Địa lý lớp 10
Bài 32 · Cơ bản

Thực hành: Viết báo cáo tìm hiểu một vấn đề về công nghiệp

Nắm quy trình viết báo cáo (chọn đề tài, thu thập và xử lí tài liệu, viết, trình bày); phân biệt nguồn tin cậy; chọn dạng biểu đồ và tính số liệu (mức tăng, tốc độ, bình quân năm) để minh hoạ; lập dàn ý báo cáo ba ý: ý nghĩa, hiện trạng và nguyên nhân, giải pháp.

Ứng với SGK Địa lí 10 (bộ thống nhất): Bài 32

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Quy trình (SGK): chọn đề tài ⇒ thu thập và xử lí tài liệu (phác thảo đề cương, thu thập số liệu, phân tích – tổng hợp – so sánh) ⇒ viết báo cáo theo đề cương ⇒ trình bày có hình ảnh, lược đồ, sơ đồ, bảng số liệu, biểu đồ.
  • 2Nguồn tin cậy: cơ quan thống kê, bộ ngành (Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tổ chức quốc tế (Ngân hàng Thế giới, OECD), sách giáo khoa, báo chí chính thống. Luôn ghi nguồn và năm; không chép nguyên văn.
  • 3Nội dung gợi ý: thành tựu của một ngành công nghiệp · một trung tâm hoặc khu công nghiệp thành công · tác động của một hoạt động công nghiệp tới môi trường và hướng xử lí · một lĩnh vực công nghiệp trong tương lai. Báo cáo ngắn gọn: ý nghĩa ⇒ hiện trạng và nguyên nhân ⇒ giải pháp.
  • 4Chọn biểu đồ: diễn biến một chỉ tiêu ⇒ đường; so quy mô vài mốc ⇒ cột; tốc độ tăng trưởng ⇒ đường, năm gốc = 100 %; hai chỉ tiêu khác đơn vị ⇒ kết hợp (cột + đường, hai trục). Ví dụ mẫu: CO₂ 316,9 (1960) → 424,6 ppm (2024), than 3,7 → 7,9 tỉ tấn (1980 → 2019).
  • 5Tính nhanh: mức tăng = cuối − đầu; tốc độ = cuối : đầu × 100 %; bình quân năm = mức tăng : số năm; gấp mấy lần = lớn : nhỏ. Mỗi con số trong báo cáo phải kèm nguồn và năm.

👀 Nhìn là hiểu

Xưởng biểu đồ cho báo cáo "Công nghiệp năng lượng và khí hậu thế giới": xem bốn biểu đồ tự vẽ dần từ bảng nồng độ CO₂ (đường, cột bốn mốc năm, tốc độ tăng trưởng 1960 = 100 %, kết hợp cột ppm + đường %), kéo thanh năm để tự xem; "Chọn biểu đồ" kéo thẻ vào khung theo từ khoá; "Xưởng tính" làm từng bước mức tăng, tốc độ, bình quân năm, rồi số liệu than (SGK) và cơ cấu điện 2023 (Ember).

Số liệu cho báo cáo "Công nghiệp năng lượng và khí hậu thế giới": nồng độ CO₂ trong khí quyển
NămNồng độ CO₂
(ppm)
Mức tăng so với 1960
(%)
1960316,90
1970325,72,8
1980338,86,9
1990354,411,8
2000369,716,7
2010389,923
2020414,230,7
2024424,634

Nguồn: Nồng độ CO₂ (ppm), trung bình năm, trạm Mauna Loa, Ha-oai: labnguyen c13-b40; mức tăng so với 1960 (%) tính lại. Than, dầu: SGK Địa lí 10 (bộ thống nhất), bài 29. Cơ cấu điện 2023: Ember, Global Electricity Review 2024.

0200400600(ppm)19601970198019902000201020202024
  • Nồng độ CO₂

Biểu đồ nồng độ CO₂ trong khí quyển, trạm Mauna Loa (Ha-oai), giai đoạn 1960 – 2024 (ppm)

Kéo thanh bên dưới để vẽ từng mốc.

1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020
2024

💡 Cùng một bảng số liệu, đề khác từ khoá thì dạng biểu đồ khác. Sang 🧩 Chọn biểu đồ để tự chọn.

1 🧭 Quy trình viết báo cáo

Ba việc chính (SGK, mục 2)

  • ✦a) Chọn đề tài: vấn đề cụ thể, vừa sức, có tài liệu; tên đề tài nêu rõ đối tượng, phạm vi, thời gian.
  • ✦b) Thu thập và xử lí tài liệu: phác thảo đề cương; thu thập số liệu, tài liệu, báo cáo về vấn đề; phân tích, tổng hợp, so sánh các kết quả đã tìm hiểu.
  • ✦c) Viết báo cáo: xây dựng đề cương chi tiết, viết ngắn gọn, súc tích theo ba ý (ý nghĩa · hiện trạng và nguyên nhân · giải pháp); trình bày có hình ảnh, lược đồ, sơ đồ, bảng số liệu, biểu đồ để minh hoạ.

Bốn hướng nội dung gợi ý (SGK, mục 1) và đề tài ví dụ

HướngĐề tài ví dụ
Thành tựu nổi bật của một ngành công nghiệp đã họcSản xuất điện từ nguồn tái tạo của một quốc gia
Một trung tâm hoặc khu công nghiệp nhiều thành côngMột khu công nghiệp ở tỉnh em
Tác động của một hoạt động công nghiệp tới môi trường và hướng xử líKhí thải từ nhiệt điện than và cách giảm
Một lĩnh vực công nghiệp trong tương laiCông nghiệp năng lượng tái tạo

Dạng bài

Chọn và đặt tên đề tài

  1. 1 Chọn một trong bốn hướng của SGK, thu hẹp thành vấn đề cụ thể.
  2. 2 Kiểm tra tài liệu: có số liệu từ nguồn tin cậy, có năm không?
  3. 3 Đặt tên có đủ đối tượng, phạm vi, thời gian.
  4. 4 Kiểm tra: vừa sức (không quá rộng), đủ số liệu để vẽ ít nhất một biểu đồ ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn đề tài quá rộng ("Công nghiệp thế giới") hoặc tên không có thời gian, phạm vi nên không biết cần thu thập số liệu nào.

🧭
Làm mẫu

Em muốn tìm hiểu tác động của công nghiệp năng lượng tới khí hậu. Chọn và đặt tên đề tài.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 🔎 Thu thập và kiểm tra nguồn tài liệu

Nguồn nào nên dùng cho số liệu công nghiệp?

Loại nguồnVí dụĐộ tin cậy
Cơ quan thống kê, bộ ngànhNiên giám thống kê; Bộ Công Thương; Bộ Kế hoạch và Đầu tưCao: chính thức, có phương pháp
Tổ chức quốc tếNgân hàng Thế giới, OECD, Liên hợp quốcCao: số liệu so sánh nhiều nước
Sách giáo khoa, sách chuyên khảo, báo chí chính thốngSGK Địa lí 10, báo cáo của tổ chức năng lượngKhá: kiểm tra tên tác giả, năm
Mạng xã hội, trang không rõ tác giảBài đăng chia sẻ lạiThấp: không dùng để làm số liệu chính

Dạng bài

Kiểm tra một số liệu trước khi đưa vào báo cáo

  1. 1 Tìm tên nguồn và năm của số liệu.
  2. 2 Đối chiếu với ít nhất một nguồn khác (SGK, tổ chức quốc tế).
  3. 3 Ghi đơn vị (ppm, tỉ tấn, %...) và phạm vi (thế giới hay một nước).
  4. 4 Kiểm tra: số liệu có thể tìm lại được từ dòng "Tài liệu tham khảo" ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy số trên trang không rõ nguồn vì "nhìn có vẻ hợp lí", hoặc ghi số liệu mà không ghi năm.

🔎
Làm mẫu

Tình huống minh hoạ: một trang mạng không rõ tác giả ghi sản lượng than thế giới năm 2019 là 4,0 tỉ tấn, còn SGK ghi 7,9 tỉ tấn. Em dùng số nào?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Số liệu tìm được trên mạng đều dùng được" — sai: ưu tiên nguồn chính thức, có tác giả, có năm, và đối chiếu giữa các nguồn.
  • ✦"Viết lại bằng lời mình thì khỏi ghi nguồn" — sai: ý tưởng, số liệu lấy từ người khác vẫn phải ghi nguồn; chép nguyên văn không ghi nguồn là đạo văn.
  • ✦"Số liệu địa lí không cần ghi năm" — sai: số liệu thay đổi theo thời gian, không có năm thì không so sánh được.

3 📊 Xử lí số liệu và chọn biểu đồ

Số liệu mẫu: nồng độ CO₂ trong khí quyển (trạm Mauna Loa, Ha-oai; cột % tính lại)

NămCO₂ (ppm)So với 1960 (1960 = 100 %)
1960316,9100,0 %
1990354,4111,8 %
2010389,9123,0 %
2024424,6134,0 %

Dạng bài

Chọn biểu đồ và tính số liệu cho báo cáo

  1. 1 Gạch chân từ khoá: "diễn biến", "so sánh quy mô", "tốc độ tăng trưởng", "đồng thời hai chỉ tiêu".
  2. 2 Một chỉ tiêu nhiều năm cách nhau không đều: đường; vài mốc rời rạc: cột.
  3. 3 Tốc độ tăng trưởng: lấy năm đầu = 100 %, tính năm sau : năm gốc × 100, vẽ đường. Hai chỉ tiêu khác đơn vị: kết hợp, hai trục.
  4. 4 Tính mức tăng và bình quân năm để viết nhận xét. Kiểm tra: tên biểu đồ đủ nội dung, phạm vi, thời gian, đơn vị ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lẫn "mức tăng 34,0 %" với "tốc độ 134,0 %"; chia mức tăng cho số mốc (8) thay vì số năm (64).

🧮
Làm mẫu

Theo bảng, CO₂ năm 1960 là 316,9 ppm, năm 2024 là 424,6 ppm. Tính mức tăng, tốc độ tăng trưởng (1960 = 100 %) và mức tăng bình quân mỗi năm cả giai đoạn (64 năm, một chữ số thập phân là đủ).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Vẽ CO₂ (ppm) và mức tăng (%) chung một trục — sai: khác đơn vị, phải dùng biểu đồ kết hợp hai trục hoặc chỉ vẽ tốc độ tăng trưởng.
  • ✦Vẽ cột cho diễn biến nhiều năm cách nhau không đều — sai khoảng cách thật; dùng đường với năm đặt tỉ lệ.
  • ✦Tên biểu đồ chỉ ghi "Biểu đồ CO₂" — thiếu phạm vi, thời gian, đơn vị.

4 📝 Dàn ý báo cáo (không chấm)

Bốn phần của một báo cáo ngắn

  • ✦Mở đầu: lí do chọn vấn đề, mục đích; nêu ý nghĩa của nội dung tìm hiểu.
  • ✦Nội dung: hiện trạng và nguyên nhân, mỗi ý có số liệu kèm nguồn, năm; chèn bảng, biểu đồ.
  • ✦Kết luận và giải pháp: tóm tắt ý chính, nêu một số giải pháp.
  • ✦Tài liệu tham khảo: liệt kê nguồn đã dùng (tên tài liệu, cơ quan, năm).

Dàn ý mẫu: "Công nghiệp năng lượng và khí hậu thế giới, giai đoạn 1960 – 2024"

PhầnÝ cần viếtDẫn chứng
Mở đầuVì sao quan tâm: công nghiệp dùng nhiều năng lượng, đốt nhiên liệu hoá thạch ảnh hưởng khí hậuSGK bài 29, 31
Hiện trạngCO₂ tăng liên tục và nhanh dần; than tăng gấp 2,1 lầnCO₂ 316,9 → 424,6 ppm (Mauna Loa); than 3,7 → 7,9 tỉ tấn (1980 → 2019)
Nguyên nhânHoá thạch vẫn chiếm hơn một nửa điện thế giớiCơ cấu điện 2023: 61 % hoá thạch, 30 % tái tạo, 9 % hạt nhân (Ember)
Giải phápĐẩy mạnh năng lượng tái tạo, công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượngSGK bài 31: ba mục đích, ba định hướng
Tài liệu tham khảoLiệt kê nguồnSGK Địa lí 10; Ember, Global Electricity Review 2024

Dạng bài

Viết một đoạn nhận xét có số liệu

  1. 1 Khái quát xu hướng chung (tăng, giảm, nhanh hay chậm).
  2. 2 Chi tiết bằng 2 – 3 số liệu: mốc đầu, mốc cuối, mức tăng hoặc số lần.
  3. 3 Giải thích bằng nguyên nhân (nhân tố kinh tế, công nghệ, chính sách).
  4. 4 Kiểm tra: mỗi số có đơn vị, năm, nguồn; không kết luận quá những gì số liệu cho thấy ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "CO₂ tăng rất nhanh" mà không có số liệu; hoặc nêu nguyên nhân mà chưa dẫn số liệu nào.

✍️
Làm mẫu

Viết đoạn nhận xét ngắn về nồng độ CO₂ từ bảng.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🧭

Quy trình và đề cương

  1. 1
    Nhận biết

    Theo SGK, bước đầu tiên trong cách thức tiến hành làm báo cáo là

  2. 2
    Thông hiểu

    Tên đề tài nào nêu rõ đối tượng, phạm vi và thời gian?

  3. 3
    Nhận biết

    Theo gợi ý của SGK, phần viết báo cáo nên nêu các ý nào?

  4. 4
    Vận dụng

    Với đề tài "Tác động của một hoạt động công nghiệp tới môi trường và hướng xử lí", ý nào thuộc phần giải pháp?

🔎

Nguồn tài liệu

  1. 1
    Nhận biết

    Nguồn nào đáng tin cậy nhất để lấy số liệu công nghiệp của một quốc gia?

  2. 2
    Thông hiểu

    Vì sao khi dùng số liệu trong báo cáo địa lí phải ghi rõ nguồn và năm?

  3. 3
    Thông hiểu

    Hai nguồn cho hai con số khác nhau về cùng một chỉ tiêu. Cách xử lí đúng là

  4. 4
    Vận dụng

    Một bạn chép nguyên văn nhiều đoạn từ một bài báo vào báo cáo mà không ghi nguồn. Cách sửa đúng là

📊

Số liệu và biểu đồ

  1. 1
    Thông hiểu

    Dựa vào bảng nồng độ CO₂ trong khí quyển (ppm): Nhận xét nào đúng?

  2. 2
    Thông hiểu Với bảng: Từ năm 1960 đến năm 2024, nồng độ CO₂ tăng thêm ppm.
  3. 3
    Thông hiểu Với bảng CO₂ ở câu trên, tốc độ tăng trưởng năm 2024 so với năm 1960 (1960 = 100 %) là bao nhiêu %? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  4. 4
    Vận dụng Với bảng CO₂ ở trên, mức tăng bình quân mỗi năm giai đoạn 2010 – 2020 là bao nhiêu ppm? (làm tròn hai chữ số thập phân) Đáp số:
  5. 5
    Vận dụng Theo SGK, sản lượng than thế giới là 3,7 tỉ tấn (1980) và 7,9 tỉ tấn (2019). Sản lượng than năm 2019 gấp bao nhiêu lần năm 1980? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
  6. 6
    Thông hiểu

    Muốn thể hiện đồng thời nồng độ CO₂ (ppm) và mức tăng so với 1960 (%) qua các năm trên cùng một biểu đồ, nên chọn

📝

Dàn ý và nhận xét

  1. 1
    Nhận biết

    Phần nào của báo cáo nêu lí do chọn vấn đề và mục đích tìm hiểu?

  2. 2
    Thông hiểu

    Trong phần nội dung, mỗi ý về hiện trạng nên

  3. 3
    Thông hiểu

    Phần kết luận và giải pháp của báo cáo nên

  4. 4
    Vận dụng

    Câu nhận xét nào về nồng độ CO₂ làm đúng cách "khái quát và có số liệu"?

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Trong báo cáo về điện Mặt Trời, em có công suất lắp đặt qua 6 năm liên tiếp. Dạng biểu đồ nào thể hiện rõ diễn biến nhất?

  2. 2
    Thông hiểu

    Theo gợi ý nội dung của SGK, đề tài nào KHÔNG thuộc bốn hướng gợi ý?

  3. 3
    Vận dụng

    Em muốn so sánh sản lượng than năm 1980 và 2019 của thế giới (3,7 và 7,9 tỉ tấn). Dạng biểu đồ phù hợp nhất là

  4. 4
    Vận dụng

    Một báo cáo dùng bảng số liệu nhưng không ghi năm. Hạn chế lớn nhất là

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Cho bảng nồng độ CO₂ trong khí quyển, trạm Mauna Loa (đơn vị ppm):

    a)Nồng độ CO₂ tăng liên tục qua các mốc năm trong bảng.

    b)Năm 2024 gấp đôi năm 1960.

    c)Mức tăng bình quân mỗi năm giai đoạn 1960 – 1970 lớn hơn giai đoạn 2010 – 2020.

    d)Mức tăng so với năm 1960 của năm 2024 là 34,0 %.

  2. 2
    Vận dụng

    Xét việc thu thập tài liệu và viết báo cáo về một vấn đề công nghiệp:

    a)Số liệu đưa vào báo cáo cần ghi rõ nguồn và năm.

    b)Được chép nguyên văn đoạn bài báo nếu bài đó đã đăng công khai.

    c)Nên ưu tiên số liệu từ cơ quan thống kê, bộ ngành và tổ chức quốc tế.

    d)Báo cáo càng dài càng tốt, không cần nhận xét của người viết.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Dựa vào bảng: Từ năm 1990 đến năm 2010, nồng độ CO₂ tăng thêm bao nhiêu ppm? (một chữ số thập phân) Đáp số:
  2. 2
    Thông hiểu Với bảng CO₂ ở câu trên, tốc độ tăng trưởng năm 2010 so với năm 1960 (1960 = 100 %) là bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
  3. 3
    Thông hiểu Với bảng CO₂ ở trên, mức tăng của năm 2010 so với năm 1960 là bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
  4. 4
    Vận dụng Với bảng CO₂ ở trên, mức tăng bình quân mỗi năm giai đoạn 1990 – 2000 là bao nhiêu ppm? (làm tròn hai chữ số thập phân) Đáp số:
  5. 5
    Vận dụng Theo SGK, sản lượng than thế giới là 3,7 tỉ tấn (1980) và 7,9 tỉ tấn (2019). Tốc độ tăng trưởng năm 2019 so với 1980 (1980 = 100 %) là bao nhiêu %? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:
  6. 6
    Vận dụng Theo SGK, năm 2019 sản lượng dầu khai thác thế giới là 4,5 tỉ tấn, sản lượng than là 7,9 tỉ tấn. Sản lượng dầu bằng bao nhiêu % sản lượng than? (làm tròn đến hàng đơn vị) Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi: thứ tự quy trình (chọn đề tài, thu thập và xử lí, viết), nguồn tin cậy, cấu trúc báo cáo (mở đầu, nội dung, kết luận, tài liệu tham khảo; ý nghĩa, hiện trạng và nguyên nhân, giải pháp), chọn dạng biểu đồ cho số liệu.
  • •Phần II hay cho bảng số liệu theo năm: dễ sai ở lẫn mức tăng (%) với tốc độ (%), kết luận "gấp đôi" khi chỉ gấp 1,3 lần, so mức tăng của hai giai đoạn dài ngắn khác nhau mà không chia cho số năm. Đề kiểm tra lớp 10 theo dạng đề tốt nghiệp.
  • •Phần III: tính mức tăng, tốc độ tăng trưởng, bình quân mỗi năm, số lần, tỉ lệ %. Bài này nối với bài 29, 31 (số liệu than, dầu, điện, CO₂), bài 38 (báo cáo về một ngành dịch vụ) và Địa lí 12 bài 19 (thực hành công nghiệp).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Cơ cấu, vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố dịch vụ