Hoá học lớp 11
Bài 23 · Cơ bản

Hợp chất carbonyl

Nhận ra và gọi tên aldehyde, ketone; giải thích nhiệt độ sôi bằng nhóm C=O phân cực; viết phản ứng khử, cộng HCN, oxi hoá aldehyde (Tollens, Cu(OH)₂, nước bromine) và phản ứng iodoform để nhận biết, rồi tính lượng Ag, Cu₂O, CHI₃.

Ứng với SGK Hoá học 11 (bộ thống nhất): Bài 23

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Nhóm carbonyl C=O: gắn với H (ít nhất một) là aldehyde R–CHO (tên -al: ethanal CH₃CHO), gắn với hai gốc hydrocarbon là ketone R–CO–R′ (tên -one: propan-2-one = acetone). Aldehyde no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO (n ≥ 1).
  • 2C=O phân cực (C δ+, O δ−) nên sôi cao hơn alkane cùng M; nhưng không có H gắn vào O nên không có liên kết hydrogen giữa các phân tử ⇒ sôi thấp hơn alcohol: CH₃CHO 21 °C < C₂H₅OH 78 °C. Mạch ngắn tan tốt trong nước.
  • 3Khử bằng NaBH₄ hoặc LiAlH₄ (kí hiệu [H]) hay H₂/Ni: aldehyde ⇒ alcohol bậc I, ketone ⇒ alcohol bậc II. Cộng HCN vào C=O tạo cyanohydrin: CH₃CHO + HCN → CH₃CH(OH)CN.
  • 4Chỉ aldehyde bị oxi hoá: CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O (gương bạc); với Cu(OH)₂/NaOH, t° cho Cu₂O đỏ gạch; làm mất màu nước bromine. Nhóm CH₃CO– + I₂/NaOH cho CHI₃ vàng (iodoform).
  • 5Bẫy: nói acetone tráng bạc vì "có C=O"; lấy HCHO tỉ lệ 1 : 2 (thật ra 1 HCHO → 4 Ag); khử acetone ra propan-1-ol (đúng là propan-2-ol).

👀 Nhìn là hiểu

Xem 4 cảnh: thuốc thử Tollens với ethanal (gương bạc) rồi với acetone (không đổi), Cu(OH)₂ đun với hai ống (chỉ aldehyde ra đỏ gạch), I₂/NaOH (chỉ chất có CH₃CO– ra kết tủa vàng); rồi tự chơi "ống mất nhãn": kéo thuốc thử vào ba ống, đọc hiện tượng, kéo tên chất vào đúng ống (có một thẻ bẫy).

Ethanal

CH₃CHO

+ Tollens, đun nhẹ

✔ Bạc sáng như gương bám thành ống.

Nhỏ ethanal vào thuốc thử Tollens, đun nhẹ.

Cảnh 1/4 · Gương bạc

  • • Nhỏ ethanal vào thuốc thử Tollens, đun nhẹ.

Vì sao? Aldehyde R–CHO còn một H trên C của C=O nên bị oxi hoá thành R–COO⁻; ketone R–CO–R′ không còn H ở đó. Nhóm CH₃CO– mới là thứ I₂/NaOH "nhận ra".

1 🏷️ Khái niệm và danh pháp

Cần nhớ

  • ✦Hợp chất carbonyl là hợp chất hữu cơ có nhóm C=O. Aldehyde có nhóm –CHO (C của C=O gắn với H và gốc hydrocarbon hoặc H): HCHO, CH₃CHO, C₆H₅CHO. Ketone có C=O gắn với hai gốc hydrocarbon: CH₃COCH₃, CH₃COC₂H₅.
  • ✦Aldehyde no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO (n ≥ 1) hay CₙH₂ₙ₊₁CHO (n ≥ 0). Ketone no, đơn chức, mạch hở cũng là CₙH₂ₙO nhưng n ≥ 3 ⇒ cùng công thức phân tử có thể là aldehyde hoặc ketone (đồng phân).
  • ✦Tên thay thế aldehyde = tên hydrocarbon mạch chính (tính cả C của –CHO) bỏ "e" + al; C của –CHO luôn là C1: methanal HCHO, ethanal CH₃CHO, propanal, 2-methylpropanal (CH₃)₂CHCHO.
  • ✦Tên thay thế ketone = tên mạch chính bỏ "e" + số chỉ vị trí C=O + one, đánh số để C=O có số nhỏ: propan-2-one, butan-2-one, pentan-3-one. Tên thông thường hay gặp: formaldehyde (HCHO), acetaldehyde (CH₃CHO), benzaldehyde (C₆H₅CHO), acetone (CH₃COCH₃).

Một số hợp chất carbonyl thường gặp

Công thứcTên thay thếTên thông thườngLoại
HCHOmethanalformaldehydealdehyde
CH₃CHOethanalacetaldehydealdehyde
CH₃CH₂CHOpropanalpropionaldehydealdehyde
CH₃COCH₃propan-2-oneacetoneketone
CH₃COCH₂CH₃butan-2-onemethyl ethyl ketoneketone

Dạng bài

Gọi tên aldehyde, ketone

  1. 1 Tìm nhóm C=O: ở đầu mạch (–CHO) là aldehyde, ở giữa mạch là ketone.
  2. 2 Chọn mạch carbon dài nhất chứa C của nhóm C=O.
  3. 3 Đánh số: aldehyde từ C của –CHO (C1, không cần ghi số); ketone từ đầu gần C=O hơn.
  4. 4 Ghép: vị trí + tên nhánh + tên mạch chính bỏ "e" + "al" (aldehyde) hoặc "-số-one" (ketone).
  5. 5 Thử lại: đếm lại số C, số H xem đúng công thức phân tử chưa.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đánh số aldehyde từ đầu kia rồi gọi CH₃CH(CH₃)CHO là "3-methylpropanal", hoặc tính mạch chính bỏ C của –CHO (gọi "2-methylethanal"). C của –CHO luôn là C1 và luôn nằm trong mạch chính.

🏷️
Làm mẫu

Gọi tên thay thế: (a) CH₃CH(CH₃)CHO; (b) CH₃COCH₂CH₃; (c) CH₃CH₂COCH₂CH₃.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🧲 Đặc điểm cấu tạo và tính chất vật lí

Cần nhớ

  • ✦Nguyên tử C của nhóm carbonyl lai hoá sp², liên kết đôi C=O gồm 1 liên kết σ và 1 liên kết π; ba liên kết quanh C nằm trên một mặt phẳng, góc khoảng 120°.
  • ✦O âm điện hơn C nhiều ⇒ C=O phân cực mạnh (C δ+, O δ−). Liên kết π dễ bị phá ⇒ nhóm C=O có phản ứng cộng (H₂, HCN).
  • ✦Ở điều kiện thường HCHO, CH₃CHO là chất khí hoặc rất dễ bay hơi; acetone là chất lỏng. Phân tử phân cực nên sôi cao hơn alkane cùng M, nhưng không có H gắn vào O nên không tạo liên kết hydrogen với nhau ⇒ sôi thấp hơn alcohol cùng M.
  • ✦O của C=O vẫn nhận liên kết hydrogen từ nước ⇒ HCHO, CH₃CHO, acetone tan vô hạn trong nước; mạch carbon càng dài càng ít tan.

Nhiệt độ sôi ở cùng cỡ khối lượng mol

ChấtM (g/mol)t° sôi (°C)Lực giữa các phân tử
Butane C₄H₁₀58−0,5yếu (không phân cực)
Propanal CH₃CH₂CHO5849hút nhau do C=O phân cực
Acetone CH₃COCH₃5856hút nhau do C=O phân cực
Propan-1-ol C₃H₇OH6097liên kết hydrogen

Dạng bài

So sánh nhiệt độ sôi

  1. 1 Xét các chất có M gần nhau không; chênh nhiều thì chất M lớn hơn thường sôi cao hơn.
  2. 2 Cùng cỡ M: chất có liên kết hydrogen giữa các phân tử (có O–H) sôi cao nhất.
  3. 3 Không có liên kết hydrogen: chất phân cực (có C=O) sôi cao hơn chất không phân cực (alkane).
  4. 4 Kiểm tra lại bằng số liệu bảng nếu có.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng propanal "có O nên sôi như alcohol": CH₃CHO sôi 21 °C, thấp hơn hẳn C₂H₅OH 78 °C. Có O chưa đủ, phải có H gắn vào O mới có liên kết hydrogen.

🌡️
Làm mẫu

Sắp xếp butane (M = 58), propanal (M = 58), propan-1-ol (M = 60) theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần và giải thích.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ➕ Phản ứng khử và phản ứng cộng

Cần nhớ

  • ✦Khử bằng NaBH₄ hoặc LiAlH₄ (kí hiệu [H]): (alcohol bậc I); (alcohol bậc II).
  • ✦Dùng H₂ cũng được: . Mỗi nhóm C=O cộng 1 phân tử H₂ (n(H₂) = n(C=O)).
  • ✦Cộng HCN vào C=O (H gắn vào O, nhóm –CN gắn vào C) tạo cyanohydrin: CH₃CHO + HCN → CH₃CH(OH)CN; CH₃COCH₃ + HCN → (CH₃)₂C(OH)CN. Mạch carbon dài thêm 1 C. HCN rất độc: chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.
  • ✦Khử là chiều ngược của oxi hoá alcohol bằng CuO (bài Alcohol): alcohol bậc I ⇄ aldehyde, alcohol bậc II ⇄ ketone.

Dạng bài

Bài khử hợp chất carbonyl

  1. 1 Xác định aldehyde hay ketone để biết alcohol bậc I hay bậc II.
  2. 2 Đổi ra mol chất carbonyl: n = m/M.
  3. 3 Mỗi nhóm C=O cần 1 H₂ (hoặc 2[H]): n(H₂) = n(carbonyl); V = n · 24,79 L.
  4. 4 Tính khối lượng alcohol: n · M(alcohol) (M(alcohol) = M(carbonyl) + 2).
  5. 5 Kiểm tra: m carbonyl + m H₂ = m alcohol.

⚠️ Bẫy hay gặp: Khử acetone mà ghi propan-1-ol CH₃CH₂CH₂OH (đó là sản phẩm khử của propanal), hoặc dùng 22,4 L/mol ra 2,24 L thay vì 2,48 L.

🧪
Làm mẫu

Khử hoàn toàn 5,8 g acetone bằng H₂ (xúc tác Ni, t°). Gọi tên sản phẩm, tính khối lượng sản phẩm và thể tích H₂ đã phản ứng ở đkc (24,79 L/mol).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🪞 Oxi hoá aldehyde, phản ứng iodoform và nhận biết

Cần nhớ

  • ✦C của –CHO còn một nguyên tử H nên aldehyde dễ bị oxi hoá thành acid (hoặc muối); ketone không còn H ở đó nên không bị các chất oxi hoá nhẹ này oxi hoá.
  • ✦Thuốc thử Tollens ([Ag(NH₃)₂]OH, pha từ AgNO₃ và NH₃), đun nhẹ: CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O — bạc bám thành ống như gương. 1 –CHO → 2 Ag; riêng HCHO + 4[Ag(NH₃)₂]OH → (NH₄)₂CO₃ + 4Ag↓ + 6NH₃ + 2H₂O (1 HCHO → 4 Ag).
  • ✦Cu(OH)₂ trong NaOH, đun nóng: CH₃CHO + 2Cu(OH)₂ + NaOH → CH₃COONa + Cu₂O↓ + 3H₂O — kết tủa xanh chuyển đỏ gạch Cu₂O. Nước bromine: CH₃CHO + Br₂ + H₂O → CH₃COOH + 2HBr (mất màu vàng nâu).
  • ✦Phản ứng iodoform: hợp chất có nhóm CH₃CO– (acetaldehyde, methyl ketone như acetone, butan-2-one) + I₂/NaOH cho kết tủa vàng CHI₃: CH₃COCH₃ + 3I₂ + 4NaOH → CHI₃↓ + CH₃COONa + 3NaI + 3H₂O.

Nhận biết: thuốc thử → hiện tượng

Thuốc thửAldehyde (R–CHO)Ketone (R–CO–R′)Ghi chú
Tollens, đun nhẹGương bạc bám thành ốngKhông hiện tượngHCHO cho gấp đôi lượng Ag
Cu(OH)₂/NaOH, đun nóngKết tủa đỏ gạch Cu₂OVẫn xanh (Cu(OH)₂)
Nước bromineMất màu vàng nâuKhông mất màuAlkene, alkyne cũng làm mất màu
I₂/NaOHChỉ CH₃CHO cho kết tủa vàngCó CH₃CO– thì kết tủa vàng CHI₃Nhận nhóm CH₃CO–, không phải nhận ketone
Kim loại NaKhông phản ứngKhông phản ứngKhông có –OH ⇒ không dùng được

Dạng bài

Bài tráng bạc

  1. 1 Xem có HCHO không: HCHO cho 4 Ag, aldehyde đơn chức khác cho 2 Ag.
  2. 2 Đổi ra mol: n(aldehyde) = m/M hoặc n(Ag) = mAg108.
  3. 3 Dùng tỉ lệ: n(Ag) = 2 · n(RCHO) (+ 4 · n(HCHO) nếu có).
  4. 4 Tìm aldehyde chưa biết: giả sử không phải HCHO, tính M = m/(nAg2); nếu M vô lí thì xét lại HCHO.
  5. 5 Kiểm tra bằng bảo toàn electron: mỗi –CHO nhường 2 e, mỗi Ag⁺ nhận 1 e.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy tỉ lệ 1 : 1 ra 10,8 g; hoặc gặp HCHO vẫn dùng 1 : 2: 3,0 g HCHO (0,1 mol) cho 0,4 mol Ag = 43,2 g chứ không phải 21,6 g.

🪞
Làm mẫu

Cho 4,4 g CH₃CHO tác dụng hết với lượng dư thuốc thử Tollens, đun nhẹ. Tính khối lượng Ag thu được.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🏭 Ứng dụng và điều chế

Cần nhớ

  • ✦Formaldehyde: dung dịch 37 – 40 % gọi là formalin (formol) dùng ngâm mẫu vật, khử trùng; sản xuất nhựa phenol-formaldehyde, urea-formaldehyde. HCHO độc, cấm dùng trong thực phẩm.
  • ✦Acetone: dung môi hoà tan sơn, keo, nhựa; dùng làm nước tẩy sơn móng tay; nguyên liệu tổng hợp. Acetaldehyde dùng sản xuất acetic acid.
  • ✦Điều chế công nghiệp: oxi hoá ethylene ; oxi hoá methanol ; acetone thu được cùng phenol từ cumene.
  • ✦Trong phòng thí nghiệm: oxi hoá alcohol bằng CuO, đun nóng: (alcohol bậc II cho ketone).

Dạng bài

Bài hiệu suất điều chế

  1. 1 Viết phương trình, cân bằng.
  2. 2 Đổi ra mol (đơn vị lớn thì dùng kmol, Mmol cho gọn).
  3. 3 Tính lượng sản phẩm lí thuyết theo tỉ lệ phương trình.
  4. 4 Nhân hiệu suất H (một lần): m(thực) = m(lí thuyết) · H.
  5. 5 Kiểm tra: m(thực) < m(lí thuyết); bảo toàn nguyên tố C.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia hiệu suất thay vì nhân (6,00,75 = 8,0 kg, lớn hơn cả lí thuyết), hoặc giữ tỉ lệ 2 : 1 vì thấy hệ số 2 ở CH₃OH mà quên HCHO cũng có hệ số 2.

🏭
Làm mẫu

Oxi hoá 6,4 kg methanol bằng O₂ (xúc tác Ag, t°) để sản xuất formaldehyde với hiệu suất 75 %. Tính khối lượng HCHO thu được.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

6 🌍 Hoá học quanh ta

  • ✦🧫 Formalin (formol) giữ mẫu vật sinh học không bị phân huỷ; vì độc và có thể gây ung thư nên bị cấm cho vào bánh phở, bún, thực phẩm.
  • ✦💅 Acetone là thành phần chính của nhiều loại nước tẩy sơn móng tay; rất dễ bay hơi và dễ cháy, cần để xa lửa.
  • ✦🌿 Nhiều mùi thơm tự nhiên là aldehyde: cinnamaldehyde (quế), citral (sả, vỏ chanh), benzaldehyde (hạnh nhân), vanillin (vani).
  • ✦🍺 Trong gan, ethanol bị oxi hoá thành acetaldehyde — chất gây đỏ mặt, đau đầu sau khi uống rượu bia.

7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦Có –CHO (H gắn C=O) ⇒ tráng bạc, Cu(OH)₂/OH⁻ đỏ gạch, mất màu nước bromine. Ketone: không cả ba.
  • ✦Tráng bạc: 1 –CHO → 2 Ag; HCHO → 4 Ag. Bài cho m(Ag) tính ra M vô lí ⇒ thử lại với HCHO.
  • ✦Khử: aldehyde → alcohol bậc I, ketone → alcohol bậc II; n(H₂) = số mol nhóm C=O.
  • ✦Thấy CH₃CO– (CH₃CHO, CH₃COCH₃, CH₃COC₂H₅…) ⇒ có kết tủa vàng CHI₃ với I₂/NaOH.

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦Cho acetone tráng bạc vì "có nhóm C=O": C của C=O trong ketone không còn H nên không bị oxi hoá.
  • ✦Dùng tỉ lệ 1 : 2 cho HCHO: 3,0 g HCHO ra 21,6 g Ag thay vì 43,2 g.
  • ✦Khử acetone ghi propan-1-ol: đúng là propan-2-ol CH₃CH(OH)CH₃.
  • ✦Nói carbonyl sôi cao như alcohol: CH₃CHO 21 °C, C₂H₅OH 78 °C.
  • ✦Nói "aldehyde bị khử trong phản ứng tráng bạc": aldehyde bị oxi hoá, Ag⁺ mới bị khử.
  • ✦Dùng 22,4 L/mol: 0,1 mol H₂ ra 2,24 L thay vì 2,48 L.

⚖️ Kiểm tra bảo toàn

  • ✦Electron: C của –CHO (số oxi hoá +1) lên +3 trong –COO⁻ ⇒ nhường 2 e ⇒ 2 Ag. C của HCHO (0) lên +4 trong CO₃²⁻ ⇒ nhường 4 e ⇒ 4 Ag.
  • ✦Khối lượng: CH₃CHO + H₂ → C₂H₅OH: 44 + 2 = 46 g/mol; 5,8 g acetone + 0,2 g H₂ = 6,0 g propan-2-ol.
  • ✦Nguyên tố trong tráng bạc: N trước 2 · 2 = 4, sau 1 (NH₄⁺) + 3 (NH₃) = 4; Ag 2 = 2.
  • ✦Iodoform: I trước 3 · 2 = 6, sau 3 (CHI₃) + 3 (NaI) = 6; Na 4 = 1 + 3.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🏷️

Khái niệm, danh pháp, đồng phân

  1. 1
    Nhận biết

    Chất nào sau đây là ketone?

  2. 2
    Thông hiểu

    Tên thay thế của CH₃CH(CH₃)CHO là

  3. 3
    Vận dụng Số hợp chất carbonyl (aldehyde và ketone) mạch hở có công thức phân tử C₅H₁₀O là .
  4. 4
    Vận dụng

    Aldehyde no, đơn chức, mạch hở X có phần trăm khối lượng oxygen là 36,36 %. X là

🧲

Cấu tạo và nhiệt độ sôi

  1. 1
    Nhận biết

    Trong nhóm carbonyl, nguyên tử carbon ở trạng thái lai hoá nào và liên kết C=O gồm những liên kết nào?

  2. 2
    Thông hiểu

    Nhiệt độ sôi của bốn chất có khối lượng mol gần nhau: Nhận xét nào đúng?

  3. 3
    Thông hiểu

    Dãy nào sau đây xếp theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần?

  4. 4
    Thông hiểu

    Acetone tan vô hạn trong nước vì

➕

Khử, cộng HCN và iodoform

  1. 1
    Nhận biết

    Khử aldehyde R–CHO bằng NaBH₄ (hoặc H₂, xúc tác Ni, t°) thu được

  2. 2
    Thông hiểu

    Khử butan-2-one CH₃COCH₂CH₃ bằng LiAlH₄ thu được

  3. 3
    Thông hiểu Khử hoàn toàn 5,8 g acetone bằng H₂ (xúc tác Ni, t°). Thể tích H₂ đã phản ứng ở đkc (24,79 L/mol) là L (làm tròn hai chữ số thập phân).
  4. 4
    Vận dụng Cho 5,8 g acetone tác dụng với lượng dư I₂ trong dung dịch NaOH (phản ứng hoàn toàn). Khối lượng kết tủa vàng CHI₃ là g (C = 12, H = 1, I = 127; làm tròn hàng phần mười).
🪞

Tráng bạc, Cu(OH)₂ và nhận biết

  1. 1
    Nhận biết

    Thuốc thử dùng để phân biệt aldehyde với ketone là

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho 4,4 g CH₃CHO tác dụng hết với lượng dư thuốc thử Tollens. Khối lượng Ag thu được là

  3. 3
    Thông hiểu Cho 3,0 g HCHO tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens. Khối lượng Ag thu được là g.
  4. 4
    Vận dụng

    Cho 5,8 g aldehyde no, đơn chức, mạch hở X tác dụng hết với thuốc thử Tollens dư, thu được 21,6 g Ag. X là

  5. 5
    Thông hiểu

    Đun nóng propanal với Cu(OH)₂ trong dung dịch NaOH, hiện tượng quan sát được là

🔬

Thí nghiệm và số liệu

  1. 1
    Thông hiểu

    Bốn chất lỏng X, Y, Z, T là ethanal, propanal, acetone, pentan-3-one (không theo thứ tự). Kết quả thử: X, Y, Z, T lần lượt là

  2. 2
    Thông hiểu

    Thí nghiệm tráng bạc (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): (1) rửa sạch ống nghiệm bằng dung dịch NaOH rồi tráng nước cất; (2) cho 1 mL AgNO₃ 1 % vào ống, nhỏ từ từ dung dịch NH₃ đến khi kết tủa vừa tan hết; (3) thêm 0,5 mL dung dịch CH₃CHO; (4) ngâm ống vào cốc nước nóng khoảng 60 – 70 °C vài phút, không lắc. Phát biểu nào đúng?

  3. 3
    Vận dụng Hỗn hợp gồm 0,1 mol HCHO và 0,1 mol CH₃CHO tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens. Khối lượng Ag thu được là g.

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Chất nào sau đây cộng HCN tạo hợp chất (CH₃)₂C(OH)CN?

  2. 2
    Thông hiểu

    Chất nào sau đây vừa tham gia phản ứng tráng bạc, vừa cho kết tủa vàng với I₂ trong dung dịch NaOH?

  3. 3
    Vận dụng

    Điều chế acetaldehyde bằng cách oxi hoá ethylene: 2CH₂=CH₂ + O₂ → 2CH₃CHO (xúc tác PdCl₂, CuCl₂). Từ 2,8 tấn ethylene với hiệu suất 80 % thu được bao nhiêu tấn acetaldehyde?

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Thí nghiệm (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): (1) Cho 1 mL dung dịch CuSO₄ 5 % và 2 mL dung dịch NaOH 10 % vào ống nghiệm, lắc nhẹ thấy kết tủa xanh. (2) Thêm 1 mL dung dịch CH₃CHO rồi đun nóng thấy kết tủa chuyển dần sang đỏ gạch. (3) Làm lại như vậy nhưng thay CH₃CHO bằng acetone.

    a)Kết tủa xanh ở bước (1) là Cu(OH)₂.

    b)Kết tủa đỏ gạch ở bước (2) là Cu₂O, do CH₃CHO khử Cu(II) thành Cu(I).

    c)Ở bước (3) cũng có kết tủa đỏ gạch vì acetone có nhóm C=O.

    d)Sản phẩm hữu cơ ở bước (2) là ethanol vì CH₃CHO bị khử.

  2. 2
    Vận dụng

    Hỗn hợp X gồm HCHO và CH₃CHO có số mol bằng nhau, tổng khối lượng 7,4 g. Khí đo ở đkc (24,79 L/mol).

    a)Số mol mỗi chất trong X là 0,1 mol.

    b)Khử hoàn toàn X bằng H₂ (Ni, t°) cần khoảng 4,958 L H₂.

    c)Cho X tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens thu được 43,2 g Ag.

    d)Cho X tác dụng với I₂ dư trong NaOH thì cả hai chất đều tạo kết tủa vàng CHI₃.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Cho các chất: HCHO, CH₃CHO, CH₃COCH₃, CH₃CH₂CHO, CH₃COCH₂CH₃, C₆H₅CHO. Số chất tham gia phản ứng tráng bạc là bao nhiêu? Đáp số:
  2. 2
    Vận dụng Có bao nhiêu hợp chất carbonyl mạch hở, công thức phân tử C₅H₁₀O, cho kết tủa vàng với I₂ trong dung dịch NaOH? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Cho 2,2 g CH₃CHO tác dụng với lượng dư Cu(OH)₂ trong dung dịch NaOH, đun nóng. Khối lượng kết tủa Cu₂O thu được là bao nhiêu gam (làm tròn hàng phần mười; Cu = 64)? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi nhận ra aldehyde/ketone, tên thay thế (-al, -one), sản phẩm khử (alcohol bậc I/II), thuốc thử phân biệt aldehyde với ketone và so sánh nhiệt độ sôi với alcohol.
  • •Phần II hay có thí nghiệm tráng bạc hoặc Cu(OH)₂/NaOH: ý dễ sai là cho ketone phản ứng, nhầm aldehyde bị khử, dùng tỉ lệ 1 : 2 cho HCHO; Phần III có thể đếm số chất tráng bạc, số đồng phân, hoặc tính m(Ag), m(Cu₂O) (nhớ 24,79 L/mol).
  • •Bài này nối với bài 20 (oxi hoá alcohol bậc I, bậc II bằng CuO ra aldehyde, ketone), bài 24 (aldehyde bị oxi hoá thành carboxylic acid) và lớp 12: glucose có nhóm –CHO nên cũng tráng bạc, khử Cu(OH)₂.
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Carboxylic acid