Kinh tế và pháp luật lớp 10
Bài 19 · Cơ bản

Quốc hội, Chủ tịch nước và Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nói được vị trí và chức năng của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, và xếp đúng một việc làm cụ thể vào cơ quan thực hiện nó.

Ứng với SGK Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10 (bộ thống nhất): Bài 19

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Quốc hội = cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Ba chức năng: lập hiến – lập pháp · quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước · giám sát tối cao.
  • 2Chủ tịch nước = người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội và đối ngoại; công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh; thống lĩnh lực lượng vũ trang, giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh; tiếp nhận đại sứ, kí điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước.
  • 3Chính phủ = cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội; đề xuất dự án luật, ngân sách, chiến lược; quản lí thống nhất các lĩnh vực; chịu trách nhiệm và báo cáo trước Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước.
  • 4Phân biệt hai chữ hay nhầm: Quốc hội ban hành luật, còn Chủ tịch nước công bố luật; Chính phủ tổ chức thi hành luật. Xét xử không phải việc của ba cơ quan này mà của Toà án nhân dân.
  • 5Mạch nhớ: Quốc hội làm luật → Chủ tịch nước công bố → Chính phủ thi hành → Quốc hội giám sát lại Chính phủ. Công dân học sinh góp phần bằng việc hiểu đúng, tôn trọng, tin cậy thông tin chính thống, phê phán hành vi sai trái.

👀 Nhìn là hiểu

Bấm "Xem đường đi của một đạo luật": tờ luật đi từ Quốc hội sang Chủ tịch nước (con dấu CÔNG BỐ), rồi sang Chính phủ và xuống người dân, cuối cùng Chính phủ báo cáo để Quốc hội giám sát. Bấm "Tự chơi": kéo từng việc làm thả lên đúng cơ quan trên sơ đồ; có một thẻ không thuộc cơ quan nào ở đây.

Quốc hội thảo luận rồi biểu quyết thông qua luật.

1 🏛️ Quốc hội: vị trí và chức năng

Cần nhớ

  • ✦Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Điều 69: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
  • ✦Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước. Đó là ba chức năng.
  • ✦Quốc hội ban hành luật (làm và sửa đổi luật); làm và sửa đổi Hiến pháp.
  • ✦Ví dụ ở Kì họp thứ 9 Quốc hội khoá XV: thông qua nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp, thông qua 34 luật và 13 nghị quyết quy phạm pháp luật; quyết định ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI; xem xét nội dung về tài chính, ngân sách nhà nước; tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn.

Ba chức năng của Quốc hội và nhiệm vụ cụ thể

Chức năngNhiệm vụ (theo SGK)Dấu hiệu nhận ra
Lập hiến, lập phápLàm và sửa đổi Hiến pháp; làm và sửa đổi luậtTừ khoá: làm / sửa Hiến pháp, luật
Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nướcQuyết định mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội; chính sách tài chính, tiền tệ, thuế; dự toán và phân bổ ngân sách nhà nước; bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh lãnh đạo chủ chốt (Chủ tịch nước, Thủ tướng…); quyết định thành lập bộ, địa giới hành chính tỉnh; quyết định chính sách dân tộc, tôn giáo, đối ngoại; quyết định vấn đề chiến tranh, hoà bìnhTừ khoá: quyết định, bầu, phân bổ ngân sách
Giám sát tối caoGiám sát việc tuân theo Hiến pháp, luật; xét báo cáo công tác của các cơ quan cao nhất; bỏ phiếu tín nhiệm người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn; bãi bỏ văn bản của Chủ tịch nước, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hộiTừ khoá: giám sát, chất vấn, tín nhiệm, bãi bỏ văn bản trái luật

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Quốc hội có hai chức năng là lập hiến, lập pháp và quyết định vấn đề quan trọng" — sai: thiếu chức năng giám sát tối cao, tổng cộng là ba chức năng.
  • ✦Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng không có nghĩa là Quốc hội điều hành Chính phủ: bầu là nội dung của chức năng quyết định vấn đề quan trọng; điều hành hoạt động hành chính là việc của Chính phủ.
  • ✦"Giám sát tối cao" thuộc Quốc hội, đừng gán cho Chính phủ hay Chủ tịch nước.

2 🎖️ Chủ tịch nước: người đứng đầu Nhà nước

Cần nhớ

  • ✦Điều 86: Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại.
  • ✦Chủ tịch nước giữ vai trò thống lĩnh lực lượng vũ trang nhân dân, giữ chức Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và An ninh.
  • ✦Vai trò đối nội (SGK nêu): công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh; đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh lãnh đạo cao nhất của Nhà nước; bổ nhiệm, miễn nhiệm các thành viên Chính phủ; quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm Thẩm phán; phong hàm quân sự cấp tướng; tặng thưởng huân chương, huy chương, danh hiệu vinh dự nhà nước; quyết định cho nhập, thôi hoặc tước quốc tịch.
  • ✦Vai trò đối ngoại: tiếp nhận đại sứ, bổ nhiệm đại sứ; kí điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước; tham dự các diễn đàn quốc tế, đón tiếp nguyên thủ quốc gia.
Quốc hội "ban hành" luật

Quốc hội biểu quyết thông qua và ban hành luật: đó là quyền lập pháp. Không có sự biểu quyết của Quốc hội thì không có luật.

Chủ tịch nước "công bố" luật

Luật đã được Quốc hội thông qua thì Chủ tịch nước công bố (kí lệnh công bố) để luật đến với toàn xã hội. Chủ tịch nước không làm ra luật.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Chủ tịch nước có nhiệm vụ ban hành luật" — sai (SGK bài tập): Chủ tịch nước công bố luật; Quốc hội ban hành.
  • ✦Chủ tịch nước đề nghị Quốc hội bầu một số chức danh cao nhất, chứ Quốc hội mới là nơi bầu. Đừng đảo chủ thể.
  • ✦Chủ tịch nước không là "cơ quan hành chính nhà nước cao nhất" (đó là Chính phủ) và cũng không xét xử.

3 🏢 Chính phủ: cơ quan hành chính cao nhất

Cần nhớ

  • ✦Điều 94: Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội.
  • ✦Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước.
  • ✦Là cơ quan hành chính cao nhất, Chính phủ duy trì sự thống nhất và điều phối toàn bộ hoạt động quản lí quốc gia trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong cả nước; bảo đảm hiệu lực của bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương.
  • ✦Là cơ quan chấp hành của Quốc hội, Chính phủ tổ chức thực hiện Hiến pháp, luật, nghị quyết, pháp lệnh; đề xuất, trình Quốc hội dự án luật, ngân sách, chiến lược phát triển kinh tế – xã hội; ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thực hiện; báo cáo, giải trình và chịu sự giám sát của Quốc hội.

So sánh ba cơ quan

Cơ quanVị tríViệc chínhVới một đạo luật
Quốc hộiCơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhấtLập hiến, lập pháp · quyết định vấn đề quan trọng · giám sát tối caoBan hành luật
Chủ tịch nướcNgười đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội, đối ngoạiCông bố luật · thống lĩnh lực lượng vũ trang · tiếp nhận đại sứ, kí điều ước quốc tế · tặng thưởng, phong hàmCông bố luật
Chính phủCơ quan hành chính nhà nước cao nhất, cơ quan chấp hành của Quốc hộiTổ chức thi hành pháp luật · quản lí thống nhất các lĩnh vực · đề xuất dự án luật, ngân sáchTổ chức thi hành luật

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, không phải quyền lập pháp. Chính phủ đề xuất dự án luật, còn Quốc hội quyết định thông qua.
  • ✦"Chính phủ chỉ báo cáo cho Chủ tịch nước" — sai: Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo trước cả Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước.
  • ✦"Cơ quan chấp hành của Quốc hội" là Chính phủ, không phải Chủ tịch nước hay Toà án.

Dạng bài

Gọi đúng cơ quan thực hiện một việc

  1. 1 Tìm động từ trong câu: làm luật · biểu quyết · giám sát tối cao · công bố · thống lĩnh · tiếp nhận đại sứ · tổ chức thi hành · quản lí · đề xuất, trình.
  2. 2 Ghép động từ với cơ quan: làm luật, quyết việc lớn, giám sát tối cao ⇒ Quốc hội; công bố, thống lĩnh, thay mặt nước ⇒ Chủ tịch nước; thi hành, quản lí, đề xuất ⇒ Chính phủ.
  3. 3 Nếu là xét xử, tuyên án thì không thuộc ba cơ quan này (Toà án nhân dân, bài 20); nếu là ban hành luật thì tuyệt đối là Quốc hội.
  4. 4 Đọc lại cả câu: chủ thể nào đúng thẩm quyền thì mới chọn.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nghe "Chủ tịch nước kí lệnh" rồi kết luận Chủ tịch nước "ban hành luật" — kí lệnh công bố khác với ban hành.

📜
Làm mẫu

Quốc hội thông qua Luật Y. Chủ tịch nước kí lệnh công bố. Chính phủ ban hành nghị định quy định chi tiết và chỉ đạo các bộ thực hiện. Ai ban hành luật, ai công bố, ai tổ chức thi hành?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🧑‍🎓 Học sinh góp phần xây dựng, bảo vệ ba cơ quan

Cần nhớ

  • ✦Tìm hiểu đúng: chủ động học Hiến pháp, pháp luật để hiểu vị trí, chức năng của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ.
  • ✦Chấp hành nghiêm quy định của nhà trường, pháp luật của Nhà nước (kể cả khi tham gia giao thông).
  • ✦Thông tin: không chia sẻ, bình luận tin sai lệch, xuyên tạc về cơ quan nhà nước; biết kiểm chứng từ nguồn chính thống; báo thầy cô, nhà trường hoặc người có trách nhiệm khi thấy hành vi sai trái gây ảnh hưởng tiêu cực.
  • ✦Thái độ: tôn trọng khi thảo luận về ba cơ quan; lên án, phê phán hành vi làm ảnh hưởng tiêu cực đến Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ.
  • ✦Ví dụ trong sách: phiên họp giả định "Quốc hội trẻ em" (từ ngày 27 đến ngày 29 tháng 9 năm 2024) với 306 học sinh đóng vai đại biểu, chất vấn và trả lời chất vấn về "Phòng, chống bạo lực học đường" và "Phòng, chống tác hại của thuốc lá, chất kích thích"; ý kiến học sinh sẽ được cơ quan nhà nước nghiên cứu khi soạn thảo chính sách, pháp luật liên quan tới trẻ em.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Tưởng "chỉ người lớn mới liên quan đến Nhà nước": học sinh vẫn thể hiện ý thức công dân bằng hành vi phù hợp lứa tuổi (học, chấp hành pháp luật, kiểm chứng thông tin, lan toả điều tích cực).
  • ✦Chia sẻ "cho mọi người cùng biết" một tin chưa kiểm chứng về cơ quan nhà nước không phải là "quan tâm", mà có thể gây ảnh hưởng tiêu cực.
  • ✦Phiên họp "Quốc hội trẻ em" là giả định, mang tính giáo dục; Quốc hội thật là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🏛️

Quốc hội: vị trí và chức năng

  1. 1
    Nhận biết

    Theo Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Quốc hội là

  2. 2
    Nhận biết Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền , quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước.
  3. 3
    Thông hiểu

    Tại kì họp, Quốc hội biểu quyết thông qua dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương. Việc này thuộc chức năng nào của Quốc hội?

  4. 4
    Thông hiểu

    Đại biểu H chất vấn một Bộ trưởng; Quốc hội xét báo cáo công tác của Chính phủ và bỏ phiếu tín nhiệm người giữ chức vụ do Quốc hội bầu. Đây là chức năng

  5. 5
    Vận dụng

    Bạn K nói: "Quốc hội bầu Chủ tịch nước và Thủ tướng nên Quốc hội còn điều hành trực tiếp mọi hoạt động của Chính phủ." Nhận định nào đúng?

🎖️

Chủ tịch nước

  1. 1
    Nhận biết

    Chủ tịch nước là

  2. 2
    Thông hiểu

    Sau khi Quốc hội thông qua Luật X, cơ quan, chức danh nào thực hiện việc công bố luật?

  3. 3
    Thông hiểu

    Chủ tịch nước tiếp nhận đại sứ đặc mệnh toàn quyền của một nước và kí điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước. Việc này thể hiện vai trò

  4. 4
    Vận dụng

    Học sinh C ghi chép về Chủ tịch nước. Ghi chép nào ĐÚNG?

  5. 5
    Thông hiểu

    Bấm các bước theo thứ tự đường đi của một đạo luật:

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

🏢

Chính phủ

  1. 1
    Nhận biết

    Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là

  2. 2
    Nhận biết Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, .
  3. 3
    Thông hiểu

    Quốc hội ban hành Luật Y. Chính phủ ban hành nghị định quy định chi tiết và chỉ đạo các bộ, địa phương thực hiện. Chính phủ đang

  4. 4
    Thông hiểu

    Công việc nào sau đây thuộc nhiệm vụ của Chính phủ?

  5. 5
    Vận dụng

    Vì sao nói Chính phủ có vai trò trung tâm trong tổ chức, điều hành hoạt động hành chính nhà nước?

🧑‍🎓

Đúng hay sai, và việc học sinh nên làm

  1. 1
    Thông hiểu

    Các nhận định sau về ba cơ quan Trung ương đúng hay sai?

    a)Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân và là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

    b)Quốc hội có hai chức năng là lập hiến, lập pháp và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

    c)Chủ tịch nước có nhiệm vụ ban hành luật.

    d)Chủ tịch nước thay mặt Nhà nước về đối ngoại.

  2. 2
    Thông hiểu

    Bạn M thấy trên mạng một bài đăng nói sai lệch, xuyên tạc về hoạt động của Chính phủ. M nên làm gì?

  3. 3
    Vận dụng

    Nhóm của bạn C làm video lồng ghép hình ảnh Chủ tịch nước đón tiếp nguyên thủ quốc gia, thuyết minh thể hiện sự trân trọng rồi chia sẻ trên trang cá nhân. Việc làm này

  4. 4
    Vận dụng

    Hành vi nào sau đây KHÔNG thể hiện ý thức xây dựng, bảo vệ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ?

  5. 5
    Vận dụng

    Trong phiên họp giả định "Quốc hội trẻ em", các học sinh đóng vai đại biểu chất vấn và trả lời chất vấn về phòng, chống bạo lực học đường. Phần chất vấn gần nhất với chức năng nào của Quốc hội thật?

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (50 phút) có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), không có câu trả lời ngắn. Gần như câu nào cũng cho một tình huống hoặc đoạn thông tin rồi hỏi. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Bạn H vẽ sơ đồ: "Quốc hội thông qua luật → Chủ tịch nước công bố luật → … tổ chức thi hành luật". Ô còn trống ghi

  2. 2
    Thông hiểu

    Quốc hội ra nghị quyết bãi bỏ một văn bản của cơ quan ở Trung ương vì trái Hiến pháp. Việc này thuộc chức năng

  3. 3
    Thông hiểu

    Trong một buổi lễ, Chủ tịch nước phong quân hàm cấp tướng cho một số sĩ quan, và sau đó nhân danh Nhà nước kí điều ước quốc tế. Hai việc này cho thấy Chủ tịch nước

  4. 4
    Vận dụng

    Nhận định nào đúng khi so sánh Quốc hội, Chủ tịch nước và Chính phủ?

✅

Phần II · Đúng / sai (có tình huống, thông tin)

  1. 1
    Thông hiểu

    Tình huống: Tại kì họp, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật X, dự án do Chính phủ đề xuất. Sau đó Chủ tịch nước kí lệnh công bố luật. Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn thi hành và chỉ đạo các bộ, địa phương thực hiện. Cuối năm, Chính phủ báo cáo công tác trước Quốc hội; một đại biểu Quốc hội chất vấn Bộ trưởng về việc triển khai luật.

    a)Việc Quốc hội thông qua Luật X thể hiện chức năng lập hiến, lập pháp của Quốc hội.

    b)Chủ tịch nước kí lệnh công bố nên Chủ tịch nước đã ban hành luật thay Quốc hội.

    c)Việc Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn và chỉ đạo các bộ, địa phương thực hiện là tổ chức thi hành luật, đúng vai trò cơ quan chấp hành của Quốc hội.

    d)Việc Chính phủ báo cáo trước Quốc hội và bị chất vấn cho thấy Chính phủ chỉ chịu trách nhiệm trước Chủ tịch nước.

  2. 2
    Vận dụng

    Tình huống: Chủ tịch nước tiếp nhận đại sứ đặc mệnh toàn quyền của nước G và kí điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước. Cùng thời gian đó, Chủ tịch nước quyết định tặng huân chương cho một nhà khoa học, còn Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo xây dựng chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 5 năm để trình Quốc hội.

    a)Việc tiếp nhận đại sứ đặc mệnh toàn quyền và kí điều ước quốc tế thể hiện vai trò thay mặt nước về đối ngoại của Chủ tịch nước.

    b)Quyết định tặng huân chương không thuộc Chủ tịch nước mà thuộc Chính phủ.

    c)Việc Thủ tướng chỉ đạo xây dựng chiến lược để trình Quốc hội phù hợp với nhiệm vụ đề xuất, trình Quốc hội của Chính phủ.

    d)Chủ tịch nước có quyền tự bầu Thủ tướng thay cho Quốc hội.

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I hay hỏi một việc làm cụ thể thuộc cơ quan nào (ban hành luật · công bố luật · thi hành luật · giám sát tối cao · thống lĩnh lực lượng vũ trang), hoặc gọi đúng tên chức năng của Quốc hội từ một tình huống.
  • •Phần II hay cho một đoạn về một kì họp hoặc hoạt động của Chủ tịch nước, Chính phủ, 4 ý trộn: tên chức năng · cơ quan nào làm · đúng thẩm quyền chưa. Ý sai thường đổi "công bố" ↔ "ban hành", hoặc đổi chủ thể bầu.
  • •Bài này nối với bài 18 (hệ thống chính trị) và bài 20 (Toà án, Viện kiểm sát cùng nhóm cơ quan Trung ương); lên lớp 12 nối với các bài về quyền và nghĩa vụ công dân trong Hiến pháp.
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân