Carboxylic acid
Nhận ra và gọi tên carboxylic acid; giải thích nhiệt độ sôi cao nhất bằng hai liên kết hydrogen; viết phản ứng thể hiện tính acid (mạnh hơn carbonic acid) và phản ứng ester hoá thuận nghịch, tính hiệu suất; rồi ôn cả chương 6: chuỗi alcohol → aldehyde, ketone → acid → ester và nhận biết các chất trong chương.
Ứng với SGK Hoá học 11 (bộ thống nhất): Bài 24
⚡ Nhớ nhanh
- 1Carboxylic acid có nhóm –COOH gắn với gốc hydrocarbon hoặc H. Acid no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO₂ (CₙH₂ₙ₊₁COOH, n ≥ 0). Tên thay thế: tên mạch chính (tính cả C của –COOH) bỏ "e" + oic acid: ethanoic acid = acetic acid CH₃COOH.
- 2Hai phân tử acid "khoá" nhau bằng hai liên kết hydrogen ⇒ sôi cao nhất ở cùng cỡ M: C₃H₈ (−42 °C) < CH₃CHO (21 °C) < C₂H₅OH (78 °C) < CH₃COOH (118 °C). Acid mạch ngắn tan vô hạn trong nước.
- 3Tính acid yếu (CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺, quỳ tím hoá đỏ): tác dụng kim loại đứng trước H, base, oxide base, muối carbonate: 2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + CO₂↑ + H₂O. Thứ tự: carboxylic acid > H₂CO₃ > phenol ⇒ phenol không đẩy được CO₂.
- 4Ester hoá là phản ứng thuận nghịch: CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O (H₂SO₄ đặc, t°). Hiệu suất < 100 %; tăng bằng cách dùng dư một chất đầu hoặc lấy bớt nước (H₂SO₄ đặc hút nước).
- 5Ôn chương 6: C₂H₅OH → CH₃CHO → CH₃COOH → CH₃COOC₂H₅ (CuO, t° · O₂, xt · C₂H₅OH, H₂SO₄ đặc). Nhận biết: quỳ tím (acid), Tollens (aldehyde), Na (alcohol có –OH), I₂/NaOH (nhóm CH₃CO–).
- 6Bẫy: nói H₂SO₄ đặc tăng hiệu suất "vì là xúc tác" (thật ra vì hút nước); quên tỉ lệ 2 acid : 1 CO₂ với CaCO₃; tính hiệu suất theo chất dư.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: acetic acid làm quỳ hoá đỏ (kính lúp: chỉ khoảng 1 % phân tử nhả H⁺), acetic acid làm đá vôi sủi bọt CO₂, phenol thì không, rồi thang độ mạnh acid có mốc H₂CO₃; sau đó tự kéo chất (acetic acid, formic acid, phenol, ethanol…) vào cốc đá vôi và cốc quỳ tím: đúng thì sủi bọt hoặc đổi màu, sai thì cốc rung kèm một dòng vì sao.
Nhỏ acetic acid vào cốc nước có quỳ tím.
Cảnh 1/4 · Quỳ hoá đỏ
- • Nhỏ acetic acid vào cốc nước có quỳ tím.
Vì sao? Trong –COOH, nhóm C=O kéo electron làm O–H dễ nhả H⁺ hơn ở alcohol, phenol. Độ mạnh: carboxylic acid > H₂CO₃ > phenol > alcohol — acid mạnh hơn đẩy acid yếu hơn ra khỏi muối.
1 🏷️ Khái niệm, danh pháp và cấu tạo
Cần nhớ
- ✦Carboxylic acid là hợp chất hữu cơ có nhóm carboxyl –COOH liên kết với nguyên tử C (gốc hydrocarbon) hoặc H. Ví dụ: HCOOH, CH₃COOH, C₆H₅COOH (benzoic acid), HOOC–COOH (oxalic acid, hai chức).
- ✦Acid no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO₂ (n ≥ 1) hay CₙH₂ₙ₊₁COOH (n ≥ 0). Công thức này trùng với ester no đơn chức (HCOOCH₃ cũng là C₂H₄O₂) ⇒ phải nhìn cấu tạo.
- ✦Tên thay thế = tên hydrocarbon mạch chính (C của –COOH là C1) bỏ "e" + oic acid: methanoic acid HCOOH, ethanoic acid CH₃COOH, propanoic acid, 2-methylpropanoic acid (CH₃)₂CHCOOH. Tên thông thường: formic, acetic, propionic, butyric acid.
- ✦Cấu tạo: nhóm –COOH gồm C=O và O–H. C=O hút electron làm liên kết O–H phân cực mạnh hơn trong alcohol ⇒ H linh động, tách ra thành H⁺ ⇒ có tính acid.
Một số carboxylic acid thường gặp
| Công thức | Tên thay thế | Tên thông thường | Có trong |
|---|---|---|---|
| HCOOH | methanoic acid | formic acid | nọc kiến, ong |
| CH₃COOH | ethanoic acid | acetic acid | giấm ăn |
| CH₃CH₂COOH | propanoic acid | propionic acid | chất bảo quản |
| CH₃[CH₂]₂COOH | butanoic acid | butyric acid | bơ ôi |
| C₆H₅COOH | benzoic acid | benzoic acid | chất bảo quản thực phẩm |
| HOOC–COOH | ethanedioic acid | oxalic acid | lá chua me, khế |
Dạng bài
Gọi tên carboxylic acid
- 1 Chọn mạch carbon dài nhất chứa C của –COOH.
- 2 Đánh số từ C của –COOH (C1).
- 3 Ghép: vị trí + tên nhánh + tên mạch chính bỏ "e" + "oic acid" (hai nhóm –COOH thì "dioic acid").
- 4 Thử lại: đếm số C, viết lại công thức phân tử.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đánh số từ đầu xa –COOH rồi gọi (CH₃)₂CHCH₂COOH là "2-methylbutanoic acid", hoặc bỏ C của –COOH ra khỏi mạch chính rồi gọi "2-methylpropanoic acid".
Gọi tên thay thế: (a) CH₃CH₂CH₂COOH; (b) (CH₃)₂CHCH₂COOH; (c) HOOC–COOH.
Hướng dẫn giải
2 🌡️ Tính chất vật lí
Cần nhớ
- ✦Ở điều kiện thường các acid đầu dãy là chất lỏng; acetic acid tinh khiết đông đặc ở khoảng 17 °C, mùi giấm chua.
- ✦Hai phân tử acid tạo dimer (đime) bằng hai liên kết hydrogen ⇒ muốn tách phải phá cả hai ⇒ nhiệt độ sôi cao nhất trong các hợp chất hữu cơ cùng cỡ M: HCOOH (M = 46) sôi 101 °C, cao hơn C₂H₅OH (M = 46) sôi 78 °C.
- ✦Thứ tự t° sôi cùng cỡ M: hydrocarbon < aldehyde, ketone < alcohol < carboxylic acid.
- ✦Nhóm –COOH tạo liên kết hydrogen với nước ⇒ HCOOH, CH₃COOH, C₂H₅COOH tan vô hạn; mạch carbon càng dài càng ít tan.
Nhiệt độ sôi ở M ≈ 44 – 60
| Chất | M (g/mol) | t° sôi (°C) | Lực giữa các phân tử |
|---|---|---|---|
| C₃H₈ | 44 | −42 | yếu (không phân cực) |
| CH₃CHO | 44 | 21 | C=O phân cực |
| C₂H₅OH | 46 | 78 | một liên kết hydrogen |
| CH₃COOH | 60 | 118 | hai liên kết hydrogen (dimer) |
Dạng bài
Xếp nhiệt độ sôi
- 1 Các chất có cùng cỡ M không? Chênh nhiều thì M mới quyết định.
- 2 Chất nào có liên kết hydrogen giữa các phân tử (có O–H)?
- 3 Có mấy liên kết hydrogen: acid (hai, dimer) > alcohol (một).
- 4 Không có liên kết hydrogen: chất phân cực (C=O) > chất không phân cực.
- 5 Kiểm tra bằng số liệu nếu đề cho.
⚠️ Bẫy hay gặp: Giải thích acid sôi cao "vì M lớn": HCOOH (M = 46) đã sôi 101 °C, cao hơn hẳn C₂H₅OH cùng M = 46 (78 °C). Lí do là hai liên kết hydrogen, không phải M.
Sắp xếp C₃H₈, CH₃CHO, C₂H₅OH, CH₃COOH theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần và giải thích.
Hướng dẫn giải
3 🧪 Tính acid
Cần nhớ
- ✦Carboxylic acid là acid yếu, phân li không hoàn toàn: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺ (dung dịch 0,1 M chỉ khoảng 1 % phân tử phân li). Dung dịch làm quỳ tím hoá đỏ.
- ✦Tác dụng kim loại đứng trước H: 2CH₃COOH + Mg → (CH₃COO)₂Mg + H₂↑. Tác dụng base, oxide base: CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O; 2CH₃COOH + CuO → (CH₃COO)₂Cu + H₂O.
- ✦Tác dụng muối carbonate, hydrogencarbonate (sủi bọt CO₂): 2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + CO₂↑ + H₂O; CH₃COOH + NaHCO₃ → CH₃COONa + CO₂↑ + H₂O.
- ✦Độ mạnh acid: HCOOH > CH₃COOH > C₂H₅COOH > H₂CO₃ > phenol > alcohol. Carboxylic acid đẩy được CO₂ khỏi muối carbonate; phenol thì không ⇒ dùng CaCO₃ hoặc Na₂CO₃ để phân biệt acid với phenol.
Thuốc thử → hiện tượng với acetic acid
| Thuốc thử | Hiện tượng | Phenol | Ethanol |
|---|---|---|---|
| Quỳ tím | Hoá đỏ | Không đổi màu | Không đổi màu |
| Kim loại Na, Mg | Sủi bọt H₂ | Na: sủi bọt H₂ | Na: sủi bọt H₂ |
| Dung dịch NaOH | Phản ứng (không thấy rõ) | Phản ứng, phenol tan | Không phản ứng |
| CaCO₃, Na₂CO₃, NaHCO₃ | Sủi bọt CO₂ | Không sủi bọt | Không sủi bọt |
Dạng bài
Bài acid tác dụng muối carbonate, base, kim loại
- 1 Viết phương trình, chú ý tỉ lệ: 2 acid : 1 CO₂ với CaCO₃, Na₂CO₃; 1 : 1 với NaHCO₃, NaOH; 2 acid : 1 H₂ với Na, Mg.
- 2 Đổi ra mol acid: n = m/M (CH₃COOH: M = 60).
- 3 Tính khí (V = n · 24,79 L), muối (n · M muối) hoặc thể tích dung dịch (V = n/CM).
- 4 Kiểm tra bằng bảo toàn khối lượng hai vế.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy tỉ lệ 1 : 1 (0,2 mol CO₂ = 4,96 L), hoặc dùng 22,4 L/mol (2,24 L). Với NaHCO₃ thì tỉ lệ mới là 1 : 1.
Cho 12 g CH₃COOH tác dụng hết với đá vôi CaCO₃ (dư). Tính thể tích CO₂ ở đkc (24,79 L/mol) và khối lượng muối calcium acetate.
Hướng dẫn giải
4 🍐 Phản ứng ester hoá
Cần nhớ
- ✦Đun acid với alcohol, xúc tác H₂SO₄ đặc: (H₂SO₄ đặc, t°). Sản phẩm ethyl acetate là ester, mùi thơm, ít tan, nhẹ hơn nước.
- ✦Nhóm –OH của acid kết hợp với nguyên tử H của nhóm –OH alcohol tạo thành nước; phần còn lại nối với nhau thành ester RCOOR′.
- ✦Phản ứng thuận nghịch ⇒ hiệu suất luôn < 100 % (acetic acid + ethanol tỉ lệ 1 : 1 thường chỉ khoảng 67 %). Tăng hiệu suất (nguyên lí Le Chatelier): dùng dư một chất đầu (thường là alcohol), lấy bớt nước hoặc chưng cất lấy ester ra.
- ✦H₂SO₄ đặc có vai trò kép: là xúc tác (phản ứng nhanh tới cân bằng, không dịch chuyển cân bằng) và hút nước (dịch chuyển cân bằng theo chiều tạo ester). Chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.
Dạng bài
Bài hiệu suất ester hoá
- 1 Đổi ra mol acid và alcohol.
- 2 So sánh (tỉ lệ 1 : 1): chất có số mol nhỏ hơn là chất tính hiệu suất.
- 3 Lượng ester lí thuyết = n(chất thiếu) · M(ester).
- 4 H = m(thực tế)/m(lí thuyết) · 100 %, hoặc m(thực tế) = m(lí thuyết) · H.
- 5 Kiểm tra: n(H₂O) = n(ester); H < 100 %.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tính theo alcohol dư: lí thuyết 0,3 · 88 = 26,4 g ⇒ H = 41,7 % (sai). Hoặc coi phản ứng hoàn toàn, ghi 17,6 g ester.
Đun 12 g CH₃COOH với 13,8 g C₂H₅OH (xúc tác H₂SO₄ đặc), thu được 11,0 g ethyl acetate. Tính hiệu suất phản ứng.
Hướng dẫn giải
5 🏭 Ứng dụng và điều chế
Cần nhớ
- ✦Acetic acid: giấm ăn (dung dịch 2 – 5 %), sản xuất tơ acetate, dược phẩm, thuốc diệt cỏ, ester làm dung môi và hương liệu. Formic acid: thuộc da, chất diệt khuẩn. Benzoic acid, sodium benzoate: chất bảo quản.
- ✦Lên men giấm (phương pháp truyền thống): (rượu loãng, vi khuẩn giấm).
- ✦Công nghiệp: carbonyl hoá methanol (phương pháp chính hiện nay); oxi hoá butane .
- ✦Oxi hoá aldehyde (bài 23): .
Dạng bài
Bài hiệu suất điều chế acid
- 1 Viết phương trình, xác định tỉ lệ chất đầu : acid.
- 2 Đổi ra mol (kg ⇒ kmol, tấn ⇒ Mmol).
- 3 Khối lượng acid lí thuyết = n · 60; nhân hiệu suất một lần.
- 4 Kiểm tra: kết quả nhỏ hơn lí thuyết; bảo toàn C.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chia cho hiệu suất (6,00,9 ≈ 6,67 tấn, lớn hơn lí thuyết) hoặc quên hiệu suất (6,0 tấn).
Sản xuất acetic acid từ 3,2 tấn methanol bằng phản ứng CH₃OH + CO → CH₃COOH với hiệu suất 90 %. Tính khối lượng acetic acid thu được.
Hướng dẫn giải
6 🔁 Ôn chương 6: hợp chất carbonyl và carboxylic acid
Tổng hợp
- ✦Sơ đồ chương: alcohol bậc I ⇄ aldehyde ⇒ carboxylic acid; alcohol bậc II ⇄ ketone (dừng, không oxi hoá tiếp bằng chất oxi hoá nhẹ); acid + alcohol ⇌ ester + nước.
- ✦Chuỗi quen thuộc: ; ; acid + C₂H₅OH ⇌ ester. Số oxi hoá của C mang nhóm chức tăng dần: −1 (CH₂OH) ⇒ +1 (CHO) ⇒ +3 (COOH).
- ✦Nhiệt độ sôi cùng cỡ M: hydrocarbon < aldehyde, ketone < alcohol < carboxylic acid (không phân cực < phân cực < một < hai liên kết hydrogen).
- ✦Nhận biết: quỳ tím nhận acid; Tollens (hoặc Cu(OH)₂/OH⁻, t°) nhận aldehyde; Na nhận chất có –OH (alcohol, acid); I₂/NaOH nhận nhóm CH₃CO–; CaCO₃ tách acid khỏi phenol.
Bảng nhận biết chương 6
| Thuốc thử | C₂H₅OH | CH₃CHO | CH₃COCH₃ | CH₃COOH |
|---|---|---|---|---|
| Quỳ tím | — | — | — | đỏ |
| Tollens, t° | — | gương bạc | — | — |
| Kim loại Na | sủi H₂ | — | — | sủi H₂ |
| CaCO₃ | — | — | — | sủi CO₂ |
Dạng bài
Nhận biết các chất trong chương
- 1 Liệt kê nhóm chức từng chất: –COOH, –CHO, C=O giữa mạch, –OH.
- 2 Dùng thuốc thử "riêng" trước: quỳ tím (acid) rồi Tollens (aldehyde).
- 3 Còn lại alcohol và ketone: Na (alcohol sủi bọt H₂, ketone không).
- 4 Viết phương trình cho các ống có hiện tượng; kiểm tra mỗi chất chỉ ứng với một hiện tượng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng Na ngay từ đầu: cả CH₃COOH và C₂H₅OH đều sủi H₂ nên không tách được; phải loại acid bằng quỳ tím trước.
Bốn lọ mất nhãn chứa: CH₃COOH, CH₃CHO, C₂H₅OH, CH₃COCH₃. Nêu cách nhận biết.
Hướng dẫn giải
7 🌍 Hoá học quanh ta
- ✦🍶 Giấm ăn là dung dịch acetic acid khoảng 2 – 5 %, làm từ rượu loãng nhờ vi khuẩn giấm (lên men giấm).
- ✦🐜 Vết kiến, ong đốt rát vì có formic acid (HCOOH) — tên formic bắt nguồn từ chữ Latin "formica" nghĩa là con kiến.
- ✦🍋 Vị chua của chanh (citric acid), sữa chua (lactic acid), khế (oxalic acid), me (tartaric acid) đều do carboxylic acid; sodium benzoate là chất bảo quản hay gặp trên nhãn nước ngọt.
- ✦🫖 Cặn trắng trong ấm đun nước chủ yếu là CaCO₃; giấm làm cặn tan và sủi bọt CO₂ vì acetic acid mạnh hơn carbonic acid.
8 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦T° sôi cùng cỡ M: acid > alcohol > aldehyde, ketone > hydrocarbon.
- ✦Tỉ lệ nhanh: CaCO₃, Na₂CO₃ ⇒ n(CO₂) = nacid2; NaHCO₃ ⇒ n(CO₂) = n(acid); Na ⇒ n(H₂) = nacid2; NaOH ⇒ 1 : 1.
- ✦Tính acid: carboxylic acid > H₂CO₃ > phenol > alcohol ⇒ chỉ carboxylic acid làm đá vôi, soda sủi bọt.
- ✦Ester hoá 1 : 1: tính hiệu suất theo chất có số mol nhỏ hơn; m(ester) = n · M(ester) · H.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Nói H₂SO₄ đặc tăng hiệu suất "vì là xúc tác": xúc tác không dịch chuyển cân bằng; hiệu suất tăng nhờ nó hút nước.
- ✦Coi ester hoá hoàn toàn: 6,0 g CH₃COOH + 4,6 g C₂H₅OH ghi 8,8 g ester, quên nhân hiệu suất (H = 50 % chỉ còn 4,4 g).
- ✦Tính hiệu suất theo chất dư: 12 g acid + 13,8 g ethanol, 11,0 g ester ra 41,7 % thay vì 62,5 %.
- ✦Tỉ lệ 1 : 1 với CaCO₃: 12 g acid ra 4,96 L CO₂ thay vì 2,48 L.
- ✦Cho Cu tan trong acetic acid giải phóng H₂: Cu đứng sau H nên không phản ứng.
- ✦Coi CH₃COOH 1 M có [H⁺] = 1 M: acid yếu nên [H⁺] chỉ khoảng 4·10⁻³ M.
⚖️ Kiểm tra bảo toàn
- ✦Khối lượng: 12 g CH₃COOH + 10 g CaCO₃ = 15,8 g muối + 4,4 g CO₂ + 1,8 g H₂O = 22 g.
- ✦Nguyên tố ester hoá: CH₃COOH + C₂H₅OH có C 4, H 10, O 3 = CH₃COOC₂H₅ (C₄H₈O₂) + H₂O.
- ✦Số mol: n(H₂O) sinh ra = n(ester) = n(acid phản ứng) = n(alcohol phản ứng).
- ✦H⁺: mỗi nhóm –COOH cho một H⁺ ⇒ n(NaOH) trung hoà = số mol nhóm –COOH.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khái niệm, danh pháp, nhiệt độ sôi
- 1Nhận biết
Công thức chung của carboxylic acid no, đơn chức, mạch hở là
- 2Thông hiểu
Tên thay thế của (CH₃)₂CHCOOH là
- 3Thông hiểu
Ba chất có cùng khối lượng mol M = 60: Nhận xét nào đúng?
- 4Thông hiểu Carboxylic acid no, đơn chức, mạch hở X có phần trăm khối lượng oxygen là 53,33 %. Số nguyên tử carbon trong X là .
Tính acid
- 1Nhận biết
Dung dịch acetic acid làm quỳ tím
- 2Nhận biết
Chất nào sau đây không phản ứng với dung dịch CH₃COOH?
- 3Thông hiểu Trung hoà 6,0 g CH₃COOH cần vừa đủ mL dung dịch NaOH 0,5 M.
- 4Vận dụng
Cho 7,4 g carboxylic acid no, đơn chức, mạch hở X tác dụng hết với dung dịch NaHCO₃ dư, thu được 2,479 L CO₂ (đkc, 24,79 L/mol). X là
Ester hoá và hiệu suất
- 1Nhận biết
Phản ứng giữa CH₃COOH và C₂H₅OH (xúc tác H₂SO₄ đặc, đun nóng) được gọi là phản ứng
- 2Thông hiểu
Trong phản ứng ester hoá, vai trò của H₂SO₄ đặc là
- 3Thông hiểu Đun 6,0 g CH₃COOH với 4,6 g C₂H₅OH (xúc tác H₂SO₄ đặc), hiệu suất 50 %. Khối lượng ethyl acetate thu được là g.
- 4Vận dụng
Đun 9,0 g CH₃COOH với 9,2 g C₂H₅OH (xúc tác H₂SO₄ đặc), thu được 8,8 g ethyl acetate. Hiệu suất phản ứng là
Thí nghiệm và số liệu
- 1Thông hiểu
Chuẩn độ 10,0 mL giấm ăn bằng dung dịch NaOH 0,50 M (chất chỉ thị phenolphthalein, dừng khi dung dịch chuyển hồng nhạt bền), ba lần được: Nồng độ mol của acetic acid trong giấm là
- 2Vận dụng Theo kết quả chuẩn độ ở câu trên, 1 L giấm ăn đó chứa g acetic acid.
- 3Thông hiểu
Thí nghiệm (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): ống 1 cho 2 mL dung dịch CH₃COOH vào bột CaCO₃; ống 2 cho 2 mL dung dịch phenol vào bột CaCO₃. Kết luận nào đúng?
- 4Thông hiểu
Thí nghiệm ester hoá (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): (1) cho 2 mL C₂H₅OH, 2 mL CH₃COOH và vài giọt H₂SO₄ đặc vào ống nghiệm; (2) đun cách thuỷ khoảng 5 – 6 phút ở 65 – 70 °C; (3) làm lạnh rồi thêm 2 mL dung dịch NaCl bão hoà. Phát biểu nào đúng?
Ôn chương 6
- 1Thông hiểu
Cho sơ đồ: C₂H₅OH + CuO (t°) tạo X; X + O₂ (xúc tác) tạo Y; Y + C₂H₅OH (H₂SO₄ đặc, t°) tạo Z. Z là
- 2Vận dụng
Chất X có công thức phân tử C₃H₆O. X không tham gia phản ứng tráng bạc, cho kết tủa vàng với I₂ trong NaOH, bị khử bởi H₂ (Ni, t°) tạo alcohol bậc II. X là
- 3Thông hiểu Cho các chất: HCHO, CH₃CHO, CH₃COCH₃, HCOOH, CH₃COOH, C₂H₅OH. Số chất tác dụng được với kim loại Na là .
- 4Vận dụng Oxi hoá 4,4 g CH₃CHO bằng O₂ (xúc tác) với hiệu suất 80 %, được hỗn hợp X. Cho X tác dụng với lượng dư thuốc thử Tollens thu được g Ag.
- 5Vận dụng
Chia 9,2 g C₂H₅OH thành hai phần bằng nhau. Phần 1 lên men giấm hoàn toàn thành CH₃COOH. Đun toàn bộ acid thu được với phần 2 (xúc tác H₂SO₄ đặc), hiệu suất ester hoá 75 %. Khối lượng ester thu được là
- 6Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây đúng?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Dãy các chất xếp theo chiều tính acid tăng dần là
- 2Thông hiểu
Cách nào sau đây không làm tăng hiệu suất phản ứng ester hoá giữa CH₃COOH và C₂H₅OH?
- 3Vận dụng
Lên men giấm 4,6 kg ethanol với hiệu suất 80 %. Khối lượng acetic acid thu được là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thí nghiệm (trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): (1) nhỏ vài giọt dung dịch CH₃COOH 1 M lên mẩu quỳ tím; (2) cho 2 mL dung dịch CH₃COOH 1 M vào ống nghiệm chứa bột CaCO₃; (3) cho 2 mL dung dịch phenol vào ống nghiệm khác chứa bột CaCO₃.
a)Ở (1), quỳ tím hoá đỏ vì CH₃COOH phân li ra H⁺.
b)Ở (2), có bọt khí CO₂ thoát ra: 2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + CO₂↑ + H₂O.
c)Ở (3) cũng có bọt khí vì phenol có tính acid.
d)Dung dịch CH₃COOH 1 M có [H⁺] = 1 M vì acetic acid phân li hoàn toàn.
- 2Vận dụng
Đun 6,0 g CH₃COOH với 6,9 g C₂H₅OH (xúc tác H₂SO₄ đặc) một thời gian, thu được 5,28 g ethyl acetate.
a)Ethanol được dùng dư nên hiệu suất tính theo acetic acid.
b)Hiệu suất phản ứng ester hoá là 60 %.
c)Nếu dùng gấp đôi lượng ethanol thì hiệu suất vẫn 60 % vì hằng số cân bằng không đổi.
d)Khối lượng nước sinh ra là 1,8 g.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các chất: Na, Cu, NaOH, CaCO₃, NaCl, MgO, C₂H₅OH (xúc tác H₂SO₄ đặc, t°). Số chất phản ứng được với CH₃COOH là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Cho hỗn hợp gồm 0,1 mol HCOOH và 0,1 mol CH₃COOH tác dụng với Na dư. Thể tích H₂ thu được ở đkc là bao nhiêu lít (24,79 L/mol, làm tròn hai chữ số thập phân)? Đáp số:
- 3Vận dụng Đốt cháy hoàn toàn 0,1 mol carboxylic acid no, đơn chức, mạch hở X thu được 7,437 L CO₂ (đkc, 24,79 L/mol). Số nguyên tử hydrogen trong một phân tử X là bao nhiêu? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi công thức chung, tên gọi, so sánh nhiệt độ sôi (acid > alcohol > carbonyl > hydrocarbon), so sánh tính acid với H₂CO₃, phenol, alcohol, và cách tăng hiệu suất ester hoá.
- •Phần II hay có thí nghiệm quỳ tím, CaCO₃, ester hoá hoặc chuẩn độ giấm: ý dễ sai là coi phenol đẩy được CO₂, coi acid phân li hoàn toàn, nói H₂SO₄ đặc tăng hiệu suất vì là xúc tác; Phần III có thể đếm số chất phản ứng, tính V khí, hiệu suất (nhớ 24,79 L/mol).
- •Bài này nối với bài 1 – 2 (cân bằng, Le Chatelier, acid yếu và pH), bài 20 – 23 (alcohol ⇒ aldehyde ⇒ acid) và lớp 12 bài Ester – Lipid (ester hoá, thuỷ phân ester, xà phòng hoá).