Lịch sử lớp 10
Bài 3 · Cơ bản

Vai trò của Sử học

Nêu được mối quan hệ giữa Sử học với bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá, di sản thiên nhiên; giải thích vai trò của lịch sử, văn hoá đối với du lịch và tác động hai chiều giữa du lịch với bảo tồn di tích, di sản.

Ứng với SGK Lịch sử 10 (bộ thống nhất): Bài 3

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Giá trị của di sản thể hiện ở nhiều khía cạnh: lịch sử, văn hoá, kiến trúc, mĩ thuật, cảnh quan thiên nhiên… Sử học là khoa học có tính liên ngành, đóng vai trò quan trọng nhất trong việc khẳng định giá trị của di sản.
  • 2Kết quả nghiên cứu của Sử học là cơ sở khoa học để bảo tồn bảo đảm tính nguyên trạng, giữ yếu tố gốc cấu thành di tích, tính xác thực, tính toàn vẹn, giá trị nổi bật; nhờ đó di sản được bảo tồn bền vững vì lợi ích chung của toàn xã hội.
  • 3Bảo tồn và phát huy giá trị di sản: hạn chế, khắc phục tác động tiêu cực của tự nhiên và con người (di sản vật thể); giúp di sản phi vật thể được tái tạo, gìn giữ, lưu truyền (sưu tầm, lưu giữ, truyền dạy, trình diễn); phát triển đa dạng sinh học (di sản thiên nhiên); góp phần phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
  • 4Lịch sử, văn hoá → du lịch: giá trị lịch sử, văn hoá của mỗi dân tộc và nhân loại là nguồn tài nguyên quý báu của du lịch, đặc biệt là du lịch văn hoá.
  • 5Du lịch → bảo tồn: quan hệ hai chiều. Nhu cầu tham quan của du khách thôi thúc chính quyền và nhân dân gìn giữ di tích; một phần doanh thu du lịch được tái đầu tư để bảo tồn, tôn tạo, phục dựng, quản lí di tích, di sản.

👀 Nhìn là hiểu

Bấm ▶ xem sơ đồ bốn nút (Sử học, Di sản, Du lịch, Kinh tế – xã hội) sáng dần từng mũi tên ①–④: Sử học khẳng định giá trị di sản, bảo tồn, di sản là tài nguyên du lịch, rồi du lịch quay lại nuôi bảo tồn. Bấm "Tự chơi": kéo 9 ví dụ vào bốn mũi tên hoặc "Không thuộc ô nào" (có đúng một thẻ bẫy).

1234🔎Sử học🏯Di sản🧳Du lịch🏘️Kinh tế – xã hội🔎Sơ đồ minh hoạ, không đúng tỉ lệ.

Sử học dùng phương pháp nghiên cứu để khẳng định giá trị di sản.

2 🛡️ Vai trò của công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Bảo tồn, phát huy giá trị theo từng loại di sản

Loại di sảnVí dụ trong SGKCông tác bảo tồn, phát huy giúp
Văn hoá vật thểThành quách, lăng tẩm, đình, đền, tháp, cung điện, nhà cổ…Hạn chế và khắc phục có hiệu quả tác động tiêu cực của điều kiện tự nhiên và con người (biến dạng, xuống cấp, hư hỏng theo thời gian)
Văn hoá phi vật thểHát Xoan (nghệ nhân phường Xoan Thét, Phú Thọ truyền dạy cho học sinh)Sưu tầm, lưu giữ, truyền dạy, trình diễn ⇒ di sản được tái tạo, giữ gìn, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác
Thiên nhiênHang Sơn Đoòng thuộc Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Trị)Phát triển đa dạng sinh học, làm tăng giá trị khoa học của di sản
Chung cho các loạiDi sản được bảo tồn và phát huy giá trịGóp phần phát triển kinh tế – xã hội địa phương

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Chỉ nghĩ bảo tồn là bảo vệ công trình xây dựng. SGK nhấn mạnh cả di sản phi vật thể (hát Xoan…) và thiên nhiên, mỗi loại có thách thức và vai trò riêng.
  • ✦"Bảo tồn chỉ là trách nhiệm của Nhà nước và nhà chuyên môn" — chưa đủ. Cộng đồng địa phương giữ di sản hằng ngày; lợi ích từ di sản mang lại cho họ thì họ mới có động lực gìn giữ (SGK còn yêu cầu học sinh vận động mọi người cùng bảo vệ di sản).

3 🧳 Lịch sử và văn hoá với sự phát triển du lịch

Cần nhớ

  • ✦Trong xu thế hội nhập, toàn cầu hoá, du lịch ngày càng phát huy thế mạnh và giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
  • ✦Những giá trị về lịch sử và văn hoá của mỗi dân tộc, của toàn nhân loại là nguồn tài nguyên quý báu của du lịch, đặc biệt là du lịch văn hoá.
  • ✦Tài nguyên du lịch văn hoá (theo Luật Du lịch năm 2010, trích SGK) gồm: di tích lịch sử – văn hoá, di tích lịch sử cách mạng, khảo cổ, kiến trúc; giá trị văn hoá truyền thống, lễ hội, văn nghệ dân gian và các giá trị văn hoá khác; công trình lao động sáng tạo của con người có thể dùng cho mục đích du lịch.
  • ✦Ví dụ trong SGK: du lịch tạo ra hơn 10% GDP của EU và sử dụng hơn 10 triệu lao động; các khía cạnh văn hoá chiếm khoảng 40% giá trị du lịch châu Âu (số liệu của nguồn tháng 3 năm 2018). Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long năm 2019 đón 461 715 lượt khách (230 459 quốc tế, 231 256 nội địa).
Điểm chung của ba tư liệu

Đều cho thấy giá trị lịch sử, văn hoá (di tích, di sản, lễ hội…) là tài nguyên thu hút du khách và đóng góp vào kinh tế du lịch.

Nội dung từng tư liệu

Tư liệu 1 (Luật Du lịch): nêu tài nguyên du lịch văn hoá gồm những gì. Tư liệu 2 (châu Âu): vai trò kinh tế của du lịch và phần của văn hoá. Tư liệu 3 (Hoàng thành Thăng Long): số lượt khách năm 2019.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Khi đọc số liệu Tư liệu 3: khách nội địa (231 256) nhiều hơn khách quốc tế (230 459), chỉ hơn kém nhau chưa đầy 800 lượt. Đề hay đảo "quốc tế nhiều hơn" để gài.

4 🔄 Vai trò của du lịch với bảo tồn di tích lịch sử, di sản văn hoá

Cần nhớ

  • ✦Trong mối quan hệ tương tác hai chiều, du lịch phát triển góp phần thúc đẩy việc bảo vệ di sản văn hoá, di tích lịch sử của các quốc gia.
  • ✦Nhu cầu tham quan, tìm hiểu, trải nghiệm của du khách thôi thúc các cấp chính quyền và nhân dân quan tâm hơn đến việc gìn giữ, bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị của di tích, di sản. Đó là sự chăm lo bảo tồn và phát huy nguồn lực cốt lõi cho sự phát triển bền vững, hiệu quả của ngành du lịch nói chung và du lịch văn hoá nói riêng.
  • ✦Một phần doanh thu từ du lịch được tái đầu tư vào bảo tồn, tôn tạo, tôn vinh, phục dựng và quản lí di tích lịch sử – văn hoá, di sản vật thể; di sản phi vật thể cũng được sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng, truyền dạy và tổ chức trình diễn. SGK minh hoạ bằng việc trùng tu Ngọ Môn trong Khu di tích Đại Nội Huế.

Quan hệ hai chiều giữa di sản và du lịch

ChiềuNội dungVí dụ
Lịch sử, văn hoá → du lịchGiá trị lịch sử, văn hoá là tài nguyên thu hút du kháchHoàng thành Thăng Long đón hơn 461 nghìn lượt khách năm 2019
Du lịch → bảo tồnNhu cầu của du khách thôi thúc gìn giữ; tái đầu tư một phần doanh thuTrùng tu Ngọ Môn; sưu tầm, truyền dạy di sản phi vật thể

Dạng bài

Giải thích vai trò bằng một ví dụ cụ thể (yêu cầu của phần Luyện tập SGK)

  1. 1 Chọn một di sản cụ thể (ví dụ Đại Nội Huế) và nói rõ nó thuộc loại nào.
  2. 2 Chiều 1: nêu giá trị lịch sử, văn hoá của di sản và vì sao đó là tài nguyên du lịch (thu hút du khách vì điều gì).
  3. 3 Chiều 2: nêu một việc cụ thể du lịch làm cho bảo tồn (tái đầu tư doanh thu trùng tu, nhu cầu tham quan thôi thúc gìn giữ).
  4. 4 Kết lại bằng một câu: hai chiều nuôi nhau, miễn là bảo tồn dựa trên nghiên cứu Sử học, giữ nguyên trạng và xác thực.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ nói một chiều ("di sản có giá trị nên khách tới") mà quên chiều ngược lại (du lịch giúp bảo tồn), hoặc nêu chung chung không có ví dụ cụ thể.

🏯
Làm mẫu

Dùng ví dụ Khu di tích Đại Nội Huế, hãy giải thích vai trò của lịch sử, văn hoá với du lịch và của du lịch với bảo tồn.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Khai thác di sản để làm du lịch là làm hỏng di sản" — sai. Du lịch có thể nuôi sống di sản (nguồn thu tu bổ, sự quan tâm). Vấn đề là khai thác có kiểm soát: không để quá tải, không xây lấn át di tích, không làm mất tính xác thực.
  • ✦"Có nhiều tiền du lịch thì không cần Sử học nữa" — sai. Bảo tồn vẫn phải dựa trên nghiên cứu Sử học để giữ nguyên trạng, xác thực.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🛡️

Vai trò của bảo tồn, phát huy giá trị di sản

  1. 1
    Nhận biết

    Di sản văn hoá vật thể gồm nhiều loại hình như

  2. 2
    Thông hiểu

    Việc nghệ nhân phường Xoan Thét (Phú Thọ) truyền dạy hát Xoan cho học sinh cho thấy bảo tồn di sản văn hoá phi vật thể thông qua

  3. 3
    Thông hiểu

    Đối với di sản thiên nhiên (như Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng), công tác bảo tồn và phát huy giá trị góp phần

  4. 4
    Vận dụng

    Khi di sản được bảo tồn và phát huy giá trị, ngoài việc giữ gìn di sản, còn có tác dụng gì đối với địa phương?

🧳

Lịch sử, văn hoá với du lịch

  1. 1
    Nhận biết

    Theo Luật Du lịch năm 2010 (trích SGK), tài nguyên du lịch văn hoá gồm

  2. 2
    Nhận biết Năm 2019, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long đón lượt khách tham quan.
  3. 3
    Thông hiểu

    Theo Tư liệu 2 (du lịch châu Âu) trong SGK, các khía cạnh văn hoá chiếm khoảng bao nhiêu trong giá trị du lịch ở châu Âu?

  4. 4
    Thông hiểu

    Điểm chung của ba tư liệu (Luật Du lịch, du lịch châu Âu, Hoàng thành Thăng Long) là

  5. 5
    Vận dụng

    Một địa phương có lễ hội truyền thống lâu đời được tổ chức thành sản phẩm du lịch văn hoá. Điều này thể hiện

🔄

Du lịch với bảo tồn di sản

  1. 1
    Nhận biết

    Quan hệ giữa du lịch và bảo tồn di tích lịch sử, di sản văn hoá là

  2. 2
    Thông hiểu

    Nhu cầu tham quan, tìm hiểu, trải nghiệm của du khách đã

  3. 3
    Thông hiểu

    Doanh thu từ du lịch được sử dụng cho bảo tồn như thế nào?

  4. 4
    Thông hiểu

    Bấm lần lượt "vòng hai chiều" từ Sử học đến du lịch rồi quay về bảo tồn (mạch hợp lí, tự soạn):

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  5. 5
    Vận dụng

    Một nơi khai thác di tích để thu thật nhiều tiền, xây thêm công trình lấn át di tích. Nhận định nào hợp lí?

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Lịch sử có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, thường kèm một đoạn tư liệu), không có câu trả lời ngắn. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Mối quan hệ giữa Sử học với bảo tồn và phát huy giá trị di sản là

  2. 2
    Thông hiểu

    Vai trò của lịch sử và văn hoá đối với du lịch là

  3. 3
    Vận dụng

    Nhận định nào đúng về tác động của du lịch đối với bảo tồn di tích?

  4. 4
    Vận dụng

    Một thành phố muốn phát triển du lịch di sản bền vững nên

✅

Phần II · Đúng / sai (có tư liệu)

  1. 1
    Thông hiểu

    Tư liệu (số liệu thống kê, trích SGK tr. 19; nguồn Tổng cục Thống kê năm 2019): Năm 2019, số lượng khách tham quan Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long đạt 461 715 lượt người. Trong đó, khách quốc tế là 230 459 lượt người, khách nội địa là 231 256 lượt người.

    a)Tổng lượt khách năm 2019 bằng tổng của khách quốc tế và khách nội địa.

    b)Năm 2019, khách quốc tế đến Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long nhiều hơn khách nội địa.

    c)Số liệu cho thấy di tích lịch sử có sức hút đối với cả khách trong nước lẫn khách quốc tế.

    d)Từ số liệu có thể kết luận chắc chắn toàn bộ doanh thu du lịch ở đây được dùng để bảo tồn di tích.

  2. 2
    Vận dụng

    Tình huống (tóm lược tự soạn): Một ngôi đình cổ chuẩn bị trùng tu. Đơn vị thi công muốn thay toàn bộ gỗ cũ bằng vật liệu mới, sơn mới và thêm hoa văn theo ý thợ cho đẹp. Các nhà sử học và chuyên gia đề nghị giữ tối đa cấu kiện gốc và dựa vào tư liệu để phục hồi chỗ hư hỏng. Một phần tiền bán vé tham quan được dùng cho việc trùng tu.

    a)Đề nghị giữ tối đa cấu kiện gốc phù hợp với yêu cầu giữ "yếu tố gốc cấu thành di tích".

    b)Thay toàn bộ vật liệu cho mới đẹp là cách bảo đảm tốt nhất tính xác thực của di tích.

    c)Việc dùng một phần tiền vé tham quan cho trùng tu là ví dụ du lịch tác động tích cực đến bảo tồn.

    d)Vì đã có tiền vé nên khi trùng tu không cần dựa vào nghiên cứu Sử học nữa.

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi: vai trò của Sử học với bảo tồn di sản (yêu cầu nguyên trạng, xác thực, toàn vẹn), vai trò của bảo tồn theo từng loại di sản, lịch sử – văn hoá với du lịch, quan hệ hai chiều giữa du lịch và bảo tồn.
  • •Phần II hay cho số liệu hoặc một tình huống trùng tu, khai thác di sản rồi hỏi 4 ý: bẫy hay gặp là đảo khách quốc tế/nội địa, "toàn bộ doanh thu", "trùng tu là làm mới hoàn toàn", "du lịch luôn làm hỏng di sản".
  • •Bài này nối với bài 1 (chức năng, nhiệm vụ của Sử học), bài 2 (học lịch sử qua bảo tàng, di tích) và các bài về văn minh (bài 4 – 10): các thành tựu văn minh chính là di sản cần bảo tồn, phát huy.
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Khái niệm văn minh. Một số nền văn minh phương Đông thời cổ – trung đại