Khí quyển, các yếu tố khí hậu
Nêu thành phần và các tầng khí quyển; trình bày phân bố nhiệt độ theo vĩ độ, lục địa – đại dương, độ cao; giải thích các đai khí áp, các loại gió, phơn và sự phân bố mưa; tính nhanh nhiệt độ theo độ cao như đề Phần III.
Ứng với SGK Địa lí 10 (bộ thống nhất): Bài 9
⚡ Nhớ nhanh
- 1Khí quyển là lớp không khí bao quanh Trái Đất: ni-tơ 78,1 %, ô-xy 20,9 %, còn lại là các khí khác, hơi nước, bụi. Có 5 tầng; tầng đối lưu (đến 8 – 16 km) quan trọng nhất vì mây, mưa, gió, bão diễn ra ở đây.
- 2Nhiệt độ giảm từ Xích đạo về cực, biên độ năm tăng về cực; lục địa nóng nhanh, nguội nhanh nên biên độ lớn hơn đại dương; lên cao giảm 0,6 °C mỗi 100 m; sườn nhận tia sáng càng thẳng góc càng ấm.
- 3Khí áp: bốn đai xen kẽ, đối xứng qua Xích đạo: thấp xích đạo (0°) → cao cận chí tuyến (30°) → thấp ôn đới (60°) → cao cực (90°). Gió thổi từ áp cao về áp thấp: Mậu dịch, Tây ôn đới, Đông cực; ngoài ra có gió mùa, gió đất – gió biển, phơn.
- 4Mưa nhiều nơi không khí bốc lên (Xích đạo, ôn đới), ít nơi không khí giáng xuống (chí tuyến, cực); còn do frông, gió, dòng biển, địa hình (sườn đón gió mưa nhiều, sườn khuất gió khô).
- 5Tính nhanh: t ở độ cao h = t chân núi − 0,6 × (h : 100); biên độ năm = tháng nóng nhất − tháng lạnh nhất; phơn: sườn đón gió lạnh dần và mưa, sườn khuất gió nóng dần và khô.
👀 Nhìn là hiểu
Lát cắt kinh tuyến từ Bắc Cực đến Xích đạo tự chạy 5 cảnh: Xích đạo nóng bốc lên · giáng xuống ở 30° · cực lạnh, ôn đới · gió thổi từ cao về thấp (Mậu dịch, Tây ôn đới, Đông cực) · mưa nhiều – ít. Bấm "Tự chơi": kéo 9 thẻ lên đúng đai vĩ độ (có 1 thẻ bẫy: gió biển – gió đất không theo vĩ độ). Phía dưới là một quả núi: kéo chấm khối khí trèo lên sườn đón gió rồi xuống sườn khuất gió, thấy nhiệt độ đổi từng mét (lên lạnh 0,6 °C mỗi 100 m, có mây mưa; xuống nóng lên, khô: gió phơn).
Xích đạo nóng quanh năm: không khí nở ra, bốc lên.
⛰️ Kéo chấm vượt núi: nhiệt độ đổi theo độ cao, gió phơn
Độ cao 0 m · 22 °C. Kéo chấm sang phải: khối không khí ẩm bắt đầu trèo lên sườn đón gió.
Số đọc từ hình 9.6 SGK (22 → 16 → 10 → 7 °C bên đón gió; 12 → 22 → 32 °C bên khuất gió); đỉnh khoảng 2 500 m. Sơ đồ giản lược, không theo tỉ lệ.
1 🌍 Khí quyển: thành phần và các tầng
Cần nhớ
- ✦Khí quyển là lớp không khí bao quanh Trái Đất, luôn chịu ảnh hưởng của Vũ Trụ, trước hết là Mặt Trời. Trái Đất giữ được khí quyển vì có kích thước đủ lớn.
- ✦Thành phần: ni-tơ 78,1 %, ô-xy 20,9 % và các khí khác (ác-gông, các-bo-níc, hơi nước…), ngoài ra có bụi và tạp chất.
- ✦Ở lớp không khí gần mặt đất, mỗi bán cầu chia thành bốn khối khí từ cực về Xích đạo: cực (A) rất lạnh · ôn đới (P) lạnh · chí tuyến (T) rất nóng · xích đạo (E) nóng ẩm. Frông là mặt tiếp xúc giữa hai khối khí khác nguồn gốc.
Năm tầng khí quyển (SGK, hình 9.1)
| Tầng | Giới hạn | Ghi nhớ |
|---|---|---|
| Đối lưu | Từ mặt đất đến 8 – 16 km | Quan trọng nhất: mây, mưa, gió diễn ra ở đây; nhiệt độ giảm theo độ cao |
| Bình lưu | Đến khoảng 51 – 55 km | Có lớp ô-dôn (khoảng 20 – 25 km) |
| Giữa | Đến khoảng 80 – 85 km | Thiên thạch bay vào qua tầng này (hình 9.1) |
| Nhiệt | Đến khoảng 800 km | Vệ tinh bay ở đây (hình 9.1) |
| Khuếch tán | Trên 800 km | Tầng ngoài cùng, giáp vũ trụ |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Mây, mưa có thể hình thành ở mọi tầng khí quyển" — sai: gần như toàn bộ hơi nước nằm ở tầng đối lưu, nên mây, mưa, gió, bão chỉ xảy ra ở đây.
- ✦Tầng đối lưu không dày bằng nhau: mỏng nhất ở cực (khoảng 8 km), dày nhất ở Xích đạo (khoảng 16 km) vì Xích đạo nóng, không khí bốc lên cao hơn.
2 🌡️ Nhiệt độ không khí
Nhiệt độ theo vĩ độ ở bán cầu Bắc (SGK, bảng 9)
| Vĩ độ | TB năm (°C) | Biên độ năm (°C) |
|---|---|---|
| 0° | 24,5 | 1,8 |
| 20° | 25,0 | 7,4 |
| 30° | 20,4 | 13,3 |
| 40° | 14,0 | 17,7 |
| 50° | 5,4 | 23,8 |
| 60° | −0,6 | 29,0 |
| 70° | −10,4 | 32,2 |
Cần nhớ
- ✦Theo vĩ độ: nhiệt độ giảm dần từ Xích đạo về cực, biên độ năm tăng dần về cực. Biểu hiện rõ nhất là bốn vòng đai nhiệt: nóng, ôn hoà, lạnh, băng giá vĩnh cửu. Ranh giới dựa vào đường đẳng nhiệt 20 °C (trung bình năm) và các đường đẳng nhiệt 10 °C, 0 °C của tháng nóng nhất.
- ✦Theo lục địa – đại dương: đất hấp thụ nhanh, toả nhiệt nhanh hơn nước ⇒ mùa hạ lục địa nóng hơn đại dương, mùa đông lạnh hơn; nơi sâu trong lục địa có biên độ lớn hơn nơi gần biển. Hoang mạc Xa-ha-ra nóng nhất (trên 40 °C), Nam Cực lạnh nhất (có nơi −57 °C).
- ✦Hình 9.2, dọc khoảng vĩ tuyến 52°B, biên độ năm tăng dần vào sâu lục địa: Va-len-ti-a 9 °C · Pô-dơ-nan 21 °C · Vác-sa-va 23 °C · Cuốc-xcơ 29 °C.
- ✦Theo địa hình: trong tầng đối lưu, lên cao 100 m nhiệt độ giảm 0,6 °C (trung bình). Còn phụ thuộc độ dốc, hướng phơi của sườn: góc chiếu của tia sáng càng lớn, sườn nhận bức xạ càng nhiều (hình 9.3: sườn N góc 90° – 70° nhận nhiều hơn sườn B góc 46° – 30°).
Dạng bài
Tính nhiệt độ theo độ cao
- 1 Xác định nhiệt độ ở chân núi (hoặc mực nước biển) và chênh lệch độ cao giữa hai điểm.
- 2 Số lần 100 m = chênh lệch độ cao : 100.
- 3 Nhiệt độ giảm = số lần 100 m × 0,6 °C; nhiệt độ ở trên cao = nhiệt độ thấp − mức giảm.
- 4 Kiểm tra: lên cao thì phải lạnh đi (kết quả nhỏ hơn nhiệt độ chân núi); mỗi 1 000 m giảm 6 °C là mốc nhẩm nhanh ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho độ cao tính bằng mét mà nhân thẳng 0,6 (quên chia 100); hoặc cộng thêm thay vì trừ. Nếu chân núi không ở mực nước biển thì chỉ tính theo chênh lệch độ cao.
Một nơi ở mực nước biển có nhiệt độ 26 °C (số liệu minh hoạ). Tính nhiệt độ ở độ cao 1 500 m trong tầng đối lưu.
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Càng lên cao càng gần Mặt Trời nên càng nóng" — sai: không khí được mặt đất sưởi ấm, lên cao không khí loãng, giữ nhiệt kém nên lạnh dần (đó là lí do Sa Pa, Đà Lạt mát quanh năm).
- ✦Nhiệt độ TB năm không giảm đều từ Xích đạo: bảng 9 cho thấy 20° (25,0 °C) còn cao hơn 0° (24,5 °C); từ 30° trở đi mới giảm rõ.
3 🧭 Khí áp và các đai khí áp
Cần nhớ
- ✦Khí áp là sức nén của không khí xuống bề mặt đất. Khí áp giảm khi nhiệt độ tăng, khi lên cao, khi không khí ẩm hơn. Áp suất chuẩn ở mặt biển: 760 mm thuỷ ngân = 1 013 mb; lớn hơn là áp cao, nhỏ hơn là áp thấp.
- ✦Các đai áp cao, áp thấp xen kẽ và đối xứng qua đai áp thấp xích đạo (hình 9.4); thực tế bị chia cắt thành các trung tâm khí áp riêng biệt do lục địa xen đại dương.
Bốn đai khí áp (mỗi bán cầu) và nguyên nhân
| Đai | Vĩ độ | Nguyên nhân |
|---|---|---|
| Áp thấp xích đạo | 0° | Nhiệt lực: nóng quanh năm, không khí nở ra, bốc lên |
| Áp cao cận chí tuyến | Khoảng 30° | Động lực: không khí bốc lên từ Xích đạo giáng xuống, dồn ép |
| Áp thấp ôn đới | Khoảng 60° | Động lực: không khí từ chí tuyến và từ cực dồn về, gặp nhau, bốc lên |
| Áp cao cực | 90° | Nhiệt lực: rất lạnh, không khí co lại, sức nén tăng |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Nhiệt lực = do nóng – lạnh; động lực = do không khí di chuyển (bốc lên, giáng xuống, dồn ép). Hai đai ở giữa (30°, 60°) đều là động lực.
- ✦"Áp cao thì nóng, áp thấp thì lạnh" — sai: áp cao cực rất lạnh; áp cao chí tuyến lại do giáng xuống, không phải do nóng.
4 💨 Gió
Gió thổi quanh năm theo vĩ độ (SGK, hình 9.4)
| Gió | Thổi từ → về | Hướng (Bắc / Nam) | Tính chất |
|---|---|---|---|
| Mậu dịch (Tín phong) | Cao cận chí tuyến → thấp xích đạo | Đông bắc / đông nam | Ổn định, khô |
| Tây ôn đới | Cao cận chí tuyến → thấp ôn đới | Tây nam / tây bắc | Độ ẩm cao, gây mưa |
| Đông cực | Cao cực → thấp ôn đới | Đông bắc / đông nam | Rất lạnh, khô |
Gió mùa, gió địa phương, phơn
- ✦Gió mùa thổi theo mùa, hướng và tính chất ở hai mùa trái ngược nhau; do lục địa và đại dương nóng – lạnh không đều (gió mùa ngoại chí tuyến) hoặc giữa hai bán cầu (gió mùa nội chí tuyến). Chủ yếu ở Nam Á, Đông Nam Á, Đông Phi, Đông Bắc Ô-xtrây-li-a; Đông Trung Quốc, Đông Nam Hoa Kỳ.
- ✦Gió biển – gió đất ở ven biển, đổi hướng theo ngày – đêm: ban ngày đất nóng hơn biển ⇒ gió từ biển vào đất; ban đêm đất lạnh nhanh hơn ⇒ gió từ đất ra biển.
- ✦Phơn: gió vượt núi, lên sườn đón gió nhiệt độ giảm và gây mưa; sang sườn khuất gió hơi nước đã mất, nhiệt độ tăng lên, thành gió khô nóng.
Phơn qua hình 9.6 (nhiệt độ °C, đọc từ hình)
| Độ cao | Sườn đón gió | Sườn khuất gió |
|---|---|---|
| 0 m | 22 | 32 |
| 1 000 m | 16 | 22 |
| 2 000 m | 10 | 12 |
| 2 500 m (đỉnh) | 7 | 7 |
Dạng bài
Xác định hướng gió từ sơ đồ khí áp
- 1 Tìm các đai áp cao (+) và áp thấp (−) trên hình, nhớ gió thổi từ áp cao về áp thấp.
- 2 Từ đai áp cao cận chí tuyến có hai luồng: về Xích đạo là Mậu dịch, về 60° là Tây ôn đới; từ áp cao cực về 60° là Đông cực.
- 3 Do Trái Đất tự quay, gió bị lệch hướng (lệch phải ở bán cầu Bắc) nên thành hướng đông bắc, tây nam…; ở bán cầu Nam đối xứng.
- 4 Kiểm tra: Mậu dịch và Đông cực đều có thành phần đông; Tây ôn đới có thành phần tây (tên "Tây" giúp nhớ) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng gió thổi từ áp thấp tới áp cao; hoặc nhầm Mậu dịch (về Xích đạo) với Tây ôn đới (về ôn đới) vì cùng xuất phát từ áp cao cận chí tuyến.
Gió thổi từ đai áp cao cận chí tuyến về đai áp thấp ôn đới ở bán cầu Bắc có hướng và tên gọi thế nào?
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Phơn gây mưa ở sườn khuất gió" — sai: sườn đón gió mưa, sườn khuất gió khô nóng. Câu thơ "Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây, bên nắng đốt, bên mưa quay" là phơn: mùa hạ gió tây nam gây mưa ở sườn Tây, xuống sườn Đông thành gió khô nóng.
- ✦Gió biển, gió đất không theo vĩ độ, mà đổi theo ngày – đêm ở vùng ven biển ở mọi vĩ độ.
5 🌧️ Mưa và phân bố mưa
Năm nhân tố ảnh hưởng tới lượng mưa
| Nhân tố | Ảnh hưởng |
|---|---|
| Khí áp | Áp thấp: không khí ẩm bốc lên, ngưng tụ ⇒ mưa nhiều (Xích đạo). Áp cao: không khí bị nén xuống ⇒ ít mưa (cực, chí tuyến) |
| Frông | Dải hội tụ nhiệt đới, frông ôn đới đi qua ⇒ mưa nhiều |
| Gió | Sâu trong lục địa, không có gió từ đại dương ⇒ mưa rất ít; vùng gió Mậu dịch ít mưa, vùng gió mùa mưa nhiều |
| Dòng biển | Dòng biển nóng chảy qua ⇒ mưa nhiều; dòng biển lạnh ⇒ mưa ít |
| Địa hình | Sườn đón gió mưa nhiều (lên cao càng mưa, tới một độ cao thì hết); sườn khuất gió ít mưa, khô ráo |
Phân bố mưa (SGK, hình 9.7)
- ✦Mưa phân bố không đều theo vĩ độ: nhiều nhất ở Xích đạo, tương đối ít ở hai chí tuyến, nhiều ở hai ôn đới, rất ít ở hai cực.
- ✦Mỗi vùng còn phân hoá theo chiều đông – tây do địa hình, dòng biển, gần hay xa biển. Vùng dưới 200 mm/năm là hoang mạc (A-ta-ca-ma chỉ khoảng 0,8 mm/năm).
- ✦Nơi mưa nhiều là vùng núi cao chắn gió: Se-ra-pun-di (Ấn Độ, cao 1 313 m, thuộc dãy Hi-ma-lay-a) mưa gần 12 000 mm/năm.
Dạng bài
Giải thích lượng mưa một nơi
- 1 Xác định vĩ độ ⇒ đai khí áp ở đó (áp thấp mưa nhiều, áp cao mưa ít).
- 2 Xét gió: có gió từ đại dương thổi vào không (gió Tây ôn đới, gió mùa) hay là gió Mậu dịch khô, hay xa biển?
- 3 Xét dòng biển ven bờ (nóng hay lạnh) và địa hình (sườn đón gió hay khuất gió).
- 4 Kiểm tra: kết luận phải nêu nhân tố (khí áp, gió, dòng biển, địa hình), không chỉ mô tả "mưa nhiều/ít" ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Giải thích "vì gần Xích đạo nên nóng, bốc hơi hết" — sai bản chất: nguyên nhân chính là khí áp cao, không khí không bốc lên.
Vì sao hoang mạc Xa-ha-ra nằm ở vùng chí tuyến mưa rất ít?
Hướng dẫn giải
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Vùng chí tuyến mưa nhiều vì gần Xích đạo" — sai: chí tuyến là đai áp cao, có nhiều hoang mạc lớn.
- ✦"Càng lên cao càng mưa nhiều" — chỉ đúng đến một độ cao nhất định trên sườn đón gió; sau đó không khí đã mất ẩm thì không còn mưa.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Khí quyển
- 1Nhận biết
Hai chất khí chiếm nhiều nhất trong không khí là
- 2Nhận biết
Tầng khí quyển quan trọng nhất đối với các quá trình tự nhiên trên bề mặt Trái Đất là tầng
- 3Thông hiểu
Mây, mưa chỉ hình thành ở tầng đối lưu chủ yếu vì tầng này
Nhiệt độ không khí
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng 9: Nhiệt độ trung bình năm ở vĩ độ 0° cao hơn ở vĩ độ 60° là °C.
- 2Thông hiểu
Dựa vào bảng 9: Nhận xét nào đúng?
- 3Thông hiểu
Các địa điểm nằm sâu trong lục địa thường có biên độ nhiệt năm lớn hơn nơi gần đại dương vì
- 4Vận dụng
Hình 9.2: dọc khoảng vĩ tuyến 52°B, biên độ năm tăng từ 9 °C ở Va-len-ti-a lên 29 °C ở Cuốc-xcơ. Nguyên nhân chủ yếu là
- 5Thông hiểu Một địa điểm ở mực nước biển có nhiệt độ 26 °C (số liệu minh hoạ). Lên độ cao 1 500 m trong tầng đối lưu, nhiệt độ giảm °C.
- 6Vận dụng
Hình 9.3: sườn N nhận nhiều bức xạ hơn sườn B (cùng độ cao) chủ yếu vì
Khí áp và gió
- 1Nhận biết
Đai áp thấp xích đạo hình thành chủ yếu do
- 2Nhận biết
Gió Mậu dịch thổi từ
- 3Thông hiểu
Gió Tây ôn đới thường gây mưa vì
- 4Thông hiểu
Đai áp cao cận chí tuyến hình thành chủ yếu do
- 5Vận dụng
Ban đêm ở vùng ven biển thường có gió thổi từ đất liền ra biển vì
Phơn
- 1Thông hiểu Dựa vào hình 9.6 (bảng đọc từ hình, °C): Chân sườn khuất gió nóng hơn chân sườn đón gió °C.
- 2Vận dụng
Câu thơ "Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây, bên nắng đốt, bên mưa quay" phản ánh hiện tượng nào mùa hạ?
Mưa
- 1Nhận biết
Vùng có lượng mưa nhiều nhất trên Trái Đất là
- 2Thông hiểu
Vùng chí tuyến có lượng mưa tương đối ít chủ yếu vì
- 3Vận dụng
Se-ra-pun-di (Ấn Độ), nơi mưa rất nhiều (gần 12 000 mm/năm), nằm trên sườn núi cao ở dãy Hi-ma-lay-a. Nhân tố chủ yếu gây mưa lớn là
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Địa lí có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý, hay kèm bảng số liệu, biểu đồ) và 6 câu trả lời ngắn (chủ yếu tính toán, đáp số tối đa 4 ký tự). Không được dùng Atlat. Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Trong tầng đối lưu, nhiệt độ không khí trung bình giảm
- 2Thông hiểu
Thứ tự các đai khí áp từ Xích đạo về cực ở mỗi bán cầu là
- 3Vận dụng
Ở bán cầu Bắc, gió thổi quanh năm từ đai áp cao cận chí tuyến về đai áp thấp ôn đới theo hướng tây nam là gió
- 4Vận dụng
Gió phơn là gió khô nóng ở sườn khuất gió vì không khí
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Cho bảng nhiệt độ trung bình năm và biên độ nhiệt năm theo vĩ độ ở bán cầu Bắc (SGK Địa lí 10, bảng 9):
a)Nhiệt độ trung bình năm ở vĩ độ 20° cao hơn ở vĩ độ 0°.
b)Nhiệt độ trung bình năm giảm đều đặn từ vĩ độ 0° đến vĩ độ 70°.
c)Biên độ nhiệt năm tăng dần từ Xích đạo về phía cực.
d)Ở vĩ độ 60°B nhiệt độ trung bình năm vẫn dương.
- 2Vận dụng
Cho nhiệt độ (°C) của khối không khí vượt núi theo độ cao (SGK Địa lí 10, hình 9.6, đọc từ hình):
a)Ở sườn đón gió, nhiệt độ giảm khoảng 0,6 °C khi lên cao 100 m.
b)Ở độ cao 1 000 m, sườn khuất gió lạnh hơn sườn đón gió.
c)Chân sườn khuất gió nóng hơn chân sườn đón gió 10 °C.
d)Gió phơn gây mưa nhiều ở sườn khuất gió.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Dựa vào bảng 9: Biên độ nhiệt năm ở vĩ độ 70° lớn hơn ở vĩ độ 40° bao nhiêu °C? Đáp số:
- 2Thông hiểu Nhiệt độ trung bình năm của TP. Hồ Chí Minh là 26,9 °C, của Lạng Sơn là 21,6 °C (SGK). TP. Hồ Chí Minh cao hơn Lạng Sơn bao nhiêu °C? Đáp số:
- 3Vận dụng Một địa điểm ở mực nước biển có nhiệt độ 28 °C (số liệu minh hoạ). Tính nhiệt độ trên đỉnh núi cao 2 400 m (đơn vị °C, làm tròn một chữ số thập phân). Đáp số:
- 4Vận dụng Nhiệt độ ở chân núi (mực nước biển) là 22 °C, ở đỉnh núi là 4 °C. Tính độ cao của đỉnh núi (đơn vị m). Đáp số:
- 5Thông hiểu Hình 9.2: biên độ nhiệt năm ở Cuốc-xcơ là 29 °C, ở Va-len-ti-a là 9 °C. Biên độ ở Cuốc-xcơ gấp bao nhiêu lần Va-len-ti-a? (làm tròn một chữ số thập phân) Đáp số:
- 6Vận dụng Theo hình 9.6, khối không khí ở chân sườn đón gió có 22 °C, lên tới đỉnh cao 2 500 m (giảm 0,6 °C mỗi 100 m), rồi xuống chân sườn khuất gió và nóng lên 1 °C mỗi 100 m. Nhiệt độ ở chân sườn khuất gió là bao nhiêu °C? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi: thành phần và tầng khí quyển (đối lưu quan trọng nhất), quy luật nhiệt độ theo vĩ độ – lục địa – độ cao (0,6 °C/100 m), nguyên nhân các đai khí áp, tên – hướng – tính chất gió Mậu dịch, Tây ôn đới, Đông cực, cơ chế phơn, vì sao mưa nhiều ít.
- •Phần II hay cho bảng 9 hoặc số liệu nhiệt độ theo độ cao: ý dễ mất điểm là coi nhiệt độ giảm đều từ Xích đạo, nhầm sườn đón gió với khuất gió, nhầm gió thổi từ áp thấp về áp cao.
- •Phần III: tính nhiệt độ theo độ cao, độ cao từ chênh nhiệt, biên độ, chênh lệch nhiệt, số lần. Bài này nối với bài 10 (kiểu khí hậu, đọc biểu đồ nhiệt – mưa), bài 18 (quy luật địa đới, phi địa đới) và Địa lí 12 bài 2 (gió mùa, phơn ở Việt Nam). Đề kiểm tra lớp 10 theo dạng đề tốt nghiệp.
Thực hành: Đọc bản đồ các đới và các kiểu khí hậu trên Trái Đất, phân tích biểu đồ một số kiểu khí hậu