Sinh học lớp 11
Bài 15 · Cơ bản

Khái quát về cảm ứng. Cảm ứng ở thực vật

Nêu cảm ứng và bốn khâu của một phản ứng cảm ứng, phân biệt hướng động với ứng động, giải thích bằng auxin vì sao thân cong về phía sáng, rồi làm thực hành các thí nghiệm hướng động và ứng động ở thực vật.

Ứng với SGK Sinh học 11 (bộ thống nhất): Bài 14, Bài 15, Bài 16

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Cảm ứng là khả năng tiếp nhận kích thích từ môi trường rồi phản ứng lại. Bốn khâu: thu nhận (thụ thể) → dẫn truyền → xử lí → trả lời. Thực vật cũng có cảm ứng: không có hệ thần kinh, truyền tin chủ yếu bằng hormone (auxin) nên phản ứng chậm (giờ – ngày).
  • 2Hướng động là vận động sinh trưởng có hướng theo hướng kích thích: cong về phía kích thích là dương, tránh xa là âm. Các kiểu: hướng sáng, trọng lực, nước, hoá, tiếp xúc. Thân hướng sáng dương và hướng trọng lực âm; rễ hướng trọng lực dương, hướng nước dương.
  • 3Cơ chế hướng sáng: ánh sáng một phía làm auxin dồn sang phía khuất sáng ⇒ tế bào phía đó dài nhanh hơn ⇒ thân tự cong về phía sáng (cây không bị ánh sáng kéo). Rễ nhạy auxin hơn thân: cùng nồng độ kích thích thân nhưng ức chế rễ.
  • 4Ứng động là phản ứng không định hướng theo kích thích: sinh trưởng (hoa mười giờ nở, chậm, do tế bào hai phía lớn khác nhau) hoặc không sinh trưởng (lá trinh nữ cụp, nhanh, lặp lại được, do đổi sức trương nước).
  • 5Phân biệt bằng một câu: đổi hướng kích thích thì phản ứng có đổi theo không? Có ⇒ hướng động; không ⇒ ứng động. Bẫy thực hành: xoay chậu hay mở hộp là đổi hướng kích thích ⇒ cây cuối cùng mọc gần thẳng, kết luận sai.

👀 Nhìn là hiểu

Xem trình diễn bốn cảnh (bốn khâu cảm ứng, auxin dồn phía tối làm thân cong về sáng, thân và rễ khi nằm ngang, hướng động hay ứng động khi đổi hướng kích thích), rồi bấm 🎮 làm thí nghiệm: kéo thẻ kích thích (ánh sáng một phía, đặt nằm ngang, chạm, cắm que) vào bốn chậu, bấm ⇄ đổi hướng kích thích để xem cây có đổi theo không, rồi kéo thẻ tên (hướng sáng, hướng trọng lực, hướng tiếp xúc, ứng động) vào đúng chậu.

thụ thể① Thu nhận② Dẫn truyền③ Xử lí④ Trả lời

Ánh sáng chiếu từ bên trái: thụ thể ở đầu thân nhận ra.

Cây thật cong chậm vài giờ – ngày; hình đã tua nhanh. Chấm vàng chỉ là ẩn dụ cho lượng auxin (≈ 70 : 30).

1 📡 Khái quát về cảm ứng

Cần nhớ

  • ✦Cảm ứng là khả năng sinh vật tiếp nhận kích thích từ môi trường (trong và ngoài cơ thể) rồi phản ứng lại. Nhờ cảm ứng sinh vật tìm cái có lợi, tránh cái có hại, thích nghi với môi trường luôn đổi.
  • ✦Bốn khâu: (1) thu nhận kích thích nhờ thụ thể; (2) dẫn truyền thông tin tới nơi xử lí; (3) xử lí thông tin; (4) trả lời nhờ bộ phận thực hiện phản ứng.
  • ✦⚠️ Thực vật cũng có cảm ứng. Không có hệ thần kinh, tín hiệu truyền bằng hormone (auxin…) và tín hiệu hoá học, điện chậm; phản ứng chủ yếu là sinh trưởng lệch nên chậm (vài giờ đến vài ngày), mắt thường khó thấy. Động vật có hệ thần kinh nên phản ứng nhanh, chính xác (phản xạ, tập tính).

Cảm ứng ở thực vật và ở động vật

KhâuThực vậtĐộng vật có hệ thần kinh
Thu nhậnthụ thể trong tế bào (ánh sáng, trọng lực, hoá chất, chạm)thụ thể ở giác quan, đầu mút thần kinh
Dẫn truyềnhormone (auxin), tín hiệu hoá học, tín hiệu điện chậmxung thần kinh (cộng thêm hormone)
Xử lítế bào đích đáp ứng hormone, không có trung ươngtrung ương thần kinh (não, tuỷ sống)
Trả lờichủ yếu sinh trưởng lệch, hoặc đổi sức trương nướcco cơ, vận động, tuyến tiết
Tốc độchậm: vài giây (trinh nữ) tới vài giờ, ngàynhanh: mili giây tới giây

Dạng bài

Phân tích một phản ứng cảm ứng theo bốn khâu

  1. 1 Xác định kích thích và sinh vật phản ứng.
  2. 2 Gọi tên khâu 1: cái gì nhận kích thích (thụ thể ở đâu).
  3. 3 Khâu 2 và 3: tín hiệu gì đi đâu, tế bào nào xử lí; khâu 4: cơ quan nào trả lời bằng cách nào.
  4. 4 Kiểm tra: đủ bốn khâu, đúng thứ tự thu nhận → dẫn truyền → xử lí → trả lời ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng cây không "cảm nhận" được vì không có thần kinh, hoặc ánh sáng "kéo" thân cong về phía nó: thân tự cong vì lớn lệch.

🪟
Làm mẫu

Chậu đậu đặt cạnh cửa sổ, vài ngày sau thân cong ra phía ánh sáng. Chỉ ra bốn khâu của phản ứng này.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🌱 Hướng động

Cần nhớ

  • ✦Hướng động là phản ứng sinh trưởng có định hướng theo hướng của kích thích. Cơ quan cong về phía kích thích gọi là hướng động dương; tránh xa là hướng động âm.
  • ✦Các kiểu: hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước, hướng hoá (hoá chất), hướng tiếp xúc. Cùng một cây, thân và rễ thường có hướng động ngược nhau với cùng một kích thích.
  • ✦Ứng dụng: làm giàn cho cây leo (tua cuốn hướng tiếp xúc); tưới và bón phân thấm sâu, thưa để rễ ăn sâu, cây vững; xoay chậu cảnh định kì cho cây mọc đều.

Các kiểu hướng động

KiểuKích thíchThânRễ / cơ quan khác
Hướng sángánh sáng một phíadương (cong về sáng)rễ âm (hơi tránh sáng)
Hướng trọng lựctrọng lựcâm (mọc lên)rễ dương (mọc xuống)
Hướng nướcđộ ẩm của đất—rễ dương (mọc về nơi ẩm)
Hướng hoáchất hoá học trong đất—rễ dương với phân bón, âm với chất độc, muối mặn
Hướng tiếp xúcvật rắn chạm vào—tua cuốn dương (quấn quanh giá đỡ)

Dạng bài

Gọi tên một hướng động

  1. 1 Xác định kích thích (sáng, trọng lực, nước, hoá chất hay vật chạm) và cơ quan xét (thân, rễ, tua cuốn).
  2. 2 Cơ quan cong về phía kích thích hay ra xa?
  3. 3 Ghép: kiểu hướng động + dương (về phía) / âm (ra xa).
  4. 4 Kiểm tra: đổi hướng kích thích thì cơ quan có đổi hướng theo ✓ (nếu không thì không phải hướng động).

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm "dương" là "cong lên": dương/âm tính theo hướng kích thích, không theo hướng trên – dưới. Rễ chui xuống đất là hướng trọng lực dương.

🫘
Làm mẫu

Đặt hạt đậu đã nảy mầm nằm ngang trong hộp tối. Sau 1 – 2 ngày rễ cong xuống, thân cong lên. Gọi tên hướng động của rễ và của thân.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🧪 Auxin và cơ chế hướng sáng

Cần nhớ

  • ✦Auxin là hormone kích thích tế bào dài ra. Ánh sáng chiếu một phía làm auxin dồn sang phía khuất sáng của thân.
  • ✦Phía khuất sáng nhiều auxin ⇒ tế bào dài nhanh hơn phía sáng. Một bên dài hơn bên kia thì thân tự cong về phía sáng (phía dài hơn nằm ngoài chỗ cong), như chiếc bánh nướng phồng lệch. ⚠️ Ánh sáng không "kéo" cây.
  • ✦Rễ nhạy với auxin hơn thân rất nhiều: nồng độ auxin kích thích thân lại ức chế sự dài ra của tế bào rễ. Vì thế khi nằm ngang, auxin dồn xuống phía dưới: thân phía dưới dài nhanh (cong lên), rễ phía dưới dài chậm (cong xuống).
  • ✦Chiếu sáng đều mọi phía (hoặc quay chậm cây) ⇒ auxin phân bố đều ⇒ hai bên dài như nhau ⇒ thân mọc thẳng.

Dạng bài

Suy ra hướng và độ cong từ số liệu hai phía thân

  1. 1 Xác định dữ kiện: độ dài thêm của hai phía (mm), bề dày thân d.
  2. 2 Phía nào dài hơn thì nằm ngoài chỗ cong: thân cong về phía ngắn hơn. ΔL = hiệu hai độ dài.
  3. 3 Góc cong (độ) ≈ 57,3 · ΔL : d (mô hình đơn giản: cung dài hơn bao nhiêu thì xoay bấy nhiêu rad trên bề dày d).
  4. 4 Kiểm tra: phía tối nhiều auxin nên là phía dài hơn; cong về phía sáng ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn "cong về phía dài hơn": phía dài hơn là phía ngoài chỗ cong, thân cong về phía ngắn hơn. Hoặc cho auxin dồn về phía được chiếu sáng.

📏
Làm mẫu

Thân đậu dày 2 mm được chiếu sáng một phía. Sau 1 ngày: phía sáng dài thêm 1,00 mm, phía tối dài thêm 1,35 mm (số liệu minh hoạ). Thân cong về đâu, góc cong khoảng bao nhiêu? Biết auxin phía tối : phía sáng = 70 : 30, phía tối nhiều gấp mấy lần?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🍃 Ứng động

Cần nhớ

  • ✦Ứng động là phản ứng không định hướng theo hướng của kích thích: kích thích đến từ phía nào, phản ứng vẫn như nhau.
  • ✦Ứng động sinh trưởng: do tế bào hai phía cơ quan sinh trưởng không đều, diễn ra chậm, không lặp lại ngay: hoa mười giờ nở khi có nắng, hoa tulip nở khi ấm, cụp khi lạnh, lá cây họ Đậu "ngủ" khi tối.
  • ✦Ứng động không sinh trưởng: do đổi sức trương nước của tế bào, rất nhanh, lặp lại nhiều lần: lá trinh nữ cụp khi chạm, bẫy kẹp khép lại bắt mồi, khí khổng đóng mở.

Hướng động và ứng động

Hướng độngỨng động
Hướng phản ứngtheo hướng kích thíchkhông phụ thuộc hướng kích thích
Bản chấtsinh trưởng lệch (một bên dài hơn)sinh trưởng không đều hoặc đổi sức trương nước
Ví dụthân cong về cửa sổ, rễ xuống đất, tua cuốn quấn giànhoa mười giờ nở, lá trinh nữ cụp, khí khổng đóng mở
Tốc độchậm (giờ, ngày)chậm (sinh trưởng) hoặc nhanh (không sinh trưởng)

Dạng bài

Hướng động hay ứng động? Hỏi một câu

  1. 1 Xác định kích thích và phản ứng.
  2. 2 Hỏi: đổi hướng kích thích thì phản ứng có đổi hướng theo không?
  3. 3 Có ⇒ hướng động. Không (phản ứng như nhau) ⇒ ứng động; rồi hỏi tiếp có do sinh trưởng không (chậm, không lặp lại) hay do sức trương nước (nhanh, lặp lại).
  4. 4 Kiểm tra: không dựa vào nhanh hay chậm để chọn hướng động / ứng động ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Coi lá trinh nữ cụp khi chạm là "hướng tiếp xúc" vì có chạm: chạm bên nào lá cũng cụp như nhau, phản ứng không theo hướng kích thích.

🌸
Làm mẫu

Chạm vào lá trinh nữ từ bên trái, từ bên phải, từ trên xuống: lá luôn cụp xuống như nhau và mở lại sau vài phút. Đây là hiện tượng gì?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🔬 Thực hành: Cảm ứng ở thực vật

Mục đích, mẫu vật, các bước

  • ✦Mục đích: làm lại các thí nghiệm hướng sáng, hướng trọng lực, hướng nước, hướng tiếp xúc và quan sát ứng động; biết bố trí đối chứng để chỉ còn một yếu tố thay đổi.
  • ✦Hướng sáng: gieo hạt đậu cho nảy mầm, đặt chậu vào hộp kín có một lỗ ở thành bên. Đối chứng: chậu giống hệt trong hộp kín không khoét lỗ. Sau vài ngày cây ở hộp có lỗ cong rõ về lỗ sáng, đối chứng mọc thẳng. Không mở hộp ra xem.
  • ✦Hướng trọng lực: hạt nảy mầm có rễ dài 1 – 2 cm, đặt nằm ngang trên bông ẩm trong hộp tối. Sau 1 – 2 ngày rễ cong xuống, thân cong lên. Đối chứng: hạt đặt thẳng đứng.
  • ✦Hướng nước: gieo hạt vào khay đất, tưới lệch về một góc. Sau 1 – 2 tuần nhổ nhẹ lên: rễ nghiêng hẳn về phía ẩm. Hướng tiếp xúc: trồng mướp, bầu hoặc đậu leo, cắm một que gần thân: tua cuốn quấn quanh que (đối chứng: không cắm que thì tua cuốn không quấn).
  • ✦Ứng động: chạm nhẹ lá cây trinh nữ: lá cụp trong vài giây rồi mở lại sau vài phút. Thử chạm từ nhiều phía để thấy lá luôn cụp như nhau.
  • ✦An toàn: làm ở nhà có người lớn; dùng đất, hạt, bông ẩm, hộp giấy; chạm lá nhẹ tay (chạm mạnh làm gãy lá); rửa tay sau khi nhổ cây, không đưa tay có đất lên mặt.

Mỗi thí nghiệm cần đối chứng gì, hay làm hỏng ở đâu

Thí nghiệmĐối chứng⚠️ Điều dễ làm hỏng
Hướng sánghộp kín không khoét lỗmở hộp ra xem nhiều lần: mỗi lần mở là đổi hướng chiếu sáng
Hướng trọng lựchạt đặt thẳng đứngđể ngoài sáng: không biết cây trả lời trọng lực hay ánh sáng
Hướng nướckhay tưới đềutưới lệch quá nhẹ, khay quá nông
Hướng tiếp xúccây không cắm quecắm que quá xa tua cuốn
Ứng động trinh nữchạm từ nhiều phíachạm quá mạnh làm gãy lá
Chung cho mọi thí nghiệmmọi điều kiện khác giống hệtxoay chậu: đổi hướng kích thích, các lần cong triệt tiêu nhau, cuối cùng cây mọc gần thẳng

Dạng bài

Đọc kết quả thí nghiệm hướng sáng

  1. 1 Xác định dữ kiện: số cây mỗi hộp và số cây cong về lỗ sáng.
  2. 2 Tính tỉ lệ % cây cong = số cây cong : số cây × 100 cho từng hộp, kể cả hộp đối chứng.
  3. 3 So với đối chứng: đối chứng gần 0 % chứng tỏ cây không tự cong; hộp có lỗ cao chứng tỏ cong do ánh sáng một phía.
  4. 4 Kiểm tra: tỉ lệ ở hộp bị mở nhiều lần thấp hơn hộp không mở (đổi hướng chiếu sáng) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Bỏ qua hộp đối chứng, hoặc mở hộp "xem cho chắc" nhiều lần rồi kết luận cây không hướng sáng.

📦
Làm mẫu

Mỗi hộp 20 cây đậu. Hộp có lỗ (không mở): 18 cây cong về lỗ. Hộp kín không lỗ: 1 cây cong. Hộp có lỗ nhưng mở xem 3 lần mỗi ngày: 7 cây cong. Tính tỉ lệ % cây cong ở từng hộp và kết luận (số liệu minh hoạ).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

6 🌱 Sinh học quanh ta

  • ✦🥒 Giàn mướp, bầu, bí, đậu leo: tua cuốn có hướng tiếp xúc, thấy vật rắn là quấn; dựng giàn đúng chỗ giúp cây leo lên và nhiều quả.
  • ✦💧 Tưới thấm sâu, thưa cho cây ăn quả: rễ hướng nước dương, tưới nông thì rễ ăn nổi, cây dễ đổ và chịu hạn kém.
  • ✦🪴 Xoay chậu cây cảnh mỗi tuần để cây mọc đều (hướng sáng). Chỉ nên làm khi chăm cây; đang làm thí nghiệm hướng sáng thì không xoay.
  • ✦🌸 Hoa mười giờ nở khi có nắng, cây trinh nữ (xấu hổ) mọc ven đường cụp lá khi bị chạm: ứng động, không cần hệ thần kinh.

7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦Gặp "hướng động hay ứng động" ⇒ hỏi đổi hướng kích thích thì phản ứng có đổi theo không. Đừng dựa vào nhanh hay chậm.
  • ✦Nhớ cặp ngược nhau: thân hướng sáng dương, hướng trọng lực âm; rễ hướng trọng lực dương, hướng nước dương, hướng sáng âm.
  • ✦Câu hỏi cơ chế hướng sáng ⇒ "auxin dồn phía tối, phía tối dài nhanh hơn, thân cong về sáng". Câu hỏi thí nghiệm ⇒ nhớ đối chứng và một yếu tố thay đổi.
  • ✦Ứng động không sinh trưởng ⇒ sức trương nước (nhanh, lặp lại); ứng động sinh trưởng ⇒ tế bào lớn lên không đều (chậm).

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦Cho rằng ánh sáng "kéo" thân về phía nó: thân tự cong vì lớn lệch, phía khuất sáng dài hơn (thân dày 2 mm, hiệu 0,35 mm ⇒ cong khoảng 10°).
  • ✦Cho auxin dồn về phía được chiếu sáng: auxin dồn về phía khuất sáng (tối : sáng = 70 : 30, gấp khoảng 2,3 lần).
  • ✦Cho auxin luôn kích thích mọi cơ quan: cùng nồng độ kích thích thân nhưng ức chế rễ, nên rễ hướng sáng âm và hướng trọng lực dương.
  • ✦Coi lá trinh nữ cụp khi chạm là hướng động: chạm từ phía nào lá cũng cụp như nhau ⇒ ứng động không sinh trưởng (cụp 3 s, mở lại 9 phút, lặp lại được).
  • ✦Xoay chậu hay mở hộp trong thí nghiệm hướng sáng: hộp có lỗ không mở 18 trên 20 cây cong (90 %), mở 3 lần mỗi ngày chỉ 7 trên 20 (35 %).
  • ✦Làm thí nghiệm hướng trọng lực ngoài sáng: ánh sáng cũng làm cây cong nên không biết cây trả lời kích thích nào; phải để trong hộp tối.

🧮 Kiểm tra logic

  • ✦Thân cong về phía ngắn hơn; phía dài hơn là phía ngoài chỗ cong. Rễ nằm ngang: phía dưới 4 mm < phía trên 6 mm ⇒ cong xuống; thân: dưới 5 mm > trên 3 mm ⇒ cong lên.
  • ✦Hai phía dài bằng nhau (ΔL = 0) ⇒ góc cong 0°, thân thẳng: đúng với chiếu sáng đều hoặc quay chậm.
  • ✦Đối chứng của hướng sáng phải gần 0 % (1 trên 20 = 5 %), thí nghiệm phải cao hơn hẳn (18 trên 20 = 90 %).
  • ✦Đủ bốn khâu và đúng thứ tự: thu nhận → dẫn truyền → xử lí → trả lời; thiếu một khâu là thiếu một bước của phản ứng.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

📡

Khái quát về cảm ứng

  1. 1
    Nhận biết

    Cảm ứng ở sinh vật là

  2. 2
    Nhận biết

    Sắp xếp bốn khâu của một phản ứng cảm ứng theo thứ tự đúng.

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  3. 3
    Thông hiểu

    Phản ứng cảm ứng ở thực vật thường chậm hơn ở động vật chủ yếu vì

  4. 4
    Thông hiểu

    Chậu đậu cạnh cửa sổ, vài ngày sau thân cong ra phía ánh sáng. Việc auxin di chuyển từ phía sáng sang phía tối của thân thuộc khâu nào của phản ứng cảm ứng?

🌱

Hướng động

  1. 1
    Nhận biết

    Hướng động là

  2. 2
    Nhận biết

    Lật ngược hạt đang nảy mầm, rễ vẫn quay xuống đất. Đó là

  3. 3
    Thông hiểu

    Rễ cây lúa mọc lan về phía ruộng được bón phân và tránh vùng đất nhiễm mặn. Đó là kiểu hướng động nào?

  4. 4
    Thông hiểu Cho các hiện tượng: (1) thân đậu cong về phía cửa sổ; (2) lá trinh nữ cụp lại khi chạm; (3) rễ mọc xuống khi lật ngược hạt; (4) hoa mười giờ nở khi có nắng; (5) tua cuốn mướp quấn quanh giàn; (6) hoa tulip nở khi trời ấm; (7) khí khổng đóng lại khi cây thiếu nước. Số hiện tượng thuộc hướng động là .
  5. 5
    Vận dụng

    Hạt đậu nảy mầm được đặt nằm ngang trong hộp tối. Sau 24 giờ đo độ dài thêm ở hai phía (số liệu minh hoạ): Kết luận nào đúng?

🧪

Auxin và cơ chế hướng sáng

  1. 1
    Thông hiểu

    Vì sao thân cây cong về phía có ánh sáng?

  2. 2
    Thông hiểu

    Cùng một nồng độ auxin, vì sao thân hướng sáng dương còn rễ hướng sáng âm?

  3. 3
    Vận dụng Thân đậu dày 2 mm. Sau 1 ngày chiếu sáng một phía, phía sáng dài thêm 1,00 mm còn phía tối dài thêm 1,35 mm. Dùng góc cong (độ) ≈ 57,3 · ΔL : d (ΔL là hiệu độ dài hai phía, d là bề dày thân), góc cong là độ (làm tròn đến hàng đơn vị; số liệu minh hoạ).
  4. 4
    Vận dụng Sau khi chiếu sáng một phía, đo thấy 30 % auxin ở phía sáng và 70 % ở phía tối. Lượng auxin phía tối gấp lần phía sáng (làm tròn đến một chữ số thập phân).
  5. 5
    Thông hiểu

    Chiếu sáng đều từ phía trên xuống thì thân cây mọc thẳng vì

🍃

Ứng động

  1. 1
    Nhận biết

    Lá cây trinh nữ cụp lại khi bị chạm là ví dụ của

  2. 2
    Thông hiểu

    Tiêu chí chắc chắn nhất để phân biệt hướng động với ứng động là

  3. 3
    Thông hiểu Lá trinh nữ cụp lại sau 3 giây khi bị chạm và mở trở lại sau 9 phút. Thời gian mở lại gấp lần thời gian cụp (số liệu minh hoạ).
  4. 4
    Vận dụng

    Học sinh thử đổi hướng kích thích ở bốn đối tượng (số liệu minh hoạ): Đối tượng nào thể hiện ứng động?

🔬

Thực hành: Cảm ứng ở thực vật

  1. 1
    Thông hiểu

    Thí nghiệm hướng trọng lực phải đặt hạt nảy mầm trong hộp tối để

  2. 2
    Vận dụng

    Một bạn xoay chậu đậu trong hộp có lỗ sáng 180° mỗi ngày "cho cây mọc đều". Kết quả nhiều khả năng là

  3. 3
    Vận dụng

    Thí nghiệm hướng sáng với ba kiểu hộp (số liệu minh hoạ): Nhận xét nào đúng?

  4. 4
    Thông hiểu Theo bảng thí nghiệm hướng sáng ở trên, tỉ lệ cây cong về lỗ sáng ở hộp có lỗ, không mở hộp, là %.

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Phát biểu nào sau đây đúng về cảm ứng ở thực vật?

  2. 2
    Vận dụng

    Phun dung dịch auxin đặc lên một bên của rễ đang mọc thẳng xuống. Nhiều khả năng rễ sẽ

  3. 3
    Vận dụng

    Hạt đậu nảy mầm đặt nằm ngang trên giá quay chậm đều quanh trục nằm ngang, trong hộp tối. Sau vài ngày rễ và thân

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Học sinh đặt chậu đậu nảy mầm vào hộp kín có một lỗ nhỏ ở thành bên; đối chứng là hộp kín không có lỗ. Sau 5 ngày, cây trong hộp có lỗ cong rõ về phía lỗ, cây đối chứng mọc thẳng.

    a)Cây đối chứng mọc thẳng chứng tỏ sự cong ở hộp có lỗ là do ánh sáng chiếu một phía.

    b)Ánh sáng đi qua lỗ hút thân cây về phía lỗ nên thân cong.

    c)Phía khuất lỗ sáng của thân có nhiều auxin hơn nên tế bào dài nhanh hơn phía gần lỗ.

    d)Mở nắp hộp xem nhiều lần mỗi ngày giúp kết quả rõ hơn.

  2. 2
    Vận dụng

    Ghi phản ứng của hai cây khi bị kích thích từ hai phía (số liệu minh hoạ):

    a)Cây X là hướng động vì phản ứng đổi hướng theo hướng của kích thích.

    b)Cây Y là hướng động vì phản ứng xảy ra rất nhanh.

    c)Phản ứng của cây Y không phụ thuộc hướng kích thích nên là ứng động.

    d)Cây X cong là vì phía được chiếu sáng có nhiều auxin nhất.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) thực vật không có hệ thần kinh; (2) mọi cảm ứng ở thực vật đều là ứng động; (3) thân hướng trọng lực âm, rễ hướng trọng lực dương; (4) ứng động không sinh trưởng do đổi sức trương nước; (5) auxin dồn về phía được chiếu sáng; (6) đổi hướng kích thích thì hướng động đổi hướng theo. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
  2. 2
    Vận dụng Thân đậu dày 2,5 mm; sau 1 ngày phía tối dài thêm hơn phía sáng 0,5 mm. Dùng góc cong ≈ 57,3 · ΔL : d, góc cong làm tròn đến hàng đơn vị là bao nhiêu độ? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Trong thí nghiệm hướng sáng, hộp có lỗ chứa 25 cây đậu, có 20 cây cong về lỗ sáng. Tỉ lệ cây cong là bao nhiêu phần trăm? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi định nghĩa cảm ứng và bốn khâu, phân biệt hướng động với ứng động, cơ chế auxin làm thân cong về sáng, rễ và thân hướng trọng lực ngược nhau, mục đích của hộp tối và đối chứng.
  • •Phần II hay cho một thí nghiệm hộp có lỗ hoặc bảng phản ứng khi đổi hướng kích thích: ý dễ mất điểm là "ánh sáng kéo cây", "auxin dồn về phía sáng", "phản ứng nhanh thì là hướng động", "mở hộp xem nhiều lần cho rõ".
  • •Phần III có thể hỏi số phát biểu đúng, góc cong từ hiệu độ dài hai phía và bề dày thân, tỉ lệ % cây cong. Nối kiến thức: hormone truyền tin giữa các tế bào (Sinh học 10); thích nghi của sinh vật với nhân tố ánh sáng, nước (Sinh học 12, sinh thái học).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Cảm ứng ở động vật: hệ thần kinh, neuron và synapse