Vật lý lớp 10
Bài 5 · Cơ bản

Tốc độ và vận tốc

Phân biệt tốc độ trung bình v = s/t (không có hướng) với vận tốc trung bình v = d/t (vectơ, có hướng), hiểu tốc độ và vận tốc tức thời, cộng vận tốc v₁₃ = v₁₂ + v₂₃ cùng phương và vuông góc, rồi làm thực hành bài 6: dùng cổng quang điện và đồng hồ hiện số để đo tốc độ viên bi.

Ứng với SGK Vật lí 10 (bộ thống nhất): Bài 5, Bài 6

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Tốc độ trung bình = quãng đường đi được chia thời gian đi: v = s/t (hay Δs/Δt). Luôn không âm, không có hướng. Đơn vị m/s; 1 m/s = 3,6 km/h.
  • 2Vận tốc trung bình = độ dịch chuyển chia thời gian dịch chuyển: . Là vectơ cùng hướng với độ dịch chuyển. Đi vòng thì s > d nên tốc độ trung bình lớn hơn độ lớn vận tốc trung bình.
  • 3Tức thời = tốc độ (vận tốc) tại một thời điểm = giá trị trung bình trong Δt rất nhỏ. Số chỉ của tốc kế xe máy là tốc độ tức thời.
  • 4Chuyển động thẳng theo một chiều không đổi: d = s nên độ lớn vận tốc = tốc độ. Nếu đổi chiều thì vận tốc có giá trị âm, tốc độ vẫn dương.
  • 5Cộng vận tốc: (vật 1 đối với vật 3 = vật 1 đối với vật 2 + vật 2 đối với vật 3). Cùng phương thì cộng hoặc trừ số; vuông góc thì v₁₃ = √(v₁₂² + v₂₃²).
  • 6Bẫy: tốc độ trung bình không là trung bình cộng các tốc độ (phải lấy tổng s chia tổng t); quên đổi phút, cm, km/h ra giây, mét, m/s; coi vận tốc có hướng như tốc độ.

👀 Nhìn là hiểu

Xem 4 cảnh: hai xe cùng 10 s (v = s/t), bạn A đi vòng A–B–C (tốc độ ≠ vận tốc), cộng vận tốc cùng phương trên tàu, và vuông góc khi ca nô qua sông. Rồi tự làm thực hành bài 6: kéo cổng F trên máng, thả bi, ghi 3 lần đo vào bảng (MODE A↔B và MODE A) và kéo thẻ trả lời 8 lượt.

020406080100mt = 0,0 sxe đỏxe xanh0 m0 m

Hai xe cùng xuất phát, chạy thẳng đều.

t = 0,0 s · đỏ đã đi 0 m · xanh 0 m

Ẩn dụ: cảnh 2 nén 10 phút thành 12 giây; mũi tên vận tốc có độ dài tỉ lệ độ lớn.

1 🏎️ Tốc độ trung bình và tốc độ tức thời

Cần nhớ

  • ✦Muốn biết ai nhanh hơn có hai cách: so quãng đường đi trong cùng thời gian, hoặc so thời gian đi cùng quãng đường. Gộp cả hai thành một số: tốc độ trung bình v = s/t.
  • ✦Viết theo khoảng thời gian: Δt = t₂ − t₁, Δs = s₂ − s₁ ⇒ v = Δs/Δt. Từ v = s/t suy ra s = v·t và t = s/v.
  • ✦Gọi là "trung bình" vì chỉ cho biết mức nhanh chậm trên cả đoạn đường: có lúc đi nhanh hơn, có lúc chậm hơn con số đó.
  • ✦Tốc độ tức thời là tốc độ tại một thời điểm (số chỉ tốc kế). Có thể coi nó là tốc độ trung bình trong khoảng thời gian rất ngắn.
  • ✦Đơn vị: m/s và km/h. Chia 3,6 khi đổi km/h ra m/s, nhân 3,6 khi đổi ngược lại.

Dạng bài

Tính tốc độ trung bình

  1. 1 Xác định quãng đường s (độ dài đường đi, không có hướng) và thời gian t của cả đoạn.
  2. 2 Đổi về cùng hệ đơn vị: mét và giây (hoặc km và giờ).
  3. 3 v = s/t. Nếu đi nhiều đoạn: tổng s chia tổng t.
  4. 4 Thử lại: v nằm giữa tốc độ nhỏ nhất và lớn nhất của các đoạn; nhân ngược s = v·t ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đảo thành v = t/s = 1080 = 0,125 là tính "mất bao nhiêu giây cho 1 m". Tốc độ càng lớn thì đi càng xa, đáp số phải lớn hơn khi đi xa hơn.

🏎️
Làm mẫu

Hai xe chạy thẳng trên đường, cùng xuất phát. Sau 10 s xe đỏ đi được 80 m, xe xanh đi được 50 m. Tính tốc độ trung bình của mỗi xe ra m/s và km/h.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Đi nhiều đoạn: cộng s, cộng t, rồi mới chia

  1. 1 Với mỗi đoạn tính thời gian t = s/v.
  2. 2 Cộng quãng đường: s = s₁ + s₂ + …; cộng thời gian: t = t₁ + t₂ + ….
  3. 3 v tb = s/t. Không lấy trung bình cộng hai tốc độ.
  4. 4 Thử lại: v tb nằm giữa hai tốc độ và gần tốc độ của đoạn đi lâu hơn.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 5 + 102 = 7,5 m/s là sai. Trung bình cộng chỉ đúng khi hai đoạn có thời gian bằng nhau, còn ở đây hai đoạn có quãng đường bằng nhau nên đoạn chậm chiếm nhiều thời gian hơn.

🚲
Làm mẫu

Một xe đạp đi 100 m đầu với tốc độ 5 m/s rồi 100 m sau với tốc độ 10 m/s. Tính tốc độ trung bình trên cả 200 m.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Đổi đơn vị tốc độ hay gặp

km/hm/sCách nhớ
18518 ÷ 3,6
3610chia 3,6
5415chia 3,6
7220chia 3,6
10830chia 3,6

2 🧭 Vận tốc trung bình và vận tốc tức thời

Cần nhớ

  • ✦Biết tốc độ và thời gian mà chưa biết hướng thì chưa xác định được vị trí vật. Vật lí dùng thêm độ dịch chuyển d (vectơ nối vị trí đầu → vị trí cuối, bài 4).
  • ✦Vận tốc trung bình: (hay ). Vectơ vận tốc: gốc đặt trên vật, hướng là hướng của độ dịch chuyển, độ dài tỉ lệ với độ lớn.
  • ✦Vận tốc tức thời tại một thời điểm: với Δt rất nhỏ. Có độ lớn bằng tốc độ tức thời và hướng là hướng chuyển động lúc đó.
  • ✦Đi thẳng không đổi chiều: d = s nên |v| = v. Đi vòng, quay đầu, đi hết một vòng về chỗ cũ (d = 0): vận tốc trung bình có thể nhỏ hơn nhiều hoặc bằng 0 trong khi tốc độ trung bình vẫn lớn.
  • ✦Chọn chiều dương: đi theo chiều dương thì v > 0, đi ngược lại thì v < 0 (tốc độ vẫn dương).

Dạng bài

Tính vận tốc trung bình khi đi đường gấp khúc

  1. 1 Vẽ vị trí đầu và cuối, nối bằng độ dịch chuyển d (đường thẳng, không phải đường đi).
  2. 2 Tính độ lớn d (đoạn vuông góc thì dùng định lí Pythagoras) và hướng của d.
  3. 3 Cộng thời gian cả hai đoạn. Độ lớn của vận tốc trung bình = d/t, hướng như d.
  4. 4 Thử lại: d ≤ s nên độ lớn vận tốc trung bình ≤ tốc độ trung bình ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng s = 700 m để tính "vận tốc trung bình" (ra 1,17 m/s): đó là tốc độ. Vận tốc phải dùng d và kèm hướng. Hoặc quên đổi 10 phút ra 600 s: 70010 = 70 (m/phút, không phải m/s).

🚶
Làm mẫu

Bạn A đi từ nhà A đến B dài 300 m về phía đông hết 4 phút, rồi rẽ lên phía bắc đến C dài 400 m hết 6 phút. Tính tốc độ trung bình và vận tốc trung bình của bạn A trên cả quãng đường từ A đến C.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Tốc độ và vận tốc

Tốc độ trung bìnhVận tốc trung bình
Công thứcv = s/tv = d/t (vectơ)
Dùngquãng đường s (≥ 0)độ dịch chuyển d (có hướng)
Có hướng?KhôngCó (hướng của d)
Có thể bằng 0?Chỉ khi vật đứng yênBằng 0 khi về đúng chỗ cũ
Quan hệv ≥ |v|bằng nhau khi đi thẳng một chiều

3 🚆 Tổng hợp vận tốc

Cần nhớ

  • ✦Một hành khách đi trong toa tàu tham gia hai chuyển động: đi so với sàn tàu và bị tàu kéo theo so với mặt đường. Chuyển động của người so với đường là tổng hợp của hai chuyển động đó.
  • ✦Gọi (1) vật đang xét (người), (2) vật làm mốc thứ nhất (tàu), (3) vật làm mốc đứng yên (mặt đường): .
  • ✦: vận tốc của (1) đối với (2). : vận tốc của (2) đối với (3) đứng yên. : vận tốc tổng hợp, của (1) đối với (3).
  • ✦Cùng phương, cùng chiều: v₁₃ = v₁₂ + v₂₃. Cùng phương, ngược chiều: v₁₃ = |v₁₂ − v₂₃|, hướng như vận tốc lớn hơn.
  • ✦Vuông góc: v₁₃ = √(v₁₂² + v₂₃²) (đường chéo hình chữ nhật). Hướng nghiêng so với v₁₂ góc α với tan α = v₂₃/v₁₂.

Dạng bài

Cộng hai vận tốc cùng phương

  1. 1 Gọi tên 1 (vật đang xét), 2 (mốc chuyển động), 3 (mốc đứng yên) và viết v₁₃ = v₁₂ + v₂₃.
  2. 2 Chọn chiều dương theo vận tốc của mốc chuyển động v₂₃, rồi gán dấu cho v₁₂ (cùng chiều +, ngược chiều −).
  3. 3 Cộng hai số đại số, đọc dấu để biết hướng.
  4. 4 Thử lại: người đi cùng chiều tàu thì nhanh hơn tàu; ngược chiều thì chậm hơn tàu ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Người đi về cuối tàu 2 m/s không có nghĩa là ra "−2 m/s" đối với đường. Phải cộng với 12 m/s của tàu: 10 m/s. Chỉ khi người đi ngược chiều với tốc độ lớn hơn 12 m/s thì mới bị trôi về phía sau.

🚆
Làm mẫu

Đoàn tàu chạy thẳng với tốc độ 12 m/s so với mặt đường. Một hành khách đi trong toa với tốc độ 2 m/s so với tàu: a) về phía đầu tàu; b) về phía cuối tàu. Tính vận tốc của hành khách so với mặt đường.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Cộng hai vận tốc vuông góc

  1. 1 Vẽ và có chung gốc, vuông góc với nhau: v₁₃ là đường chéo của hình chữ nhật.
  2. 2 Độ lớn: v₁₃ = √(v₁₂² + v₂₃²). Hướng: tan α = v₂₃/v₁₂ (α tính từ hướng của v₁₂).
  3. 3 Kiểm tra: v₁₃ lớn hơn mỗi vận tốc thành phần nhưng nhỏ hơn tổng v₁₂ + v₂₃.
  4. 4 Thử lại bằng bộ ba Pythagoras 3–4–5 hoặc 6–8–10 ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng số 4 + 3 = 7 m/s là chỉ đúng khi hai vận tốc cùng phương cùng chiều. Hai vận tốc vuông góc cho kết quả nhỏ hơn tổng.

🚤
Làm mẫu

Một ca nô chạy ngang sông với tốc độ 4 m/s so với nước. Nước sông chảy dọc theo bờ với tốc độ 3 m/s so với bờ. Tìm tốc độ và hướng của ca nô so với bờ.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!
🚤 Xuôi dòng và ngược dòng

Ca nô 6 m/s so với nước, nước chảy 2 m/s: xuôi dòng 6 + 2 = 8 m/s; ngược dòng 6 − 2 = 4 m/s so với bờ. Hai đường vận tốc cùng phương nên chỉ cộng hoặc trừ.

🌧️ Mưa nhìn từ xe

Mưa rơi thẳng đứng 6 m/s so với đất, xe chạy ngang 8 m/s: người trong xe thấy hạt mưa rơi xiên với tốc độ √(6² + 8²) = 10 m/s. Vuông góc nên dùng Pythagoras.

4 🔬 Thực hành: Đo tốc độ của vật chuyển động

Mục đích, dụng cụ, các bước (SGK bài 6)

  • ✦Mục đích: đo tốc độ trung bình của viên bi thép khi lăn từ cổng quang điện E đến F, và tốc độ tức thời của bi khi chắn một cổng quang điện, rồi tính sai số.
  • ✦Dụng cụ: đồng hồ đo thời gian hiện số MC964 (chính xác đến 0,001 s), hai cổng quang điện E, F (như công tắc: bi chắn tia sáng thì đồng hồ chạy hoặc dừng), nam châm điện N có công tắc để giữ và thả bi, máng nhôm có thước đo góc và dây dọi, viên bi thép, giá đỡ ba chân có vít chỉnh cân bằng, thước cặp đo đường kính bi.
  • ✦Đồng hồ MC964: thang đo 0,001 s hoặc 0,01 s. MODE A↔B đo thời gian từ lúc bi chắn cổng nối ổ A đến lúc chắn cổng nối ổ B; MODE A đo thời gian bi chắn cổng ở ổ A (dùng để tính tốc độ tức thời); nút RESET đưa số về 0.000.
  • ✦Thí nghiệm 1: tốc độ trung bình. (1) Bố trí như Hình 6.6, cổng E cách chân dốc khoảng 10 cm. (2) Nối E, F với ổ A, B; đặt MODE A↔B. (3) Đo EF bằng thước trên máng: đó là s. (4) Đặt bi ở N, RESET, ngắt điện nam châm cho bi lăn qua E rồi F. (5) Đọc t, ghi bảng; làm 3 lần.
  • ✦Thí nghiệm 2: tốc độ tức thời. (1) Dùng thước cặp đo đường kính d của bi. (2) Đặt MODE A (chỉ nối một cổng, E hoặc F). (3) Thả bi như trên, đọc thời gian t bi chắn cổng; làm 3 lần. (4) Tính v = d/t.
  • ✦Lưu ý và an toàn: cắm cổng quang vào đúng ổ A, B, thẳng khe, không rung lắc; làm trên máng cố định, đặt vật chặn ở cuối máng để bi không lăn xuống đất; kết thúc tắt nguồn đồng hồ, tháo dụng cụ gọn gàng. Chỉ dùng nguồn của bộ thí nghiệm, không thao tác với điện lưới 220 V.

Bảng số liệu mẫu 6.1: tốc độ trung bình trên EF (s = 0,400 m)

Đại lượngLần 1Lần 2Lần 3Trung bìnhSai số
t (s)0,7360,7290,7340,7330,003

Bảng số liệu mẫu 6.2: tốc độ tức thời tại E (d = 20,0 mm)

Đại lượngLần 1Lần 2Lần 3Trung bìnhSai số
t (s)0,0510,0490,0500,0500,001

Dạng bài

Xử lí kết quả: tính v và sai số (theo công thức bài 3)

  1. 1 Trung bình: t̄ = t₁ + t₂ + t₃3. Sai số từng lần: Δtᵢ = |t̄ − tᵢ|. Sai số ngẫu nhiên trung bình: ΔT̄ = Δt₁ + Δt₂ + Δt₃3.
  2. 2 Sai số tuyệt đối của thời gian: Δt = ΔT̄ + Δtdc, với sai số dụng cụ Δtdc = nửa độ chia nhỏ nhất của đồng hồ = 0,0005 s (ĐCNN 0,001 s, như bài 3). Δs bằng nửa độ chia nhỏ nhất của thước (thước 1 mm ⇒ Δs = 0,5 mm).
  3. 3 Tốc độ: v̄ = s/t̄. Sai số tỉ đối: δv = Δs/s + Δt/t̄. Sai số tuyệt đối: Δv = δv · v̄.
  4. 4 Ghi v = v̄ ± Δv (làm tròn Δv tới chữ số có nghĩa cùng hàng với v̄). Thử lại: Δv nhỏ hơn nhiều v̄ (vài phần trăm) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi cm sang m: s = 40 cm thì 400,733 = 54,6 là cm/s, không phải m/s. Hoặc quên cộng sai số dụng cụ vào Δt nên sai số bị coi nhỏ hơn thật.

📏
Làm mẫu

Từ Bảng 6.1: s = 0,400 m (Δs = 0,5 mm), ba lần đo t là 0,736 s; 0,729 s; 0,734 s. Tính tốc độ trung bình của bi và sai số, ghi kết quả v = v̄ ± Δv.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Đọc kết quả và so sánh phương án đo

  • ✦Tốc độ tức thời ở E: v = d/t̄ = 0,02000,050 = 0,40 m/s. Sai số: δv = Δd/d + Δt/t̄ = 0,0000250,0200 + 0,0010,050 ≈ 0,0213, nên Δv ≈ 0,0085 m/s ≈ 0,01 m/s và v = 0,40 ± 0,01 m/s (Δt = 0,00067 + 0,0005 ≈ 0,001 s; thước cặp có độ chia nhỏ nhất 0,05 mm ⇒ Δd = 0,025 mm).
  • ✦Tốc độ trung bình trên EF (0,546 m/s) lớn hơn tốc độ tức thời ở E (0,40 m/s) vì trên máng nghiêng bi lăn nhanh dần: khi tới F bi nhanh hơn lúc ở E. Đo đoạn EF càng dài, v̄ càng lớn (phần sau sẽ học ở bài 8, 9). Vậy v̄ phụ thuộc vào đoạn đường đo.
  • ✦Cổng quang + đồng hồ hiện số: ưu điểm là chính xác đến phần nghìn giây, không phụ thuộc phản xạ của người đo; nhược điểm là phải có bộ thiết bị, bố trí cổng quang đúng vị trí.
  • ✦Đồng hồ cần rung (50 chấm/s, mỗi chấm cách 0,02 s): đo được cả quá trình chuyển động trên một băng giấy, nhưng phải đo khoảng cách các chấm bằng tay. Cảm biến chuyển động hoặc phân tích video (khoảng 30 khung hình/s) cho cả đồ thị quãng đường – thời gian, tiện cho vật chuyển động phức tạp.

5 🚗 Hiện tượng quanh ta

  • ✦🚗 Tốc kế xe máy, ô tô cho tốc độ tức thời. Còn camera đo tốc độ trên đoạn đường dài (ghi giờ qua hai điểm) cho tốc độ trung bình: chạy quá nhanh một đoạn rồi chậm lại vẫn bị phát hiện.
  • ✦🛣️ Biển "Tốc độ tối đa 60 km/h" nói về tốc độ tức thời; đi 12 km hết 10 phút (72 km/h) nghĩa là chắc chắn có lúc đã vượt 60 km/h.
  • ✦🌧️ Ngồi trên xe đang chạy, nhìn hạt mưa rơi xiên dù ngoài trời mưa rơi thẳng đứng: đó là cộng vận tốc (mưa rơi + xe chạy).
  • ✦🚤 Ca nô xuôi dòng nhanh hơn ngược dòng; muốn qua sông tới đúng điểm đối diện phải hướng ca nô ngược lên thượng nguồn để triệt vận tốc nước chảy.

6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦Thấy "về đúng chỗ cũ" ⇒ d = 0 nên vận tốc trung bình = 0, nhưng tốc độ trung bình = s/t vẫn khác 0.
  • ✦Đổi nhanh: 36 km/h = 10 m/s, 72 km/h = 20 m/s, 54 km/h = 15 m/s. Có số bội của 18 là chia 3,6 ra số nguyên.
  • ✦Hai đoạn cùng quãng đường: v tb = 2v₁v₂/(v₁ + v₂) (40 và 60 km/h ⇒ 48 km/h). Hai đoạn cùng thời gian: v tb = v₁ + v₂2.
  • ✦Cộng vận tốc: cùng phương thì cộng/trừ, vuông góc thì nghĩ ngay tới bộ 3–4–5 và 6–8–10 (5 m/s, 10 m/s).

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦Lấy trung bình cộng 5 + 102 = 7,5 m/s thay cho 6,67 m/s khi hai đoạn dài bằng nhau.
  • ✦Tính vận tốc trung bình bằng s thay vì d: bạn A đi vòng 700 m, d chỉ 500 m, ra 1,17 m/s thay vì 0,83 m/s.
  • ✦Quên đổi đơn vị: 10 phút = 600 s, 40 cm = 0,40 m, 72 km/h = 20 m/s (không phải 259 m/s).
  • ✦Cho rằng v₁₃ = v₁₂ + v₂₃ luôn bằng tổng số: ca nô 4 m/s ⊥ nước 3 m/s chỉ có 5 m/s, không phải 7 m/s.
  • ✦Đi về cuối tàu 2 m/s thì ra −2 m/s so với đường: đúng ra là 12 − 2 = 10 m/s.
  • ✦Trong thực hành, quên cộng sai số dụng cụ (nửa ĐCNN, 0,0005 s) vào Δt, hoặc coi tốc độ trung bình trên EF bằng tốc độ tức thời ở E dù bi đang nhanh dần.

📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn

  • ✦Tốc độ người đi bộ khoảng 1,4 m/s (5 km/h), xe đạp 4 – 5 m/s, ô tô trong phố 10 – 15 m/s, máy bay phản lực trên 200 m/s. Đáp số quá xa các giá trị này là nghi ngờ.
  • ✦Độ lớn vận tốc trung bình không bao giờ lớn hơn tốc độ trung bình trên cùng đoạn.
  • ✦Tốc độ tổng hợp luôn nhỏ hơn hoặc bằng tổng hai thành phần (bằng khi cùng chiều), và lớn hơn hoặc bằng hiệu.
  • ✦Trong thực hành: Δv phải nhỏ hơn v̄ nhiều lần (vài phần trăm); nếu Δv cùng cỡ v̄ là đã tính nhầm sai số.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🏎️

Tốc độ trung bình và tức thời

  1. 1
    Nhận biết

    Tốc độ trung bình của một chuyển động được tính bằng

  2. 2
    Nhận biết

    Số chỉ của tốc kế trên xe máy cho biết

  3. 3
    Thông hiểu Một xe đi 90 km trong 1,5 h. Tốc độ trung bình của xe là km/h.
  4. 4
    Thông hiểu

    Đổi 72 km/h sang m/s ta được

  5. 5
    Thông hiểu

    Một xe đạp đi 100 m đầu với tốc độ 5 m/s, 100 m sau với tốc độ 10 m/s. Tốc độ trung bình trên cả 200 m xấp xỉ

  6. 6
    Vận dụng

    Thành tích của một vận động viên: Ở cự li nào vận động viên chạy với tốc độ trung bình lớn nhất?

  7. 7
    Thông hiểu Một người đi bộ 1,2 km trong 20 phút. Tốc độ trung bình là m/s.
🧭

Vận tốc. Độ dịch chuyển

  1. 1
    Nhận biết

    Vận tốc trung bình của một chuyển động là

  2. 2
    Thông hiểu

    Một vận động viên chạy đúng một vòng sân dài 400 m, về vạch xuất phát sau 50 s. Phát biểu nào đúng?

  3. 3
    Thông hiểu

    Trường hợp nào độ lớn vận tốc trung bình bằng tốc độ trung bình?

  4. 4
    Thông hiểu Bạn A đi 90 m về hướng đông rồi 120 m về hướng bắc, tổng thời gian 100 s. Độ lớn vận tốc trung bình của bạn A là m/s.
  5. 5
    Vận dụng

    Một xe đi qua ba đoạn thẳng liên tiếp theo một chiều: Phát biểu nào đúng?

  6. 6
    Vận dụng

    Một xe đi 80 m về phía đông rồi quay lại đi 20 m về phía tây, tổng thời gian 30 s. Chọn chiều dương là hướng đông. Vận tốc trung bình của xe là

🚆

Cộng vận tốc

  1. 1
    Nhận biết

    Công thức cộng vận tốc nào đúng? (1: vật đang xét, 2: mốc chuyển động, 3: mốc đứng yên)

  2. 2
    Thông hiểu

    Đoàn tàu chạy với tốc độ 15 m/s so với mặt đường. Một hành khách đi về phía cuối tàu với tốc độ 1 m/s so với tàu. Tốc độ của hành khách so với mặt đường là

  3. 3
    Thông hiểu Ca nô có tốc độ 6 m/s so với nước, nước chảy với tốc độ 2 m/s so với bờ. Ca nô chạy xuôi dòng thì tốc độ so với bờ là m/s.
  4. 4
    Thông hiểu

    Ca nô chạy vuông góc với bờ sông với tốc độ 6 m/s so với nước. Nước chảy dọc bờ với tốc độ 8 m/s. Tốc độ của ca nô so với bờ là

  5. 5
    Vận dụng Máy bay bay hướng bắc với tốc độ 200 m/s so với không khí. Gió thổi hướng tây với tốc độ 150 m/s so với mặt đất. Tốc độ của máy bay so với mặt đất là m/s.
  6. 6
    Vận dụng

    Ca nô có tốc độ 12 km/h so với nước. Xuôi dòng từ A đến B hết 1 giờ, ngược dòng từ B về A hết 1,5 giờ. Tốc độ dòng nước là

🔬

Thực hành đo tốc độ

  1. 1
    Nhận biết

    Trong thí nghiệm đo tốc độ viên bi bằng đồng hồ MC964, muốn đo thời gian bi đi từ cổng E (ổ A) tới cổng F (ổ B) ta đặt MODE ở

  2. 2
    Thông hiểu

    Ba lần đo thời gian viên bi đi từ E đến F (EF = 0,400 m): Tốc độ trung bình của bi trên EF là (làm tròn hai chữ số thập phân)

  3. 3
    Thông hiểu Bi thép có đường kính 20,0 mm chắn cổng quang điện E trong 0,050 s (đồng hồ ở MODE A). Tốc độ tức thời của bi tại E là m/s.
  4. 4
    Vận dụng Với s = 0,400 m (Δs = 0,5 mm), t̄ = 0,733 s và Δt = 0,003 s, sai số tỉ đối của tốc độ δv = Δs/s + Δt/t̄ xấp xỉ % (làm tròn đến hàng phần mười).
🚗

Hiện tượng quanh ta

  1. 1
    Thông hiểu

    Một xe đi đoạn đường dài 12 km hết 10 phút, nơi đó biển báo tốc độ tối đa là 60 km/h. Kết luận nào chắc chắn đúng?

  2. 2
    Vận dụng

    Mưa rơi thẳng đứng với tốc độ 6 m/s so với mặt đất. Xe chạy ngang với tốc độ 8 m/s. Hạt mưa rơi xiên so với người ngồi trên xe, tốc độ là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Một người đi từ A đến B theo đoạn thẳng dài 120 m hết 60 s rồi quay đúng lại A hết 40 s. Trên cả quãng đi và về

  2. 2
    Thông hiểu

    Đoàn tàu chạy thẳng với tốc độ 20 m/s so với mặt đường. Một hành khách đi về phía đầu tàu với tốc độ 1,5 m/s so với tàu. Tốc độ của hành khách so với mặt đường là

  3. 3
    Vận dụng

    Một xe đi nửa quãng đường đầu với 40 km/h, nửa quãng đường sau với 60 km/h. Tốc độ trung bình trên cả quãng đường là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Một nhóm học sinh làm thí nghiệm bài 6: bi thép lăn từ E đến F, EF = s = 0,500 m, đồng hồ MC964 ở MODE A↔B (sai số dụng cụ 0,001 s), ba lần đo cho:

    a)Tốc độ trung bình của bi trên EF khoảng 0,57 m/s.

    b)Giá trị trung bình của thời gian là 0,875 s.

    c)Sai số tuyệt đối của thời gian Δt (đã cộng sai số dụng cụ) là 0,003 s.

    d)Tốc độ tức thời của bi khi tới F đúng bằng tốc độ trung bình trên đoạn EF.

  2. 2
    Vận dụng

    Một ca nô chạy vuông góc với bờ sông rộng 120 m, tốc độ 4 m/s so với nước. Nước chảy dọc bờ với tốc độ 3 m/s so với bờ.

    a)Tốc độ của ca nô so với bờ là 5 m/s.

    b)Ca nô tới bờ bên kia đúng điểm đối diện chỗ xuất phát.

    c)Ca nô sang tới bờ bên kia sau 30 s.

    d)Khi tới bờ bên kia, ca nô đã bị trôi theo dòng 120 m.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Một vận động viên chạy 100 m hết 12,5 s. Tốc độ trung bình bao nhiêu km/h? Đáp số:
  2. 2
    Vận dụng Ca nô chạy xuôi dòng với tốc độ 12 m/s so với bờ và ngược dòng với tốc độ 8 m/s so với bờ (cùng chế độ máy). Tốc độ dòng nước là bao nhiêu m/s? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Bạn đi 600 m về hướng tây rồi 800 m về hướng nam, tổng thời gian 25 phút. Độ lớn vận tốc trung bình bao nhiêu m/s (làm tròn đến hàng phần trăm)? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi phân biệt tốc độ trung bình với vận tốc trung bình (đi vòng, về chỗ cũ), đổi km/h ↔ m/s, tốc độ trung bình khi đi nhiều đoạn, và cộng vận tốc cùng phương, vuông góc.
  • •Phần II hay có một tình huống ca nô qua sông hoặc bảng số liệu thí nghiệm bài 6 (tính t̄, v̄, Δt): ý hay mất điểm là quên sai số dụng cụ, hoặc coi tốc độ trung bình bằng tốc độ tức thời.
  • •Phần III có thể hỏi tốc độ trung bình hai đoạn bằng nhau về quãng đường, độ lớn vận tốc tb từ đường gấp khúc, tốc độ dòng nước. Nối kiến thức: KHTN 7 đã học tốc độ v = s/t; lớp 10 thêm hướng (vectơ) và giá trị tức thời; ở Lý 11 vận tốc tức thời của vật dao động điều hoà tiếp tục dùng ý "Δt rất nhỏ".
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Đồ thị độ dịch chuyển – thời gian