Địa lý lớp 10
Bài 36 · Cơ bản

Địa lí ngành du lịch

Trình bày vai trò, đặc điểm của du lịch; phân tích nhân tố ảnh hưởng; đọc bản đồ hình 36 để nêu nước đón nhiều khách; tính gấp mấy lần, tốc độ tăng, tỉ trọng và chi tiêu bình quân một lượt khách như đề kiểm tra.

Ứng với SGK Địa lí 10 (bộ thống nhất): Bài 36

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Vai trò: về kinh tế — khai thác hiệu quả nguồn lực, thu ngoại tệ, thúc đẩy ngành liên quan, tạo việc làm, tăng thu nhập; về lĩnh vực khác — đáp ứng nhu cầu tinh thần, bảo tồn văn hoá, bảo vệ môi trường, tăng hiểu biết giữa các dân tộc, quốc gia.
  • 2Đặc điểm: vừa là ngành kinh tế vừa là ngành văn hoá – xã hội; kinh tế tổng hợp, liên quan nhiều ngành nghề; có tính mùa vụ, chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, dịch bệnh; khoa học – công nghệ làm đổi hình thức, chất lượng.
  • 3Nhân tố: tài nguyên du lịch (tự nhiên + nhân văn) tạo sản phẩm; thị trường khách quyết định doanh thu, cơ cấu sản phẩm; cơ sở vật chất – kĩ thuật và hạ tầng; nguồn nhân lực chuyên nghiệp; điều kiện kinh tế – xã hội (mức sống, chính sách, an ninh chính trị, dịch bệnh).
  • 4Phát triển, phân bố: khách quốc tế 455,9 triệu (1990) → 687,3 triệu (2000) → 1 460 triệu lượt (2019); doanh thu 1 482 tỉ USD (2019) ≈ 7 % GDP thế giới. Nước đón nhiều khách trên hình 36: Pháp 89,4, Tây Ban Nha 83,7, Hoa Kỳ 79,3, Trung Quốc 65,7. Du lịch bền vững là xu hướng được quan tâm.
  • 5Tính nhanh: gấp mấy lần = số sau : số trước; tốc độ tăng = năm sau : năm gốc × 100 %; tỉ trọng = phần : tổng × 100 %; chi tiêu bình quân một lượt = doanh thu : số lượt khách (tỉ USD : triệu lượt = nghìn USD; nhân 1 000 để ra USD).

👀 Nhìn là hiểu

Bản đồ thế giới tự chạy 4 cảnh: số khách quốc tế tăng 1990 → 2000 → 2019, cột khách từng nước mọc lên theo số liệu hình 36, ba vùng khách dồn về, rồi doanh thu chia số lượt khách ra mức chi tiêu bình quân. "Tự chơi": kéo thanh chọn mốc năm để số khách đổi ngay, kéo tên nước lên đúng chỗ trên bản đồ (có 4 khung phóng vùng) để cột khách của nước đó mọc lên; thẻ "Ca-na-đa" là bẫy vì hình 36 không vẽ cột cho Ca-na-đa nên phải thả vào ô "Hình 36 không vẽ cột".

Bản đồ thế giới

Khách quốc tế, cả thế giới

0,0 triệu lượt

Năm 1990: 455,9 triệu lượt khách quốc tế.

Sơ đồ giản lược, không theo tỉ lệ. Cột cam: số lượt khách quốc tế đến năm 2019 (triệu lượt), theo số ghi trên hình 36 SGK Địa lí 10.

1 🧳 Vai trò và đặc điểm của du lịch

Cần nhớ

  • ✦Vai trò kinh tế: khai thác hiệu quả nguồn lực của đất nước; tạo nguồn thu (cả ngoại tệ) và thúc đẩy các ngành liên quan (giao thông, thương mại, lưu trú…); tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.
  • ✦Vai trò với các lĩnh vực khác: đáp ứng nhu cầu tinh thần, phục hồi và bồi dưỡng sức khoẻ; bảo tồn, phát triển giá trị văn hoá, bảo vệ môi trường; tăng hiểu biết về đất nước, quan hệ giữa các dân tộc, quốc gia.
  • ✦Đặc điểm: du lịch vừa mang đặc điểm ngành kinh tế, vừa mang đặc điểm ngành văn hoá – xã hội; là ngành kinh tế tổng hợp; hoạt động có tính mùa vụ, chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, dịch bệnh; khoa học – công nghệ làm đổi hình thức, chất lượng.

Vai trò của du lịch (kinh tế và các lĩnh vực khác)

NhómÝ chínhVí dụ
Kinh tếThu ngoại tệ, thúc đẩy ngành liên quan, việc làm, thu nhậpKhách đến ở khách sạn, ăn uống, mua quà ⇒ nhiều người có việc
Văn hoá – xã hộiNhu cầu tinh thần, sức khoẻ, hiểu biết giữa các dân tộcĐi thăm di sản, dự lễ hội, nghỉ dưỡng
Môi trườngTạo động lực bảo tồn văn hoá, bảo vệ môi trường (nếu khai thác hợp lí)Thu từ vé tham quan dùng tu bổ di tích

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Du lịch chỉ là một ngành kinh tế" — sai: du lịch còn là ngành văn hoá – xã hội (đáp ứng nhu cầu tinh thần, bảo tồn văn hoá).
  • ✦"Quanh năm khách đông như nhau" — sai: du lịch có tính mùa vụ (theo khí hậu, kì nghỉ, lễ hội).
  • ✦"Dịch bệnh không ảnh hưởng tới du lịch" — sai: SGK nêu dịch bệnh là một nhân tố tác động mạnh tới hoạt động du lịch.

2 🧭 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển và phân bố du lịch

Nhân tố → ảnh hưởng

Nhân tốẢnh hưởng
Tài nguyên du lịch (tự nhiên + nhân văn)Có mặt và kết hợp với nhau ⇒ tạo sản phẩm du lịch; quyết định loại hình, sức hút
Thị trường (khách du lịch)Ảnh hưởng rất lớn tới doanh thu và cơ cấu sản phẩm
Cơ sở vật chất – kĩ thuật và hạ tầngLưu trú, nhà hàng, vui chơi, thương mại; giao thông, bưu chính viễn thông, điện, nước ⇒ điều kiện thiết yếu
Nguồn nhân lựcChuyên nghiệp, chất lượng cao ⇒ khách hài lòng
Kinh tế – xã hội khácMức sống dân cư, chính sách của nhà nước, an ninh chính trị, an toàn xã hội, dịch bệnh

Dạng bài

Giải thích vì sao một nơi phát triển du lịch

  1. 1 Tài nguyên: nơi đó có cảnh đẹp, di tích, lễ hội gì (tự nhiên hay nhân văn)?
  2. 2 Thị trường: gần nơi đông dân, thu nhập cao hay có nhiều khách đến không?
  3. 3 Hạ tầng và nhân lực: đường đi, khách sạn, dịch vụ, hướng dẫn viên thế nào?
  4. 4 Kiểm tra: đã nêu đủ nhân tố (không chỉ cảnh đẹp) và gắn từng nhân tố với ý nghĩa của nó ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng "có cảnh đẹp là du lịch tự phát triển". Tài nguyên chỉ là tiềm năng, còn cần hạ tầng, nhân lực, thị trường và chính sách.

🏝️
Làm mẫu

Một vùng ven biển có bãi cát đẹp nhưng chỉ vài nghìn khách mỗi năm. Hãy nêu nhân tố có thể là nguyên nhân.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Chỉ kể tài nguyên mà bỏ qua thị trường và hạ tầng khi giải thích vì sao một nơi đông khách.
  • ✦Nhầm tài nguyên nhân văn (di tích, lễ hội, làng nghề — do con người tạo ra) với tài nguyên tự nhiên (bãi biển, hang động, khí hậu).
  • ✦Quên rằng thị trường quyết định cả doanh thu lẫn cơ cấu sản phẩm: khách thích gì thì sản phẩm du lịch hướng theo đó.

3 🌍 Tình hình phát triển và phân bố du lịch thế giới

Khách du lịch quốc tế của thế giới (SGK trang in 102)

NămTriệu lượtSo với năm 1990
1990455,91 lần
2000687,3gấp 1,5 lần
20191 460gấp 3,2 lần

Khách quốc tế đến một số nước năm 2019 (hình 36, triệu lượt)

NướcTriệu lượtNướcTriệu lượt
Pháp89,4Thái Lan39,8
Tây Ban Nha83,7Nhật Bản32,2
Hoa Kỳ79,3Liên bang Nga24,4
Trung Quốc65,7Việt Nam18,0
I-ta-li-a64,5Ô-xtrây-li-a9,5

Cần nhớ

  • ✦Du lịch phát triển nhanh từ thập kỉ 90 của thế kỉ XX; đã thành nhu cầu trong đời sống văn hoá – xã hội, nhất là ở các nước kinh tế phát triển.
  • ✦Doanh thu 1 482 tỉ USD (2019), khoảng 7 % GDP thế giới; xuất hiện loại hình mới: du lịch xanh, du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo.
  • ✦Các nước có ngành du lịch phát triển nhất theo SGK: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Pháp, Tây Ban Nha, I-ta-li-a, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Ô-xtrây-li-a, Liên bang Nga.

Dạng bài

Đọc bản đồ hình 36 (cột khách quốc tế)

  1. 1 Chú giải: cột cam là số lượt khách quốc tế (triệu lượt); màu nền nước là doanh thu (tỉ USD).
  2. 2 So chiều cao cột và số ghi cạnh cột: số lớn nhất ⇒ nước đón nhiều khách nhất.
  3. 3 Nhóm theo khu vực: cột cao tụ ở đâu (châu Âu, Bắc Mỹ, Đông Á)?
  4. 4 Kiểm tra: nước không có cột thì không có số liệu — đừng đoán (Ca-na-đa không có cột trên hình) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đọc theo diện tích nước hoặc độ đậm màu nền thay vì số ghi cạnh cột; hoặc đoán số cho nước hình không vẽ cột.

🗺️
Làm mẫu

Theo hình 36, trong Pháp, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Thái Lan nước nào đón nhiều khách quốc tế nhất và nước đó hơn Thái Lan bao nhiêu triệu lượt?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Nước đón nhiều khách nhất chắc chắn thu nhiều tiền nhất" — sai: doanh thu còn phụ thuộc chi tiêu bình quân của mỗi khách (số khách × mức chi).
  • ✦Nhầm đơn vị: khách tính bằng triệu lượt, doanh thu bằng tỉ USD — chia ra nghìn USD mỗi lượt, rồi mới đổi sang USD.
  • ✦Lấy số 1 482 làm số khách: 1 482 là doanh thu (tỉ USD); số khách là 1 460 (triệu lượt).

4 🧮 Tính nhanh số liệu du lịch

Công thức hay dùng

Cần tínhCông thứcVí dụ (SGK)
Gấp mấy lầnsố sau : số trước1 460 : 455,9 ≈ 3,2 lần
Tốc độ tăng (năm gốc = 100 %)năm sau : năm gốc × 1001 460 : 455,9 × 100 ≈ 320,2 %
Tỉ trọngphần : tổng × 10089,4 : 1 460 × 100 ≈ 6,1 %
Chi tiêu bình quân một lượtdoanh thu : số lượt1 482 : 1 460 × 1 000 ≈ 1 015 USD

Dạng bài

Tính chi tiêu bình quân một lượt khách

  1. 1 Ghi doanh thu và số lượt khách kèm đơn vị (tỉ USD; triệu lượt).
  2. 2 Chia doanh thu cho số lượt: tỉ USD : triệu lượt = nghìn USD/lượt.
  3. 3 Đổi sang USD: nhân 1 000. Làm tròn theo đề.
  4. 4 Kiểm tra: kết quả cùng bậc với chi một chuyến đi (vài trăm đến vài nghìn USD) ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chia mà quên đổi tỉ ↔ triệu (ra 0,8 hoặc 8 000 USD) hoặc chia ngược số lượt cho doanh thu.

💵
Làm mẫu

Nước X (số liệu minh hoạ) đón 12 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu 9,6 tỉ USD. Tính chi tiêu bình quân một lượt khách.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Tính "gấp mấy lần" bằng hiệu (1 460 − 455,9) thay vì thương (1 460 : 455,9).
  • ✦Tính tốc độ tăng mà quên đặt năm gốc = 100 %: 2019 so 1990 là 320,2 %, không phải 3,2 %.
  • ✦Làm tròn trước khi chia hết các bước ⇒ sai số lớn; chỉ làm tròn ở bước cuối.

5 🌱 Du lịch bền vững

Mặt được

Doanh thu, việc làm, bảo tồn văn hoá, hiểu biết giữa các dân tộc; loại hình mới như du lịch xanh, du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo.

Mặt phải lo

Sự bùng nổ du lịch gây nhiều tác động tới môi trường; vì vậy du lịch bền vững là xu hướng được các quốc gia quan tâm.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Càng đông khách càng tốt" — sai: khách quá đông làm quá tải, ô nhiễm; cần khai thác đi đôi với bảo tồn (ý bổ sung, SGK chỉ nêu tác động môi trường và xu hướng bền vững).
  • ✦Cho rằng bền vững là "ngừng du lịch": bền vững là vẫn phát triển nhưng không phá hỏng tài nguyên của chính mình.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🧳

Vai trò, đặc điểm

  1. 1
    Nhận biết

    Vai trò nào sau đây thuộc về kinh tế của ngành du lịch?

  2. 2
    Thông hiểu

    Du lịch vừa mang đặc điểm của một ngành kinh tế, vừa mang đặc điểm của

  3. 3
    Thông hiểu

    Hoạt động du lịch thường có tính mùa vụ vì chịu ảnh hưởng lớn của

  4. 4
    Vận dụng

    Vì sao du lịch được coi là ngành kinh tế tổng hợp?

🧭

Nhân tố ảnh hưởng

  1. 1
    Nhận biết

    Tài nguyên du lịch nhân văn là

  2. 2
    Thông hiểu

    Thị trường (khách du lịch) ảnh hưởng rất lớn tới

  3. 3
    Thông hiểu

    Điều kiện thiết yếu để tổ chức hoạt động du lịch là

  4. 4
    Vận dụng

    Một vùng có bãi biển rất đẹp nhưng ít khách. Nhân tố nào có khả năng nhất là nguyên nhân?

🌍

Tình hình phát triển, đọc bản đồ

  1. 1
    Nhận biết

    Số lượt khách du lịch quốc tế của thế giới năm 2019 là khoảng

  2. 2
    Thông hiểu

    Theo hình 36 (năm 2019), trong các nước sau, nước đón nhiều khách quốc tế nhất là

  3. 3
    Nhận biết

    Doanh thu du lịch thế giới năm 2019 chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm GDP thế giới?

  4. 4
    Vận dụng

    Cho bảng số lượt khách quốc tế thế giới (triệu lượt): Nhận xét nào đúng?

  5. 5
    Thông hiểu

    Theo hình 36, nước ở châu Á có số lượt khách quốc tế nhiều nhất trong các nước sau là

🧮

Tính nhanh

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng: Số lượt khách quốc tế năm 2019 gấp lần năm 1990 (làm tròn một chữ số thập phân).
  2. 2
    Nhận biết Từ năm 2000 đến năm 2019, số lượt khách quốc tế của thế giới tăng thêm triệu lượt.
  3. 3
    Vận dụng Năm 2019 doanh thu du lịch thế giới là 1 482 tỉ USD, số lượt khách quốc tế là 1 460 triệu. Chi tiêu bình quân một lượt khách khoảng USD (làm tròn đến hàng đơn vị).
  4. 4
    Thông hiểu Dựa vào bảng (hình 36, triệu lượt): Ba nước Pháp, Tây Ban Nha, Hoa Kỳ cộng lại chiếm % số lượt khách quốc tế của thế giới năm 2019 (1 460 triệu lượt; làm tròn một chữ số thập phân).
  5. 5
    Thông hiểu Với bảng ở câu trên, số lượt khách của Pháp gấp lần của Việt Nam (làm tròn một chữ số thập phân).
🌱

Du lịch bền vững

  1. 1
    Thông hiểu

    Sự bùng nổ du lịch gây nhiều tác động tới môi trường nên xu hướng được các quốc gia quan tâm là

  2. 2
    Vận dụng

    Một làng ven biển đón khách tăng nhanh, rác thải nhiều và môi trường xuống cấp. Hướng phát triển phù hợp nhất là

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Qua bản đồ hình 36, khách du lịch quốc tế tập trung nhiều nhất ở

  2. 2
    Vận dụng

    Hai nước A và B đều đón 20 triệu lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch của A là 30 tỉ USD, của B là 18 tỉ USD. Kết luận đúng là

  3. 3
    Vận dụng

    Nhân tố nào giải thích đúng nhất vì sao một nước ở châu Âu đón rất nhiều khách quốc tế?

  4. 4
    Thông hiểu

    Đặc điểm nào sau đây đúng với ngành du lịch?

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Cho bảng số lượt khách du lịch quốc tế của thế giới (triệu lượt):

    a)Số lượt khách quốc tế tăng liên tục qua ba mốc năm.

    b)Năm 2019 gấp khoảng 3,2 lần năm 1990.

    c)Giai đoạn 1990 – 2000 tăng nhiều hơn giai đoạn 2000 – 2019 (tính số tuyệt đối).

    d)Năm 2000 chỉ cao hơn năm 1990 khoảng 5 %.

  2. 2
    Vận dụng

    Khi đánh giá ngành du lịch thế giới:

    a)Doanh thu du lịch năm 2019 đạt 1 482 tỉ USD, khoảng 7 % GDP thế giới.

    b)Nước đón nhiều khách quốc tế nhất chắc chắn có doanh thu du lịch cao nhất.

    c)Du lịch bền vững là xu hướng được các quốc gia quan tâm vì du lịch bùng nổ gây nhiều tác động tới môi trường.

    d)Dịch bệnh không ảnh hưởng tới du lịch vì khách đã lên kế hoạch từ trước.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng: Số lượt khách năm 2019 gấp bao nhiêu lần năm 2000? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  2. 2
    Vận dụng Với bảng ở câu trên, nếu lấy năm 1990 = 100 % thì năm 2019 là bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Nước X (số liệu minh hoạ) đón 12 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu 9,6 tỉ USD. Chi tiêu bình quân một lượt khách là bao nhiêu USD? Đáp số:
  4. 4
    Thông hiểu Dựa vào bảng (hình 36, triệu lượt): Trung Quốc chiếm bao nhiêu % số lượt khách quốc tế của thế giới năm 2019 (1 460 triệu lượt)? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  5. 5
    Thông hiểu Với bảng ở câu trên, Hoa Kỳ đón nhiều hơn Thái Lan bao nhiêu triệu lượt khách quốc tế? Đáp số:
  6. 6
    Vận dụng Từ năm 1990 đến năm 2000, trung bình mỗi năm số lượt khách quốc tế của thế giới tăng bao nhiêu triệu lượt? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi: vai trò kinh tế và vai trò khác của du lịch; đặc điểm (kinh tế tổng hợp, mùa vụ, ảnh hưởng của tự nhiên – kinh tế – xã hội – dịch bệnh); phân biệt tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn; đọc hình 36 để nêu nước đón nhiều khách.
  • •Phần II hay cho bảng số lượt khách hoặc hình 36: ý dễ mất điểm là cho rằng đông khách thì chắc chắn doanh thu cao nhất, đọc nhầm "gấp mấy lần" với "tăng thêm bao nhiêu", đoán số liệu cho nước hình không vẽ cột.
  • •Phần III: tính gấp mấy lần, tốc độ tăng (năm gốc = 100 %), tỉ trọng, chi tiêu bình quân một lượt khách (nhớ đổi tỉ ↔ triệu). Đề kiểm tra lớp 10 theo dạng đề tốt nghiệp. Nối với bài 34 – 35 (giao thông, bưu chính viễn thông là hạ tầng du lịch), bài 38 (viết báo cáo về một ngành dịch vụ), bài 40 (phát triển bền vững) và Địa lí 12 (du lịch Việt Nam).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Địa lí ngành thương mại và ngành tài chính ngân hàng