Sự rơi tự do
Hiểu rơi tự do là rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực (mọi vật cùng gia tốc g), dùng v = gt, s = ½gt², v² = 2gs, và làm thực hành đo g bằng cổng quang điện.
Ứng với SGK Vật lí 10 (bộ thống nhất): Bài 10, Bài 11
⚡ Nhớ nhanh
- 1Rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực. Vật rơi trong không khí mà lực cản không đáng kể so với trọng lượng thì cũng coi là rơi tự do. Trong chân không, mọi vật rơi nhanh như nhau.
- 2Rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đều, phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống. Ở cùng nơi, mọi vật rơi với cùng gia tốc g ≈ 9,8 m/s² (g phụ thuộc vĩ độ địa lí và độ cao).
- 3Chọn t₀ = 0, không vận tốc đầu: v = gt, d = s = ½gt², v² = 2gs. Độ dịch chuyển và quãng đường có cùng độ lớn vì vật chỉ đi một chiều.
- 4Gấp đôi thời gian thì s gấp 4; sau mỗi giây v tăng thêm 9,8 m/s. Đồ thị s theo t² là đường thẳng qua gốc, độ dốc = g/2.
- 5Thực hành 11: cổng quang đặt cách nam châm điện quãng s, đồng hồ hiện số đo thời gian t trụ thép rơi qua ⇒ g = 2s/t²; đo 5 lần, lấy trung bình, ghi g = ḡ ± Δg.
- 6Bẫy: viết s = gt² (quên ½); cho rằng vật nặng rơi nhanh hơn; quên rằng g = 9,8 m/s² nghĩa là mỗi giây v tăng 9,8 m/s, không phải vận tốc luôn bằng 9,8 m/s.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: ống Newton (có không khí lông chim chậm, chân không rơi cùng lúc), ảnh hoạt nghiệm mỗi 0,1 s (vết cách nhau 1 : 3 : 5 : 7…), hòn đá rơi 2,5 s (v = gt, s = ½gt²), một lần đo của thí nghiệm bài 11. Rồi tự làm thực hành: kéo cổng quang tới 5 vị trí, bấm Thả để đo t (5 lần mỗi vị trí) và lập bảng g = 2s/t², đọc ḡ ± Δg, kéo thẻ trả lời 6 lượt (có thẻ bẫy "quên số 2").
Hai ống: trái có không khí, phải đã hút hết không khí.
Có không khí: lực cản làm lông chim chậm · chân không: rơi như nhau
1 🪶 Sự rơi trong không khí
Cần nhớ
- ✦Hàng ngày hòn đá rơi nhanh hơn chiếc lá, viên phấn nhanh hơn lông chim. Nhiều người đoán "nặng rơi nhanh, nhẹ rơi chậm". Ba thí nghiệm SGK kiểm tra dự đoán đó: TN 1 thả viên bi và chiếc lá; TN 2 thả hai tờ giấy giống nhau, một tờ vo tròn, một tờ để nguyên; TN 3 thả hai viên bi cùng kích thước, một sắt một thuỷ tinh.
- ✦Kết quả: viên bi nhanh hơn chiếc lá; tờ giấy vo tròn nhanh hơn tờ để nguyên (cùng trọng lượng!); hai viên bi sắt và thuỷ tinh rơi nhanh như nhau dù sắt nặng hơn. Vậy không phải "nặng hay nhẹ" quyết định.
- ✦Nguyên nhân là lực cản của không khí: lực cản càng nhỏ so với trọng lực thì vật rơi càng nhanh; lực cản lớn (lá, giấy xoè rộng) làm vật rơi chậm lại. Hai viên bi cùng kích thước có lực cản gần như nhau và đều rất nhỏ so với trọng lượng nên rơi gần như cùng lúc.
- ✦Ống Newton: hút hết không khí ra khỏi ống thì viên bi chì và chiếc lông chim thả cùng lúc chạm đáy cùng lúc (Hình 10.1b). Không còn lực cản thì mọi vật rơi như nhau.
- ✦Năm 1971, nhà du hành David Scott thả cùng lúc chiếc lông chim và chiếc búa trên Mặt Trăng (gần như không có không khí): hai vật chạm mặt đất cùng lúc.
Lực cản không đáng kể (bi, trụ thép) ⇒ gần như rơi tự do. Lực cản lớn (lá, giấy xoè, dù) ⇒ rơi chậm, không phải rơi tự do.
Chỉ còn trọng lực ⇒ rơi tự do thật sự: lông chim và bi chì chạm đáy ống cùng lúc.
2 ⬇️ Sự rơi tự do và đặc điểm
Cần nhớ
- ✦Định nghĩa: rơi tự do là sự rơi chỉ dưới tác dụng của trọng lực. Nếu vật rơi trong không khí mà lực cản không đáng kể so với trọng lượng thì cũng coi là rơi tự do.
- ✦Phương, chiều: trọng lực có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống nên rơi tự do cũng có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống (thí nghiệm Hình 10.2: dây dọi treo quả nặng, đốt dây thì quả nặng rơi dọc theo dây dọi). Muốn kiểm tra một bức tường có thẳng đứng không, dùng dây dọi: ê ke tam giác vuông cân và dây dọi cũng kiểm tra được sàn lớp có phẳng nằm ngang không.
- ✦Tính chất: ảnh hoạt nghiệm cho thấy rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đều. Vật chuyển động thẳng nhanh dần đều không vận tốc đầu thì s = ½at², nên chỉ cần kiểm tra 2s/t² có không đổi không (Bảng 10.1: hòn bi thép).
- ✦Gia tốc rơi tự do kí hiệu g, ở cùng nơi mọi vật có cùng g. Giá trị g phụ thuộc vĩ độ địa lí và độ cao; gần bề mặt Trái Đất thường lấy g = 9,8 m/s².
- ✦Vì rơi thẳng một chiều (không đổi chiều) nên độ dịch chuyển d và quãng đường s có cùng độ lớn: d = s.
Bảng 10.1 — hòn bi thép, ảnh chụp mỗi 0,1 s (SGK) và 2s/t²
| t (s) | s (m) | 2s/t² (m/s²) |
|---|---|---|
| 0,1 | 0,049 | 9,80 |
| 0,2 | 0,197 | 9,85 |
| 0,3 | 0,441 | 9,80 |
| 0,4 | 0,785 | 9,81 |
| 0,5 | 1,227 | 9,82 |
Dạng bài
Chứng tỏ một chuyển động là nhanh dần đều không vận tốc đầu và tìm gia tốc
- 1 Với mỗi cặp (t, s) tính tỉ số 2s/t² (đổi s sang m, t sang s).
- 2 Nếu các tỉ số gần bằng nhau (sai khác do sai số đo) thì s tỉ lệ với t², chuyển động nhanh dần đều không vận tốc đầu.
- 3 Giá trị chung của 2s/t² chính là gia tốc a (ở đây a = g).
- 4 Thử lại: thay a vừa tìm vào s = ½at² cho s gần đúng số đo ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy s/t² mà quên nhân 2: 0,4410,09 = 4,9 m/s² (đó chỉ là g/2, độ dốc của đồ thị s theo t²). Hoặc lấy s/t = 1,47 m/s (đó là vận tốc trung bình, không phải gia tốc).
Theo Bảng 10.1, tính 2s/t² của hai lần chụp t = 0,3 s và t = 0,5 s rồi kết luận gia tốc rơi của hòn bi.
Hướng dẫn giải
3 🧮 Công thức rơi tự do
Cần nhớ
- ✦Rơi tự do là nhanh dần đều không vận tốc đầu (v₀ = 0, a = g). Chọn t₀ = 0, chiều dương hướng xuống:
- ✦Vận tốc tức thời: vt = gt.
- ✦Độ dịch chuyển = quãng đường: d = s = ½gt².
- ✦Liên hệ không có t: vt² = 2gs, tức s = vt²/(2g).
- ✦Cách nhớ: t gấp đôi ⇒ v gấp đôi, s gấp 4; s gấp 4 ⇒ v gấp đôi (v ∝ √s).
- ✦Các công thức chỉ đúng khi bỏ qua lực cản; thực tế vật rơi càng nhanh lực cản càng lớn (bài 19).
Dạng bài
Giải bài toán rơi tự do
- 1 Đọc đề: vật thả (v₀ = 0) hay ném thẳng đứng; có bỏ qua sức cản không; g bao nhiêu (9,8 hay 10 theo đề).
- 2 Chọn gốc thời gian lúc thả, chiều dương hướng xuống; ghi đại lượng đã biết (t hoặc s hoặc v) và cần tìm.
- 3 Chọn công thức: biết t ⇒ v = gt, s = ½gt²; biết s ⇒ t = √(2s/g), v = √(2gs).
- 4 Quãng đường trong một khoảng thời gian = s(t₂) − s(t₁) (không phải ½g(t₂ − t₁)²).
- 5 Thử lại: kiểm v² = 2gs ✓ và đơn vị m, s, m/s.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết s = gt² = 9,8 · 6,25 = 61,25 m (quên ½, gấp đôi đáp số đúng). Hoặc tính 0,5 s cuối bằng ½ · 9,8 · 0,5² = 1,225 m: đó là quãng đường 0,5 s đầu, vì vật rơi càng lúc càng nhanh.
Thả hòn đá không vận tốc đầu xuống một giếng cạn, sau 2,5 s đá chạm đáy. Bỏ qua sức cản không khí và thời gian truyền âm, g = 9,8 m/s². Tính độ sâu giếng, vận tốc lúc chạm đáy và quãng đường đá rơi được trong 0,5 s cuối.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Biết độ cao thả, tìm thời gian và vận tốc chạm đất
- 1 Đổi độ cao sang m.
- 2 Thời gian: t = √(2s/g).
- 3 Vận tốc chạm đất: v = gt hoặc v = √(2gs).
- 4 Thử lại: s = ½gt² bằng độ cao đã cho ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng vật nặng hơn thì chạm đất sớm hơn: trong công thức t = √(2s/g) không có khối lượng. Hoặc quên đổi 19,8 m/s sang km/h cho đề hỏi km/h (nhân 3,6).
Một viên bi thả rơi tự do từ độ cao 20 m (g = 9,8 m/s²). Tính thời gian rơi và vận tốc khi chạm đất.
Hướng dẫn giải
4 🔬 Thực hành: Đo gia tốc rơi tự do
Mục đích, dụng cụ, các bước (SGK bài 11)
- ✦Mục đích: đo gia tốc rơi tự do g của trụ thép. Vật rơi rất nhanh nên không đo bằng đồng hồ bấm tay; dùng cổng quang điện nối với đồng hồ đo thời gian hiện số.
- ✦Phương án: rơi tự do không vận tốc đầu ⇒ s = ½gt² ⇒ g = 2s/t². Cần đo hai đại lượng: quãng đường s (từ vị trí thả tới cổng quang, đọc trên thước của máng đứng) và thời gian t trụ thép rơi tới cổng quang.
- ✦Dụng cụ: máng đứng có gắn dây dọi (1); vật bằng thép hình trụ (2); nam châm điện N (3) giữ và thả trụ thép; cổng quang điện E (4); giá đỡ ba chân có vít chỉnh cân bằng (5); đồng hồ đo thời gian hiện số (6); công tắc kép (7).
- ✦Cách thả: đặt máng đứng lên giá đỡ, vặn các vít cho dây dọi thẳng với máng (trụ rơi thẳng đứng); nối công tắc với nam châm và ổ A, cổng quang với ổ B ở mặt sau đồng hồ; đặt MODE ở chế độ thích hợp. Để trụ rơi: ngắt điện nam châm bằng nút của hộp công tắc kép.
- ✦Các bước: (1) đặt trụ thép tiếp xúc nam châm N, bị giữ lại; (2) nhấn RESET để đồng hồ về 0.000; (3) nhấn nút hộp công tắc ngắt điện nam châm: trụ rơi, đi qua cổng quang; (4) ghi thời gian t hiện trên đồng hồ vào Bảng 11.1; (5) dịch cổng quang ra xa dần nam châm (5 vị trí s₁ … s₅), mỗi vị trí đo lại 5 lần; (6) tính g từng vị trí, ḡ, Δg.
- ✦An toàn: làm trong phòng thí nghiệm có giáo viên; để tay chân ngoài đường rơi của trụ thép, có khay đỡ ở đáy; chỉ cắm nguồn của bộ thí nghiệm (không dùng điện lưới 220 V cho nam châm).
Bảng số liệu mẫu — thời gian t (s) qua cổng quang
| s (m) | Lần 1 | Lần 2 | Lần 3 | Lần 4 | Lần 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| 0,10 | 0,145 | 0,142 | 0,144 | 0,141 | 0,143 |
| 0,20 | 0,201 | 0,204 | 0,202 | 0,203 | 0,200 |
| 0,30 | 0,248 | 0,247 | 0,245 | 0,249 | 0,246 |
| 0,40 | 0,284 | 0,287 | 0,286 | 0,285 | 0,288 |
| 0,50 | 0,319 | 0,318 | 0,321 | 0,319 | 0,318 |
Xử lí: t trung bình, g từng vị trí
| s (m) | t̄ (s) | g = 2s/t̄² (m/s²) | Δg (m/s²) |
|---|---|---|---|
| 0,10 | 0,143 | 9,78 | 0,02 |
| 0,20 | 0,202 | 9,80 | 0,00 |
| 0,30 | 0,247 | 9,83 | 0,03 |
| 0,40 | 0,286 | 9,78 | 0,02 |
| 0,50 | 0,319 | 9,83 | 0,03 |
Dạng bài
Xử lí kết quả: ḡ, Δg và g = ḡ ± Δg
- 1 Với mỗi s, lấy t̄ là trung bình năm lần đo, rồi g = 2s/t̄².
- 2 Giá trị trung bình ḡ = g₁ + … + g₅5.
- 3 Sai số tuyệt đối từng lần Δgᵢ = |gᵢ − ḡ|; Δg = trung bình các Δgᵢ.
- 4 Viết g = ḡ ± Δg (cùng số chữ số thập phân).
- 5 Thử lại: sai số tỉ đối δg = Δg/ḡ rất nhỏ (cỡ 0,2 %), ḡ gần 9,8 ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy g từ một lần đo duy nhất (một số ở bảng thời gian) rồi kết luận: sai số ngẫu nhiên không được giảm. Hoặc quên bình phương t: 2s/t̄ = 2 · 0,300,247 ≈ 2,43 (không phải gia tốc).
Từ năm giá trị g trong bảng xử lí (9,78; 9,80; 9,83; 9,78; 9,83), tính ḡ, Δg và ghi kết quả.
Hướng dẫn giải
Nhận xét và đánh giá (câu hỏi SGK)
- ✦Vì sao dùng trụ thép? Vật nhỏ, nặng, hình trụ gọn nên lực cản không khí rất nhỏ so với trọng lượng ⇒ rơi gần như rơi tự do; còn chắn tia cổng quang đúng lúc. Dùng viên bi thép cũng được nếu đủ nặng, nhỏ và chắn được tia (nên nam châm phải giữ được bi). Tờ giấy hay chiếc lá thì không dùng được vì lực cản lớn.
- ✦Đồ thị s theo t² (từ t̄²: 0,0204; 0,0408; 0,0610; 0,0818; 0,1018 s²) là các điểm nằm trên một đường thẳng qua gốc, độ dốc ≈ 4,9 m/s² = g/2. Vậy s tỉ lệ với t² ⇒ rơi tự do là nhanh dần đều và g ≈ 9,8 m/s².
- ✦Phương án khác (SGK hỏi): quay phim vật rơi cạnh thước bằng camera điện thoại rồi phân tích video; hoặc dùng con lắc đơn (Galilei phát hiện chu kì tỉ lệ với căn bậc hai chiều dài, từ đó suy ra g).
- ✦Sai số: thời gian cổng quang đọc đến 0,001 s nên δt nhỏ; sai số chủ yếu do đo s trên thước, dây dọi chưa thật thẳng và lực cản không khí rất nhỏ.
5 🪂 Hiện tượng quanh ta
- ✦🪂 Nhảy dù: lúc mới nhảy gần như rơi tự do (tăng tốc); dù bung ra làm lực cản rất lớn nên rơi chậm đều. Dù bung ra rồi không còn là rơi tự do.
- ✦🌕 Mặt Trăng: gia tốc rơi tự do chỉ khoảng một phần sáu g của Trái Đất (≈ 1,6 m/s²) và không có không khí, nên búa và lông chim rơi cùng lúc như trong video của David Scott.
- ✦🎢 Tàu lượn "rơi tự do" ở công viên: thả cabin xuống thẳng đứng, người ngồi cảm giác như "nhẹ bỗng" vì đang rơi cùng gia tốc g.
- ✦⏱️ Đo độ sâu giếng: thả hòn đá và đo thời gian rơi t, độ sâu ≈ ½gt²; nếu giếng sâu thì phải trừ thời gian truyền âm vì âm chạy với vận tốc không đổi (SGK hỏi cách này).
6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "rơi tự do", "bỏ qua sức cản" ⇒ a = g, v₀ = 0 ⇒ v = gt, s = ½gt², v² = 2gs.
- ✦Mốc nhẩm với g ≈ 10: sau 1 s, 2 s, 3 s vật rơi ≈ 5 m, 20 m, 45 m (tỉ lệ 1 : 4 : 9); sau 1 s, 2 s, 3 s vận tốc ≈ 10, 20, 30 m/s.
- ✦Mỗi giây liên tiếp vật đi được quãng đường tỉ lệ 1 : 3 : 5 : 7 (số lẻ).
- ✦Đề hỏi "vật nặng, vật nhẹ" ⇒ trong chân không rơi như nhau; trong không khí xem lực cản có đáng kể không.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Viết s = gt² (quên ½): t = 2 s cho 19,6 m chứ không phải 39,2 m.
- ✦Cho rằng vật nặng rơi nhanh hơn: vật 5 kg và vật 1 kg thả cùng độ cao chạm đất cùng lúc nếu bỏ qua cản.
- ✦Nhầm g = 9,8 m/s² với vận tốc 9,8 m/s: sau 3 s vận tốc là 29,4 m/s, không phải 9,8 m/s.
- ✦Tính quãng đường "giây cuối" bằng ½g · 1²: phải lấy s(t) − s(t − 1); với t = 3 s là 44,1 − 19,6 = 24,5 m.
- ✦Quên đổi đơn vị khi đọc ảnh chụp: 4,9 cm khác 4,9 m; khoảng 0,1 s khác 0,1 ms.
- ✦Thực hành: lấy g từ một lần đo duy nhất; bấm Reset sau khi đã thả (đồng hồ về 0.000, mất số đo).
📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn
- ✦g = 9,8 m/s² nghĩa là mỗi giây v tăng 9,8 m/s; đơn vị của gt là m/s, của ½gt² là m.
- ✦Rơi từ 20 m thì v ≈ 20 m/s (≈ 71 km/h): không thể ra v cỡ 2 m/s hay 200 m/s.
- ✦Kết quả đo g của thí nghiệm phải gần 9,8 (khoảng 9,7 – 9,9); ra 4,9 hay 19,6 là quên số 2 hoặc nhầm bình phương.
- ✦v² = 2gs phải thoả sau mỗi bài: thay số kiểm lại.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Sự rơi trong không khí
- 1Nhận biết
Trong không khí, hòn đá rơi nhanh hơn chiếc lá chủ yếu vì
- 2Nhận biết
Trong ống Newton đã hút hết không khí, thả cùng lúc viên bi chì và chiếc lông chim thì
- 3Thông hiểu
Hai tờ giấy giống hệt nhau, một tờ vo tròn, một tờ để nguyên, thả cùng lúc từ cùng độ cao. Tờ vo tròn rơi nhanh hơn vì
- 4Thông hiểu
Thả hai viên bi cùng kích thước, một bằng sắt, một bằng thuỷ tinh, từ cùng độ cao trong không khí: hai bi chạm đất gần như cùng lúc vì
Sự rơi tự do và đặc điểm
- 1Nhận biết
Rơi tự do là sự rơi
- 2Thông hiểu
Trong không khí, chuyển động nào sau đây gần đúng rơi tự do nhất?
- 3Nhận biết
Gần bề mặt Trái Đất, gia tốc rơi tự do có giá trị khoảng
- 4Thông hiểu Ở cùng một nơi trên Trái Đất, vật 1 kg và vật 5 kg rơi tự do. Tỉ số a₅/a₁ giữa gia tốc của chúng bằng .
- 5Thông hiểu
Vì sao khi một vật rơi tự do thì độ lớn của độ dịch chuyển bằng quãng đường đi được?
Công thức rơi tự do
- 1Nhận biết
Rơi tự do không vận tốc đầu. Công thức tính vận tốc tại thời điểm t là
- 2Thông hiểu Viên bi thả rơi tự do không vận tốc đầu (g = 9,8 m/s²). Sau 3 s vận tốc của bi là m/s.
- 3Thông hiểu
Thả vật rơi tự do. Nếu thời gian rơi tăng gấp đôi thì quãng đường rơi
- 4Thông hiểu Vật rơi tự do trong 2 s (g = 9,8 m/s²). Quãng đường vật rơi được là m.
- 5Vận dụng
Thả hòn đá từ miệng giếng cạn, sau 1,5 s đá chạm đáy (bỏ qua thời gian âm truyền, g = 9,8 m/s²). Độ sâu giếng xấp xỉ
- 6Vận dụng Viên bi thả rơi tự do từ độ cao 20 m (g = 9,8 m/s²). Vận tốc lúc chạm đất là m/s (làm tròn đến hàng phần mười).
- 7Vận dụng Hòn đá thả rơi tự do được 3,0 s (g = 9,8 m/s²). Quãng đường đá rơi trong 0,5 s cuối là m (làm tròn đến hàng phần mười).
- 8Vận dụng
Cùng lúc thả rơi tự do vật A (1 kg) từ độ cao 5 m và vật B (2 kg) từ độ cao 20 m. Khi A vừa chạm đất thì B còn cách mặt đất
Đọc bảng, đồ thị
- 1Thông hiểu
Ảnh hoạt nghiệm hòn bi thép rơi cho: Giá trị 2s/t² của các lần chụp xấp xỉ
- 2Thông hiểu Cũng theo bảng trên, trong khoảng từ t = 0,1 s đến t = 0,2 s hòn bi rơi thêm được cm (làm tròn đến hàng phần mười).
- 3Thông hiểu
Đồ thị vận tốc theo thời gian của vật rơi tự do là đường thẳng đi từ gốc (0 s; 0 m/s) tới điểm (2,0 s; 19,6 m/s). Gia tốc của vật là
- 4Vận dụng
Đo vật rơi tự do được: Đồ thị s theo t² là đường thẳng qua gốc. Từ độ dốc, gia tốc rơi tự do là
Thực hành: đo gia tốc rơi tự do
- 1Nhận biết
Trong thí nghiệm đo g bằng cổng quang, đo quãng đường s và thời gian t (không vận tốc đầu) rồi tính g bằng công thức
- 2Thông hiểu
Trong thí nghiệm, dùng trụ thép nhỏ, nặng thay cho một tờ giấy vì
- 3Thông hiểu Một lần đo: s = 0,40 m, t = 0,286 s. Gia tốc rơi tự do tính được là m/s² (làm tròn đến hàng phần trăm).
- 4Vận dụng Năm giá trị g đã tính: 9,78; 9,80; 9,83; 9,78; 9,83 (m/s²), trung bình ḡ = 9,80. Sai số tuyệt đối trung bình Δg là m/s² (làm tròn đến hàng phần trăm).
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Vật rơi tự do (g = 9,8 m/s²) từ độ cao 78,4 m không vận tốc đầu. Thời gian rơi là
- 2Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về vật rơi tự do (bỏ qua sức cản)?
- 3Vận dụng
Muốn vận tốc lúc chạm đất của vật rơi tự do tăng gấp đôi thì phải thả vật từ độ cao
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Một nhóm học sinh đo thời gian t̄ (trung bình năm lần) để trụ thép rơi được quãng đường s qua cổng quang:
a)Với cặp s = 0,30 m, t̄ = 0,247 s, gia tốc tính được xấp xỉ 9,8 m/s².
b)Vì s và t̄ cùng tăng nên s tỉ lệ thuận với t̄ (s/t̄ không đổi).
c)Đồ thị s theo t̄² là đường thẳng qua gốc, độ dốc khoảng 4,9 m/s².
d)Nếu đặt cổng quang xa nam châm hơn thì giá trị g đo được sẽ lớn hơn.
- 2Vận dụng
Thả viên bi rơi tự do không vận tốc đầu, bi chạm đất sau 1,5 s. Lấy g = 9,8 m/s², bỏ qua sức cản không khí.
a)Độ cao thả bi khoảng 11,0 m.
b)Vận tốc của bi khi chạm đất là 14,7 m/s.
c)Nếu thả viên bi nặng gấp 3 từ cùng độ cao thì thời gian rơi ngắn đi 3 lần.
d)Trong 0,75 s đầu bi rơi được một nửa độ cao.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Viên bi thả rơi tự do (g = 9,8 m/s²). Sau 0,6 s vận tốc của bi là bao nhiêu m/s (làm tròn đến hàng phần mười)? Đáp số:
- 2Vận dụng Hòn đá thả rơi tự do từ độ cao 45 m (g = 9,8 m/s²). Thời gian rơi là bao nhiêu giây (làm tròn đến hàng phần mười)? Đáp số:
- 3Vận dụng Vật rơi tự do không vận tốc đầu (g = 9,8 m/s²). Quãng đường vật rơi trong giây thứ hai (từ t = 1 s đến t = 2 s) là bao nhiêu mét (làm tròn đến hàng phần mười)? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi định nghĩa rơi tự do, v = gt, s = ½gt², v² = 2gs, hoặc so sánh hai vật rơi (khối lượng khác nhau, độ cao khác nhau).
- •Phần II hay cho bảng số liệu thực hành cổng quang: ý dễ mất điểm là "s tỉ lệ với t" (thực ra với t²), quên số 2 khi tính g, hoặc cho rằng g phụ thuộc vào khối lượng vật.
- •Phần III có thể hỏi thời gian rơi, vận tốc chạm đất, quãng đường giây cuối. Nối KHTN THCS: lực và trọng lượng, lực cản của không khí; nối Lý 10 bài 12: ném ngang có thành phần đứng chính là rơi tự do; nối Lý 11: electron bay trong điện trường đều cũng chuyển động như vật ném.
Chuyển động ném