Tập tính ở động vật
Phân biệt tập tính bẩm sinh với tập tính học được và nêu mạnh yếu của từng loại, nhận ra các hình thức học tập (quen nhờn, in vết, điều kiện hoá, học nhận thức), kể các dạng tập tính và ứng dụng, rồi ôn cả chương 2 về cảm ứng.
Ứng với SGK Sinh học 11 (bộ thống nhất): Bài 18
⚡ Nhớ nhanh
- 1Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường, nhờ đó thích nghi và tồn tại. Bẩm sinh: có sẵn từ lúc sinh, do gene quy định, di truyền, đặc trưng cho loài (nhện con giăng lưới ngay lần đầu). Học được: hình thành trong đời sống nhờ kinh nghiệm, riêng từng cá thể, không di truyền.
- 2Mạnh yếu ngược nhau: bẩm sinh đúng ngay, không tốn thời gian học nhưng cứng nhắc (môi trường đổi vẫn làm y như cũ); học được tốn công, có thể học sai nhưng sửa được. Vì thế động vật bậc cao có tỉ lệ tập tính học được lớn.
- 3Hình thức học tập: quen nhờn (kích thích lặp lại mà vô hại thì thôi phản ứng) · in vết (theo vật chuyển động đầu tiên thấy, trong giai đoạn nhạy cảm) · điều kiện hoá đáp ứng (chuông + thức ăn, Pavlov) · điều kiện hoá hành động (thử và sai, được thưởng) · học nhận thức (suy luận giải quyết tình huống mới) · học xã hội (bắt chước).
- 4Dạng tập tính: kiếm ăn · bảo vệ lãnh thổ · sinh sản · di cư · xã hội. Pheromone là chất truyền tin giữa các cá thể cùng loài (bẫy pheromone dẫn dụ sâu hại mà không cần thuốc trừ sâu).
- 5Bẫy: cho rằng tập tính học được cũng di truyền; nhầm quen nhờn là "quên"; nhầm in vết là tình mẹ con có sẵn.
👀 Nhìn là hiểu
Xem bốn cảnh tự chạy (nhện giăng lưới, bù nhìn làm chim quen nhờn, chuông của Pavlov, đường bẩm sinh so với học được), rồi tự chơi: kéo sáu thẻ tình huống vào sáu ô hình thức học tập; sai thì ô rung và có một dòng nêu luật của ô đó.
Nhện con mới nở, chưa ai dạy giăng lưới.
Nhện giăng lưới: tập tính bẩm sinh
1 🕷️ Tập tính: bẩm sinh và học được
Cần nhớ
- ✦Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường (bên ngoài hoặc bên trong cơ thể). Nhờ nó, động vật thích nghi và tồn tại; tập tính được điều khiển bởi hệ thần kinh và hormone.
- ✦Tập tính bẩm sinh: sinh ra đã có, do gene quy định, di truyền được, đặc trưng cho loài (mọi cá thể cùng loài đều làm giống nhau). Ví dụ: nhện con giăng lưới đúng kiểu ngay lần đầu, chuỗi động tác ấp trứng của chim.
- ✦Tập tính học được: hình thành trong đời sống qua trải nghiệm và luyện tập, riêng từng cá thể, thay đổi được và không di truyền (mỗi con phải tự học lại).
- ✦Mạnh yếu ngược nhau: bẩm sinh chính xác ngay, không mất thời gian học nhưng cứng nhắc; học được linh hoạt, sửa được nhưng tốn thời gian, tốn công và có thể học sai.
- ✦Động vật bậc thấp (đời sống ngắn, môi trường ít đổi) sống chủ yếu bằng tập tính bẩm sinh; động vật bậc cao (sống lâu, não phát triển, môi trường phức tạp) có tỉ lệ tập tính học được lớn, nhiều nhất là người.
Bẩm sinh so với học được
| Bẩm sinh | Học được | |
|---|---|---|
| Hình thành | có sẵn lúc sinh | trong đời sống, nhờ kinh nghiệm |
| Cơ sở | gene quy định | luyện tập, củng cố ở thần kinh |
| Di truyền | có, đặc trưng cho loài | không, riêng từng cá thể |
| Ưu điểm | đúng ngay, không mất thời gian học | linh hoạt, sửa được khi môi trường đổi |
| Nhược điểm | cứng nhắc, môi trường đổi thì thất bại | tốn thời gian, công sức, có thể học sai |
| Ví dụ | nhện giăng lưới, ngỗng lăn trứng về ổ | chó nhận ra chủ, chuột học bấm nút |
Dạng bài
Phân loại một tập tính
- 1 Xác định dữ kiện: con vật làm gì, lần đầu hay sau khi có trải nghiệm, mọi cá thể cùng loài đều làm không.
- 2 Hỏi: có sẵn từ lúc sinh, cả loài làm giống nhau, không ai dạy? ⇒ bẩm sinh.
- 3 Hỏi: có cần trải nghiệm, luyện tập; chỉ vài cá thể có? ⇒ học được (rồi chọn hình thức học tập ở mục sau).
- 4 Kiểm tra: tập tính bẩm sinh có thể xuất hiện đúng ngay lần đầu; tập tính học được thì không (phải có kinh nghiệm trước) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng tập tính học được cũng di truyền cho đời sau; hoặc cho tập tính bẩm sinh "luôn tốt hơn" vì không phải học, quên rằng nó cứng nhắc khi môi trường đổi.
Mèo con lần đầu nhìn thấy chuột đã vồ. Một con mèo nhà khác nghe tiếng mở hộp thức ăn thì chạy ra bếp, còn mèo hoang chưa từng nghe tiếng ấy thì không. Hai tập tính này thuộc loại nào?
Hướng dẫn giải
2 🔔 Các hình thức học tập
Các hình thức học tập
| Hình thức | Là gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Quen nhờn | kích thích lặp lại nhiều lần mà vô hại thì con vật thôi phản ứng | bù nhìn để lâu, chim không sợ nữa |
| In vết | đi theo vật chuyển động đầu tiên nhìn thấy trong giai đoạn nhạy cảm ngắn sau khi nở | gà, vịt con theo mẹ, hoặc theo người nếu gặp người trước |
| Điều kiện hoá đáp ứng | nối một kích thích trung tính với một phản xạ có sẵn, lặp lại nhiều lần | chó Pavlov tiết nước bọt khi nghe chuông |
| Điều kiện hoá hành động | học bằng thử và sai: hành động nào được thưởng thì làm lại | chuột học bấm cần gạt để có thức ăn |
| Học nhận thức | suy luận để giải quyết tình huống mới (học khôn) | tinh tinh xếp thùng để lấy chuối treo cao |
| Học xã hội | học bằng quan sát, bắt chước cá thể khác | tinh tinh con nhìn mẹ dùng que bắt mối |
Cần nhớ
- ✦Quen nhờn là một hình thức học: con vật học được rằng kích thích ấy vô hại, không phải "quên". Muốn bù nhìn còn tác dụng thì phải đổi nó thường xuyên để luôn là kích thích mới.
- ✦In vết chỉ xảy ra trong giai đoạn nhạy cảm (gà con khoảng vài chục giờ đầu sau nở). Qua giai đoạn đó, gặp vật chuyển động cũng khó in vết.
- ✦Điều kiện hoá đáp ứng: tiếng chuông ban đầu là kích thích trung tính; sau nhiều lần ghép với thức ăn, chuông trở thành kích thích có điều kiện gây tiết nước bọt. Điều kiện hoá hành động: con vật tự hành động rồi mới nhận thưởng, khác với điều kiện hoá đáp ứng (kích thích đến trước, phản xạ có sẵn).
- ✦Học nhận thức không cần thử lâu: con vật quan sát, suy luận rồi giải quyết ngay tình huống mới; có ở động vật bậc cao như tinh tinh.
Dạng bài
Nhận dạng hình thức học tập từ tình huống hoặc bảng số
- 1 Xác định dữ kiện: kích thích nào, phản ứng nào, lặp lại bao nhiêu lần, có thưởng không.
- 2 Có thưởng sau hành động của con vật ⇒ điều kiện hoá hành động; kích thích trung tính ghép với phản xạ có sẵn ⇒ điều kiện hoá đáp ứng; kích thích vô hại lặp lại ⇒ quen nhờn; vật chuyển động đầu tiên ngay sau nở ⇒ in vết; tình huống mới, giải ngay ⇒ học nhận thức.
- 3 Đọc bảng: tìm số lần ghép (hoặc ngày) nhỏ nhất để phản ứng đạt mức yêu cầu; so sánh các giá trị, chú ý chỗ bão hoà.
- 4 Kiểm tra: bước 2 chỉ chọn đúng một hình thức; số đọc từ bảng phải nằm trong hàng số liệu ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn mốc 5 lần (vì thấy "đã có 1 giọt") hoặc mốc 30 lần; nhầm với điều kiện hoá hành động vì thấy "được ăn" (ở đây chó không phải làm gì mới có thức ăn).
Ghép tiếng chuông với thức ăn rồi đo số giọt nước bọt trong 30 s khi chỉ có chuông (số liệu minh hoạ): 0 lần ghép: 0 giọt; 5 lần: 1; 10 lần: 6; 20 lần: 10; 30 lần: 10. Coi là đã hình thành điều kiện hoá khi có từ 5 giọt trở lên. Cần ít nhất bao nhiêu lần ghép trong bảng?
Hướng dẫn giải
3 🐝 Các dạng tập tính phổ biến
Dạng tập tính và ý nghĩa
| Dạng | Ví dụ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Kiếm ăn | sư tử săn mồi theo đàn, ong hút mật | có thức ăn để sống, lớn |
| Bảo vệ lãnh thổ | chim, hổ đánh dấu và đuổi kẻ lạ | giữ nguồn thức ăn, nơi ở, nơi sinh sản |
| Sinh sản | khoe mẽ (chim công), làm tổ, chăm sóc con | tìm bạn tình, duy trì nòi giống |
| Di cư | chim, cá hồi, bướm di chuyển theo mùa | tránh điều kiện bất lợi, tìm nơi sống, sinh sản |
| Xã hội | đàn có thứ bậc (con đầu đàn), ong thợ chăm tổ | sống thành nhóm, phân công, bảo vệ nhau |
Pheromone và tín hiệu
- ✦Pheromone là chất do con vật tiết ra để truyền tin cho đồng loại: kiến để lại vệt mùi dẫn đường, bướm cái gọi bạn tình từ rất xa.
- ✦Mỗi loài dùng pheromone riêng, nên bẫy pheromone chỉ dẫn dụ đúng loài mục tiêu; pheromone là chất truyền tin chứ không phải chất độc, sâu bị bắt trong bẫy chứ không bị pheromone giết.
- ✦Ngoài mùi, động vật còn truyền tin bằng âm thanh (chim hót, ếch kêu), tư thế, màu sắc (khoe mẽ, doạ nạt).
4 🐕 Ứng dụng tập tính
Dùng hiểu biết về tập tính
- ✦Huấn luyện: chó nghiệp vụ, thú làm xiếc dựa vào điều kiện hoá hành động (làm đúng thì thưởng); gọi vật nuôi bằng tiếng gọi, tiếng lục lạc là điều kiện hoá đáp ứng.
- ✦Trồng trọt, bảo vệ mùa màng: bẫy pheromone dẫn dụ sâu hại mà không cần thuốc trừ sâu; đuổi chim bằng bù nhìn, tiếng động nhưng phải thay đổi thường xuyên để chim không quen nhờn.
- ✦Chăn nuôi: tận dụng tập tính đàn, tập tính ăn theo giờ để quản lí vật nuôi; hạn chế gây sợ hãi làm giảm ăn, giảm sinh sản.
- ✦Với bản thân: thói quen là tập tính học được nên thói quen tốt có thể luyện, thói quen xấu có thể bỏ bằng cách học lại.
5 🔁 Ôn chương 2: Cảm ứng ở sinh vật
Cảm ứng qua các bài 14 – 18
| Nội dung | Thực vật (bài 15, 16) | Động vật (bài 17, 18) |
|---|---|---|
| Cơ chế | tiếp nhận kích thích → dẫn truyền (hormone, vd auxin) → trả lời; không có hệ thần kinh | thụ thể → neuron → trung ương → trả lời qua cung phản xạ (5 khâu) |
| Tốc độ | chậm, thường khó thấy bằng mắt | nhanh (xung thần kinh hàng chục m/s) |
| Kiểu trả lời | hướng động (có hướng) và ứng động (không định hướng) | phản xạ (đơn giản) và tập tính (chuỗi phản xạ, bẩm sinh hoặc học được) |
| Ví dụ | ngọn cây cong về ánh sáng (auxin dồn phía khuất sáng) | rụt tay khi nóng; chó tiết nước bọt khi nghe chuông |
Số và mốc cần nhớ ở chương 2
- ✦Điện thế nghỉ của neuron khoảng −70 mV (trong âm, ngoài dương); điện thế hoạt động đạt đỉnh khoảng +30 … +40 mV (Na⁺ vào, rồi K⁺ ra).
- ✦Xung thần kinh truyền nhanh hơn nhiều ở sợi có bao myelin (nhảy cóc qua eo Ranvier): minh hoạ 100 m/s so với khoảng 2 m/s ở sợi không có bao (số liệu minh hoạ).
- ✦Synapse hoá học truyền một chiều: acetylcholine chỉ giải phóng từ màng trước, thụ thể chỉ có ở màng sau; acetylcholinesterase phân giải acetylcholine để kết thúc tín hiệu.
- ✦Cung phản xạ: thụ thể → neuron cảm giác → trung ương thần kinh → neuron vận động → cơ quan đáp ứng; rụt tay do tuỷ sống xử lí trước khi não cảm nhận đau.
Dạng bài
Giải bài ôn chương: tính thời gian truyền xung và độ lệch điện thế
- 1 Xác định dữ kiện: quãng đường (m), tốc độ (m/s), hai mức điện thế (mV).
- 2 Thời gian t = quãng đường / tốc độ (đổi s sang ms: nhân 1000). Độ lệch điện thế = mức cuối − mức đầu (kể dấu).
- 3 Nếu hỏi "nhanh gấp bao nhiêu lần" thì lấy tốc độ lớn chia tốc độ nhỏ.
- 4 Kiểm tra: đơn vị ra ms; sợi có myelin phải cho thời gian ngắn hơn sợi không myelin ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi s sang ms (ra 0,01 ms); tính độ lệch là 35 − 70 = −35 mV vì bỏ dấu âm của −70 mV.
Xung thần kinh đi từ bàn chân đến tuỷ sống dài 1 m trên sợi có myelin với tốc độ 100 m/s (số liệu minh hoạ). Tính thời gian truyền xung (ms). Điện thế neuron đổi từ −70 mV lên đỉnh +35 mV thì chênh bao nhiêu mV?
Hướng dẫn giải
6 🐕🦺 Sinh học quanh ta
- ✦🐕 Chó nghiệp vụ ở Việt Nam được huấn luyện tìm ma tuý, chất nổ bằng thưởng đồ ăn, đồ chơi mỗi khi tìm đúng: đó là điều kiện hoá hành động.
- ✦🌾 Bù nhìn trên ruộng đuổi chim mấy hôm đầu rồi hết tác dụng vì chim quen nhờn; nông dân đổi vị trí, treo thêm dải bóng loáng để chim luôn thấy "kích thích mới".
- ✦🐛 Bẫy pheromone trong vườn rau, vườn cây ăn quả dẫn dụ sâu hại đúng loài, giúp giảm phun thuốc bảo vệ thực vật.
- ✦🐥 Gà, vịt con mới nở theo hướng nhìn thấy đầu tiên (thường là mẹ): hiểu in vết nên ấp, úm gà con phải để con gặp mẹ hoặc người chăm sóc cố định ở giai đoạn đầu.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Làm đúng ngay lần đầu, cả loài giống nhau ⇒ bẩm sinh; có trải nghiệm trước, riêng từng cá thể ⇒ học được.
- ✦Bốn từ khoá: vô hại lặp lại ⇒ quen nhờn · vật chuyển động đầu tiên ⇒ in vết · chuông + thức ăn ⇒ điều kiện hoá đáp ứng · được thưởng sau khi làm ⇒ điều kiện hoá hành động.
- ✦Đề cho bảng theo ngày hoặc theo số lần: tìm mốc đầu tiên đạt yêu cầu rồi tính % bằng (đầu − cuối)/đầu.
- ✦Bẫy pheromone: "chỉ dẫn dụ đúng loài, không để lại dư lượng độc" là đáp án đúng; "chất độc diệt mọi côn trùng" là sai.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho tập tính học được di truyền cho con (như bẩm sinh): đúng là không di truyền, mỗi con tự học lại.
- ✦Nhầm quen nhờn với "quên mất": thực ra là con vật học được rằng kích thích ấy vô hại (chim hết sợ bù nhìn sau tuần thứ nhất).
- ✦Nhầm in vết với tình mẹ con có sẵn: gà con theo vật chuyển động đầu tiên thấy, kể cả người, trong vài chục giờ đầu; gặp muộn (30 giờ) chỉ 12 % đi theo (minh hoạ).
- ✦Nhầm điều kiện hoá đáp ứng với điều kiện hoá hành động: chó nghe chuông không phải làm gì mới có nước bọt; chuột phải bấm cần gạt mới có thức ăn.
- ✦Tính % giảm bằng cách lấy cuối chia đầu: ngày 1 → 5 là 20 − 420 = 80 % chứ không phải 420 = 20 %.
- ✦Coi pheromone là chất độc diệt sâu; đúng là chất truyền tin, dùng để dẫn dụ.
🧮 Kiểm tra logic
- ✦Mọi tập tính chỉ thuộc một trong hai nhóm lớn: bẩm sinh hoặc học được; hình thức học tập chỉ nằm trong nhóm học được.
- ✦Phản ứng sau ghép không thể lớn hơn mức tối đa cơ thể làm được: bảng Pavlov bão hoà ở 10 giọt, không tăng mãi.
- ✦Thời gian truyền xung = quãng đường / tốc độ; sợi có myelin (tốc độ lớn) phải cho thời gian ngắn hơn.
- ✦Kiểm tra bằng phản ví dụ: nếu tập tính "di truyền cho đời sau" thì nó là bẩm sinh; nếu "phải có kinh nghiệm" thì không thể xuất hiện ngay lần đầu.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Tập tính bẩm sinh và học được
- 1Nhận biết
Tập tính ở động vật là
- 2Nhận biết
Tập tính bẩm sinh có đặc điểm
- 3Thông hiểu
Nhược điểm lớn nhất của tập tính bẩm sinh là
- 4Vận dụng
Ngỗng xám thấy trứng lăn ra khỏi ổ thì dùng mỏ lăn trứng về. Nếu đặt một quả bóng ngoài ổ, ngỗng vẫn lăn quả bóng về ổ như lăn trứng. Hiện tượng này cho thấy
Hình thức học tập
- 1Nhận biết
Gà con mới nở đi theo vật chuyển động đầu tiên nó nhìn thấy. Hình thức học tập này là
- 2Thông hiểu
Bù nhìn rơm lúc đầu đuổi được chim, sau vài tuần chim đậu cả lên bù nhìn. Giải thích đúng nhất là
- 3Thông hiểu
Trong thí nghiệm của Pavlov, trước khi ghép với thức ăn, tiếng chuông đối với chó là
- 4Vận dụng
Tinh tinh trong chuồng thấy chuối treo cao quá tầm với, nhìn quanh, kéo mấy thùng gỗ xếp chồng rồi leo lên lấy chuối, dù chưa từng gặp tình huống này. Đây là hình thức
Dạng tập tính và ứng dụng
- 1Nhận biết
Khoe mẽ, làm tổ, chăm sóc con thuộc dạng tập tính
- 2Thông hiểu
Pheromone là
- 3Thông hiểu
Người ta huấn luyện chó nghiệp vụ tìm ma tuý bằng cách cho thức ăn mỗi khi chó tìm đúng. Cách huấn luyện này chủ yếu dựa vào
Đọc bảng số liệu
- 1Thông hiểu Quan sát một đàn chim trước bù nhìn (số liệu minh hoạ): Số lần chim bay đi giảm bao nhiêu phần trăm từ ngày 1 đến ngày 5? Đáp số:
- 2Thông hiểu
Ghép tiếng chuông với thức ăn rồi đếm giọt nước bọt khi chỉ có chuông (số liệu minh hoạ): Kết luận hợp lí là
- 3Vận dụng Với bảng Pavlov dưới đây, coi là đã hình thành điều kiện hoá khi chỉ có chuông mà chó tiết từ 5 giọt trở lên (số liệu minh hoạ): Số lần ghép nhỏ nhất trong bảng để đạt là bao nhiêu? Đáp số:
- 4Vận dụng
Cho gà con mới nở nhìn một quả bóng xanh lăn tới các nhóm ở thời điểm khác nhau sau khi nở (số liệu minh hoạ): Kết luận hợp lí là
Ôn chương 2
- 1Thông hiểu
Ngọn cây đặt cạnh cửa sổ cong về phía có ánh sáng vì
- 2Thông hiểu
Synapse hoá học chỉ truyền tín hiệu một chiều vì
- 3Thông hiểu Xung thần kinh đi từ bàn chân đến tuỷ sống dài 1 m trên sợi có bao myelin với tốc độ 100 m/s (số liệu minh hoạ). Thời gian truyền xung là bao nhiêu mili giây? Đáp số:
- 4Vận dụng
Chạm vào ấm nước sôi, tay rụt lại trước khi ta thấy đau. Thứ tự các khâu của cung phản xạ là
- 5Vận dụng Điện thế của một neuron đổi từ điện thế nghỉ −70 mV lên đỉnh điện thế hoạt động +35 mV. Độ lệch điện thế là bao nhiêu mV? Đáp số:
- 6Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về cảm ứng ở sinh vật?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây đúng về tập tính ở động vật?
- 2Vận dụng
Người nuôi cá cảnh gõ nhẹ vào thành bể trước mỗi lần cho ăn. Sau hai tuần, chỉ cần gõ thành bể (không cho ăn) cá đã bơi lên mặt nước. Đây là hình thức học tập
- 3Vận dụng
Một nhà vườn treo bù nhìn cố định suốt ba tháng; tuần đầu chim tránh xa, sau đó chim đậu cả lên bù nhìn. Biện pháp hợp lí để giữ tác dụng đuổi chim là
Phần II · Đúng / sai
- 1Vận dụng
Một thí nghiệm kiểu Pavlov: trước thí nghiệm, tiếng chuông không làm chó tiết nước bọt. Người ta cho chuông reo cùng lúc với thức ăn 20 lần. Ở lần thử sau, chỉ rung chuông (không có thức ăn), chó tiết khoảng 10 giọt nước bọt trong 30 s; nhóm chó đối chứng không được ghép thì tiết 0 giọt (số liệu minh hoạ).
a)Tiết nước bọt khi ăn thức ăn là phản xạ có sẵn của chó.
b)Nhóm đối chứng tiết 0 giọt cho thấy tiếng chuông ban đầu là kích thích trung tính.
c)Việc chó tiết nước bọt khi nghe chuông là tập tính bẩm sinh, di truyền cho chó con.
d)Đây là điều kiện hoá hành động vì chó được thưởng sau khi tiết nước bọt.
- 2Vận dụng
Nhóm gà con được ấp nở trong tủ ấp, không có gà mẹ. Ở giờ thứ 15 sau khi nở, người ta cho gà con nhìn một quả bóng xanh chuyển động; sau đó gà con luôn đi theo quả bóng.
a)Hiện tượng gà con theo quả bóng là in vết.
b)In vết xảy ra trong một giai đoạn nhạy cảm ngắn sau khi nở.
c)Gà con theo quả bóng là tập tính bẩm sinh hoàn toàn nên bất kì lúc nào gà cũng theo như nhau.
d)Gà con ấy sẽ di truyền tập tính theo quả bóng cho gà con ở đời sau.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) Tập tính bẩm sinh do gene quy định và di truyền được; (2) tập tính học được di truyền cho đời sau; (3) quen nhờn là do con vật quên kích thích; (4) pheromone truyền tin giữa các cá thể cùng loài; (5) in vết xảy ra trong giai đoạn nhạy cảm ngắn sau khi nở. Có bao nhiêu phát biểu đúng? Đáp số:
- 2Thông hiểu Xung thần kinh trên sợi có bao myelin có tốc độ 100 m/s, trên sợi không có bao là 2 m/s (số liệu minh hoạ). Sợi có bao myelin truyền xung nhanh gấp bao nhiêu lần? Đáp số:
- 3Vận dụng Bảng quen nhờn của chim (số liệu minh hoạ): Số lần chim bay đi giảm bao nhiêu phần trăm từ ngày 2 đến ngày 5? (làm tròn đến số nguyên) Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi phân biệt tập tính bẩm sinh với học được (đặc điểm, ưu nhược điểm), nhận dạng hình thức học tập từ một tình huống (bù nhìn ⇒ quen nhờn, gà con ⇒ in vết, chuông + thức ăn ⇒ điều kiện hoá đáp ứng), tác dụng của pheromone.
- •Phần II hay có một thí nghiệm hoặc bảng số liệu (Pavlov, gà con in vết, chim quen nhờn) rồi bốn ý đúng sai; ý dễ sai là cho rằng tập tính học được di truyền hoặc nhầm hai loại điều kiện hoá.
- •Phần III có thể hỏi đếm số phát biểu đúng, tính phần trăm giảm từ bảng, hoặc tính thời gian truyền xung ở chương 2; nối với Sinh 12: tập tính xã hội, lãnh thổ là cơ sở của sinh thái quần thể (phân bố, cạnh tranh) và tập tính bẩm sinh có cơ sở di truyền (gene, chọn lọc tự nhiên).
Khái quát về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật