Văn minh Đại Việt
Giải thích khái niệm văn minh Đại Việt và cơ sở hình thành; nắm năm thời kì phát triển; nêu thành tựu tiêu biểu theo từng lĩnh vực (chính trị, kinh tế, tư tưởng – tôn giáo, giáo dục, chữ viết – văn học, nghệ thuật, khoa học – kĩ thuật); phân tích ý nghĩa và đề xuất cách gìn giữ giá trị di sản.
Ứng với SGK Lịch sử 10 (bộ thống nhất): Bài 10
⚡ Nhớ nhanh
- 1Khái niệm: văn minh Đại Việt là những sáng tạo văn hoá vật chất và tinh thần đạt trình độ cao trong kỉ nguyên độc lập (từ sau Bắc thuộc đến trước khi Pháp đô hộ). Quốc hiệu Đại Việt: từ năm 1054 đến năm 1804.
- 2Cơ sở hình thành: cội nguồn từ văn minh sông nước, Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc; sáng tạo không ngừng trong kỉ nguyên độc lập; tiếp thu có chọn lọc văn minh Ấn Độ, Trung Hoa, phương Tây và Chăm-pa.
- 3Năm chặng: Ngô – Đinh – Tiền Lê (khôi phục độc lập, 938) → Lý – Trần – Hồ (dời đô Thăng Long 1010, tam giáo đồng nguyên) → Lê sơ (1428, độc tôn Nho giáo) → Mạc – Lê trung hưng (hướng ngoại, dân gian hoá) → Tây Sơn – Nguyễn (thống nhất).
- 4Bảy mảng thành tựu: chính trị (quân chủ trung ương tập quyền, luật pháp) · kinh tế (nông nghiệp lúa nước, thủ công, thương nghiệp) · tư tưởng – tôn giáo · giáo dục, khoa cử · chữ viết, văn học (chữ Nôm từ thế kỉ XIII) · nghệ thuật · khoa học – kĩ thuật.
- 5Ý nghĩa: đánh dấu sự phục hưng mạnh mẽ của dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc; phản ánh bước phát triển vượt bậc; là nguồn lực văn hoá, sức mạnh nội sinh của dân tộc ngày nay. Gìn giữ: số hoá di sản, truyền thông, trải nghiệm.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm ▶ để năm chặng triều đại (Ngô – Đinh – Tiền Lê, Lý – Trần – Hồ, Lê sơ, Mạc – Lê trung hưng, Tây Sơn – Nguyễn) lần lượt sáng lên, mỗi chặng hiện hai thành tựu tiêu biểu; sau chặng Lý – Trần – Hồ có dải "nhà Minh đô hộ 1407 – 1427". Rồi bấm "Tự chơi": kéo 9 thẻ thành tựu vào đúng chặng — có một thẻ lạc chỗ, không phải của triều đại Đại Việt nào.
Sau Bạch Đằng 938, nền độc lập được khôi phục hoàn toàn.
1 🌱 Khái niệm và cơ sở hình thành
Cần nhớ
- ✦Văn minh Đại Việt là những sáng tạo văn hoá vật chất và tinh thần đạt trình độ cao trong kỉ nguyên độc lập của đất nước — từ sau thời kì Bắc thuộc đến trước khi bị thực dân Pháp đô hộ (thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX).
- ✦Tên Đại Việt là quốc hiệu nước ta từ năm 1054 đến năm 1804; các nhà sử học mượn tên ấy để đặt cho nền văn minh của kỉ nguyên độc lập.
- ✦Cội nguồn: nền văn minh cổ đại trên đất nước Việt Nam; gốc là văn minh sông nước và Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc (từ thế kỉ VII TCN đến thế kỉ II), dựa trên kinh tế nông nghiệp và văn hoá xóm làng.
- ✦Bắc thuộc hơn một nghìn năm: người Việt vừa nổi dậy giành độc lập trong những khoảng thời gian ngắn, vừa bền bỉ bảo tồn văn hoá — văn hoá Văn Lang – Âu Lạc như "mạch ngầm" để phục hưng mạnh mẽ khi độc lập.
- ✦Sáng tạo trong kỉ nguyên độc lập: các triều Ngô, Đinh, Tiền Lê xây đắp nền tự chủ; các triều Lý, Trần, Hồ, Hậu Lê… củng cố và phát triển, đưa Đại Việt thành quốc gia quân chủ tập quyền lớn mạnh, có ảnh hưởng ở Đông Á và Đông Nam Á.
- ✦Tiếp thu có chọn lọc thành tựu bên ngoài: văn minh Ấn Độ, Trung Hoa, phương Tây (tư tưởng, chính trị, giáo dục – văn hoá, luật pháp, kĩ thuật); các giá trị của Chăm-pa (kĩ thuật xây đền tháp, nghệ thuật, giống lúa) cũng được thu nhận và thành bộ phận của văn minh Đại Việt.
Văn minh sông nước, Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc; sức sáng tạo, thích ứng điều kiện tự nhiên; tinh thần quật khởi, ý chí độc lập chống ngoại xâm.
Tiếp thu có chọn lọc văn minh Ấn Độ, Trung Hoa, phương Tây; thu nhận giá trị Chăm-pa (đền tháp, nghệ thuật, giống lúa).
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Văn minh Đại Việt là bản sao của văn minh Trung Hoa" — sai. Đại Việt tiếp thu nhiều nhưng cải biến theo cách của mình: sáng tạo chữ Nôm, có bộ luật riêng với điều khoản bảo vệ phụ nữ, giữ văn hoá làng xã.
- ✦"Văn minh Đại Việt bắt đầu từ khi có tên nước Đại Việt (năm 1054)" — sai. Nó hình thành từ thế kỉ X, khi nước ta giành lại độc lập; năm 1054 là mốc của quốc hiệu, không phải mốc khởi đầu của nền văn minh.
2 🪜 Quá trình phát triển qua năm thời kì
Bảng tóm tắt quá trình phát triển (theo SGK)
| Thời kì | Biểu hiện nổi bật |
|---|---|
| Ngô – Đinh – Tiền Lê | Sau Bạch Đằng (năm 938), Ngô Quyền xưng vương, đóng đô Cổ Loa: nền độc lập được khôi phục hoàn toàn. Đinh, Tiền Lê đóng đô Hoa Lư (Ninh Bình); kinh tế, văn hoá bước đầu có thành tựu. |
| Lý – Trần – Hồ | Năm 1010 Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long: phát triển rực rỡ. Nhà Trần kế thừa nhà Lý. Đặc trưng: tam giáo đồng nguyên; cuối Trần và thời Hồ, Nho giáo dần chiếm ưu thế, Phật giáo mất vị thế. Từ năm 1407 đến năm 1427, nhà Minh đô hộ, thi hành chính sách huỷ diệt văn hoá: văn minh Đại Việt tổn thất nặng nề. |
| Lê sơ | Năm 1428 nhà Lê sơ thành lập; Đại Việt là cường quốc trong khu vực Đông Nam Á. Đạt thành tựu rực rỡ trên cơ sở độc tôn Nho giáo (coi trọng giáo dục Nho học, tuyển quan qua thi cử…). |
| Mạc – Lê trung hưng | Năm 1527 nhà Mạc thành lập, khuyến khích kinh tế công thương, văn hoá; đặc trưng thời Mạc: kinh tế hướng ngoại. Thời Lê trung hưng: phát triển theo xu hướng dân gian hoá, bước đầu tiếp xúc văn minh phương Tây. |
| Tây Sơn – Nguyễn (trước năm 1858) | Cuối thế kỉ XVIII, Tây Sơn lật đổ các chính quyền phong kiến, xoá chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài, đánh tan quân Xiêm và Mãn Thanh, tạo nền tảng thống nhất quốc gia. Năm 1802 nhà Nguyễn thành lập; nổi bật là tính thống nhất: giảm bớt khác biệt giữa các vùng miền. |
Mỗi thời kì, một "nhãn" để nhớ
| Nhãn | Thuộc thời kì |
|---|---|
| Khôi phục độc lập hoàn toàn (938) | Ngô – Đinh – Tiền Lê |
| Tam giáo đồng nguyên | Lý – Trần (– Hồ) |
| Độc tôn Nho giáo | Lê sơ |
| Kinh tế hướng ngoại | Mạc |
| Dân gian hoá, tiếp xúc phương Tây | Lê trung hưng |
| Tính thống nhất | Nguyễn |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Dải 1407 – 1427 (nhà Minh) nằm giữa Hồ và Lê sơ nhưng không phải triều đại của Đại Việt: chính sách huỷ diệt văn hoá là của kẻ đô hộ, không được tính là thành tựu của văn minh Đại Việt.
- ✦Tam giáo đồng nguyên là đặc trưng thời Lý – Trần; độc tôn Nho giáo là của Lê sơ — đề hay đảo hai nhãn này.
3 🏛️ Thành tựu về chính trị và kinh tế
Chính trị
- ✦Thiết chế quân chủ trung ương tập quyền: Đinh – Tiền Lê xây dựng, Lý – Trần hoàn thiện, đạt đỉnh cao dưới Lê sơ.
- ✦Lê sơ: hoàng đế đứng đầu, có quyền quyết định mọi công việc. Trung ương có ba bộ phận: dân sự (hành chính), quân sự, giám sát; triều đình có Lục Bộ, Lục Tự, Lục Khoa cùng Ngự sử đài.
- ✦Địa phương Lê sơ bốn cấp: đạo (thừa tuyên) — phủ — huyện (châu) — xã. Cấp đạo có Thừa ty (hành chính), Đô ty (quân sự), Hiến ty (giám sát, tư pháp).
- ✦Tính chất: thời Lý – Trần mang tính thân dân; từ thời Lê sơ về sau mang tính quan liêu, chuyên chế.
- ✦Cải cách tiêu biểu: Hồ Quý Ly và triều Hồ (cuối thế kỉ XIV – đầu thế kỉ XV); Lê Thánh Tông (nửa cuối thế kỉ XV); Minh Mạng (nửa đầu thế kỉ XIX).
- ✦Pháp luật — mỗi triều một bộ luật: Hình thư (Lý) · Hình luật (Trần) · Quốc triều hình luật (Lê sơ) · Hoàng Việt luật lệ (Nguyễn).
Bộ luật các triều đại
| Triều đại | Bộ luật |
|---|---|
| Lý | Hình thư |
| Trần | Hình luật |
| Lê sơ | Quốc triều hình luật (722 điều; thực thi từ thời Lê sơ đến thời Lê trung hưng) |
| Nguyễn | Hoàng Việt luật lệ |
Kinh tế
- ✦Nông nghiệp lúa nước và văn hoá làng xã là đặc trưng nổi bật; các triều đại coi nông nghiệp là nền tảng kinh tế căn bản.
- ✦Chính sách khuyến nông: lễ Tịch điền mùa xuân (sớm nhất do vua Lê Hoàn thực hiện năm 987 ở Núi Đọi); lập cơ quan chuyên trách đê điều; cấm giết trộm trâu, bò; khai hoang; nhập và cải tạo giống lúa. Năm 1048 nhà Lý bắt đầu dựng đàn Xã Tắc.
- ✦Thủ công nghiệp: nổi tiếng là dệt, gốm sứ, luyện kim; xưởng nhà nước (Cục Bách tác) làm hàng độc quyền của triều đình (tiền, vũ khí, trang phục…); làng nghề như Bát Tràng, Chu Đậu, Phù Lãng; thợ thủ công tập trung ở đô thị — Thăng Long hình thành nhiều phố nghề.
- ✦Thương nghiệp: từ thời Đinh (thế kỉ X) các triều đại đúc tiền kim loại riêng; hệ thống chợ làng, huyện, tỉnh; Thăng Long thế kỉ XVI – XVIII gọi là Kẻ Chợ. Ngoại thương: năm 1149 nhà Lý lập trang Vân Đồn (Quảng Ninh); thế kỉ XV có nhiều thương cảng do nhà nước quản lí; thế kỉ XVI – XVII các công ty Đông Ấn Hà Lan, Anh và thương nhân Trung Quốc, Nhật Bản… buôn bán nhộn nhịp.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Hình thư, Hình luật, Quốc triều hình luật, Hoàng Việt luật lệ — đề hay đảo bộ luật ↔ triều đại. Cách nhớ: Lý – Trần – Lê sơ – Nguyễn ứng với bốn tên theo thứ tự trên.
- ✦Quốc triều hình luật là bộ luật hoàn chỉnh nhất của thời quân chủ, có điều luật tiến bộ bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ; không phải bản sao luật nhà Minh hay luật nhà Đường.
4 📜 Tư tưởng, giáo dục, chữ viết – văn học, nghệ thuật
Tư tưởng và tôn giáo
- ✦Tư tưởng yêu nước, lấy dân làm gốc xuyên suốt: Trần Quốc Tuấn dâng kế "Khoan thư sức dân"; Nguyễn Trãi viết "Lật thuyền mới biết dân như nước".
- ✦Nho giáo: du nhập từ Bắc thuộc; thế kỉ XV, Lê sơ độc tôn Nho giáo, thành hệ tư tưởng chính thống của nhà nước quân chủ.
- ✦Phật giáo: du nhập khoảng đầu Công nguyên (trung tâm chùa Dâu, Bắc Ninh); hoà quyện tín ngưỡng bản địa; Lý – Trần rất được tôn sùng (chùa Một Cột thời Lý, tháp Phổ Minh thời Trần), Lê sơ giảm vị thế, từ Mạc hưng thịnh trở lại.
- ✦Đạo giáo: đầu Công nguyên; có đạo quán (Khai Nguyên thời Lý…). Tam giáo đồng nguyên — nét nổi bật Lý – Trần: nhà Lý mở khoa thi Tam giáo; Trần Nhân Tông (vị tổ dòng thiền Trúc Lâm) từng tu theo Đạo giáo; chùa thờ cả Phật và thánh.
- ✦Công giáo: từ năm 1533 giáo sĩ phương Tây đến ven biển Nam Định truyền đạo; giữa thế kỉ XVII nhiều nhà thờ, tín đồ tập trung ở đô thị, ven biển, ven sông.
Giáo dục và khoa cử
- ✦Bắt đầu từ thời Lý; Trần đều đặn, quy củ; Lê sơ thịnh đạt (khoa cử Nho học); Mạc, Lê trung hưng, Nguyễn tiếp tục quan tâm.
- ✦1070 Lý Thánh Tông dựng Văn Miếu thờ Khổng Tử; 1076 Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám — trường Nho học cao cấp của triều đình.
- ✦Lê sơ: 26 khoa thi, gần một nghìn tiến sĩ, 20 trạng nguyên; Mạc ở Thăng Long (1527 – 1592) đều đặn ba năm một khoa, 484 tiến sĩ.
- ✦Chính sách khuyến khích: 1442 lễ xướng danh, vinh quy bái tổ; với tư tưởng "Hiền tài là nguyên khí quốc gia", năm 1484 Lê Thánh Tông bắt đầu dựng bia Tiến sĩ ở Văn Miếu; nhà Nguyễn đặt ở mỗi tỉnh một quan Đốc học.
- ✦Nhà văn hoá lớn: Lê Văn Hưu, Mạc Đĩnh Chi, Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn…
Chữ viết và văn học
- ✦Chữ Hán: văn tự chính thức (văn bản hành chính, giáo dục, khoa cử). Chữ Nôm: do người Việt sáng tạo trên cơ sở chữ Hán, dùng rộng rãi từ thế kỉ XIII. Chữ Quốc ngữ: xuất hiện từ đầu thế kỉ XVII cùng quá trình du nhập Công giáo, dần được hoàn thiện.
- ✦Văn học gồm văn học dân gian (truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười, thành ngữ, tục ngữ, ca dao, dân ca…) và văn học viết (chữ Hán, chữ Nôm; thơ, phú, hịch, cáo, truyện…) — thể hiện tinh thần yêu nước, niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng.
Tác phẩm tiêu biểu (theo SGK)
| Viết bằng | Tác phẩm – tác giả |
|---|---|
| Chữ Hán | Nam quốc sơn hà (khuyết danh) · Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn) · Bạch Đằng giang phú (Trương Hán Siêu) · Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi) · Truyền kì mạn lục (Nguyễn Dữ) · Thượng kinh kí sự (Lê Hữu Trác) |
| Chữ Nôm | Thiên Nam ngữ lục (khuyết danh) · Truyện Kiều (Nguyễn Du) · Qua Đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan) · sáng tác của Hồ Xuân Hương |
Nghệ thuật
- ✦Kiến trúc: các kinh đô Hoa Lư (Đinh – Tiền Lê), Thăng Long (Lý – Trần – Lê), Tây Đô (Hồ), Huế (Nguyễn); nghệ thuật cung đình mỗi triều đại đạt đỉnh cao của kiến trúc Việt Nam; còn rất nhiều chùa, tháp, đền, đình, miếu, nhà thờ trên khắp cả nước.
- ✦Điêu khắc đạt trình độ cao (chạm khắc trên công trình kiến trúc, điêu khắc tượng…). Tranh dân gian: tranh thờ và tranh chơi Tết, in trên giấy dó bằng ván khắc; thời Lê trung hưng nổi tiếng các dòng Đông Hồ, Hàng Trống, Làng Sình.
- ✦Biểu diễn: cung đình và dân gian; năm 1437 Lê Thái Tông giao Nguyễn Trãi và Lương Đăng làm nhã nhạc cung đình; hát ca trù xuất hiện từ khoảng thế kỉ XV; hát văn (chầu văn) gắn với thờ Mẫu; múa rối nước có từ thời Lý.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Chữ Nôm do người Trung Quốc tạo ra cho người Việt" — sai: chữ Nôm do người Việt sáng tạo, dựa trên chữ Hán, để ghi tiếng Việt (thế kỉ XIII).
- ✦Bình Ngô đại cáo, Hịch tướng sĩ, Bạch Đằng giang phú viết bằng chữ Hán; Truyện Kiều, Qua Đèo Ngang bằng chữ Nôm. Chữ Quốc ngữ chỉ xuất hiện từ đầu thế kỉ XVII — chưa có thời Lý – Trần.
5 🔭 Khoa học – kĩ thuật, ý nghĩa và cách gìn giữ
Thành tựu khoa học, kĩ thuật tiêu biểu
| Lĩnh vực | Thành tựu tiêu biểu |
|---|---|
| Sử học | Sử kí (Đỗ Thiện, thời Lý) · Quốc sử viện nhà Trần, Đại Việt sử kí (Lê Văn Hưu) · Lê sơ: Đại Việt sử kí toàn thư (Ngô Sĩ Liên) · Nguyễn: Quốc sử quán, Đại Nam thực lục, Khâm định Việt sử thông giám cương mục |
| Địa lí | Dư địa chí (Nguyễn Trãi) · Nghệ An kí (Bùi Dương Lịch) · Hoàng Việt nhất thống dư địa chí (Lê Quang Định) · Gia Định thành thông chí (Trịnh Hoài Đức) · Đại Nam nhất thống chí; bản đồ: Hồng Đức bản đồ (Lê sơ), Đại Nam nhất thống toàn đồ (Nguyễn) |
| Toán học | Đại thành toán pháp (Lương Thế Vinh) · Lập thành toán pháp (Vũ Hữu) |
| Quân sự | Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông bí truyền thư (Trần Quốc Tuấn) · Hổ trướng khu cơ (Đào Duy Từ); từ cuối thế kỉ XIV chế tạo súng thần cơ, đóng thuyền chiến cỡ lớn; thế kỉ XVI – XVII đúc đại bác, đóng thuyền chiến trang bị đại bác (có tiếp thu kĩ thuật phương Tây) |
| Y học | Nam dược thần hiệu (Tuệ Tĩnh) · Hải Thượng y tông tâm lĩnh (Lê Hữu Trác) |
Ý nghĩa của văn minh Đại Việt
- ✦Đánh dấu sự phục hưng mạnh mẽ của dân tộc sau hơn một nghìn năm bị phong kiến phương Bắc đô hộ; thể hiện sức sống bền bỉ của văn minh Văn Lang – Âu Lạc và tinh thần quật khởi của nhân dân.
- ✦Những thành tựu rực rỡ phản ánh bước phát triển vượt bậc của dân tộc trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá…, tạo tiền đề để đất nước vượt qua thử thách khắc nghiệt của tự nhiên và nạn xâm lăng.
- ✦Là một nguồn lực văn hoá, sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam trong kỉ nguyên hội nhập và phát triển hiện nay.
Giải pháp gìn giữ và phát huy giá trị các nền văn minh (trước năm 1858)
- ✦Với xã hội: đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ (số hoá di sản) để lưu giữ lâu dài và phục vụ nghiên cứu, học tập; đẩy mạnh truyền thông, quảng bá ra thế giới; gắn kiến thức với trải nghiệm thực tế cho học sinh.
- ✦Với học sinh: chủ động học tập, trải nghiệm (ngoại khoá, bảo tàng, di tích); tích cực dùng công nghệ để quảng bá (video, hình ảnh, bài viết); góp phần xây dựng ý thức cộng đồng, làm "tuyên truyền viên" bảo vệ di sản.
- ✦Di sản vật chất và tinh thần là tài nguyên văn hoá cho phát triển công nghiệp văn hoá và du lịch; cần hài hoà giữa bảo tồn và phát huy.
Dạng bài
Lập bảng "lĩnh vực – thành tựu tiêu biểu – ý nghĩa"
- 1 Chia bài thành bảy lĩnh vực: chính trị · kinh tế · tư tưởng – tôn giáo · giáo dục, khoa cử · chữ viết, văn học · nghệ thuật · khoa học – kĩ thuật.
- 2 Mỗi lĩnh vực chọn 1 – 2 thành tựu có tên riêng (bộ luật, công trình, tác phẩm) kèm triều đại.
- 3 Cột ý nghĩa: hỏi "thành tựu ấy cho thấy điều gì về sức sáng tạo, tính tự chủ của dân tộc?".
- 4 Kiểm tra: triều đại ghi đúng nhãn (Lý – Trần: tam giáo đồng nguyên · Lê sơ: độc tôn Nho giáo · Mạc: hướng ngoại · Nguyễn: thống nhất).
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi "tam giáo đồng nguyên" làm đặc trưng thời Lê sơ, hoặc ghi chính sách huỷ diệt văn hoá của nhà Minh làm thành tựu của một triều đại Đại Việt.
Điền một dòng cho lĩnh vực "Pháp luật".
Hướng dẫn giải
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khái niệm, cơ sở hình thành
- 1Nhận biết
Văn minh Đại Việt là
- 2Thông hiểu
Nguồn gốc (cội nguồn) của văn minh Đại Việt là
- 3Vận dụng
Đại Việt vừa dùng chữ Hán, vừa sáng tạo chữ Nôm, lại thu nhận kĩ thuật xây đền tháp của Chăm-pa. Điều đó cho thấy văn minh Đại Việt
Quá trình phát triển
- 1Nhận biết
Việc Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long năm 1010 mở ra
- 2Thông hiểu
Một đặc trưng nổi bật của văn minh Đại Việt thời Mạc là
- 3Thông hiểu
Văn minh Đại Việt bị tổn thất nặng nề trong thời kì nào?
- 4Thông hiểu
Bấm lần lượt các sự kiện theo đúng trình tự thời gian:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
Chính trị, pháp luật, kinh tế
- 1Nhận biết
Bộ luật tiêu biểu của thời Lê sơ là
- 2Thông hiểu
Ở thời Lê sơ, ba cơ quan Thừa ty (hành chính), Đô ty (quân sự), Hiến ty (giám sát, tư pháp) đặt ở cấp chính quyền địa phương nào?
- 3Thông hiểu
Bấm lần lượt các cấp chính quyền địa phương thời Lê sơ, từ cao xuống thấp:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 4Nhận biết Nghi lễ Tịch điền sớm nhất theo sử sách do vua Lê Hoàn thực hiện năm ở Núi Đọi.
- 5Vận dụng
Điều 388 của Quốc triều hình luật quy định con gái được chia tài sản như con trai; Điều 391 cho con gái quyền thừa kế khi không có con trai. Những điều luật này cho thấy
Tư tưởng, giáo dục, văn học
- 1Nhận biết Năm , vua Lê Thánh Tông bắt đầu cho dựng bia đá ở Văn Miếu, khắc tên những người đỗ tiến sĩ.
- 2Thông hiểu
Nét nổi bật trong đời sống tôn giáo thời Lý – Trần là
- 3Thông hiểu
Tác phẩm nào sau đây được viết bằng chữ Nôm?
- 4Vận dụng
Vì sao các vương triều Đại Việt quan tâm phát triển giáo dục, khoa cử?
Khoa học, ý nghĩa, gìn giữ
- 1Nhận biết
Bộ quốc sử tiêu biểu của thời Lê sơ là
- 2Thông hiểu
Đại thành toán pháp của Lương Thế Vinh thuộc lĩnh vực nào?
- 3Thông hiểu
Ý nghĩa quan trọng của văn minh Đại Việt là
- 4Vận dụng
Việc làm nào sau đây của học sinh góp phần gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn minh?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Lịch sử có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, thường kèm một đoạn tư liệu), không có câu trả lời ngắn. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Điểm khác nhau về thiết chế chính trị giữa thời Lý – Trần và từ thời Lê sơ trở về sau là
- 2Vận dụng
Nhận định nào sau đây phản ánh đúng đặc điểm của văn minh Đại Việt?
- 3Thông hiểu
Cặp tác phẩm – tác giả nào sau đây đúng?
- 4Thông hiểu
Việc nhà Lý lập trang Vân Đồn (năm 1149) và nhiều thương cảng do nhà nước quản lí ở thế kỉ XV chứng tỏ
Phần II · Đúng / sai (có tư liệu)
- 1Thông hiểu
Tư liệu (tóm lược về bộ Quốc triều hình luật): Bộ luật gồm 722 điều, được thực thi từ thời Lê sơ đến thời Lê trung hưng. Điều 388 quy định con gái được chia tài sản như con trai. Điều 391 quy định nếu không có con trai thì con gái được quyền thừa kế. Điều 374 và Điều 375 quy định chia đôi tài sản cho cả vợ và chồng.
a)Bộ luật được nhắc đến có những quy định bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ.
b)Theo tư liệu, con gái luôn được thừa kế trước con trai.
c)Quốc triều hình luật là bộ luật của thời Lê sơ.
d)Bộ luật này được ban hành dưới thời Trần.
- 2Vận dụng
Tư liệu (tóm lược): Triều Lê sơ đã tổ chức 26 khoa thi, lấy đỗ gần một nghìn tiến sĩ và 20 trạng nguyên. Triều Mạc ở Thăng Long (1527 – 1592) đều đặn ba năm tổ chức một khoa thi, lấy đỗ 484 tiến sĩ. Năm 1484, vua Lê Thánh Tông bắt đầu cho dựng bia đá ở Văn Miếu, khắc tên những người đỗ tiến sĩ.
a)Giáo dục, khoa cử Nho học phát triển thịnh đạt dưới thời Lê sơ.
b)Dưới thời Mạc, khoa cử bị bỏ hẳn.
c)Việc dựng bia Tiến sĩ năm 1484 thể hiện chính sách coi trọng người tài, khuyến khích học tập, khoa cử của nhà nước.
d)Bia Tiến sĩ đầu tiên được dựng cùng lúc với việc lập Văn Miếu năm 1070.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi: khái niệm và cơ sở hình thành; "nhãn" của mỗi thời kì (tam giáo đồng nguyên – độc tôn Nho giáo – hướng ngoại – thống nhất); ghép bộ luật, tác phẩm, tác giả với triều đại; thành tựu theo lĩnh vực.
- •Phần II hay cho một đoạn tư liệu ngắn (điều luật, số liệu khoa cử, nhận xét của sử gia) rồi hỏi 4 ý: ý dễ mất điểm là đảo triều đại (Lý – Trần ↔ Lê sơ), đổi con số, hoặc kết luận tuyệt đối ("luôn", "hoàn toàn") mà tư liệu không nói.
- •Bài này nối với bài 9 (văn minh cổ trên đất nước Việt Nam: cội nguồn của văn minh Đại Việt), bài 8 (văn minh Đông Nam Á, Chăm-pa), bài 12 (đời sống vật chất, tinh thần các dân tộc) và bài 13 (khối đại đoàn kết dân tộc); đề kiểm tra lớp 10 theo dạng đề tốt nghiệp.
Các dân tộc trên đất nước Việt Nam