Hợp chất carbonyl
Nhận ra và gọi tên aldehyde, ketone; giải thích nhiệt độ sôi bằng nhóm C=O phân cực; viết phản ứng khử, cộng HCN, oxi hoá aldehyde (Tollens, Cu(OH)₂, nước bromine) và phản ứng iodoform để nhận biết, rồi tính lượng Ag, Cu₂O, CHI₃.
Ứng với SGK Hoá học 11 (bộ thống nhất): Bài 23
⚡ Nhớ nhanh
- 1Nhóm carbonyl C=O: gắn với H (ít nhất một) là aldehyde R–CHO (tên -al: ethanal CH₃CHO), gắn với hai gốc hydrocarbon là ketone R–CO–R′ (tên -one: propan-2-one = acetone). Aldehyde no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO (n ≥ 1).
- 2C=O phân cực (C δ+, O δ−) nên sôi cao hơn alkane cùng M; nhưng không có H gắn vào O nên không có liên kết hydrogen giữa các phân tử ⇒ sôi thấp hơn alcohol: CH₃CHO 21 °C < C₂H₅OH 78 °C. Mạch ngắn tan tốt trong nước.
- 3Khử bằng NaBH₄ hoặc LiAlH₄ (kí hiệu [H]) hay H₂/Ni: aldehyde ⇒ alcohol bậc I, ketone ⇒ alcohol bậc II. Cộng HCN vào C=O tạo cyanohydrin: CH₃CHO + HCN → CH₃CH(OH)CN.
- 4Chỉ aldehyde bị oxi hoá: CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O (gương bạc); với Cu(OH)₂/NaOH, t° cho Cu₂O đỏ gạch; làm mất màu nước bromine. Nhóm CH₃CO– + I₂/NaOH cho CHI₃ vàng (iodoform).
- 5Bẫy: nói acetone tráng bạc vì "có C=O"; lấy HCHO tỉ lệ 1 : 2 (thật ra 1 HCHO → 4 Ag); khử acetone ra propan-1-ol (đúng là propan-2-ol).
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: thuốc thử Tollens với ethanal (gương bạc) rồi với acetone (không đổi), Cu(OH)₂ đun với hai ống (chỉ aldehyde ra đỏ gạch), I₂/NaOH (chỉ chất có CH₃CO– ra kết tủa vàng); rồi tự chơi "ống mất nhãn": kéo thuốc thử vào ba ống, đọc hiện tượng, kéo tên chất vào đúng ống (có một thẻ bẫy).
Ethanal
CH₃CHO
+ Tollens, đun nhẹ
✔ Bạc sáng như gương bám thành ống.
Nhỏ ethanal vào thuốc thử Tollens, đun nhẹ.
Cảnh 1/4 · Gương bạc
- • Nhỏ ethanal vào thuốc thử Tollens, đun nhẹ.
Vì sao? Aldehyde R–CHO còn một H trên C của C=O nên bị oxi hoá thành R–COO⁻; ketone R–CO–R′ không còn H ở đó. Nhóm CH₃CO– mới là thứ I₂/NaOH "nhận ra".
1 🏷️ Khái niệm và danh pháp
Cần nhớ
- ✦Hợp chất carbonyl là hợp chất hữu cơ có nhóm C=O. Aldehyde có nhóm –CHO (C của C=O gắn với H và gốc hydrocarbon hoặc H): HCHO, CH₃CHO, C₆H₅CHO. Ketone có C=O gắn với hai gốc hydrocarbon: CH₃COCH₃, CH₃COC₂H₅.
- ✦Aldehyde no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO (n ≥ 1) hay CₙH₂ₙ₊₁CHO (n ≥ 0). Ketone no, đơn chức, mạch hở cũng là CₙH₂ₙO nhưng n ≥ 3 ⇒ cùng công thức phân tử có thể là aldehyde hoặc ketone (đồng phân).
- ✦Tên thay thế aldehyde = tên hydrocarbon mạch chính (tính cả C của –CHO) bỏ "e" + al; C của –CHO luôn là C1: methanal HCHO, ethanal CH₃CHO, propanal, 2-methylpropanal (CH₃)₂CHCHO.
- ✦Tên thay thế ketone = tên mạch chính bỏ "e" + số chỉ vị trí C=O + one, đánh số để C=O có số nhỏ: propan-2-one, butan-2-one, pentan-3-one. Tên thông thường hay gặp: formaldehyde (HCHO), acetaldehyde (CH₃CHO), benzaldehyde (C₆H₅CHO), acetone (CH₃COCH₃).
Một số hợp chất carbonyl thường gặp
| Công thức | Tên thay thế | Tên thông thường | Loại |
|---|---|---|---|
| HCHO | methanal | formaldehyde | aldehyde |
| CH₃CHO | ethanal | acetaldehyde | aldehyde |
| CH₃CH₂CHO | propanal | propionaldehyde | aldehyde |
| CH₃COCH₃ | propan-2-one | acetone | ketone |
| CH₃COCH₂CH₃ | butan-2-one | methyl ethyl ketone | ketone |
Dạng bài
Gọi tên aldehyde, ketone
- 1 Tìm nhóm C=O: ở đầu mạch (–CHO) là aldehyde, ở giữa mạch là ketone.
- 2 Chọn mạch carbon dài nhất chứa C của nhóm C=O.
- 3 Đánh số: aldehyde từ C của –CHO (C1, không cần ghi số); ketone từ đầu gần C=O hơn.
- 4 Ghép: vị trí + tên nhánh + tên mạch chính bỏ "e" + "al" (aldehyde) hoặc "-số-one" (ketone).
- 5 Thử lại: đếm lại số C, số H xem đúng công thức phân tử chưa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đánh số aldehyde từ đầu kia rồi gọi CH₃CH(CH₃)CHO là "3-methylpropanal", hoặc tính mạch chính bỏ C của –CHO (gọi "2-methylethanal"). C của –CHO luôn là C1 và luôn nằm trong mạch chính.
Gọi tên thay thế: (a) CH₃CH(CH₃)CHO; (b) CH₃COCH₂CH₃; (c) CH₃CH₂COCH₂CH₃.
Hướng dẫn giải
2 🧲 Đặc điểm cấu tạo và tính chất vật lí
Cần nhớ
- ✦Nguyên tử C của nhóm carbonyl lai hoá sp², liên kết đôi C=O gồm 1 liên kết σ và 1 liên kết π; ba liên kết quanh C nằm trên một mặt phẳng, góc khoảng 120°.
- ✦O âm điện hơn C nhiều ⇒ C=O phân cực mạnh (C δ+, O δ−). Liên kết π dễ bị phá ⇒ nhóm C=O có phản ứng cộng (H₂, HCN).
- ✦Ở điều kiện thường HCHO, CH₃CHO là chất khí hoặc rất dễ bay hơi; acetone là chất lỏng. Phân tử phân cực nên sôi cao hơn alkane cùng M, nhưng không có H gắn vào O nên không tạo liên kết hydrogen với nhau ⇒ sôi thấp hơn alcohol cùng M.
- ✦O của C=O vẫn nhận liên kết hydrogen từ nước ⇒ HCHO, CH₃CHO, acetone tan vô hạn trong nước; mạch carbon càng dài càng ít tan.
Nhiệt độ sôi ở cùng cỡ khối lượng mol
| Chất | M (g/mol) | t° sôi (°C) | Lực giữa các phân tử |
|---|---|---|---|
| Butane C₄H₁₀ | 58 | −0,5 | yếu (không phân cực) |
| Propanal CH₃CH₂CHO | 58 | 49 | hút nhau do C=O phân cực |
| Acetone CH₃COCH₃ | 58 | 56 | hút nhau do C=O phân cực |
| Propan-1-ol C₃H₇OH | 60 | 97 | liên kết hydrogen |
Dạng bài
So sánh nhiệt độ sôi
- 1 Xét các chất có M gần nhau không; chênh nhiều thì chất M lớn hơn thường sôi cao hơn.
- 2 Cùng cỡ M: chất có liên kết hydrogen giữa các phân tử (có O–H) sôi cao nhất.
- 3 Không có liên kết hydrogen: chất phân cực (có C=O) sôi cao hơn chất không phân cực (alkane).
- 4 Kiểm tra lại bằng số liệu bảng nếu có.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng propanal "có O nên sôi như alcohol": CH₃CHO sôi 21 °C, thấp hơn hẳn C₂H₅OH 78 °C. Có O chưa đủ, phải có H gắn vào O mới có liên kết hydrogen.
Sắp xếp butane (M = 58), propanal (M = 58), propan-1-ol (M = 60) theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần và giải thích.
Hướng dẫn giải
3 ➕ Phản ứng khử và phản ứng cộng
Cần nhớ
- ✦Khử bằng NaBH₄ hoặc LiAlH₄ (kí hiệu [H]): (alcohol bậc I); (alcohol bậc II).
- ✦Dùng H₂ cũng được: . Mỗi nhóm C=O cộng 1 phân tử H₂ (n(H₂) = n(C=O)).
- ✦Cộng HCN vào C=O (H gắn vào O, nhóm –CN gắn vào C) tạo cyanohydrin: CH₃CHO + HCN → CH₃CH(OH)CN; CH₃COCH₃ + HCN → (CH₃)₂C(OH)CN. Mạch carbon dài thêm 1 C. HCN rất độc: chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.
- ✦Khử là chiều ngược của oxi hoá alcohol bằng CuO (bài Alcohol): alcohol bậc I ⇄ aldehyde, alcohol bậc II ⇄ ketone.
Dạng bài
Bài khử hợp chất carbonyl
- 1 Xác định aldehyde hay ketone để biết alcohol bậc I hay bậc II.
- 2 Đổi ra mol chất carbonyl: n = m/M.
- 3 Mỗi nhóm C=O cần 1 H₂ (hoặc 2[H]): n(H₂) = n(carbonyl); V = n · 24,79 L.
- 4 Tính khối lượng alcohol: n · M(alcohol) (M(alcohol) = M(carbonyl) + 2).
- 5 Kiểm tra: m carbonyl + m H₂ = m alcohol.
⚠️ Bẫy hay gặp: Khử acetone mà ghi propan-1-ol CH₃CH₂CH₂OH (đó là sản phẩm khử của propanal), hoặc dùng 22,4 L/mol ra 2,24 L thay vì 2,48 L.
Khử hoàn toàn 5,8 g acetone bằng H₂ (xúc tác Ni, t°). Gọi tên sản phẩm, tính khối lượng sản phẩm và thể tích H₂ đã phản ứng ở đkc (24,79 L/mol).
Hướng dẫn giải
4 🪞 Oxi hoá aldehyde, phản ứng iodoform và nhận biết
Cần nhớ
- ✦C của –CHO còn một nguyên tử H nên aldehyde dễ bị oxi hoá thành acid (hoặc muối); ketone không còn H ở đó nên không bị các chất oxi hoá nhẹ này oxi hoá.
- ✦Thuốc thử Tollens ([Ag(NH₃)₂]OH, pha từ AgNO₃ và NH₃), đun nhẹ: CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O — bạc bám thành ống như gương. 1 –CHO → 2 Ag; riêng HCHO + 4[Ag(NH₃)₂]OH → (NH₄)₂CO₃ + 4Ag↓ + 6NH₃ + 2H₂O (1 HCHO → 4 Ag).
- ✦Cu(OH)₂ trong NaOH, đun nóng: CH₃CHO + 2Cu(OH)₂ + NaOH → CH₃COONa + Cu₂O↓ + 3H₂O — kết tủa xanh chuyển đỏ gạch Cu₂O. Nước bromine: CH₃CHO + Br₂ + H₂O → CH₃COOH + 2HBr (mất màu vàng nâu).
- ✦Phản ứng iodoform: hợp chất có nhóm CH₃CO– (acetaldehyde, methyl ketone như acetone, butan-2-one) + I₂/NaOH cho kết tủa vàng CHI₃: CH₃COCH₃ + 3I₂ + 4NaOH → CHI₃↓ + CH₃COONa + 3NaI + 3H₂O.
Nhận biết: thuốc thử → hiện tượng
| Thuốc thử | Aldehyde (R–CHO) | Ketone (R–CO–R′) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tollens, đun nhẹ | Gương bạc bám thành ống | Không hiện tượng | HCHO cho gấp đôi lượng Ag |
| Cu(OH)₂/NaOH, đun nóng | Kết tủa đỏ gạch Cu₂O | Vẫn xanh (Cu(OH)₂) | |
| Nước bromine | Mất màu vàng nâu | Không mất màu | Alkene, alkyne cũng làm mất màu |
| I₂/NaOH | Chỉ CH₃CHO cho kết tủa vàng | Có CH₃CO– thì kết tủa vàng CHI₃ | Nhận nhóm CH₃CO–, không phải nhận ketone |
| Kim loại Na | Không phản ứng | Không phản ứng | Không có –OH ⇒ không dùng được |
Dạng bài
Bài tráng bạc
- 1 Xem có HCHO không: HCHO cho 4 Ag, aldehyde đơn chức khác cho 2 Ag.
- 2 Đổi ra mol: n(aldehyde) = m/M hoặc n(Ag) = mAg108.
- 3 Dùng tỉ lệ: n(Ag) = 2 · n(RCHO) (+ 4 · n(HCHO) nếu có).
- 4 Tìm aldehyde chưa biết: giả sử không phải HCHO, tính M = m/(nAg2); nếu M vô lí thì xét lại HCHO.
- 5 Kiểm tra bằng bảo toàn electron: mỗi –CHO nhường 2 e, mỗi Ag⁺ nhận 1 e.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy tỉ lệ 1 : 1 ra 10,8 g; hoặc gặp HCHO vẫn dùng 1 : 2: 3,0 g HCHO (0,1 mol) cho 0,4 mol Ag = 43,2 g chứ không phải 21,6 g.
Cho 4,4 g CH₃CHO tác dụng hết với lượng dư thuốc thử Tollens, đun nhẹ. Tính khối lượng Ag thu được.
Hướng dẫn giải
5 🏭 Ứng dụng và điều chế
Cần nhớ
- ✦Formaldehyde: dung dịch 37 – 40 % gọi là formalin (formol) dùng ngâm mẫu vật, khử trùng; sản xuất nhựa phenol-formaldehyde, urea-formaldehyde. HCHO độc, cấm dùng trong thực phẩm.
- ✦Acetone: dung môi hoà tan sơn, keo, nhựa; dùng làm nước tẩy sơn móng tay; nguyên liệu tổng hợp. Acetaldehyde dùng sản xuất acetic acid.
- ✦Điều chế công nghiệp: oxi hoá ethylene ; oxi hoá methanol ; acetone thu được cùng phenol từ cumene.
- ✦Trong phòng thí nghiệm: oxi hoá alcohol bằng CuO, đun nóng: (alcohol bậc II cho ketone).
Dạng bài
Bài hiệu suất điều chế
- 1 Viết phương trình, cân bằng.
- 2 Đổi ra mol (đơn vị lớn thì dùng kmol, Mmol cho gọn).
- 3 Tính lượng sản phẩm lí thuyết theo tỉ lệ phương trình.
- 4 Nhân hiệu suất H (một lần): m(thực) = m(lí thuyết) · H.
- 5 Kiểm tra: m(thực) < m(lí thuyết); bảo toàn nguyên tố C.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chia hiệu suất thay vì nhân (6,00,75 = 8,0 kg, lớn hơn cả lí thuyết), hoặc giữ tỉ lệ 2 : 1 vì thấy hệ số 2 ở CH₃OH mà quên HCHO cũng có hệ số 2.
Oxi hoá 6,4 kg methanol bằng O₂ (xúc tác Ag, t°) để sản xuất formaldehyde với hiệu suất 75 %. Tính khối lượng HCHO thu được.
Hướng dẫn giải
6 🌍 Hoá học quanh ta
- ✦🧫 Formalin (formol) giữ mẫu vật sinh học không bị phân huỷ; vì độc và có thể gây ung thư nên bị cấm cho vào bánh phở, bún, thực phẩm.
- ✦💅 Acetone là thành phần chính của nhiều loại nước tẩy sơn móng tay; rất dễ bay hơi và dễ cháy, cần để xa lửa.
- ✦🌿 Nhiều mùi thơm tự nhiên là aldehyde: cinnamaldehyde (quế), citral (sả, vỏ chanh), benzaldehyde (hạnh nhân), vanillin (vani).
- ✦🍺 Trong gan, ethanol bị oxi hoá thành acetaldehyde — chất gây đỏ mặt, đau đầu sau khi uống rượu bia.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Có –CHO (H gắn C=O) ⇒ tráng bạc, Cu(OH)₂/OH⁻ đỏ gạch, mất màu nước bromine. Ketone: không cả ba.
- ✦Tráng bạc: 1 –CHO → 2 Ag; HCHO → 4 Ag. Bài cho m(Ag) tính ra M vô lí ⇒ thử lại với HCHO.
- ✦Khử: aldehyde → alcohol bậc I, ketone → alcohol bậc II; n(H₂) = số mol nhóm C=O.
- ✦Thấy CH₃CO– (CH₃CHO, CH₃COCH₃, CH₃COC₂H₅…) ⇒ có kết tủa vàng CHI₃ với I₂/NaOH.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho acetone tráng bạc vì "có nhóm C=O": C của C=O trong ketone không còn H nên không bị oxi hoá.
- ✦Dùng tỉ lệ 1 : 2 cho HCHO: 3,0 g HCHO ra 21,6 g Ag thay vì 43,2 g.
- ✦Khử acetone ghi propan-1-ol: đúng là propan-2-ol CH₃CH(OH)CH₃.
- ✦Nói carbonyl sôi cao như alcohol: CH₃CHO 21 °C, C₂H₅OH 78 °C.
- ✦Nói "aldehyde bị khử trong phản ứng tráng bạc": aldehyde bị oxi hoá, Ag⁺ mới bị khử.
- ✦Dùng 22,4 L/mol: 0,1 mol H₂ ra 2,24 L thay vì 2,48 L.
⚖️ Kiểm tra bảo toàn
- ✦Electron: C của –CHO (số oxi hoá +1) lên +3 trong –COO⁻ ⇒ nhường 2 e ⇒ 2 Ag. C của HCHO (0) lên +4 trong CO₃²⁻ ⇒ nhường 4 e ⇒ 4 Ag.
- ✦Khối lượng: CH₃CHO + H₂ → C₂H₅OH: 44 + 2 = 46 g/mol; 5,8 g acetone + 0,2 g H₂ = 6,0 g propan-2-ol.
- ✦Nguyên tố trong tráng bạc: N trước 2 · 2 = 4, sau 1 (NH₄⁺) + 3 (NH₃) = 4; Ag 2 = 2.
- ✦Iodoform: I trước 3 · 2 = 6, sau 3 (CHI₃) + 3 (NaI) = 6; Na 4 = 1 + 3.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khái niệm, danh pháp, đồng phân
- 1Nhận biết
Chất nào sau đây là ketone?
- 2Thông hiểu
Tên thay thế của CH₃CH(CH₃)CHO là
- 3Vận dụng Số hợp chất carbonyl (aldehyde và ketone) mạch hở có công thức phân tử C₅H₁₀O là .
- 4Vận dụng
Aldehyde no, đơn chức, mạch hở X có phần trăm khối lượng oxygen là 36,36 %. X là
Cấu tạo và nhiệt độ sôi
- 1Nhận biết
Trong nhóm carbonyl, nguyên tử carbon ở trạng thái lai hoá nào và liên kết C=O gồm những liên kết nào?
- 2Thông hiểu
Nhiệt độ sôi của bốn chất có khối lượng mol gần nhau: Nhận xét nào đúng?
- 3Thông hiểu
Dãy nào sau đây xếp theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần?
- 4Thông hiểu
Acetone tan vô hạn trong nước vì
Khử, cộng HCN và iodoform
- 1Nhận biết
Khử aldehyde R–CHO bằng NaBH₄ (hoặc H₂, xúc tác Ni, t°) thu được
- 2Thông hiểu
Khử butan-2-one CH₃COCH₂CH₃ bằng LiAlH₄ thu được
- 3Thông hiểu Khử hoàn toàn 5,8 g acetone bằng H₂ (xúc tác Ni, t°). Thể tích H₂ đã phản ứng ở đkc (24,79 L/mol) là L (làm tròn hai chữ số thập phân).
- 4Vận dụng Cho 5,8 g acetone tác dụng với lượng dư I₂ trong dung dịch NaOH (phản ứng hoàn toàn). Khối lượng kết tủa vàng CHI₃ là g (C = 12, H = 1, I = 127; làm tròn hàng phần mười).
Tráng bạc, Cu(OH)₂ và nhận biết
- 1Nhận biết
Thuốc thử dùng để phân biệt aldehyde với ketone là
- 2Thông hiểu
Cho 4,4 g CH₃CHO tác dụng hết với lượng dư thuốc thử Tollens. Khối lượng Ag thu được là
- 3Thông hiểu Cho 3,0 g HCHO tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens. Khối lượng Ag thu được là g.
- 4Vận dụng
Cho 5,8 g aldehyde no, đơn chức, mạch hở X tác dụng hết với thuốc thử Tollens dư, thu được 21,6 g Ag. X là
- 5Thông hiểu
Đun nóng propanal với Cu(OH)₂ trong dung dịch NaOH, hiện tượng quan sát được là
Thí nghiệm và số liệu
- 1Thông hiểu
Bốn chất lỏng X, Y, Z, T là ethanal, propanal, acetone, pentan-3-one (không theo thứ tự). Kết quả thử: X, Y, Z, T lần lượt là
- 2Thông hiểu
Thí nghiệm tráng bạc (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): (1) rửa sạch ống nghiệm bằng dung dịch NaOH rồi tráng nước cất; (2) cho 1 mL AgNO₃ 1 % vào ống, nhỏ từ từ dung dịch NH₃ đến khi kết tủa vừa tan hết; (3) thêm 0,5 mL dung dịch CH₃CHO; (4) ngâm ống vào cốc nước nóng khoảng 60 – 70 °C vài phút, không lắc. Phát biểu nào đúng?
- 3Vận dụng Hỗn hợp gồm 0,1 mol HCHO và 0,1 mol CH₃CHO tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens. Khối lượng Ag thu được là g.
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Chất nào sau đây cộng HCN tạo hợp chất (CH₃)₂C(OH)CN?
- 2Thông hiểu
Chất nào sau đây vừa tham gia phản ứng tráng bạc, vừa cho kết tủa vàng với I₂ trong dung dịch NaOH?
- 3Vận dụng
Điều chế acetaldehyde bằng cách oxi hoá ethylene: 2CH₂=CH₂ + O₂ → 2CH₃CHO (xúc tác PdCl₂, CuCl₂). Từ 2,8 tấn ethylene với hiệu suất 80 % thu được bao nhiêu tấn acetaldehyde?
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thí nghiệm (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): (1) Cho 1 mL dung dịch CuSO₄ 5 % và 2 mL dung dịch NaOH 10 % vào ống nghiệm, lắc nhẹ thấy kết tủa xanh. (2) Thêm 1 mL dung dịch CH₃CHO rồi đun nóng thấy kết tủa chuyển dần sang đỏ gạch. (3) Làm lại như vậy nhưng thay CH₃CHO bằng acetone.
a)Kết tủa xanh ở bước (1) là Cu(OH)₂.
b)Kết tủa đỏ gạch ở bước (2) là Cu₂O, do CH₃CHO khử Cu(II) thành Cu(I).
c)Ở bước (3) cũng có kết tủa đỏ gạch vì acetone có nhóm C=O.
d)Sản phẩm hữu cơ ở bước (2) là ethanol vì CH₃CHO bị khử.
- 2Vận dụng
Hỗn hợp X gồm HCHO và CH₃CHO có số mol bằng nhau, tổng khối lượng 7,4 g. Khí đo ở đkc (24,79 L/mol).
a)Số mol mỗi chất trong X là 0,1 mol.
b)Khử hoàn toàn X bằng H₂ (Ni, t°) cần khoảng 4,958 L H₂.
c)Cho X tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens thu được 43,2 g Ag.
d)Cho X tác dụng với I₂ dư trong NaOH thì cả hai chất đều tạo kết tủa vàng CHI₃.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các chất: HCHO, CH₃CHO, CH₃COCH₃, CH₃CH₂CHO, CH₃COCH₂CH₃, C₆H₅CHO. Số chất tham gia phản ứng tráng bạc là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Có bao nhiêu hợp chất carbonyl mạch hở, công thức phân tử C₅H₁₀O, cho kết tủa vàng với I₂ trong dung dịch NaOH? Đáp số:
- 3Vận dụng Cho 2,2 g CH₃CHO tác dụng với lượng dư Cu(OH)₂ trong dung dịch NaOH, đun nóng. Khối lượng kết tủa Cu₂O thu được là bao nhiêu gam (làm tròn hàng phần mười; Cu = 64)? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi nhận ra aldehyde/ketone, tên thay thế (-al, -one), sản phẩm khử (alcohol bậc I/II), thuốc thử phân biệt aldehyde với ketone và so sánh nhiệt độ sôi với alcohol.
- •Phần II hay có thí nghiệm tráng bạc hoặc Cu(OH)₂/NaOH: ý dễ sai là cho ketone phản ứng, nhầm aldehyde bị khử, dùng tỉ lệ 1 : 2 cho HCHO; Phần III có thể đếm số chất tráng bạc, số đồng phân, hoặc tính m(Ag), m(Cu₂O) (nhớ 24,79 L/mol).
- •Bài này nối với bài 20 (oxi hoá alcohol bậc I, bậc II bằng CuO ra aldehyde, ketone), bài 24 (aldehyde bị oxi hoá thành carboxylic acid) và lớp 12: glucose có nhóm –CHO nên cũng tráng bạc, khử Cu(OH)₂.
Carboxylic acid