Sinh trưởng và phát triển ở thực vật
Phân biệt mô phân sinh đỉnh và mô phân sinh bên, sinh trưởng sơ cấp và thứ cấp, đếm vòng gỗ để tính tuổi cây, nêu tác dụng của các hormone thực vật và quang chu kì, rồi làm thực hành bấm ngọn, tỉa cành, xử lí auxin cho cành giâm.
Ứng với SGK Sinh học 11 (bộ thống nhất): Bài 20, Bài 21
⚡ Nhớ nhanh
- 1Mô phân sinh là nhóm tế bào còn phân chia. Đỉnh (ngọn thân, chóp rễ) làm cây dài ra (sinh trưởng sơ cấp); bên (tầng sinh mạch, tầng sinh bần) làm thân to ra (sinh trưởng thứ cấp). Cây một lá mầm hầu như không có sinh trưởng thứ cấp nên không có vòng gỗ.
- 2Vòng gỗ: mùa thuận lợi tạo gỗ sáng, rộng; mùa khó khăn tạo gỗ sẫm, hẹp. Một lớp sáng cộng một lớp sẫm là một năm: 24 cặp ⇒ 24 tuổi (không phải 48). Vòng hẹp là năm hạn hoặc rét.
- 3Hormone kích thích: auxin (dài tế bào, ra rễ), gibberellin (kéo dài thân, phá ngủ hạt, quả không hạt), cytokinin (phân chia tế bào, chậm già hoá). Ức chế: abscisic acid (đóng khí khổng, ngủ nghỉ), ethylene (chất khí, làm quả chín, rụng lá). Tác dụng phụ thuộc nồng độ: quá đặc thì ức chế.
- 4Ưu thế ngọn: chồi ngọn tiết auxin ức chế chồi bên. Bấm ngọn cắt nguồn auxin ⇒ chồi bên bật lên, cây nhiều nhánh (hợp cây lấy quả, lá); cây lấy gỗ thẳng thì không bấm ngọn.
- 5Quang chu kì: ra hoa phụ thuộc độ dài ngày đêm, sắc tố nhận biết là phytochrome; cây ngày dài (thanh long, lúa mì), ngày ngắn (cúc, mía), trung tính (cà chua, hướng dương). Thắp đèn ban đêm cho thanh long ép ra hoa trái vụ. Bẫy: "ngày dài" là điều kiện ra hoa, không phải nơi sống.
👀 Nhìn là hiểu
Xem trình diễn bốn cảnh (mô phân sinh đỉnh làm cây dài và mô phân sinh bên làm thân to, đếm vòng gỗ sáu năm, bấm ngọn làm chồi bên bật lên, ethylene của quả chín làm quả xanh chín theo), rồi bấm 🎮 làm thực hành: kéo thẻ Bấm ngọn hay Giữ nguyên ngọn vào luống mướp, luống bạch đàn, nhúng cành giâm vào dung dịch auxin (kéo thanh nồng độ), và kéo thẻ tuổi vào khúc gỗ đếm vòng.
Mô phân sinh đỉnh ở ngọn: tế bào phân chia, thân dài ra.
Cây thật cần vài tuần đến vài năm; hình đã tua nhanh. Chấm vàng chỉ là ẩn dụ cho lượng auxin.
1 🌿 Mô phân sinh và sinh trưởng
Cần nhớ
- ✦Sinh trưởng là tăng kích thước và khối lượng nhờ phân chia và lớn lên của tế bào. Mô phân sinh là nhóm tế bào còn khả năng phân chia suốt đời cây.
- ✦Mô phân sinh đỉnh (ngọn thân, chóp rễ) làm cây dài ra: sinh trưởng sơ cấp, có ở mọi thực vật. Mô phân sinh bên làm thân to ra: sinh trưởng thứ cấp, gồm tầng sinh mạch (gỗ thứ cấp vào trong, mạch rây thứ cấp ra ngoài) và tầng sinh bần (tạo bần, vỏ).
- ✦⚠️ Cây một lá mầm (tre, lúa, ngô) hầu như không có sinh trưởng thứ cấp: thân cao lên mà không to thêm mấy, không có vòng gỗ; ở chúng còn có mô phân sinh lóng làm lóng dài ra. Mẹo nhớ: đỉnh thì vươn dài, bên thì nở ngang.
Ba loại mô phân sinh
| Mô phân sinh | Vị trí | Làm gì | Có ở |
|---|---|---|---|
| Đỉnh | ngọn thân, chóp rễ | dài ra (sinh trưởng sơ cấp) | mọi thực vật |
| Bên | dọc thân, rễ (tầng sinh mạch, tầng sinh bần) | to ra (sinh trưởng thứ cấp) | cây hai lá mầm thân gỗ |
| Lóng | gốc mỗi lóng | lóng dài ra | cây một lá mầm (tre, lúa) |
Dạng bài
Xác định mô phân sinh chịu trách nhiệm
- 1 Xác định cây (hai lá mầm hay một lá mầm) và phần thay đổi: dài ra hay to ra.
- 2 Dài ra ⇒ mô phân sinh đỉnh (hoặc lóng ở cây một lá mầm). To ra ⇒ mô phân sinh bên (tầng sinh mạch).
- 3 Cây một lá mầm không có tầng sinh mạch nên không to ra, không có vòng gỗ.
- 4 Kiểm tra: tre cao nhanh mà không to ⇒ không có sinh trưởng thứ cấp ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm sinh trưởng sơ cấp làm cây to ra: sơ cấp làm cây dài ra; thứ cấp mới làm to ra. Hoặc cho cây tre cũng có vòng gỗ.
Sau một năm, cây bạch đàn cao thêm 2 m và đường kính thân tăng thêm 3 cm; cây tre cao thêm 3 m nhưng đường kính gần như không đổi. Mô phân sinh nào làm nên hai kết quả này?
Hướng dẫn giải
2 🪵 Vòng gỗ và tuổi cây
Cần nhớ
- ✦Vòng gỗ hình thành vì cây lớn không đều quanh năm. Mùa thuận lợi (mưa, ấm) tầng sinh mạch tạo tế bào to, thành mỏng ⇒ lớp gỗ sáng, rộng; mùa khó khăn (khô, lạnh) tế bào nhỏ, thành dày ⇒ lớp gỗ sẫm, hẹp. Hai lớp này còn gọi là gỗ sớm (đầu mùa sinh trưởng, sáng) và gỗ muộn (cuối mùa, sẫm); một vòng gỗ gồm cả hai.
- ✦Một lớp sáng cộng một lớp sẫm là một năm: đếm số cặp ra tuổi cây. Đếm từng lớp riêng thì ra tuổi gấp đôi.
- ✦Bề rộng vòng còn kể lại thời tiết: vòng rộng là năm thuận lợi, vòng hẹp là năm hạn hoặc rét. Người ta dùng vòng gỗ cây cổ thụ để dựng lại khí hậu quá khứ.
- ✦Lưu ý: ở rừng nhiệt đới ranh giới vòng gỗ kém rõ nên tuổi chỉ là ước lượng; cắt ở độ cao nào thì tuổi tính được thiếu số năm cây lớn tới độ cao đó.
Đọc vòng gỗ
| Quan sát | Suy ra |
|---|---|
| một lớp sáng + một lớp sẫm | một năm |
| vòng rộng | năm mưa thuận gió hoà |
| vòng hẹp | năm hạn hoặc rét |
| không có vòng | cây một lá mầm, hoặc nơi khí hậu không có mùa rõ rệt |
Dạng bài
Tính tuổi cây và tốc độ lớn từ vòng gỗ
- 1 Xác định dữ kiện: số lớp sáng, số lớp sẫm (hoặc tổng số lớp), bán kính mặt cắt.
- 2 Tuổi = số cặp (sáng + sẫm) = số lớp sáng = tổng số lớp : 2.
- 3 Tốc độ tăng bán kính trung bình = bán kính : tuổi.
- 4 Kiểm tra: tuổi nhỏ hơn tổng số lớp một nửa, không bằng tổng số lớp ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm mỗi lớp là một năm nên ra 36 tuổi; hoặc coi vòng hẹp là năm tốt vì "dày đặc".
Mặt cắt ngang một thân gỗ có 18 vòng sáng và 18 vòng sẫm, bán kính 9 cm (số liệu minh hoạ). Cây bao nhiêu tuổi và bán kính tăng trung bình mỗi năm bao nhiêu? Bảng bề rộng vòng 6 năm đầu của một cây khác: 4 – 5 – 2 – 5 – 4 – 1 mm; năm nào có lẽ khô hạn nhất và bán kính khi đó bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
3 🧪 Hormone thực vật và ưu thế ngọn
Hormone thực vật
| Hormone | Tác dụng chính | Ứng dụng, ghi nhớ |
|---|---|---|
| Auxin | kéo dài tế bào, hướng động, ức chế chồi bên (ưu thế ngọn) | kích thích ra rễ cho cành giâm; quá đặc thì ức chế |
| Gibberellin | kéo dài thân, phá ngủ hạt | tạo quả không hạt (nho), thúc hạt nảy mầm |
| Cytokinin | kích thích phân chia tế bào | làm chậm già hoá lá, giữ rau tươi lâu |
| Abscisic acid | đóng khí khổng khi hạn, gây ngủ nghỉ của hạt và chồi | giúp cây chịu hạn |
| Ethylene | làm quả chín, gây rụng lá | là chất khí: quả chín toả sang quả xanh bên cạnh |
Cần nhớ
- ✦Kích thích: auxin, gibberellin, cytokinin. Ức chế: abscisic acid, ethylene. Sinh trưởng và phát triển của cây là kết quả cân bằng giữa các hormone, không phải do một chất riêng lẻ.
- ✦Ưu thế ngọn: chồi ngọn tiết auxin, auxin đi xuống ức chế chồi bên, nhờ đó cây dồn sức mọc cao. Cắt chồi ngọn (bấm ngọn) là cắt nguồn auxin ⇒ chồi bên thoát ức chế, bật lên.
- ✦⚠️ Ethylene là chất khí nên quả chín toả ethylene làm quả xanh gần đó chín theo: để chuối xanh chung với chuối chín cho mau chín, nhưng một quả hỏng cũng làm hỏng cả rổ.
- ✦⚠️ Tác dụng phụ thuộc nồng độ: auxin vừa đủ kích thích ra rễ, quá đặc thì ức chế, thậm chí cháy mô.
Dạng bài
Dự đoán tác dụng của một thao tác bằng hormone
- 1 Xác định thao tác (cắt ngọn, nhúng auxin, để chung quả chín…) và điều ta muốn ở cây.
- 2 Tìm hormone liên quan: cắt ngọn ⇒ mất auxin từ ngọn; quả chín ⇒ ethylene; ra rễ ⇒ auxin.
- 3 Suy ra hệ quả theo tác dụng của hormone đó (và theo nồng độ nếu có).
- 4 Kiểm tra: kết quả phải phù hợp với mục đích; nếu ngược mục đích thì không nên làm ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng cây ra nhánh vì "bị đau nên phản ứng", hoặc cho ethylene là chất lỏng phun lên quả: ethylene là khí, lan sang quả bên cạnh.
Vì sao bấm ngọn cây mướp làm cây ra nhiều nhánh và nhiều quả hơn?
Hướng dẫn giải
4 💡 Quang chu kì và ra hoa
Cần nhớ
- ✦Quang chu kì là sự ra hoa phụ thuộc độ dài ngày đêm. Sắc tố nhận biết là phytochrome (hai dạng Pr và Pfr, SGK viết Pđ và Pđx); tín hiệu ra hoa (florigen) hình thành ở lá, theo mạch rây lên chồi.
- ✦Cây ngày dài ra hoa khi ngày dài hơn một ngưỡng (lúa mì, thanh long); cây ngày ngắn ra hoa khi ngày ngắn hơn ngưỡng (cúc, mía); cây trung tính ra hoa không phụ thuộc độ dài ngày (cà chua, hướng dương).
- ✦Thực chất cây đo độ dài đêm liên tục: chiếu sáng ngắn giữa đêm dài cắt đêm làm đôi, cây ngày ngắn không ra hoa còn cây ngày dài có thể ra hoa. Vì vậy thắp đèn ban đêm cho thanh long ép ra hoa trái vụ; che tối cho cúc (hoặc thắp đèn trì hoãn) để chủ động ngày ra hoa.
- ✦⚠️ "Cây ngày dài" nghĩa là cây ra hoa khi ngày đủ dài, không phải cây sống ở nơi ngày dài.
Ba nhóm cây theo quang chu kì
| Nhóm | Ra hoa khi | Ví dụ | Ứng dụng |
|---|---|---|---|
| Ngày dài | ngày dài hơn ngưỡng (đêm ngắn) | lúa mì, thanh long | thắp đèn ban đêm cho thanh long ra hoa trái vụ |
| Ngày ngắn | ngày ngắn hơn ngưỡng (đêm dài) | cúc, mía | che tối cho cúc để ra hoa sớm; thắp đèn để hoãn |
| Trung tính | không phụ thuộc độ dài ngày | cà chua, hướng dương | trồng quanh năm |
Dạng bài
Xác định nhóm quang chu kì từ bảng thí nghiệm
- 1 Xác định dữ kiện: các độ dài ngày đã thử và cây có ra hoa hay không.
- 2 Cây chỉ ra hoa ở ngày dài ⇒ ngày dài; chỉ ra hoa ở ngày ngắn ⇒ ngày ngắn; ra hoa ở mọi điều kiện ⇒ trung tính.
- 3 Ngưỡng nằm giữa hai điều kiện mà kết quả đổi.
- 4 Kiểm tra: không đổi đồng thời hai quy tắc cho một cây ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hiểu "ngày dài" là nơi sống; hoặc cho rằng thắp đèn ban đêm làm cây ngày ngắn ra hoa sớm hơn (ngược lại: đêm bị cắt nên không ra hoa).
Ba cây A, B, C được thử ở ngày 16, 14, 10 và 8 giờ. Cây A ra hoa ở 16 và 14 giờ; cây B ra hoa ở 10 và 8 giờ; cây C ra hoa ở cả bốn. Xác định nhóm mỗi cây và ngưỡng ngày của A.
Hướng dẫn giải
5 🔬 Thực hành: Bấm ngọn, tỉa cành, kích thích tố, tính tuổi cây
Mục đích, mẫu vật, các bước
- ✦Bấm ngọn: cắt bỏ chồi ngọn để chồi bên bật lên. Cần quả, lá, hoa (mướp, bí, cà chua, rau ngót, chè, cúc) ⇒ bấm. Cần thân gỗ thẳng, cao (bạch đàn, xoan, keo, tre lấy cây) ⇒ không bấm: hỏi "ta cần bộ phận nào của cây?". Đối chứng: hai luống giống hệt nhau, một luống bấm, một luống để nguyên; sau 2 – 3 tuần đếm nhánh và đo chiều cao.
- ✦Tỉa cành: bỏ cành sâu bệnh, cành khô, cành khuất trong tán, cành mọc chen để dồn dinh dưỡng, làm tán thoáng sáng, giảm sâu bệnh. Tỉa sau thu hoạch hoặc lúc cây ngừng sinh trưởng, không tỉa lúc đang ra hoa kết trái; vết cắt gọn, sát thân, vết lớn thì bôi vôi.
- ✦Xử lí kích thích tố: nhúng gốc cành giâm vào dung dịch auxin (NAA, IBA) đúng nồng độ rồi cắm, cành ra rễ nhanh và nhiều hơn. Quá đặc thì ức chế hoặc cháy mô. Đối chứng: cành nhúng nước lã.
- ✦Tính tuổi cây: cây đã cắt thì đếm vòng gỗ trên mặt cắt ngang (một lớp sáng cộng một lớp sẫm là một năm); cây đang sống thì dùng khoan tăng trưởng lấy lõi nhỏ hoặc đo chu vi thân rồi tra hệ số loài.
- ✦An toàn: làm ở nhà có người lớn; kéo, dao cắt cành dùng cẩn thận. Kích thích tố chỉ dùng loại bán cho cây trồng, pha theo hướng dẫn, đeo găng tay, tránh dây vào da và mắt, rửa tay sau khi làm, không dùng cho rau ăn ngay; cưa khúc gỗ lấy mặt cắt chỉ do người lớn làm.
Cây nào bấm ngọn, cây nào không
| Ta cần gì ở cây | Bấm ngọn? | Ví dụ |
|---|---|---|
| Quả | bấm (nhiều nhánh thì nhiều quả) | mướp, bí, cà chua, đậu |
| Lá | bấm (ra nhiều chồi lá) | rau ngót, chè, dâu tằm |
| Hoa | bấm (tán rộng, nhiều cành hoa) | cúc, hoa hồng |
| Thân gỗ thẳng, cao | không bấm (giữ ưu thế ngọn) | bạch đàn, xoan, keo, tre lấy cây |
Dạng bài
Đọc kết quả thí nghiệm bấm ngọn và kích thích tố
- 1 Xác định dữ kiện: luống thí nghiệm và luống đối chứng (số cây, số nhánh, chiều cao) hoặc bảng nồng độ – số rễ.
- 2 Tính trung bình mỗi cây = tổng : số cây; so sánh với đối chứng bằng tỉ số.
- 3 Với nồng độ: tìm giá trị cao nhất; sau đỉnh số rễ giảm vì quá đặc ức chế.
- 4 Kiểm tra: kết luận phải khớp cơ chế (cắt ngọn ⇒ chồi bên bật; đúng nồng độ ⇒ ra rễ) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bấm ngọn cho cây lấy gỗ "cho chắc", dùng kích thích tố càng đặc càng tốt, tỉa cành lúc đang ra hoa, hoặc đếm mỗi lớp gỗ là một năm.
Hai luống mướp, mỗi luống 20 cây, sau 3 tuần: luống bấm ngọn có 96 nhánh và cao trung bình 38 cm; luống đối chứng có 24 nhánh và cao 62 cm (số liệu minh hoạ). Cành giâm nhúng auxin ở nồng độ 0 – 2 – 4 – 6 – 8 (đơn vị tương đối) ra 3 – 8 – 13 – 5 – 0 rễ. Kết luận gì?
Hướng dẫn giải
6 🌱 Sinh học quanh ta
- ✦🐉 Vườn thanh long thắp đèn ban đêm ở Bình Thuận, Long An: kéo dài "ngày" nhân tạo, ép cây ngày dài ra hoa trái vụ, bán được giá cao.
- ✦🍌 Ủ chuối xanh chung với chuối chín trong thúng kín cho mau chín: ethylene từ quả chín. Một quả dập hỏng trong rổ cũng làm cả rổ mau chín và hỏng.
- ✦🌼 Cúc Tết: người trồng thắp đèn ban đêm cho cúc (cây ngày ngắn) để hoãn ra hoa, rồi ngừng thắp để cúc nở đúng dịp Tết.
- ✦🌳 Rừng keo, bạch đàn giữ nguyên ngọn cho thân thẳng; rau ngót, chè được hái ngọn để ra nhiều chồi non.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦"Dài ra" ⇒ mô phân sinh đỉnh; "to ra" ⇒ mô phân sinh bên. Cây một lá mầm không có vòng gỗ.
- ✦Tính tuổi: đếm cặp, không đếm từng lớp: 24 cặp ⇒ 24 tuổi.
- ✦Nhớ cặp hormone: auxin ⇒ ra rễ, ưu thế ngọn; gibberellin ⇒ kéo dài thân, quả không hạt; cytokinin ⇒ phân chia, chậm già; abscisic acid ⇒ đóng khí khổng; ethylene ⇒ quả chín (khí).
- ✦Hỏi "bấm hay không bấm" ⇒ hỏi ta cần bộ phận nào: quả, lá, hoa ⇒ bấm; gỗ thẳng ⇒ không bấm.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Đếm mỗi lớp gỗ là một năm: 18 vòng sáng + 18 vòng sẫm là 18 tuổi (không phải 36); bán kính 9 cm thì 0,5 cm/năm.
- ✦Cho rằng cây tre có vòng gỗ: tre là cây một lá mầm, hầu như không có sinh trưởng thứ cấp.
- ✦Cho vòng hẹp là năm tốt: vòng hẹp (năm 6 chỉ 1 mm trong 4 – 5 – 2 – 5 – 4 – 1) là năm hạn hoặc rét.
- ✦Bấm ngọn cây lấy gỗ: thân thấp, phân nhánh, nhiều mắt; luống bấm ngọn có 4,8 nhánh nhưng cao 38 cm so với 62 cm.
- ✦Dùng auxin càng đặc càng tốt: nồng độ 4 cho 13 rễ, nồng độ 8 không ra rễ (cháy mô).
- ✦Cho ethylene là chất lỏng, hoặc "cây ngày dài" là cây sống nơi ngày dài; thắp đèn ban đêm cho cây ngày ngắn cũng không làm nó ra hoa sớm hơn.
🧮 Kiểm tra logic
- ✦Số lớp gỗ = 2 × tuổi; bán kính : tuổi = tốc độ lớn (9 : 18 = 0,5; 15 : 24 ≈ 0,6 cm/năm).
- ✦Tổng bề rộng vòng = bán kính mặt cắt (4 + 5 + 2 + 5 + 4 + 1 = 21 mm).
- ✦Trung bình nhánh = tổng nhánh : số cây (96 : 20 = 4,8; 24 : 20 = 1,2) ⇒ tỉ số 4,8 : 1,2 = 4.
- ✦Đường cong nồng độ – số rễ có đỉnh: tăng rồi giảm; ở bảng 3 – 8 – 13 – 5 – 0 thì đỉnh ở nồng độ 4.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Mô phân sinh và sinh trưởng
- 1Nhận biết
Mô phân sinh đỉnh có ở
- 2Nhận biết
Sinh trưởng thứ cấp làm cho thân cây
- 3Thông hiểu
Cây tre cao thêm nhiều mỗi năm nhưng thân gần như không to thêm vì
- 4Thông hiểu
Tầng sinh mạch tạo ra
Vòng gỗ và tuổi cây
- 1Nhận biết
Vòng gỗ hình thành vì
- 2Thông hiểu Cắt ngang một thân cây đếm được 24 vòng sáng và 24 vòng sẫm xen kẽ. Cây khoảng tuổi.
- 3Vận dụng Một thân gỗ có bán kính mặt cắt 9 cm và 18 vòng sáng (18 vòng sẫm xen kẽ); số liệu minh hoạ. Bán kính tăng trung bình cm mỗi năm.
- 4Vận dụng
Bề rộng vòng gỗ sáu năm liên tiếp của một cây (số liệu minh hoạ): Nhận xét nào đúng?
Hormone thực vật và ưu thế ngọn
- 1Nhận biết
Hormone thực vật nào là chất khí và làm quả chín?
- 2Thông hiểu
Gibberellin có tác dụng nào sau đây?
- 3Thông hiểu
Bấm ngọn cây mướp thì cây ra nhiều nhánh vì
- 4Thông hiểu
Abscisic acid giúp cây chịu hạn vì nó
- 5Thông hiểu Chuối xanh để riêng chín sau 6 ngày, để cạnh chuối chín thì chín sau 3 ngày (ethylene toả ra từ quả chín; số liệu minh hoạ). Thời gian chín được rút ngắn %.
Quang chu kì và ra hoa
- 1Nhận biết
Quang chu kì là
- 2Thông hiểu
Người trồng thắp đèn ban đêm cho vườn thanh long để
- 3Vận dụng
Ba cây ra hoa theo độ dài ngày (số liệu minh hoạ): Kết luận nào đúng?
- 4Thông hiểu Cho các cây: thanh long, lúa mì, cúc, mía, hướng dương, cà chua (thanh long và lúa mì là cây ngày dài; hướng dương và cà chua trung tính). Số cây ngày ngắn là .
- 5Vận dụng
Cây ngày ngắn cần đêm dài liên tục. Một cây cúc (ngày ngắn) đang trong đêm dài 14 giờ thì bị bật đèn sáng 10 phút giữa đêm mỗi đêm. Kết quả nhiều khả năng là
Thực hành: bấm ngọn, tỉa cành, kích thích tố
- 1Thông hiểu
Nên không bấm ngọn cây nào sau đây?
- 2Vận dụng
Hai luống mướp, mỗi luống 20 cây, sau 3 tuần (số liệu minh hoạ): Nhận xét nào đúng?
- 3Vận dụng
Nhúng gốc cành giâm vào dung dịch auxin ở các nồng độ (số liệu minh hoạ): Kết luận nào đúng?
- 4Thông hiểu Theo bảng bấm ngọn ở trên (96 nhánh trên 20 cây và 24 nhánh trên 20 cây ở đối chứng), luống bấm ngọn có tổng số nhánh nhiều gấp lần đối chứng.
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây đúng?
- 2Vận dụng
Một hộ trồng bạch đàn lấy gỗ làm cột. Việc nào hợp lí nhất?
- 3Vận dụng
Mặt cắt ngang một thân gỗ có 30 lớp xen kẽ sáng – sẫm (15 lớp sáng và 15 lớp sẫm). Cây khoảng bao nhiêu tuổi?
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Hai luống mướp, mỗi luống 20 cây; một luống bấm ngọn, một luống để nguyên (đối chứng). Kết quả sau 3 tuần (số liệu minh hoạ):
a)Bấm ngọn làm tăng số nhánh vì chồi bên thoát khỏi sự ức chế của auxin từ chồi ngọn.
b)Bấm ngọn làm cây cao hơn luống đối chứng.
c)Trung bình mỗi cây ở luống bấm ngọn có 4,8 nhánh, nhiều hơn luống đối chứng.
d)Trồng bạch đàn lấy gỗ cũng nên bấm ngọn để thân chắc.
- 2Vận dụng
Ba cây A, B, C ra hoa theo độ dài ngày (số liệu minh hoạ):
a)Cây A là cây ngày dài.
b)Cây B ra hoa vì ngày dài hơn ngưỡng.
c)Cây C ra hoa không phụ thuộc độ dài ngày nên là cây trung tính.
d)Thắp đèn giữa đêm dài cho cây B sẽ ép cây B ra hoa trái vụ.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) mô phân sinh đỉnh làm cây dài ra; (2) cây một lá mầm có sinh trưởng thứ cấp mạnh; (3) một lớp sáng cộng một lớp sẫm là một năm; (4) ethylene là chất khí; (5) cytokinin làm quả chín nhanh; (6) auxin càng đặc càng ra nhiều rễ. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Một thân gỗ có 24 vòng sáng và 24 vòng sẫm, bán kính 15 cm. Bán kính tăng trung bình mỗi năm bao nhiêu cm? Làm tròn đến một chữ số thập phân. Đáp số:
- 3Vận dụng Theo bảng nồng độ auxin ở trên, số rễ ở nồng độ tốt nhất (13 rễ) gấp bao nhiêu lần đối chứng 3 rễ? Làm tròn đến một chữ số thập phân. Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi mô phân sinh đỉnh – bên, sinh trưởng sơ cấp – thứ cấp, vòng gỗ và tuổi cây, tác dụng từng hormone, ưu thế ngọn và bấm ngọn, ethylene là chất khí, quang chu kì và cây ngày dài – ngày ngắn.
- •Phần II hay cho bảng bấm ngọn hai luống hoặc bảng ra hoa theo độ dài ngày: ý dễ mất điểm là "bấm ngọn làm cây cao hơn", "bấm ngọn cho cây lấy gỗ", "thắp đèn ép cây ngày ngắn ra hoa", "càng đặc càng ra rễ".
- •Phần III có thể hỏi tuổi cây từ số cặp vòng gỗ, tốc độ tăng bán kính, tỉ số số nhánh hoặc số rễ, số phát biểu đúng. Nối kiến thức: phân chia tế bào và nguyên phân (Sinh học 10); thích nghi của thực vật với ánh sáng, nước theo mùa (Sinh học 12, sinh thái học).
Sinh trưởng và phát triển ở động vật