cùng điều kiện, viết ⇌: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃. Phản ứng một chiều chỉ xảy ra một chiều: 2KClO₃ → 2KCl + 3O₂ (t°, MnO₂).
- 2Cân bằng hoá học: v_thuận = v_nghịch, nồng độ các chất không đổi (không phải bằng nhau). Đó là cân bằng động: hai chiều vẫn xảy ra, chỉ là cùng tốc độ.
- 3aA + bB ⇌ cC + dD: (nồng độ lúc cân bằng, số mũ là hệ số, bỏ chất rắn). KC chỉ đổi khi đổi nhiệt độ; KC lớn ⇒ cân bằng nghiêng về sản phẩm.
- 4Le Chatelier: cân bằng dịch theo chiều làm giảm tác động. Tăng nồng độ chất nào ⇒ dịch chiều tiêu thụ chất đó; tăng áp suất ⇒ về phía ít mol khí; tăng nhiệt độ ⇒ chiều thu nhiệt. Vd. 2NO₂ ⇌ N₂O₄ (ΔrH < 0; NO₂ nâu đỏ): ngâm nước đá thì nhạt màu, ngâm nước nóng thì đậm màu.
- 5Bẫy: chất xúc tác không làm cân bằng chuyển dịch (chỉ giúp đạt cân bằng nhanh hơn); hai vế bằng số mol khí (H₂ + I₂ ⇌ 2HI) thì áp suất không ảnh hưởng; đưa chất rắn vào KC.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 5 cảnh trong xi-lanh kín 2NO₂ ⇌ N₂O₄: màu nâu nhạt dần rồi đứng yên dù hai chiều vẫn chạy, ngâm nước đá / nước nóng, đẩy pít-tông, thêm xúc tác; rồi tự kéo 6 thẻ tác động vào ô "Chiều thuận", "Chiều nghịch" hay "Không dịch chuyển" và xem xi-lanh đổi màu.
Bơm khí NO₂ màu nâu đỏ vào xi-lanh kín.
1 🔁 Phản ứng một chiều và phản ứng thuận nghịch
Cần nhớ
- ✦Phản ứng một chiều chỉ xảy ra theo chiều chất đầu tạo sản phẩm, viết mũi tên một chiều. Vd. nhiệt phân potassium chlorate có MnO₂ xúc tác: — KCl và O₂ không phản ứng lại với nhau.
- ✦Phản ứng thuận nghịch xảy ra theo hai chiều ngược nhau trong cùng điều kiện, viết ⇌. Chiều từ trái sang phải là chiều thuận, từ phải sang trái là chiều nghịch. Vd. (khí, bình kín, đun nóng).
- ✦Phản ứng thuận nghịch không dùng hết chất đầu: để bao lâu thì trong bình vẫn có cả chất đầu lẫn sản phẩm ⇒ hiệu suất luôn nhỏ hơn 100 %.
- ✦Ví dụ quen thuộc: (nước chlorine); (tổng hợp ammonia); (sản xuất sulfuric acid, xúc tác V₂O₅).
Một chiều và thuận nghịch
| Phản ứng một chiều | Phản ứng thuận nghịch | |
|---|---|---|
| Cách viết | Mũi tên một chiều | Hai nửa mũi tên ngược chiều |
| Chiều xảy ra | Chỉ chất đầu tạo sản phẩm | Cả hai chiều, trong cùng điều kiện |
| Chất đầu sau phản ứng | Có thể hết | Luôn còn lại |
| Ví dụ | Nhiệt phân KClO₃, đốt cháy CH₄ | Tổng hợp NH₃, H₂ với I₂, Cl₂ với nước |
2 ⚖️ Trạng thái cân bằng — cân bằng động
Cần nhớ
- ✦Xét trong bình kín, lúc đầu chỉ có H₂ và I₂: v_thuận lớn nhất, v_nghịch = 0. Chất đầu giảm dần ⇒ v_thuận giảm; HI tăng dần ⇒ v_nghịch tăng.
- ✦Đến lúc v_thuận = v_nghịch, hệ ở trạng thái cân bằng: từ đó nồng độ mọi chất không đổi theo thời gian (nhưng không bằng nhau — tỉ lệ giữa chúng do KC quyết định).
- ✦Cân bằng hoá học là cân bằng động: phản ứng thuận và nghịch vẫn xảy ra, lượng chất sinh ra đúng bằng lượng mất đi. Bằng chứng: dùng nguyên tử đánh dấu (đồng vị) ở chất đầu thì sau một thời gian vẫn thấy nó có trong sản phẩm và ngược lại.
- ✦Cân bằng chỉ giữ được trong hệ kín, điều kiện không đổi. Đổi nhiệt độ, nồng độ hay áp suất thì cân bằng bị phá vỡ và hệ chuyển sang một trạng thái cân bằng mới.
Dấu hiệu trạng thái cân bằng — đúng hay sai?
| Phát biểu | Đúng / sai | Vì sao |
|---|---|---|
| v_thuận = v_nghịch | Đúng | Định nghĩa trạng thái cân bằng |
| Nồng độ các chất không đổi | Đúng | Sinh ra bao nhiêu thì mất bấy nhiêu |
| Nồng độ các chất bằng nhau | Sai | Vd. [HI] = 0,80 M nhưng [H₂] = 0,10 M |
| Phản ứng đã dừng lại | Sai | Cân bằng động: hai chiều vẫn chạy |
3 🧮 Hằng số cân bằng K_C
Cần nhớ
- ✦Phản ứng aA + bB ⇌ cC + dD (A, B, C, D là chất khí hoặc chất tan) ở trạng thái cân bằng: — [X] là nồng độ mol (M) lúc cân bằng, số mũ là hệ số trong phương trình; sản phẩm ở tử, chất đầu ở mẫu.
- ✦Chất rắn (và nước khi là dung môi) không có mặt trong KC. Vd. (CO₂, CO là khí): .
- ✦KC chỉ phụ thuộc nhiệt độ (và bản chất phản ứng): thêm chất, đổi áp suất, thêm xúc tác thì KC không đổi. KC rất lớn ⇒ lúc cân bằng chủ yếu là sản phẩm; KC rất nhỏ ⇒ phản ứng thuận xảy ra rất ít.
- ✦Bài tính dùng bảng ba dòng: ban đầu · phản ứng (đặt x, nhân theo hệ số) · cân bằng (= ban đầu ± phản ứng). Thay dòng cân bằng vào KC rồi giải x.
Dạng bài
Tính nồng độ lúc cân bằng từ K_C
- 1 Đổi ra mol rồi ra nồng độ mol: [X] = n/V (bình bao nhiêu lít thì chia bấy nhiêu).
- 2 Lập bảng ba dòng: đặt x là lượng một chất đã phản ứng, các chất khác theo hệ số.
- 3 Thay nồng độ lúc cân bằng vào biểu thức KC, giải x (hai vế cùng là bình phương thì lấy căn cho gọn).
- 4 Tính nồng độ, số mol hay hiệu suất đề hỏi.
- 5 Kiểm tra: thay ngược vào KC; x không vượt lượng ban đầu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên hệ số 2 của HI: viết [HI] = x thì x/(0,50 − x) = 8 ⇒ x ≈ 0,44 M (sai); hoặc tính đúng x = 0,40 rồi lấy luôn [HI] = 0,40 M, quên nhân 2 (đúng là 0,80 M).
Cho cân bằng H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) có KC = 64 ở nhiệt độ t. Ban đầu [H₂] = [I₂] = 0,50 M, chưa có HI. Tính nồng độ các chất lúc cân bằng.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tính hiệu suất (lượng đã chuyển hoá) khi biết K_C
- 1 Đổi ra mol, chia thể tích bình ra nồng độ ban đầu.
- 2 Bảng ba dòng, đặt x; thay vào KC rồi giải.
- 3 Hiệu suất = lượng đã phản ứng / lượng ban đầu của chất thiếu (theo hệ số).
- 4 Kiểm tra: thay ngược KC; bảo toàn nguyên tố.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bỏ hơi nước khỏi KC như khi nước là dung môi: ở đây H₂O là khí nên phải có mặt. Ngược lại với C(s) + CO₂ ⇌ 2CO, [CO₂] = 0,25 M, [CO] = 0,50 M thì KC = 0,50²/0,25 = 1 — không đưa C rắn vào.
Trong bình kín 1 L có 0,10 mol CO và 0,40 mol hơi nước. Ở nhiệt độ t có cân bằng CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g), KC = 1. Tính phần trăm CO đã chuyển hoá.
Hướng dẫn giải
4 🧭 Sự chuyển dịch cân bằng — nguyên lí Le Chatelier
Cần nhớ
- ✦Sự chuyển dịch cân bằng: đổi điều kiện thì cân bằng cũ bị phá vỡ, hệ chuyển sang cân bằng mới. Nguyên lí Le Chatelier: cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm tác động bên ngoài.
- ✦Nhiệt độ: tăng nhiệt độ ⇒ dịch theo chiều thu nhiệt; giảm ⇒ chiều toả nhiệt. Thí nghiệm SGK: , kJ (NO₂ nâu đỏ, N₂O₄ không màu): ống ngâm nước đá nhạt màu (dịch thuận), ống ngâm nước nóng đậm màu (dịch nghịch). Nhiệt độ là yếu tố duy nhất làm KC đổi.
- ✦Nồng độ: tăng nồng độ một chất ⇒ dịch theo chiều tiêu thụ chất đó; giảm (lấy bớt) ⇒ dịch theo chiều sinh ra chất đó. Thêm chất rắn không làm cân bằng dịch chuyển.
- ✦Áp suất (cân bằng có chất khí): tăng áp suất ⇒ dịch về phía ít mol khí hơn; giảm ⇒ về phía nhiều mol khí. Hai vế bằng số mol khí (H₂ + I₂ ⇌ 2HI) ⇒ áp suất không ảnh hưởng.
- ✦Chất xúc tác làm tăng tốc độ cả hai chiều như nhau ⇒ không làm cân bằng chuyển dịch, chỉ giúp đạt cân bằng nhanh hơn.
Tác động gì, dịch về đâu (2NO₂ ⇌ N₂O₄, chiều thuận toả nhiệt)
| Tác động | Cân bằng dịch | Màu khí | K_C |
|---|---|---|---|
| Làm lạnh (nước đá) | Chiều thuận (toả nhiệt) | Nhạt đi | Tăng |
| Đun nóng (nước nóng) | Chiều nghịch (thu nhiệt) | Đậm lên | Giảm |
| Thêm NO₂ | Chiều thuận | Đậm lên rồi nhạt bớt | Không đổi |
| Nén (tăng áp suất) | Chiều thuận: 2 mol khí ⇒ 1 mol khí | Đậm ngay rồi nhạt bớt | Không đổi |
| Thêm xúc tác | Không dịch chuyển | Không đổi | Không đổi |
Dạng bài
Dự đoán chiều chuyển dịch cân bằng
- 1 Viết phương trình, ghi trạng thái chất (khí, lỏng, rắn, dung dịch) và dấu ΔrH.
- 2 Xác định tác động: tăng hay giảm nồng độ chất nào, nhiệt độ, áp suất. Gặp "xúc tác" ⇒ kết luận ngay: không dịch.
- 3 Áp suất: đếm mol khí hai vế (bỏ chất rắn, lỏng). Nhiệt độ: chiều thu nhiệt là chiều thuận nếu ΔrH > 0, chiều nghịch nếu ΔrH < 0.
- 4 Kết luận chiều làm giảm tác động; tự hỏi lại "hệ đang chống lại điều gì?".
⚠️ Bẫy hay gặp: Học thuộc "tăng áp suất ⇒ chiều thuận": với hai vế đều 2 mol khí nên không dịch; với (CaCO₃, CaO rắn) vế trái 0 mol khí, vế phải 1 mol khí nên tăng áp suất lại dịch chiều nghịch.
Cho cân bằng N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g), ΔrH°298 = −91,8 kJ. Cân bằng chuyển dịch theo chiều nào khi (a) tăng áp suất; (b) tăng nhiệt độ; (c) thêm xúc tác Fe; (d) hoá lỏng, lấy bớt NH₃ ra?
Hướng dẫn giải
5 🌍 Hoá học quanh ta
- ✦🏭 Phân đạm từ không khí: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ toả nhiệt và giảm số mol khí, nên nhà máy nén khoảng 200 bar, hoá lỏng tách NH₃ liên tục, dùng xúc tác sắt ở khoảng 450 °C — lạnh hơn thì hiệu suất cao nhưng phản ứng quá chậm.
- ✦🫁 Máu chở oxygen: hemoglobin gắn O₂ theo một cân bằng. Ở phổi nhiều O₂ ⇒ dịch về phía gắn O₂; ở các mô ít O₂ ⇒ dịch về phía nhả O₂. Lên núi cao không khí loãng nên dễ mệt, cơ thể dần tạo thêm hemoglobin.
- ✦🥤 Nước ngọt có gas: CO₂ khí và CO₂ hoà tan cân bằng nhau trong chai kín áp suất cao. Mở nắp, áp suất giảm ⇒ cân bằng dịch về phía khí, bọt sủi lên; chai để ấm thì gas thoát nhanh hơn chai lạnh.
- ✦🦷 Men răng tan rất ít theo cân bằng Ca₅(PO₄)₃OH ⇌ 5Ca²⁺ + 3PO₄³⁻ + OH⁻. Đồ chua làm giảm OH⁻ ⇒ cân bằng dịch theo chiều men răng tan ⇒ nên súc miệng, chải răng sau khi ăn.
6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "xúc tác" ⇒ chọn không chuyển dịch. Thấy "trạng thái cân bằng" ⇒ v_thuận = v_nghịch, nồng độ không đổi.
- ✦Áp suất: đếm mol khí hai vế trước; bằng nhau ⇒ áp suất không ảnh hưởng.
- ✦Nhiệt độ: ΔrH < 0 ⇒ tăng t° dịch nghịch, KC giảm; ΔrH > 0 ⇒ tăng t° dịch thuận, KC tăng.
- ✦KC: sản phẩm trên, chất đầu dưới, số mũ = hệ số, bỏ chất rắn. Đề hỏi "KC đổi khi nào" ⇒ chỉ khi đổi nhiệt độ.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho rằng lúc cân bằng phản ứng dừng lại: thật ra hai chiều vẫn chạy cùng tốc độ (cân bằng động).
- ✦Cho rằng lúc cân bằng nồng độ các chất bằng nhau: H₂ + I₂ ⇌ 2HI (KC = 64) có [HI] = 0,80 M mà [H₂] chỉ 0,10 M.
- ✦Quên hệ số khi lập bảng: HI sinh ra 2x chứ không phải x — sai thì ra [HI] ≈ 0,44 M thay vì 0,80 M.
- ✦Đưa chất rắn vào KC: với C(s) + CO₂ ⇌ 2CO, [CO₂] = 0,25 M, [CO] = 0,50 M thì KC = 0,50²/0,25 = 1, không có [C].
- ✦Dùng số mol thay nồng độ khi bình không phải 1 L: 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃ trong bình 2 L (0,4 · 0,2 · 0,4 mol) cho KC = 10, thay số mol vào ra 5.
- ✦Nói xúc tác Fe làm tăng hiệu suất NH₃, hoặc tăng áp suất làm 2HI ⇌ H₂ + I₂ dịch thuận (2 mol khí = 2 mol khí, không dịch).
⚖️ Kiểm tra bảo toàn
- ✦Nguyên tố trong bảng cân bằng: H₂ + I₂ ⇌ 2HI có nguyên tử H: 2[H₂] + [HI] = 2 · 0,10 + 0,80 = 1,00 M = 2 · 0,50 lúc đầu ✓.
- ✦Thay ngược vào KC: nồng độ tìm được phải cho lại đúng KC (0,80²/0,10² = 64).
- ✦Hợp lí: lượng phản ứng x không vượt lượng ban đầu (x = 0,40 < 0,50), nồng độ lúc cân bằng không âm, hiệu suất < 100 %.
- ✦Khối lượng chất trong bình kín không đổi khi cân bằng chuyển dịch; chỉ tổng số mol khí đổi khi hai vế khác số mol khí.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Phản ứng thuận nghịch và trạng thái cân bằng
- 1Nhận biết
Phản ứng nào sau đây là phản ứng thuận nghịch?
- 2Nhận biết
Ở trạng thái cân bằng hoá học,
- 3Thông hiểu
Trong bình kín lúc đầu chỉ có H₂ và I₂ (H₂ + I₂ ⇌ 2HI). Theo thời gian, nhận xét nào đúng?
- 4Thông hiểu Cho các phát biểu về trạng thái cân bằng hoá học: (1) v_thuận = v_nghịch; (2) nồng độ các chất không đổi theo thời gian; (3) phản ứng đã dừng lại; (4) nồng độ chất đầu bằng nồng độ sản phẩm; (5) đó là cân bằng động. Số phát biểu đúng là .
Hằng số cân bằng K_C
- 1Nhận biết
Biểu thức hằng số cân bằng KC của N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) là
- 2Thông hiểu
Biểu thức KC của cân bằng C(s) + CO₂(g) ⇌ 2CO(g) là
- 3Thông hiểu Trong bình kín 1 L, lúc cân bằng 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) có 0,20 mol SO₂, 0,10 mol O₂ và 0,40 mol SO₃. Hằng số cân bằng KC = .
- 4Vận dụng
Cho H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g), KC = 64. Ban đầu [H₂] = [I₂] = 0,50 M, chưa có HI. Nồng độ HI lúc cân bằng là
- 5Vận dụng Cho 0,20 mol CO và 0,30 mol hơi nước vào bình kín 2 L. Ở nhiệt độ t có cân bằng CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g), KC = 1. Phần trăm CO đã chuyển hoá là %.
- 6Vận dụng Cho 0,10 mol N₂O₄ vào bình kín 1 L. Ở nhiệt độ t, khi đạt cân bằng N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g) thì 20 % N₂O₄ đã phân li. Hằng số cân bằng KC = .
Chuyển dịch cân bằng
- 1Nhận biết
Khi thêm chất xúc tác vào một hệ đang ở trạng thái cân bằng thì
- 2Thông hiểu
Cho N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g), ΔrH < 0. Khi tăng nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều
- 3Thông hiểu
Cho H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g). Khi tăng áp suất chung của hệ (nén bình), cân bằng
- 4Thông hiểu
Cho CaCO₃(s) ⇌ CaO(s) + CO₂(g), ΔrH > 0. Tác động nào làm cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận?
- 5Vận dụng Cho cân bằng 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g), ΔrH < 0. Các tác động: (1) tăng nhiệt độ; (2) tăng áp suất; (3) thêm O₂; (4) dùng xúc tác V₂O₅; (5) lấy bớt SO₃; (6) giảm áp suất. Số tác động làm cân bằng dịch theo chiều thuận là .
Thí nghiệm và số liệu
- 1Thông hiểu
Ba ống nghiệm như nhau chứa khí NO₂ (nâu đỏ) có cân bằng 2NO₂ ⇌ N₂O₄ (không màu), nút kín. Ống (1) ngâm cốc nước đá, ống (2) để ở nhiệt độ phòng, ống (3) ngâm cốc nước nóng. Sau vài phút: ống (1) nhạt màu, ống (3) nâu đậm hơn ống (2). Kết luận nào đúng?
- 2Thông hiểu
Ba lần cho H₂ và I₂ với lượng ban đầu khác nhau vào bình kín ở cùng nhiệt độ, đo nồng độ lúc cân bằng H₂ + I₂ ⇌ 2HI: Nhận xét nào đúng?
- 3Thông hiểu Theo lần đo 1 của bảng trên ([H₂] = [I₂] = 0,10 M, [HI] = 0,70 M), KC = .
- 4Thông hiểu
Phần trăm thể tích NH₃ trong hỗn hợp lúc cân bằng (N₂ : H₂ = 1 : 3) theo nhiệt độ và áp suất: Kết luận nào đúng?
- 5Vận dụng Theo bảng trên, ở 400 °C và 300 atm NH₃ chiếm 47 % thể tích hỗn hợp lúc cân bằng. Từ 1 mol N₂ và 3 mol H₂, hiệu suất phản ứng (làm tròn đến hàng đơn vị) là %.
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Cho cân bằng PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g), ΔrH > 0. Cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận khi
- 2Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây sai về hằng số cân bằng KC?
- 3Vận dụng
Cho H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g), KC = 64. Cho 1,0 mol H₂ và 1,0 mol I₂ vào bình kín 2 L. Số mol HI lúc cân bằng là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thí nghiệm (khí NO₂ độc — chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): Bước 1: nạp khí NO₂ vào hai ống nghiệm giống nhau, nút kín; hai ống cùng màu nâu đỏ. Bước 2: ngâm ống (1) vào cốc nước đá, ống (2) vào cốc nước nóng. Quan sát: ống (1) nhạt màu, ống (2) đậm màu. Cho cân bằng 2NO₂(g) ⇌ N₂O₄(g), N₂O₄ không màu.
a)Ở ống (1), cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận.
b)Chiều thuận của phản ứng là chiều toả nhiệt.
c)Hằng số cân bằng KC ở ống (2) lớn hơn ở ống (1).
d)Nếu thêm chất xúc tác thích hợp vào ống (2) thì màu nhạt dần như ống (1).
- 2Vận dụng
Cho 0,10 mol CO và 0,40 mol hơi nước vào bình kín 1 L, ở nhiệt độ t có cân bằng CO(g) + H₂O(g) ⇌ CO₂(g) + H₂(g) với KC = 1.
a)Biểu thức hằng số cân bằng là KC = [CO₂][H₂]/([CO][H₂O]).
b)Lúc cân bằng, [CO₂] = 0,08 M.
c)Tăng áp suất chung của hệ thì cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận.
d)Lúc cân bằng, nồng độ CO bằng nồng độ CO₂ vì hệ số của chúng bằng nhau.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các cân bằng (chất là khí trừ khi ghi khác): (1) N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃; (2) H₂ + I₂ ⇌ 2HI; (3) 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃; (4) C(s) + H₂O ⇌ CO + H₂; (5) CaCO₃(s) ⇌ CaO(s) + CO₂; (6) 2NO₂ ⇌ N₂O₄. Số cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận khi tăng áp suất là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Cho 0,8 mol SO₂ và 0,4 mol O₂ vào bình kín 2 L. Khi đạt cân bằng 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) còn lại 0,2 mol O₂. Hằng số cân bằng KC ở nhiệt độ đó là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Cho cân bằng H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g), KC = 64. Ban đầu [H₂] = [I₂] = 0,50 M. Hiệu suất phản ứng (theo H₂) lúc cân bằng là bao nhiêu phần trăm? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi định nghĩa trạng thái cân bằng (v_thuận = v_nghịch, cân bằng động), biểu thức KC (bỏ chất rắn, hệ số thành số mũ), chiều chuyển dịch khi đổi nhiệt độ, áp suất, nồng độ hay thêm xúc tác.
- •Phần II hay có thí nghiệm 2NO₂ ⇌ N₂O₄ ngâm nước đá / nước nóng hoặc một bảng nồng độ lúc cân bằng: ý dễ sai là "xúc tác làm dịch chuyển", "KC đổi theo nồng độ", "nồng độ các chất bằng nhau"; Phần III có thể hỏi KC, hiệu suất hay số cân bằng dịch chuyển.
- •Bài này nối với tốc độ phản ứng và enthalpy (Hoá 10: nhiệt độ, xúc tác; dấu ΔrH), mở đường cho bài 2 (cân bằng điện li, pH), sản xuất NH₃ (bài 5), H₂SO₄ (bài 8) và phản ứng ester hoá thuận nghịch (bài 24).
Cân bằng trong dung dịch nước