Hiệu suất
Tách năng lượng toàn phần thành có ích và hao phí, tính hiệu suất H = $W_{ci}$/$W_{tp}$ · 100 % (và H = P_ci/P_tp), áp dụng cho cầu trượt, động cơ, thiết bị điện, nhiều máy nối tiếp; rồi ôn cả chương IV: công, công suất, động năng, thế năng, cơ năng.
Ứng với SGK Vật lí 10 (bộ thống nhất): Bài 27
⚡ Nhớ nhanh
- 1Khi năng lượng chuyển từ dạng này sang dạng khác luôn có một phần hao phí: = + (toàn phần = có ích + hao phí). Năng lượng không mất đi, chỉ không dùng được vào việc ta cần (thường thành nhiệt).
- 2Hiệu suất H = / · 100 % (27.1), hoặc H = Pci/Ptp · 100 %. H không có đơn vị và luôn nhỏ hơn 100 %.
- 3Động cơ nhiệt: H = A/Q · 100 % (27.2), A là công cơ học động cơ thực hiện, Q là nhiệt lượng nhận từ nhiên liệu cháy. Động cơ xăng chỉ khoảng 35 %, động cơ điện tới 96 %.
- 4Nhiều máy nối tiếp thì hiệu suất nhân với nhau: H = H₁ · H₂ (tuabin 90 % rồi máy phát 96 % cho 86,4 %). Có ma sát: cơ năng giảm đúng bằng công cản, = |Ams| = Fms · s.
- 5Ôn chương IV: A = F·s·cosα (bài 23), P = A/t = F·v (bài 24), Wđ = ½mv², Wt = mgh (bài 25), Wc = Wđ + Wt không đổi khi chỉ có trọng lực sinh công (bài 26), H = Wci/Wtp (bài 27).
- 6Bẫy: đảo tỉ số (Wtp/Wci ra hơn 100 %), quên ½ trong Wđ, lấy trung bình cộng hai hiệu suất khi nối tiếp (90 % và 96 % không cho 93 %).
👀 Nhìn là hiểu
Xem 3 cảnh: em bé 25 kg trượt cầu trượt (625 J ở đỉnh, 200 J động năng ở chân, 425 J thành nhiệt: H = 32 %), bảng hiệu suất thiết bị (đèn dây tóc 7 % … động cơ điện 96 %), nhà máy thuỷ điện 1 000 kJ → 900 kJ → 864 kJ. Rồi tự chơi 3 vòng kéo-thả: ghép 625 J, 200 J, 425 J vào toàn phần, có ích, hao phí (thẻ bẫy 400 J), ghép 25 %, 75 %, 20 % vào ba máy (thẻ bẫy 400 %), chia năng lượng nhà máy (thẻ bẫy 93 %) — khoảng 10 lượt.
Bé 25 kg ở đỉnh dốc cao 2,5 m: W_tp = mgh = 625 J.
W_tp = 625 + 0 + 0 = 625 J (thế năng + động năng + nhiệt) · v = 0,0 m/s
1 ♻️ Năng lượng có ích và năng lượng hao phí
Cần nhớ
- ✦Khi năng lượng chuyển từ dạng này sang dạng khác (hay từ vật này sang vật khác) luôn có một phần hao phí. Em bé trượt cầu trượt: thế năng thành động năng, nhưng một phần thành nhiệt do ma sát.
- ✦Năng lượng toàn phần : tổng năng lượng thiết bị nhận vào. Năng lượng có ích : phần dùng được vào việc ta cần. Năng lượng hao phí : phần còn lại.
- ✦Quan hệ: = + . Năng lượng vẫn bảo toàn: phần hao phí không biến mất mà toả ra môi trường, thường là nhiệt.
- ✦Tuỳ mục đích mà phần nào là có ích: chơi thể thao thì năng lượng có ích là cơ năng của chuyển động, nhiệt toả ra là hao phí; nhưng bếp điện thì nhiệt lại là phần có ích.
- ✦Ma sát: công cản của lực ma sát chính là năng lượng hao phí, = |Ams| = Fms · s (A = F·s·cosα với α = 180°).
Dạng bài
Chia năng lượng có ích và hao phí
- 1 Đổi đơn vị: kJ → J (×10³), g → kg, cm → m, km/h → m/s (÷3,6).
- 2 Xác định năng lượng nhận vào (toàn phần ) và dạng năng lượng ta cần (có ích ).
- 3 Hao phí = − ; nếu do ma sát thì = Fms · s.
- 4 Thử lại: + = ✓ và < .
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên hệ số ½ trong động năng: = mv² = 25 · 16 = 400 J, hao phí chỉ còn 225 J và Fms = 45 N — sai gần một nửa.
Em bé khối lượng m = 25 kg trượt từ trạng thái đứng yên ở đỉnh cầu trượt dài ℓ = 5 m, nghiêng α = 30° so với phương ngang. Tới chân cầu, tốc độ của bé là 4 m/s. Lấy g = 10 m/s². Tính năng lượng toàn phần, có ích, hao phí và độ lớn lực ma sát.
Hướng dẫn giải
2 📊 Hiệu suất
Cần nhớ
- ✦Để đánh giá tỉ lệ giữa năng lượng có ích và năng lượng toàn phần, ta dùng hiệu suất: H = / · 100 % (27.1).
- ✦Chia theo công suất cũng được: H = Pci/Ptp · 100 % (cùng khoảng thời gian thì tỉ số công suất bằng tỉ số năng lượng).
- ✦H không có đơn vị, tính bằng %; vì luôn có hao phí nên 0 < H < 100 %. Ra H ≥ 100 % là đã đảo tỉ số.
- ✦H càng lớn thì càng ít hao phí. Cùng một lượng năng lượng nhận vào, thiết bị hiệu suất cao cho nhiều năng lượng có ích hơn.
- ✦Muốn tăng hiệu suất thì giảm hao phí: bôi trơn để giảm ma sát, cách nhiệt, dùng thiết bị chuyển hoá tốt hơn (đèn LED thay đèn dây tóc).
Dạng bài
Tính hiệu suất
- 1 Đổi đơn vị về cùng một loại (J hoặc W): kJ ×10³, kW ×10³, kW·h ×3,6·10⁶ J.
- 2 Xác định và (hoặc Pci và Ptp). Cho hao phí thì = − .
- 3 H = / · 100 %.
- 4 Thử lại: 0 < H < 100 % và phần hao phí = (100 − H) % của năng lượng toàn phần ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đảo tỉ số: H = 625200 · 100 % = 312,5 % — vô lí vì hiệu suất không thể vượt 100 %.
Tiếp ví dụ cầu trượt (25 kg, 625 J ở đỉnh, tới chân dốc có 200 J động năng). (a) Tính hiệu suất của quá trình chuyển thế năng thành động năng. (b) Bôi trơn cầu trượt để lực ma sát chỉ còn 60 N thì tốc độ ở chân dốc và hiệu suất là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
3 ⚙️ Hiệu suất của động cơ và thiết bị điện
Cần nhớ
- ✦Động cơ nhiệt (động cơ xăng, máy hơi nước): H = A/Q · 100 % (27.2). A là công cơ học động cơ thực hiện được, Q là nhiệt lượng nhận từ nhiên liệu bị đốt cháy.
- ✦Trong các động cơ nhiệt thông thường khoảng 60 % đến 70 % năng lượng bị hao phí; động cơ điện hao phí thấp hơn nhiều, chỉ khoảng 10 %.
- ✦Pin mặt trời chỉ khoảng 10 % năng lượng ánh sáng thành điện năng (các loại hiện đại cao hơn); vẫn được khuyến khích vì ánh sáng mặt trời miễn phí và sạch.
- ✦Năng lượng nhiên liệu: Q = m·q (q là năng suất toả nhiệt, J/kg); khối lượng m = ρ·V (ρ khối lượng riêng, V thể tích).
Hiệu suất một số thiết bị (SGK bảng 27.1)
| Thiết bị | Năng lượng vào | Năng lượng có ích | Hiệu suất |
|---|---|---|---|
| Máy phát điện | Cơ năng | Điện năng | 96 % |
| Tuabin nước | Cơ năng | Cơ năng | 90 % |
| Máy hơi nước | Hoá năng | Cơ năng | 15 % |
| Động cơ xăng | Hoá năng | Cơ năng | 35 % |
| Động cơ điện | Điện năng | Cơ năng | 96 % |
| Đèn dây tóc | Điện năng | Quang năng | 7 % |
| Đèn LED | Điện năng | Quang năng | 95 % |
| Bếp điện | Điện năng | Nhiệt năng | 90 % |
Dạng bài
Hiệu suất động cơ và lượng nhiên liệu
- 1 Đổi đơn vị: kW → W, giờ → giây, lít → m³ (1 lít = 10⁻³ m³).
- 2 Ptp = Pci/H; năng lượng toàn phần trong thời gian t: Q = Ptp · t.
- 3 Khối lượng nhiên liệu m = Q/q; thể tích V = m/ρ.
- 4 Thử lại: Pci · t = H · Q ✓ (công có ích bằng H phần Q).
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhân thay vì chia: Ptp = 20 · 0,25 = 5 kW — công suất toàn phần mà nhỏ hơn công suất có ích là vô lí.
Động cơ ô tô có công suất có ích 20 kW, hiệu suất 25 %. Xăng có năng suất toả nhiệt 46·10⁶ J/kg và khối lượng riêng 700 kg/m³. Tính công suất toàn phần và thể tích xăng động cơ tiêu thụ trong 1 giờ.
Hướng dẫn giải
4 🏞️ Nhiều máy nối tiếp: nhà máy thuỷ điện
Cần nhớ (mở rộng từ định nghĩa hiệu suất)
- ✦Nhà máy thuỷ điện: nước rơi → tuabin → máy phát → điện. Mỗi khâu có hiệu suất riêng, đầu ra của khâu trước là đầu vào của khâu sau.
- ✦Khâu 1 cho ₁ = H₁ · ; khâu 2 nhận ₁ làm toàn phần, cho ₂ = H₂ · ₁. Suy ra H chung = H₁ · H₂ (nhân, không cộng).
- ✦Vì mỗi hệ số nhỏ hơn 1 nên qua nhiều khâu thì hiệu suất càng thấp: hiệu suất chung luôn nhỏ hơn hiệu suất của khâu thấp nhất.
- ✦Không lấy trung bình cộng: tuabin 90 % và máy phát 96 % cho 0,90 · 0,96 = 86,4 %, không phải 90 + 962 = 93 %.
Dạng bài
Hiệu suất của hai khâu nối tiếp
- 1 Đổi đơn vị: kJ → J nếu cần; % → số thập phân (90 % = 0,90).
- 2 Tính năng lượng sau từng khâu: nhân lần lượt với H₁, H₂.
- 3 H chung = năng lượng ra cuối cùng / năng lượng vào ban đầu = H₁ · H₂.
- 4 Thử lại: H chung < H₁ và H chung < H₂ ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy trung bình: H = 90 + 962 = 93 % — cao hơn thực tế; hai khâu nối tiếp luôn cho hiệu suất thấp hơn cả hai khâu.
Nước rơi cấp cho nhà máy thuỷ điện năng lượng 1 000 kJ. Tuabin có hiệu suất 90 %, máy phát có hiệu suất 96 %. Tính điện năng thu được và hiệu suất chung.
Hướng dẫn giải
5 🧭 Ôn chương IV: Năng lượng, công, công suất
Sơ đồ công thức cả chương (bài 23 – 27)
| Bài | Đại lượng | Công thức | Đơn vị |
|---|---|---|---|
| 23 | Công cơ học | A = F·s·cosα | J |
| 24 | Công suất | P = A/t = F·v | W |
| 25 | Động năng | Wđ = ½mv² | J |
| 25 | Thế năng trọng trường | Wt = mgh (cần chọn mốc) | J |
| 26 | Cơ năng | Wc = Wđ + Wt (không đổi nếu chỉ trọng lực sinh công) | J |
| 27 | Hiệu suất | H = Wci/Wtp · 100 % = Pci/Ptp · 100 % | % |
Các dạng bài hay gặp
- ✦Công và công suất: A = F·s·cosα (lực vuông góc đường đi thì A = 0); P = A/t; chuyển động đều thì P = F·v.
- ✦Bảo toàn cơ năng: chỉ trọng lực sinh công thì ½mv₁² + mgh₁ = ½mv₂² + mgh₂ (rơi, trượt không ma sát, tàu lượn).
- ✦Có ma sát hay lực cản: cơ năng giảm đúng bằng công cản: Wc đầu − Wc cuối = |Acản| = ; hiệu suất H = /.
- ✦Máy nâng hàng, máy bơm: năng lượng có ích = mgh (thế năng tăng); Ptp = Pci/H; t = Aci/Pci.
- ✦Động cơ, nhiên liệu: Q = m·q; công có ích = H·Q; quãng đường = v·t.
Dạng bài
Bài tổng hợp: máy nâng có hiệu suất
- 1 Đổi đơn vị: kW → W, cm → m, tấn → kg.
- 2 Công có ích Aci = mgh (nâng đều); công suất có ích Pci = H · Ptp.
- 3 Thời gian t = Aci/Pci.
- 4 Thử lại: = Ptp · t, rồi / = H ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng công suất toàn phần để chia: t = 60 00010 000 = 6 s — đó là thời gian nếu cần cẩu không hao phí.
Động cơ của một cần cẩu có công suất toàn phần 10 kW, hiệu suất 60 %, kéo đều một thùng hàng 500 kg lên cao 12 m. Lấy g = 10 m/s². Tính thời gian nâng.
Hướng dẫn giải
6 🌍 Hiện tượng quanh ta
- ✦💡 Đèn LED thay đèn dây tóc: đèn dây tóc chỉ 7 % điện năng thành ánh sáng, đèn LED tới 95 %. Cùng độ sáng, LED chỉ cần cỡ một phần mười ba công suất điện.
- ✦🚗 Động cơ xăng chỉ khoảng 35 %: phần lớn năng lượng xăng thành nhiệt theo khí thải và nước làm mát. Vì vậy ô tô điện (động cơ điện tới 96 %) tiết kiệm năng lượng hơn.
- ✦🚲 Bôi dầu xích, bơm căng lốp: giảm ma sát, giảm công cản, tăng phần năng lượng có ích — cùng sức đạp mà xe đi xa hơn.
- ✦☀️ Pin mặt trời chỉ cỡ 10 % thành điện nhưng ánh sáng mặt trời miễn phí và sạch, nên vẫn được khuyến khích xây dựng.
- ✦🔌 Sạc pin điện thoại nóng lên: phần điện năng hao phí thành nhiệt; sạc dây và sạc nhanh quá mức thì hao phí nhiều hơn.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy phương án H lớn hơn 100 % hoặc Ptp nhỏ hơn Pci: loại ngay.
- ✦Wci = H · Wtp; Wtp = Wci/H. "Tìm cái lớn" thì chia, "tìm cái nhỏ" thì nhân với H.
- ✦Nối tiếp: nhân hiệu suất. Đáp số nhỏ hơn hiệu suất khâu thấp nhất mới đúng.
- ✦Có ma sát hay lực cản: hao phí = Fcản · quãng đường = cơ năng đầu − cơ năng cuối.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Đảo tỉ số: cầu trượt 625 J và 200 J cho H = 625200 = 312,5 %, đúng là 32 %.
- ✦Quên ½ trong động năng: 25 · 4² = 400 J thay vì 200 J, kéo theo hao phí 225 J thay vì 425 J.
- ✦Nhân thay vì chia khi tìm công suất toàn phần: 20 kW và H = 25 % cho 5 kW thay vì 80 kW.
- ✦Lấy trung bình cộng khi nối tiếp: 90 % và 96 % cho 93 % thay vì 86,4 %.
- ✦Quên đổi kW → W, giờ → giây: 1 giờ là 3 600 s, không phải 60 s.
- ✦Dùng công suất toàn phần để tính thời gian nâng: 60 00010 000 = 6 s thay vì 10 s.
📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn
- ✦H là số thuần tuý (%), nằm trong khoảng 0 – 100 %. Đáp số "H = 1,2" là sai.
- ✦Hiệu suất thường gặp: động cơ xăng khoảng 25 – 35 %, động cơ điện 90 – 96 %, đèn LED cỡ 90 %. Động cơ xăng 90 % là vô lí.
- ✦Wci và Wtp phải cùng đơn vị (cùng J hoặc cùng kJ) trước khi chia.
- ✦1 kW·h = 3,6·10⁶ J; 1 lít = 10⁻³ m³; 1 giờ = 3 600 s.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Năng lượng có ích và hao phí
- 1Nhận biết
Năng lượng hao phí trong một quá trình chuyển hoá năng lượng là
- 2Nhận biết
Mối liên hệ giữa năng lượng toàn phần, năng lượng có ích và năng lượng hao phí là
- 3Thông hiểu
Acquy đang được nạp điện. Năng lượng có ích và năng lượng hao phí lần lượt là
- 4Thông hiểu Máy bơm nhận 800 J điện năng và bơm nước lên cao, thế năng của nước tăng 600 J. Năng lượng hao phí là J.
- 5Vận dụng Vật 2 kg thả từ đỉnh dốc cao 3 m, trượt dọc mặt dốc dài 6 m, tới chân dốc có tốc độ 6 m/s (g = 10 m/s²). Độ lớn lực ma sát (coi không đổi) là N.
Hiệu suất
- 1Nhận biết
Công thức tính hiệu suất của một thiết bị là
- 2Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về hiệu suất H của một thiết bị?
- 3Thông hiểu Một máy nhận 500 J năng lượng toàn phần và cho 400 J năng lượng có ích. Hiệu suất của máy là %.
- 4Thông hiểu
Thiết bị có hiệu suất 40 % và năng lượng có ích là 120 J. Năng lượng toàn phần của thiết bị là
- 5Vận dụng Vật 2 kg thả từ đỉnh dốc cao 3 m, tới chân dốc có tốc độ 6 m/s (g = 10 m/s²). Hiệu suất của quá trình chuyển thế năng thành động năng là %.
- 6Vận dụng
Động cơ có công suất toàn phần 2 kW và hiệu suất 85 %. Công suất có ích của động cơ là
Động cơ và thiết bị
- 1Nhận biết
Hiệu suất của động cơ nhiệt được tính bằng H = A/Q · 100 %. Trong đó A và Q lần lượt là
- 2Thông hiểu
Đo năng lượng đưa vào và năng lượng có ích của bốn thiết bị, được bảng: Thiết bị nào có hiệu suất cao nhất?
- 3Thông hiểu Động cơ nhiệt nhận 5 000 J nhiệt từ nhiên liệu và sinh công cơ học 1 500 J. Hiệu suất của động cơ là %.
- 4Thông hiểu
Động cơ ô tô có công suất có ích 20 kW, hiệu suất 25 %. Công suất toàn phần của động cơ là
- 5Vận dụng Với động cơ ở câu trên (xăng 46·10⁶ J/kg, khối lượng riêng 700 kg/m³), thể tích xăng tiêu thụ trong 1 giờ là lít (làm tròn đến hàng phần mười).
Nhiều máy nối tiếp
- 1Thông hiểu
Tuabin có hiệu suất 90 % truyền cơ năng cho máy phát có hiệu suất 80 %. Hiệu suất chung của tuabin và máy phát là
- 2Vận dụng Dòng nước cấp cho nhà máy thuỷ điện công suất 5 MW; tuabin có hiệu suất 90 %, máy phát 96 %. Công suất điện phát ra là MW (làm tròn đến hàng phần mười).
- 3Vận dụng
Tấm pin mặt trời diện tích 2 m², hiệu suất 20 %, ánh sáng chiếu tới có công suất 1 000 W trên mỗi m². Công suất điện tối đa pin cho ra là
Hiện tượng quanh ta
- 1Thông hiểu
Bôi dầu vào xích xe đạp làm xe chạy nhẹ hơn vì
Ôn chương IV
- 1Vận dụng
Động cơ cần cẩu có công suất toàn phần 10 kW, hiệu suất 60 %, kéo đều thùng hàng 500 kg lên cao 12 m (g = 10 m/s²). Thời gian nâng là
- 2Vận dụng Ô tô chạy đều với tốc độ 54 km/h trên đường ngang, lực cản 2 000 N. Hiệu suất của động cơ là 30 %. Công suất toàn phần của động cơ là kW.
- 3Vận dụng
Quả bóng 0,5 kg thả từ độ cao 20 m, chạm đất với tốc độ 18 m/s (g = 10 m/s²). Độ lớn công của lực cản không khí là
- 4Thông hiểu Máy bơm nâng 140 kg nước lên cao 10 m trong 10 s (g = 10 m/s²), hiệu suất 70 %. Công suất toàn phần của máy bơm là kW.
- 5Thông hiểu
Sơ đồ năng lượng của một động cơ xăng: từ 100 % năng lượng nhiên liệu, 25 % thành cơ năng ở bánh xe, 35 % theo khí thải, 30 % truyền cho nước làm mát, 10 % do ma sát và bức xạ. Kết luận đúng là
- 6Vận dụng Đèn dây tóc 60 W có hiệu suất 7 %. Đèn LED hiệu suất 95 % cho cùng công suất ánh sáng cần công suất điện W (làm tròn đến hàng phần mười).
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Em bé 20 kg trượt từ đỉnh dốc cao 2 m xuống chân dốc với tốc độ 5 m/s (g = 10 m/s²). Hiệu suất của quá trình chuyển thế năng thành động năng là
- 2Thông hiểu
Động cơ nhiệt nhận 400 J nhiệt từ nhiên liệu, hiệu suất 30 %. Công cơ học động cơ thực hiện là
- 3Vận dụng
Động cơ điện (hiệu suất 96 %) kéo hộp số (hiệu suất 85 %) nối tiếp. Hiệu suất chung của hai khâu là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thí nghiệm kéo một vật khối lượng 0,4 kg lên cao bằng động cơ nhỏ, đo điện năng động cơ tiêu thụ theo độ cao h (g = 10 m/s²):
a)Khi h = 1,0 m, năng lượng có ích là 4 J.
b)Khi h = 1,0 m, năng lượng hao phí là 4 J.
c)Hiệu suất của động cơ ở cả ba lần đo đều bằng 40 %.
d)Nâng vật lên cao hơn thì hiệu suất của động cơ tăng dần.
- 2Vận dụng
Động cơ của một xe có công suất toàn phần 50 kW, hiệu suất 30 %. Xe chạy đều với tốc độ 72 km/h trên đường ngang.
a)Công suất có ích của động cơ là 15 kW.
b)Lực kéo của động cơ bằng 750 N.
c)Mỗi giây có 15 kJ năng lượng hao phí.
d)Nếu hiệu suất tăng lên 60 % (giữ nguyên Ptp và tốc độ) thì lực kéo giảm một nửa.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Máy bơm có công suất toàn phần 1,5 kW, hiệu suất 80 %. Trong 60 s, máy bơm sinh ra công có ích bao nhiêu kJ? Đáp số:
- 2Vận dụng Động cơ ô tô có công suất có ích 45 kW, hiệu suất 25 %, xe chạy đều 54 km/h; xăng 46·10⁶ J/kg và 700 kg/m³. Dùng 40 lít xăng, xe đi được bao nhiêu km (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
- 3Vận dụng Hai máy nối tiếp có hiệu suất chung 60 %. Máy thứ nhất có hiệu suất 80 %. Hiệu suất của máy thứ hai là bao nhiêu phần trăm? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi H = Wci/Wtp (đảo tỉ số là bẫy), Ptp = Pci/H, hiệu suất nhiều máy nối tiếp nhân nhau, H = A/Q của động cơ nhiệt.
- •Phần II hay cho một bảng thí nghiệm hoặc một xe chạy đều có hiệu suất: ý dễ mất điểm là "hao phí bằng có ích", "H tăng khi tải tăng", "hao phí tính từ Pci", "lực kéo tỉ lệ nghịch với tốc độ".
- •Phần III có thể hỏi công có ích, quãng đường đi được với một lượng nhiên liệu, hiệu suất khâu còn lại. Nối bài khác: Lý 11 bài 25 hiệu suất nguồn điện H = U/ℰ = R/(R + r); Lý 12 truyền tải điện đi xa hao phí I²R nên phải tăng hiệu điện thế — cùng "tỉ số có ích trên toàn phần".
Động lượng