Lực cản và lực nâng
Hiểu lực cản và lực nâng của chất lưu (lỏng, khí), tính lực đẩy Archimedes F_A = ρgV, và giải bài toán động lực học theo ba bước của SGK bài 20.
Ứng với SGK Vật lí 10 (bộ thống nhất): Bài 19, Bài 20
⚡ Nhớ nhanh
- 1Chất lưu là chất lỏng và chất khí. Vật chuyển động trong chất lưu luôn chịu lực cản Fc ngược hướng chuyển động; Fc phụ thuộc hình dạng và tốc độ của vật (nhanh thì cản lớn, hình thon thì cản nhỏ).
- 2Vật rơi trong chất lưu: trọng lực P không đổi còn Fc tăng theo tốc độ. Đến lúc Fc = P (hợp lực 0) vật đạt tốc độ giới hạn rồi chuyển động đều.
- 3Lực nâng của chất lưu giúp máy bay, khinh khí cầu, tàu thuyền chuyển động mà không rơi. Lực đẩy Archimedes là trường hợp riêng của lực nâng với vật đứng yên: FA = ρgV (V là thể tích phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ).
- 4Bài toán động lực học giải theo ba bước: (1) chọn vật, vẽ các lực; (2) chọn Ox cùng hướng chuyển động, Oy vuông góc, phân tích lực: Ox: ΣF_x = max, Oy: ΣF_y = 0; (3) giải hệ, nhớ Fms = μN.
- 5Bẫy: tưởng lực cản làm vật đứng yên (nó chỉ làm chậm lại); quên đổi lít ra m³ khi tính FA (2 L = 2·10⁻³ m³); cho N = Fms hay N = mg khi lực kéo xiên (N phải tính lại từ Oy).
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: hai ô tô cùng 72 km/h nhưng cản khác nhau, người nhảy dù tăng tốc rồi đạt tốc độ giới hạn khi Fc = P, khối gỗ chìm tới chỗ FA = P, rồi giải bài thùng 40 kg theo ba bước (ra a = 1,55 m/s²). Sau đó tự chơi: kéo thẻ lực vào đúng hướng (có thẻ bẫy "lực đà"), kéo thẻ 392 N, 98 N, 1,55 m/s² vào bài toán (thẻ bẫy 4 m/s²), rồi kéo thẻ 19,6 N và 784 N vào lực đẩy Archimedes và lực cản (thẻ bẫy 19 600 N), khoảng 9 lượt.
Hai ô tô cùng khối lượng, cùng chạy 72 km/h.
Lực cản F_c ngược hướng chuyển động, phụ thuộc hình dạng và tốc độ
1 🌬️ Lực cản của chất lưu. Tốc độ giới hạn
Cần nhớ
- ✦Chất lưu là thuật ngữ chỉ chất lỏng và chất khí (không khí, nước…). Mọi vật chuyển động trong chất lưu luôn chịu lực cản Fc của chất lưu. Lực này ngược hướng chuyển động và cản trở chuyển động của vật (tên lửa, xe đạp, người nhảy dù, tàu thuỷ).
- ✦Lực cản phụ thuộc hình dạng và tốc độ của vật. Thuyền, cá heo, vận động viên bơi có hình thon để nước ít cản. Xe đua và ô tô được thiết kế hình khí động học để cản của không khí nhỏ nhất, nên cùng chạy 100 km với cùng 72 km/h vẫn ít tốn nhiên liệu hơn.
- ✦Lực cản làm chậm chuyển động giống lực ma sát, nhưng tăng khi tốc độ tăng (ma sát trượt thì không phụ thuộc tốc độ). Vật đứng yên trong chất lưu thì không có lực cản.
- ✦Tốc độ giới hạn: vật rơi trong chất lưu chịu P (xuống, không đổi) và Fc (lên, tăng theo tốc độ). Lúc đầu P > Fc nên rơi nhanh dần nhưng a giảm dần; đến khi Fc = P thì hợp lực bằng 0, a = 0 và vật chuyển động đều với tốc độ giới hạn.
- ✦Mở dù làm diện tích cản lớn hơn: cùng tốc độ Fc lớn hơn nên cân bằng ở tốc độ nhỏ hơn nhiều, người tiếp đất nhẹ nhàng.
Xe thon (hình khí động học) cho không khí lướt qua êm: Fc nhỏ. Xe hộp vuông cùng tốc độ có Fc lớn hơn, động cơ phải làm việc nhiều hơn.
Cùng một vật, chạy nhanh hơn thì Fc lớn hơn. Vì vậy vật rơi trong không khí không nhanh mãi: đến lúc Fc = P thì dừng tăng tốc.
Dạng bài
Phân tích vật rơi trong chất lưu
- 1 Vẽ hai lực: trọng lực P = mg hướng xuống, lực cản Fc hướng lên (ngược chuyển động).
- 2 Chọn chiều dương xuống: hợp lực F = P − Fc, a = (P − Fc)/m.
- 3 Nếu đề nói vật rơi đều hay đạt tốc độ giới hạn: a = 0 ⇒ Fc = P.
- 4 Thử lại: Fc nhỏ hơn P thì a > 0 (còn nhanh dần), Fc = P thì a = 0 ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng vật rơi đều thì "không có lực cản" hoặc "Fc lớn hơn P". Rơi đều có Fc = P (hai lực cân bằng, hợp lực 0), không phải không có lực.
Người nhảy dù (cả dù) nặng 80 kg rơi đều xuống đất. Tính lực cản của không khí. Nếu một vật 0,5 kg đang rơi có Fc = 3 N thì gia tốc là bao nhiêu? (g = 9,8 m/s²)
Hướng dẫn giải
2 ✈️ Lực nâng của chất lưu
Cần nhớ
- ✦Khi vật chuyển động trong nước hay không khí, ngoài lực cản vật còn chịu lực nâng Fn của chất lưu, hướng lên (khác lực cản vì lực cản ngược hướng chuyển động).
- ✦Máy bay: cánh hơi hướng lên, không khí đập vào mặt dưới cánh gây lực nâng. Ngoài ra còn trọng lực P (xuống), lực cản Fc (ngược chuyển động) và lực đẩy Fđ của động cơ (theo chuyển động).
- ✦Máy bay bay ngang, tốc độ không đổi: hợp lực bằng 0 nên Fn = P (theo phương đứng) và Fđ = Fc (theo phương ngang).
- ✦Nhờ lực nâng: máy bay bay được; tàu thuyền nổi và chạy trên mặt nước; khinh khí cầu lơ lửng; chuồn chuồn, chim bay lượn dễ dàng. Giải thích chi tiết lực nâng ở bài 34 (áp suất chất lỏng).
- ✦Phương tiện chạy nhanh (tàu cao tốc, máy bay) có hình con thoi để giảm lực cản; máy bay có thêm cánh để tạo lực nâng.
Dạng bài
Lực nâng khi vật bay hay lơ lửng ổn định
- 1 Liệt kê lực: P, Fn, Fc, Fđ (nếu là máy bay).
- 2 Bay ngang đều (hoặc lơ lửng đứng yên): hợp lực theo mỗi phương bằng 0.
- 3 Theo phương đứng: Fn = P = mg (đổi tấn → kg: 1 tấn = 1 000 kg).
- 4 Theo phương ngang: Fđ = Fc. Thử lại: Fn ≈ 10·m(kg) newton, kN là chia 1 000 ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy lực nâng bằng lực cản hay bằng lực đẩy của động cơ. Lực nâng cân bằng với trọng lực (phương đứng); lực đẩy động cơ cân bằng với lực cản (phương ngang).
Máy bay khối lượng 60 tấn bay ngang với tốc độ không đổi. Lực cản của không khí là 40 kN. Tính lực nâng và lực đẩy của động cơ. Lấy g = 9,8 m/s².
Hướng dẫn giải
3 🚢 Lực đẩy Archimedes
Cần nhớ
- ✦Lực đẩy Archimedes (học ở KHTN 8) là trường hợp riêng của lực nâng khi vật đứng yên trong chất lưu.
- ✦Công thức: FA = ρ·g·V. FA (N) là lực đẩy Archimedes; ρ (kg/m³) là khối lượng riêng của chất lỏng; V (m³) là thể tích phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ (vật chìm hết thì V là thể tích cả vật; nổi thì chỉ là phần chìm).
- ✦Vật nổi cân bằng (hay lơ lửng): FA = P. Tàu thuyền nổi được vì phần chìm chiếm chỗ lượng nước đủ lớn để FA bằng trọng lực của tàu.
- ✦Đổi đơn vị trước khi tính: 1 L = 10⁻³ m³, 1 cm³ = 10⁻⁶ m³. Nước có ρ = 1 000 kg/m³ (dầu khoảng 800 kg/m³).
- ✦Thí nghiệm lực kế: FA = số chỉ ngoài không khí − số chỉ khi chìm trong nước.
Dạng bài
Tính lực đẩy Archimedes và phần chìm của vật nổi
- 1 Đổi thể tích về m³ (1 L = 10⁻³ m³); chọn ρ chất lỏng.
- 2 Vật chìm hoàn toàn: FA = ρgV_vật. Vật nổi cân bằng: FA = P ⇒ Vchìm = P/(ρg) = m/ρ.
- 3 So sánh: FA > P thì vật nổi lên, FA < P thì chìm xuống.
- 4 Thử lại: Vchìm không vượt quá thể tích cả vật ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi lít sang m³: 1 000 · 9,8 · 2 = 19 600 N (gấp 1 000 lần). Hoặc dùng cả thể tích vật cho khối gỗ nổi (chỉ phần chìm mới tạo lực đẩy).
Khối kim loại thể tích 2 L chìm hoàn toàn trong nước. Khối gỗ khối lượng 1,2 kg, thể tích 2 L thả vào nước thì nổi cân bằng. Tính FA với khối kim loại và thể tích phần chìm của khối gỗ. (ρ = 1 000 kg/m³, g = 9,8 m/s²)
Hướng dẫn giải
4 🧮 Bài toán động lực học (SGK bài 20)
Ba bước giải chính
- ✦Bước 1: chọn vật khảo sát chuyển động; biểu diễn các lực tác dụng lên vật, làm rõ phương, chiều và điểm đặt của từng lực (P, N, lực kéo/đẩy F, ma sát trượt Fms…).
- ✦Bước 2: chọn hai trục vuông góc Ox, Oy; Ox cùng hướng chuyển động (hay cùng hướng lực kéo nếu vật đứng yên). Phân tích các lực theo hai trục và áp dụng định luật 2 Newton: Ox: ΣF_x = max; Oy: ΣF_y = 0.
- ✦Bước 3: giải hệ phương trình để tìm gia tốc hay tìm lực, tuỳ bài. Nhớ thêm Fms = μN; N lấy từ phương trình theo Oy.
- ✦Mặt phẳng nghiêng góc α: phân tích P thành Px = mg·sinα (dọc mặt nghiêng) và Py = mg·cosα (vuông góc); khi trượt xuống: a = g(sinα − μcosα).
- ✦Lực kéo xiên góc α lên trên: N = mg − F·sinα (N giảm), nên Fms cũng giảm; kéo đều thì F·cosα = μ(mg − F·sinα).
Ba dạng bài hay gặp
| Dạng | Đã biết | Cần tìm | Cách làm |
|---|---|---|---|
| 1 | Lực tác dụng | Gia tốc a | Ox: a = (F − Fms)/m; N = mg ⇒ Fms = μmg |
| 2 | Gia tốc a (hoặc chuyển động đều a = 0) | Lực F | F = m(a + μg); đều thì F = μmg |
| 3 | Mặt phẳng nghiêng | a, t, v | a = g(sinα − μcosα); L = ½at², v = at |
Dạng bài
Dạng 1: biết lực, tìm gia tốc (ví dụ đầu SGK bài 20, số khác)
- 1 Vẽ lực: P (xuống), N (lên), F (đẩy, theo chuyển động), Fms (ngược chuyển động).
- 2 Oy: N − P = 0 ⇒ N = mg; Ox: F − Fms = ma, với Fms = μN.
- 3 a = (F − μmg)/m; thay số, đổi đơn vị.
- 4 Thử lại: F > Fms thì a > 0 ✓ (nếu F < Fms thì thùng không trượt, a = 0).
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên ma sát: a = F/m = 16040 = 4 m/s². Hoặc cho Fms = 160 N (cho ma sát cân bằng lực đẩy) trong khi thùng đang trượt nhanh dần.
Người đẩy thùng 40 kg trượt trên sàn nhà bằng lực ngang 160 N. Hệ số ma sát trượt μ = 0,25. Tính gia tốc của thùng. Lấy g = 9,8 m/s².
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Dạng 2 và 3: biết gia tốc tìm lực; mặt phẳng nghiêng
- 1 Dạng 2: Ox: F − μmg = ma ⇒ F = m(a + μg); trượt đều thì a = 0 ⇒ F = μmg.
- 2 Dạng 3: Ox dọc mặt nghiêng xuống: mg·sinα − Fms = ma; Oy: N = mg·cosα; Fms = μN.
- 3 Rút a = g(sinα − μcosα); trượt từ yên: L = ½at² ⇒ t = √(2L/a).
- 4 Thử lại: bỏ ma sát (μ = 0) thì a = g·sinα; đáp số phải nhỏ hơn g ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Dùng N = mg trên mặt phẳng nghiêng. N = mg·cosα (nhỏ hơn mg); hoặc nhầm sin và cos: a = g(cosα − μsinα).
Hộp gỗ thả trượt không vận tốc đầu từ đỉnh tấm gỗ nghiêng 30° dài 3 m, μ = 0,1. Tính gia tốc và thời gian trượt hết tấm gỗ. Lấy g = 9,8 m/s².
Hướng dẫn giải
5 🌍 Hiện tượng quanh ta
- ✦🪂 Nhảy dù: lúc rơi tự do người tới tốc độ giới hạn khoảng 50 – 60 m/s; mở dù thì cản tăng vọt, tốc độ giới hạn chỉ còn vài m/s.
- ✦🚗 Xe tiết kiệm nhiên liệu có thân thon, gầm phẳng; xe tải gắn tấm chắn gió trên nóc cabin để giảm lực cản ở tốc độ cao.
- ✦🏊 Bơi, lặn, cá heo: thân hình thoi cản nước nhỏ; áo bơi thi đấu ôm sát để giảm cản.
- ✦🚢 Tàu thuỷ bằng thép nặng hàng trăm nghìn tấn vẫn nổi: phần chìm chiếm chỗ nhiều nước nên FA = P; xếp hàng quá tải làm tàu chìm sâu hơn vạch an toàn.
6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "rơi đều", "tốc độ giới hạn" ⇒ Fc = P, a = 0. Thấy "bay ngang đều" ⇒ Fn = P và Fđ = Fc.
- ✦Thấy "chìm hết", "thể tích V" ⇒ FA = ρgV; thấy "nổi", "lơ lửng" ⇒ FA = P.
- ✦Bài mặt phẳng nghiêng bỏ ma sát ⇒ a = g·sinα (độc lập khối lượng).
- ✦Thùng trượt đều trên sàn ngang ⇒ F kéo = μmg; trượt nhanh dần thì F kéo lớn hơn μmg một đoạn ma.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Quên đổi lít ra m³: 2 L ⇒ FA = 19,6 N, không phải 19 600 N.
- ✦Quên ma sát trong dạng 1: F = 160 N, m = 40 kg, μ = 0,25 cho a = 1,55 m/s², không phải 4 m/s².
- ✦Cho N = mg trên mặt phẳng nghiêng hay khi kéo xiên: nghiêng 30° thì N = mg·cos30° ≈ 0,87 mg.
- ✦Nhầm lực nâng với lực đẩy động cơ: máy bay 60 tấn bay ngang đều có Fn = 588 kN (= P), không phải 40 kN (= Fc).
- ✦Cho rằng vật đạt tốc độ giới hạn thì dừng lại hay không còn trọng lực: nó vẫn rơi đều với Fc = P = 784 N (80 kg).
- ✦Nhầm "chìm" với "có lực đẩy bằng 0": vật chìm vẫn chịu FA; chỉ là FA < P.
📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn
- ✦FA có đơn vị newton: ρ (kg/m³) · g (m/s²) · V (m³) = kg·m/s² = N ✓.
- ✦a trong bài có ma sát phải nhỏ hơn a không ma sát (F/m hay g·sinα).
- ✦Bài dạng 3: a < g; t = √(2L/a) lớn hơn thời gian rơi tự do √(2L/g).
- ✦1 tấn = 10³ kg; 1 kN = 10³ N; 1 L = 10⁻³ m³ = 1 000 cm³.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Lực cản và tốc độ giới hạn
- 1Nhận biết
Lực cản của chất lưu tác dụng lên vật chuyển động trong nó có hướng
- 2Nhận biết
Theo SGK, lực cản của không khí và của nước lên một vật phụ thuộc vào
- 3Thông hiểu
Hai ô tô cùng khối lượng, cùng chạy 72 km/h trên quãng đường 100 km; ô tô A thon (hình khí động học) tốn ít nhiên liệu hơn ô tô B hình hộp vì
- 4Thông hiểu Vật 0,5 kg rơi trong không khí. Tại một thời điểm lực cản của không khí là 3 N (g = 9,8 m/s²). Gia tốc của vật khi đó là m/s².
- 5Thông hiểu
Vật rơi trong không khí với tốc độ ngày càng tăng. Gia tốc của vật
- 6Vận dụng
Người nhảy dù (cả dù 80 kg, g = 9,8 m/s²) rơi, đo vận tốc theo thời gian: Lực cản của không khí lên người ở thời điểm t = 3,0 s là
Lực nâng và lực đẩy Archimedes
- 1Nhận biết
Công thức tính lực đẩy Archimedes tác dụng lên vật trong chất lỏng là
- 2Thông hiểu
Máy bay đang bay ngang với tốc độ không đổi. Gọi P là trọng lực, Fn lực nâng, Fđ lực đẩy của động cơ, Fc lực cản của không khí. Điều nào đúng?
- 3Thông hiểu Máy bay khối lượng 60 tấn bay ngang với tốc độ không đổi (g = 9,8 m/s²). Lực nâng tác dụng lên máy bay là kN.
- 4Thông hiểu Khối kim loại thể tích 2 L chìm hoàn toàn trong nước (ρ = 1 000 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Lực đẩy Archimedes là N.
- 5Thông hiểu
Treo một vật vào lực kế: ngoài không khí lực kế chỉ 4,9 N; nhúng chìm hoàn toàn vào nước thì chỉ 3,9 N (ρ nước = 1 000 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Thể tích của vật là
- 6Vận dụng
Khối gỗ 1,2 kg, thể tích 2 L thả vào nước thì nổi cân bằng. Thể tích phần chìm trong nước là (ρ nước = 1 000 kg/m³)
Bài toán động lực học
- 1Nhận biết
Theo các bước giải bài toán động lực học của SGK, bước đầu tiên là
- 2Thông hiểu
Thùng trượt trên sàn nằm ngang chịu trọng lực P, phản lực N, lực đẩy ngang F và ma sát trượt Fms. Vì thùng không nhảy lên hay lún xuống nên theo trục Oy (thẳng đứng)
- 3Thông hiểu Đẩy thùng 30 kg trượt trên sàn ngang bằng lực ngang 150 N, μ = 0,3, g = 9,8 m/s². Gia tốc của thùng là m/s² (làm tròn đến hàng phần trăm).
- 4Thông hiểu Kéo thùng 25 kg trượt đều trên sàn ngang bằng lực kéo nằm ngang, μ = 0,4, g = 9,8 m/s². Lực kéo là N.
- 5Thông hiểu
Hộp trượt xuống mặt phẳng nghiêng góc 30° so với phương ngang, bỏ qua ma sát, g = 9,8 m/s². Gia tốc của hộp là
- 6Vận dụng Hộp thả trượt không vận tốc đầu từ đỉnh tấm gỗ nghiêng 30° dài 3 m, μ = 0,1, g = 9,8 m/s². Thời gian trượt hết tấm gỗ là s (làm tròn đến hàng phần mười).
- 7Vận dụng
Hai vật 3 kg và 2 kg nối bằng dây nhẹ không dãn trên sàn ngang; kéo vật 3 kg bằng lực ngang 25 N, μ = 0,2 cho cả hai, g = 9,8 m/s². Lực căng của dây là
- 8Vận dụng
Kéo thùng 20 kg trượt đều trên sàn ngang bằng dây kéo lên chếch 45° so với phương ngang, μ = 0,25, g = 9,8 m/s². Độ lớn lực kéo khoảng
Hiện tượng quanh ta
- 1Thông hiểu
Mở dù thì người nhảy dù rơi chậm hơn nhiều khi đã ổn định vì
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Một vật rơi trong không khí đã đạt tốc độ giới hạn. Phát biểu nào đúng?
- 2Thông hiểu
Quả cầu thể tích 4 L chìm hoàn toàn trong dầu (ρ = 800 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Lực đẩy Archimedes là
- 3Vận dụng
Kéo thùng 20 kg trên sàn ngang bằng lực ngang 50 N, μ = 0,2, g = 9,8 m/s². Gia tốc của thùng là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Người nhảy dù (cả dù 80 kg, g = 9,8 m/s²) rơi xuống, vận tốc đo được (số liệu minh hoạ):
a)Gia tốc trung bình giảm dần: khoảng 8,0 m/s², rồi 3,2 m/s², rồi 0,4 m/s² trong ba khoảng thời gian liên tiếp.
b)Vận tốc của người tăng đều theo thời gian.
c)Từ 2 s trở đi, lực cản của không khí bằng trọng lực, khoảng 784 N.
d)Tại t = 0 lực cản bằng 784 N.
- 2Vận dụng
Đẩy thùng 40 kg trượt trên sàn bằng lực ngang 160 N, μ = 0,25, g = 9,8 m/s².
a)Phản lực của sàn lên thùng là 392 N.
b)Lực ma sát trượt bằng 160 N nên thùng chuyển động đều.
c)Gia tốc của thùng là 1,55 m/s².
d)Nếu ngừng đẩy, thùng dừng lại ngay vì không còn lực.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Khối kim loại thể tích 2,5 L chìm hoàn toàn trong nước (ρ = 1 000 kg/m³, g = 9,8 m/s²). Lực đẩy Archimedes là bao nhiêu newton? Đáp số:
- 2Vận dụng Hộp trượt không vận tốc đầu xuống mặt phẳng nghiêng 30°, bỏ qua ma sát, g = 9,8 m/s². Sau 2 s hộp có vận tốc bao nhiêu m/s? Đáp số:
- 3Thông hiểu Máy bay khối lượng 75 tấn bay ngang với tốc độ không đổi (g = 9,8 m/s²). Lực nâng bao nhiêu kN? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Thường hỏi: hướng và yếu tố của lực cản (hình dạng, tốc độ), điều kiện Fc = P (tốc độ giới hạn), FA = ρgV với đổi lít ra m³, lực nâng cân bằng trọng lực khi bay ngang đều.
- •Hay có: bài toán động lực học dạng 1, 2 (Fms = μmg, a = (F − Fms)/m), mặt phẳng nghiêng a = g(sinα − μcosα) và thời gian trượt, hai vật nối dây; bảng v theo t của vật rơi.
- •Có thể ra: kéo xiên với N giảm, vật nổi cân bằng FA = P tìm phần chìm. Nối KHTN 8: lực đẩy Archimedes FA = ρgV; nối Lý 10 bài 34: lực của chất lưu lên vật gây ra bởi áp suất; nối Lý 12: áp suất khí do các phân tử va chạm vào thành bình, cùng là lực của chất lưu.
Moment lực. Cân bằng của vật rắn