Lực hướng tâm và gia tốc hướng tâm
Hiểu vật chuyển động tròn đều luôn có gia tốc hướng vào tâm ($a_{ht}$ = v²/r = ω²r) và cần một lực (hay hợp lực) hướng tâm F = mv²/r = mω²r, rồi ôn cả chương VI: đổi giữa θ, ω, T, f, v và tính lực qua cua, qua cầu, trên bàn quay.
Ứng với SGK Vật lí 10 (bộ thống nhất): Bài 32
⚡ Nhớ nhanh
- 1Lực hướng tâm là lực (hay hợp lực của các lực) tác dụng lên vật chuyển động tròn đều, hướng vào tâm quỹ đạo. Nó không phải một loại lực mới: có khi là lực căng dây, lực hấp dẫn, lực ma sát nghỉ…
- 2Gia tốc hướng tâm: = v²/r = ω²r, luôn hướng vào tâm, vuông góc với vận tốc. v không đổi về độ lớn nhưng đổi hướng liên tục nên vẫn có gia tốc.
- 3Độ lớn lực hướng tâm: = m· = mv²/r = mω²r (định luật 2 Newton). F tỉ lệ thuận m, tỉ lệ v² (hoặc ω²), tỉ lệ nghịch r khi giữ v.
- 4Hết lực hướng tâm (dây đứt, ma sát không đủ) thì vật không văng ra theo bán kính mà bay thẳng đều theo tiếp tuyến quỹ đạo (quán tính, định luật 1 Newton).
- 5Bẫy: đưa thêm "lực li tâm" vào hình vẽ khi vật quay đều. Vật chỉ chịu các lực thật; hợp lực của chúng hướng vào tâm. Bẫy thứ hai: v gấp đôi thì F gấp 4, không phải gấp đôi.
- 6Ôn chương VI: θ = s/r (rad), ω = 2π/T = 2πf, v = ωr, = v²/r = ω²r, = m. Đề cho vòng/phút thì đổi sang rad/s: nhân 2π/60.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: cái tẩy quay tròn (vận tốc tiếp tuyến, lực căng dây hướng tâm), buông dây thì bay thẳng theo tiếp tuyến, tăng tốc độ hay thu ngắn dây thì lực đổi thế nào, vật văng khỏi bàn quay. Rồi tự kéo 6 thẻ thay đổi (v, r, m, ω, chiều quay) vào ô "F đổi mấy lần" (6 lượt).
Cái tẩy 0,1 kg quay đều trên đường tròn r = 0,5 m.
1 🪀 Lực hướng tâm
Cần nhớ
- ✦Buộc cái tẩy vào sợi dây nhẹ, quay đều trong mặt phẳng nằm ngang: tẩy chạy trên đường tròn tâm là đầu dây tay giữ. Muốn vật cong đường đi phải có lực kéo nó về phía tâm: đó là lực căng dây.
- ✦Lực hướng tâm: lực (hay hợp lực) tác dụng lên vật chuyển động tròn đều, hướng vào tâm quỹ đạo. "Hướng tâm" nói về vai trò (hướng vào tâm), không phải một lực mới.
- ✦Mỗi tình huống một lực đóng vai đó: cái tẩy quay ngang ⇒ lực căng dây; vệ tinh quanh Trái Đất ⇒ lực hấp dẫn; xe chạy qua cua phẳng ⇒ lực ma sát nghỉ; vật trên bàn quay ⇒ ma sát nghỉ.
- ✦Buông dây (dây đứt) thì hết lực hướng tâm: tẩy chuyển động thẳng đều theo phương tiếp tuyến với quỹ đạo, theo hướng vận tốc tại điểm đó. Không rơi thẳng xuống (trên bàn ngang), không bay ra theo bán kính.
- ✦Khi hợp lực không nằm ngang: tẩy treo quay thành hình nón thì hợp lực của T và P (nằm ngang, hướng vào tâm đường tròn) mới là lực hướng tâm.
Dạng bài
Tìm lực hướng tâm của vật quay tròn đều
- 1 Đổi đơn vị: m (kg), r (m), v (m/s) hoặc ω (rad/s). Vòng/phút ⇒ rad/s: ×2π/60.
- 2 Chọn công thức: biết v dùng F = mv²/r, biết ω dùng F = mω²r.
- 3 Thay số tính F; nếu cần tìm lực căng dây hay ma sát thì cho hợp lực hướng vào tâm bằng F rồi giải ra lực đó.
- 4 Thử lại: F cùng hướng với gia tốc, hướng vào tâm; F tăng khi v tăng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Vẽ thêm một mũi tên "lực li tâm" hướng ra ngoài rồi trừ đi: ra hợp lực bằng 0, vô lí vì vật đang đổi hướng chuyển động liên tục.
Cái tẩy khối lượng 0,1 kg buộc vào đầu dây dài 0,5 m, quay đều trên mặt bàn nằm ngang nhẵn với tốc độ 2 m/s. Tính gia tốc, tốc độ góc và lực căng dây.
Hướng dẫn giải
2 🧭 Gia tốc hướng tâm
Cần nhớ
- ✦Trong chuyển động tròn đều, lực hướng tâm gây ra gia tốc hướng vào tâm, gọi là gia tốc hướng tâm .
- ✦Độ lớn: = v²/r = ω²r (đơn vị m/s²). Hai dạng nối nhau bởi v = ωr.
- ✦Vì sao v không đổi mà vẫn có gia tốc: a = Δv/Δt với Δv là vectơ. Độ lớn v không đổi nhưng hướng đổi, nên Δv = vB − vA khác 0 và hướng vào tâm khi Δt rất nhỏ.
- ✦Cùng một vật quay với cùng ω thì điểm xa tâm hơn có a lớn hơn (tỉ lệ r); cùng v thì điểm gần tâm hơn có a lớn hơn (tỉ lệ 1/r).
- ✦a vuông góc với v: không làm v đổi độ lớn, chỉ làm v đổi hướng.
Dạng bài
Tính gia tốc hướng tâm
- 1 Đổi đơn vị: r (m), v (m/s) hoặc T (s), f (Hz), vòng/phút.
- 2 Có v và r: a = v²/r. Có T hoặc f: ω = 2π/T = 2πf, rồi a = ω²r.
- 3 Thử lại: bằng v·ω (vì a = v²/r = v·(v/r) = vω).
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi km sang m: 7,7²/6 800 ≈ 8,7·10⁻³ — nhỏ hơn đáp số đúng 1000 lần (gia tốc vệ tinh không thể bé hơn g tới vậy).
Vệ tinh nhân tạo chuyển động tròn đều quanh Trái Đất với bán kính quỹ đạo 6 800 km và tốc độ 7,7 km/s. Tính gia tốc hướng tâm của vệ tinh.
Hướng dẫn giải
3 📐 Công thức độ lớn lực hướng tâm
Cần nhớ
- ✦Từ định luật 2 Newton và = v²/r: = m· = mv²/r = mω²r.
- ✦Giữ m, r: v gấp đôi ⇒ F gấp 4; v gấp ba ⇒ F gấp 9. Đo thực nghiệm cho F/v² không đổi (bảng bên dưới).
- ✦Giữ m, v: r giảm một nửa ⇒ F gấp đôi. Giữ m, ω: r giảm một nửa ⇒ F giảm một nửa. Phải xem đại lượng nào đang được giữ.
- ✦Vật treo dây quay hình nón: hợp lực của T và P nằm ngang ⇒ Fht = P·tanα = mg·tanα; bán kính quỹ đạo r = l·sinα (α là góc lệch của dây so với phương thẳng đứng).
Lực căng dây đo được khi quay cái tẩy 0,1 kg trên dây r = 0,5 m
| v (m/s) | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| F (N) | 0,2 | 0,8 | 1,8 | 3,2 |
| F/v² (kg/m) | 0,2 | 0,2 | 0,2 | 0,2 |
Dạng bài
Giải bài lực hướng tâm khi dây nghiêng
- 1 Đổi đơn vị; vẽ các lực (T, P) lên vật; xác định tâm quỹ đạo và bán kính thật r (không phải chiều dài dây).
- 2 Hợp lực của T và P hướng vào tâm: Fht = P·tanα = mg·tanα; r = l·sinα.
- 3 Từ Fht = m·a ⇒ a = g·tanα, rồi ω = √(a/r).
- 4 Thử lại: T = P/cosα, và T·sinα = Fht.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy bán kính r = l = 0,5 m: ra ω = √(5,660,5) ≈ 3,36 rad/s, sai vì quỹ đạo tròn có bán kính 0,25 m chứ không phải chiều dài dây.
Vật nặng 0,1 kg buộc vào dây dài 0,5 m, quay đều trong mặt phẳng ngang sao cho dây lệch 30° so với phương thẳng đứng. Cho g = 9,8 m/s². Tính lực hướng tâm và tốc độ góc.
Hướng dẫn giải
4 🚗 Qua cua, bàn quay và chuyển động li tâm
Cần nhớ
- ✦Xe qua cua trên đường phẳng: lực hướng tâm là ma sát nghỉ giữa lốp và mặt đường. Cần ma sát F = mv²/r; ma sát nghỉ chỉ tăng tới giá trị cực đại Fmsn(max) = μmg.
- ✦Tốc độ lớn nhất để xe không trượt: mv²/r = μmg ⇒ vmax = √(μgr). Không phụ thuộc khối lượng; cua gắt (r nhỏ) hoặc mặt đường trơn (μ nhỏ) thì vmax nhỏ. Vì thế phải giảm tốc khi vào cua.
- ✦Đường cua nghiêng về phía tâm: thành phần của phản lực mặt đường hướng vào tâm cùng góp làm lực hướng tâm, nên xe qua cua nhanh hơn mà không phụ thuộc quá nhiều vào ma sát.
- ✦Bàn quay: vật cách tâm r quay cùng bàn với tốc độ góc ω cần F = mω²r. Tăng ω tới khi mω²r vượt Fmsn(max) thì vật trượt ra xa tâm rồi văng đi theo tiếp tuyến: đó là chuyển động li tâm (ω_max = √(μg/r)).
- ✦Xiếc mô tô bay trong lồng: phản lực của thành lồng hướng vào tâm đóng vai lực hướng tâm; ma sát nghỉ giữ cho xe không tụt xuống.
Dạng bài
Tốc độ tối đa qua cua phẳng
- 1 Đổi đơn vị: r (m); đề cho km/h thì chia 3,6.
- 2 Lực hướng tâm tối đa là ma sát nghỉ cực đại: m·v²/r = μ·m·g.
- 3 Khối lượng m triệt tiêu: vmax = √(μgr).
- 4 Thử lại: vmax tăng khi r tăng hoặc μ tăng (đường khô); đổi sang km/h nhân 3,6.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng xe nặng hơn thì phải chạy chậm hơn: khối lượng triệt tiêu khỏi vmax = √(μgr); xe tải và xe con đi cùng cua có cùng vmax nếu cùng μ.
Xe ô tô chạy vào một cung đường tròn nằm ngang bán kính 60 m, hệ số ma sát nghỉ giữa lốp và mặt đường là μ = 0,7. Cho g = 9,8 m/s². Tốc độ lớn nhất để xe không trượt là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
5 🔁 Ôn chương VI: chuyển động tròn đều
Sơ đồ công thức bài 31 – 32
| Đại lượng | Công thức | Đơn vị | Ghi nhớ |
|---|---|---|---|
| Góc (rad) | θ = s/r | rad | 1 vòng = 2π rad = 360° |
| Tốc độ góc | ω = Δθ/Δt = 2π/T = 2πf | rad/s | vòng/phút × 2π/60 = rad/s |
| Tốc độ dài | v = ωr = 2πr/T | m/s | vận tốc luôn tiếp tuyến |
| Gia tốc hướng tâm | = v²/r = ω²r | m/s² | luôn hướng vào tâm |
| Lực hướng tâm | = m = mv²/r = mω²r | N | là hợp lực hướng tâm, không phải lực mới |
Dạng bài
Giải bài chuyển động tròn đều nhiều bước
- 1 Đổi đơn vị: cm → m, vòng/phút → rad/s, km/h → m/s, ngày → giây.
- 2 Từ dữ kiện tìm ω (hoặc v): ω = 2π/T = 2πf.
- 3 Tính v = ωr, a = ω²r (hoặc v²/r), rồi F = ma.
- 4 Nếu hỏi một lực cụ thể (căng, ma sát, phản lực): viết hợp lực hướng vào tâm = mv²/r, lấy chiều về tâm làm chiều dương rồi giải.
- 5 Thử lại: a = vω; F cùng hướng a.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thay 3 000 (vòng/phút) thẳng vào ω: ω²r = 3 000² · 0,1 = 9·10⁵ m/s², sai gần 100 lần vì chưa đổi sang rad/s.
Máy li tâm quay đều 3 000 vòng/phút. Một ống mẫu cách trục 0,1 m. Tính tốc độ góc, tốc độ dài, gia tốc hướng tâm của ống và so với g = 9,8 m/s².
Hướng dẫn giải
6 🎡 Hiện tượng quanh ta
- ✦🧺 Máy giặt vắt khô: thùng quay nhanh, thành thùng có nhiều lỗ. Quần áo bị thành thùng giữ lại (lực hướng tâm), còn nước bay ra theo tiếp tuyến qua lỗ nên quần áo ráo.
- ✦🚗 Đường cua nghiêng về tâm, biển giảm tốc trước cua: vmax = √(μgr) nên cua càng gắt, đường càng ướt thì càng phải chậm; mặt đường nghiêng giúp thêm lực hướng tâm.
- ✦🏍️ Xiếc mô tô bay trong lồng: thành lồng đẩy xe vào tâm, ma sát nghỉ giữ xe không rơi; xe chạy đủ nhanh thì phản lực đủ lớn.
- ✦🌉 Cầu vồng lên và cầu võng xuống: qua đỉnh cầu vồng lên, P − N = mv²/r nên N < P (xe hơi nhẹ); cầu võng xuống thì N − P = mv²/r, N > P làm cầu và xe chịu lực nặng hơn.
- ✦🎡 Vòng quay đu quay, tàu lượn: người ngồi chịu lực hướng tâm do ghế, dây an toàn; quay càng nhanh thì lực này càng lớn (tỉ lệ v²).
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Nhẩm tỉ lệ: F ∝ m; F ∝ v² (giữ r); F ∝ 1/r (giữ v); F ∝ r (giữ ω); F ∝ ω² (giữ r). Luôn hỏi "đại lượng nào được giữ".
- ✦Biết lực hướng tâm và m, r thì v = √(F·r/m); ω = √(F/(m·r)).
- ✦Đề cho vòng/phút: ω = vòng/phút × 0,1047 rad/s. Ví dụ 60 vòng/phút ≈ 6,28 rad/s.
- ✦Qua cua phẳng: vmax = √(μgr) — không cần khối lượng; r gấp 4 thì vmax gấp 2.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Vẽ "lực li tâm" cùng với lực hướng tâm khi vật quay đều: vật chỉ chịu lực thật, hợp lực hướng vào tâm.
- ✦Nói v gấp đôi thì F gấp đôi: tẩy 0,1 kg, r = 0,5 m, từ 2 m/s lên 4 m/s thì F từ 0,8 N lên 3,2 N, không phải 1,6 N.
- ✦Không đổi vòng/phút: 120 vòng/phút = 4π ≈ 12,6 rad/s, dùng 120 làm ω thì a ra 2 880 m/s² thay vì 31,6 m/s² (với r = 0,2 m).
- ✦Lấy v/r làm gia tốc: v = 2 m/s, r = 0,5 m cho v/r = 4 (chính là ω, đơn vị rad/s); a = v²/r = 8 m/s².
- ✦Quên đổi km sang m hay cm sang m: r = 6 800 km phải là 6,8·10⁶ m; kim giây dài 10 cm là 0,1 m.
- ✦Cho rằng xe nặng hơn thì vmax qua cua nhỏ hơn: vmax = √(μgr) không phụ thuộc m.
📏 Kiểm tra đơn vị và độ lớn
- ✦a và F cùng hướng vào tâm; a có đơn vị m/s², F có đơn vị N. Ra rad/s hay m/s cho a là sai.
- ✦Xe con qua cua đường phẳng khô: vmax cỡ 15 – 25 m/s (50 – 90 km/h). Ra vài trăm m/s là quên căn bậc hai.
- ✦a của vệ tinh gần Trái Đất cỡ 8 – 9 m/s² (gần g); kim giây đồng hồ chỉ cỡ 10⁻³ m/s².
- ✦Máy li tâm: a cỡ hàng nghìn lần g. Tỉ số a/g ≫ 1 là hợp lí, a/g ≪ 1 với máy này là sai đổi đơn vị.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Lực hướng tâm
- 1Nhận biết
Lực hướng tâm là
- 2Nhận biết
Cái tẩy buộc vào dây, quay đều trên mặt bàn nằm ngang nhẵn quanh đầu dây. Lực đóng vai trò lực hướng tâm là
- 3Thông hiểu
Cái tẩy đang quay đều trên mặt bàn nằm ngang nhẵn thì dây bị đứt. Sau đó cái tẩy
- 4Thông hiểu Vật 0,2 kg chuyển động tròn đều với tốc độ 2 m/s trên đường tròn bán kính 0,4 m. Lực hướng tâm là N.
- 5Vận dụng
Cái tẩy 0,1 kg chuyển động tròn đều trên mặt bàn nhẵn, bán kính 0,5 m, lực căng dây là 0,8 N. Tốc độ của tẩy là
Gia tốc hướng tâm
- 1Nhận biết
Biểu thức gia tốc hướng tâm của chuyển động tròn đều là
- 2Thông hiểu
Trong chuyển động tròn đều, gia tốc của vật
- 3Thông hiểu Kim giây của một đồng hồ dài 10 cm quay đều (1 vòng 60 s). Gia tốc hướng tâm của đầu kim là ·10⁻³ m/s² (làm tròn đến hàng phần trăm).
- 4Vận dụng
Một vệ tinh chuyển động tròn đều trên quỹ đạo bán kính 7 000 km với tốc độ 7,5 km/s. Gia tốc hướng tâm của vệ tinh bằng
Công thức độ lớn lực hướng tâm
- 1Nhận biết
Độ lớn lực hướng tâm tác dụng lên vật khối lượng m chuyển động tròn đều với tốc độ v, bán kính r là
- 2Thông hiểu
Vật chuyển động tròn đều với cùng bán kính r. Nếu tốc độ v tăng gấp đôi thì lực hướng tâm
- 3Thông hiểu
Vật chuyển động tròn đều với cùng tốc độ v. Nếu bán kính quỹ đạo giảm một nửa thì lực hướng tâm
- 4Thông hiểu Vật 0,5 kg quay đều với tốc độ góc 10 rad/s trên đường tròn bán kính 0,2 m. Lực hướng tâm là N.
- 5Thông hiểu
Đọc bảng đo lực căng dây F của một vật quay đều trên bán kính 0,5 m: Nhận xét nào đúng?
- 6Vận dụng
Vật nặng treo bằng dây, quay đều trong mặt phẳng nằm ngang sao cho dây lệch 30° so với phương thẳng đứng. Lấy g = 9,8 m/s². Gia tốc hướng tâm của vật bằng
Qua cua, bàn quay
- 1Nhận biết
Ô tô chạy đều trên một đoạn đường cong nằm ngang. Lực đóng vai trò lực hướng tâm là
- 2Thông hiểu
Vì sao các phương tiện phải giảm tốc độ khi vào cung đường tròn?
- 3Thông hiểu Xe vào cung đường tròn nằm ngang bán kính 50 m, μ = 0,6, g = 9,8 m/s². Tốc độ lớn nhất để xe không trượt là m/s (làm tròn đến hàng đơn vị).
- 4Thông hiểu
Vật đặt trên bàn quay. Khi tốc độ góc đủ lớn thì vật bị văng ra khỏi bàn. Nguyên nhân là
- 5Vận dụng
Vật 0,1 kg đặt trên bàn quay, cách trục 0,25 m. Lực ma sát nghỉ cực đại bằng 0,9 N. Tốc độ góc lớn nhất để vật còn quay cùng bàn là
Ôn chương VI
- 1Vận dụng
Một đĩa quay đều 120 vòng/phút. Điểm A trên đĩa cách trục 0,2 m có gia tốc hướng tâm bằng
- 2Thông hiểu Máy li tâm quay đều 1 500 vòng/phút. Một ống mẫu cách trục 0,2 m có gia tốc hướng tâm bằng m/s² (làm tròn đến hàng chục).
- 3Thông hiểu
Coi Mặt Trăng chuyển động tròn đều quanh Trái Đất, bán kính 3,84·10⁸ m, chu kì 27,2 ngày. Gia tốc hướng tâm của Mặt Trăng bằng
- 4Thông hiểu
Hai vật cùng khối lượng đặt trên cùng một bàn quay, vật 1 cách trục 10 cm, vật 2 cách trục 20 cm. Cả hai quay cùng bàn. Tỉ số lực hướng tâm F₂/F₁ là
- 5Vận dụng Ô tô 1 000 kg chạy qua đỉnh một cầu vồng lên (bán kính cong 50 m) với tốc độ 10 m/s. Lực nén của cầu lên xe (phản lực N) tại đỉnh là N (g = 9,8 m/s²).
- 6Vận dụng
Một cung đường cong nằm ngang. Nếu bán kính cung tăng gấp 4 lần (cùng hệ số ma sát) thì tốc độ lớn nhất để xe không trượt
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Vật lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Vật 0,5 kg quay đều với tốc độ góc 4 rad/s trên đường tròn bán kính 0,5 m. Lực hướng tâm bằng
- 2Thông hiểu
Vật chuyển động tròn đều với tốc độ góc ω không đổi. Nếu bán kính quỹ đạo tăng gấp 3 thì gia tốc hướng tâm
- 3Vận dụng
Xe vào cung đường tròn nằm ngang bán kính 40 m, hệ số ma sát nghỉ μ = 0,5, g = 9,8 m/s². Tốc độ lớn nhất để xe không trượt là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Cái tẩy 0,1 kg buộc vào dây dài 0,5 m, quay đều trên mặt bàn nhẵn nằm ngang. Đo lực căng dây F ở nhiều tốc độ v:
a)F/v² xấp xỉ bằng nhau ở mọi dòng, bằng 0,2 kg/m.
b)Khi v = 3 m/s, gia tốc hướng tâm của tẩy bằng 18 m/s².
c)Từ v = 1 m/s đến v = 4 m/s, tốc độ tăng 4 lần nên lực căng dây cũng tăng 4 lần.
d)Giữ nguyên v = 2 m/s nhưng tăng bán kính lên 1 m (dây dài gấp đôi) thì lực căng dây tăng gấp đôi.
- 2Vận dụng
Xe ô tô 1 000 kg đi vào cung đường tròn nằm ngang bán kính 50 m. Hệ số ma sát nghỉ μ = 0,8. Lấy g = 9,8 m/s².
a)Lực ma sát nghỉ giữa lốp và mặt đường đóng vai trò lực hướng tâm.
b)Lực ma sát nghỉ cực đại bằng 7 840 N.
c)Ở tốc độ 25 m/s xe vẫn qua cua an toàn.
d)Nếu xe chở thêm hàng (khối lượng gấp đôi) thì tốc độ lớn nhất để không trượt giảm đi.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Thùng một máy giặt bán kính 0,25 m quay đều 600 vòng/phút. Gia tốc hướng tâm tại thành thùng là bao nhiêu m/s² (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
- 2Vận dụng Xe vào cung đường tròn nằm ngang bán kính 80 m, μ = 0,5, g = 9,8 m/s². Tốc độ lớn nhất để xe không trượt là bao nhiêu km/h (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
- 3Vận dụng Vật treo dây dài 1 m quay đều trong mặt phẳng ngang, dây lệch 60° so với phương thẳng đứng, g = 9,8 m/s². Vật quay bao nhiêu vòng/phút (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Thường hỏi công thức aht = v²/r = ω²r, Fht = mv²/r, hướng của gia tốc và lực hướng tâm, và tỉ lệ nhanh: v gấp k lần thì F gấp k²; r giảm một nửa (giữ v) thì F gấp đôi.
- •Hay có tình huống cụ thể: xe qua cua phẳng (ma sát nghỉ làm lực hướng tâm, vmax = √(μgr)), vật trên bàn quay, cái tẩy treo dây quay hình nón; ý hay sai là vẽ thêm "lực li tâm" hoặc nhầm bán kính với chiều dài dây.
- •Có thể ra bài đổi đơn vị rồi tính nhiều bước (vòng/phút → rad/s → a → F). Nối với KHTN THCS (lực làm đổi hướng chuyển động) và với Lý 11: dao động điều hoà là hình chiếu của chuyển động tròn đều lên một đường kính, ω ở đây chính là tần số góc ở đó.
Biến dạng của vật rắn