Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân
Phân biệt được việc của Toà án nhân dân (xét xử) và Viện kiểm sát nhân dân (công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp) trong một vụ án cụ thể.
Ứng với SGK Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10 (bộ thống nhất): Bài 20
⚡ Nhớ nhanh
- 1Toà án nhân dân = cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp (Điều 102); gồm Toà án nhân dân tối cao và các Toà án khác do luật định; có nhiệm vụ bảo vệ công lí, quyền con người, quyền công dân, chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích của Nhà nước.
- 2Toà án xét xử, giải quyết vụ án hình sự, hành chính, dân sự, phá sản…; giám đốc thẩm, tái thẩm; tổng kết thực tiễn xét xử, phát triển án lệ. Theo trích dẫn của sách, các Toà gồm tối cao – cấp tỉnh – khu vực.
- 3Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố (buộc tội người phạm tội trong tố tụng hình sự) và kiểm sát hoạt động tư pháp (từ tiếp nhận tố giác đến điều tra, xét xử, thi hành án) (Điều 107). Cũng ba cấp: tối cao – cấp tỉnh – khu vực.
- 4Hai cơ quan không làm thay nhau: Viện kiểm sát truy tố, buộc tội (kiểm sát viên đứng ra tại phiên toà), Toà án xét xử và tuyên án. Làm luật là việc của Quốc hội, không phải của hai cơ quan này.
- 5Mạch nhớ: tố giác → điều tra → (VKS) truy tố → (Toà án) xét xử → thi hành án, còn Viện kiểm sát kiểm sát suốt cả hành trình.
👀 Nhìn là hiểu
Bấm "Theo một vụ án": hồ sơ vụ án đi qua 5 chặng, dải xanh của Viện kiểm sát chạy suốt, ô vàng của Toà án chỉ sáng ở chặng xét xử; cảnh cuối là hai thang ba cấp. Bấm "Tự chơi": kéo từng việc làm vào "Toà án nhân dân" hoặc "Viện kiểm sát nhân dân"; có một thẻ không thuộc cơ quan nào.
Có tố giác về tội phạm: một vụ án bắt đầu.
1 ⚖️ Toà án nhân dân: xét xử, thực hiện quyền tư pháp
Cần nhớ
- ✦Hiến pháp (Điều 102): Toà án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp; gồm Toà án nhân dân tối cao và các Toà án khác do luật định.
- ✦Nhiệm vụ: bảo vệ công lí, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
- ✦Quyền tư pháp gồm quyền xét xử, giải quyết các tranh chấp, vi phạm pháp luật, vấn đề liên quan quyền con người, quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân; bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử.
- ✦Nhiệm vụ cụ thể (Điều 3 Luật Tổ chức TAND 2024, sửa đổi 2025): xét xử, giải quyết vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự (gồm vụ án dân sự và việc dân sự), vụ việc phá sản; giải quyết, xét xử vi phạm hành chính theo luật; kiến nghị về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật trong xét xử; giải thích việc áp dụng pháp luật; tổng kết thực tiễn xét xử, phát triển án lệ; thi hành án theo quy định của luật.
- ✦Hoạt động của Toà án còn góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, nâng cao ý thức đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác.
Ba cấp Toà án nhân dân (theo các điều luật SGK trích)
| Toà án | Nhiệm vụ nổi bật | Nhớ nhanh |
|---|---|---|
| Toà án nhân dân tối cao (Điều 46) | Cơ quan xét xử cao nhất. Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực bị kháng nghị; phúc thẩm vụ án hình sự mà bản án sơ thẩm của Toà cấp tỉnh bị kháng cáo, kháng nghị; tổng kết thực tiễn xét xử, phát triển án lệ; quản lí các Toà án nhân dân; đề nghị xây dựng luật | Cấp cao nhất; "người giữ cho án lệ thống nhất" |
| Toà án nhân dân cấp tỉnh (Điều 55) | Sơ thẩm vụ án hình sự theo luật; phúc thẩm bản án sơ thẩm của Toà khu vực chưa có hiệu lực bị kháng cáo, kháng nghị; giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của Toà khu vực đã có hiệu lực bị kháng nghị; kiểm tra bản án của Toà khu vực | Cấp giữa: vừa xử sơ thẩm vụ nặng, vừa xử phúc thẩm |
| Toà án nhân dân khu vực (Điều 59) | Sơ thẩm các vụ án, vụ việc theo quy định của luật; kiến nghị xem xét giám đốc thẩm, tái thẩm; tổng kết thực tiễn, đề xuất án lệ | Cấp gần dân nhất, xử phần lớn vụ việc ở sơ thẩm |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Giám đốc thẩm, tái thẩm là xét lại bản án đã có hiệu lực; phúc thẩm là xét lại bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực bị kháng cáo, kháng nghị. Đừng đảo hai khái niệm.
- ✦"Toà án có chức năng thực hành quyền công tố" — sai: công tố là của Viện kiểm sát; Toà án xét xử.
- ✦Toà án áp dụng pháp luật để xét xử, không làm ra luật; phát triển án lệ và tổng kết thực tiễn xét xử không phải là lập pháp.
2 👁️ Viện kiểm sát nhân dân: công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp
Cần nhớ
- ✦Hiến pháp (Điều 107): Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp.
- ✦Nhiệm vụ: bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
- ✦Quyền công tố = hoạt động của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội.
- ✦Nhiệm vụ khi thực hành quyền công tố: tiếp nhận, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; yêu cầu khởi tố hoặc tự ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can; phê chuẩn hoặc không phê chuẩn các quyết định quan trọng của cơ quan điều tra; quyết định truy tố, buộc tội bị cáo tại phiên toà; kháng nghị bản án, quyết định của Toà án khi phát hiện oan, sai, bỏ lọt tội phạm, người phạm tội.
- ✦Kiểm sát hoạt động tư pháp = kiểm tra, giám sát tính hợp pháp của hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, từ tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm đến điều tra, xét xử và thi hành án.
- ✦Nhiệm vụ khi kiểm sát: yêu cầu thực hiện đúng pháp luật; yêu cầu cung cấp hồ sơ, tài liệu để kiểm tra; xác minh, thu thập tài liệu làm rõ vi phạm; yêu cầu, kiến nghị khắc phục, xử lí nghiêm vi phạm; kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp.
Trong tố tụng hình sự: khởi tố, truy tố, buộc tội tại phiên toà, kháng nghị khi phát hiện oan, sai, bỏ lọt tội phạm. Nhằm: phát hiện, xử lí kịp thời, đúng người, đúng tội, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm.
Kiểm tra tính hợp pháp ở mọi giai đoạn: tiếp nhận tố giác → điều tra → xét xử → thi hành án. Khi có vi phạm thì yêu cầu, kiến nghị khắc phục, xử lí nghiêm.
Viện kiểm sát nhân dân các cấp (Điều 41, SGK trích)
| Cấp | Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp |
|---|---|
| Viện kiểm sát nhân dân tối cao | Trong phạm vi cả nước, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất |
| Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh | Trong phạm vi địa phương mình (tỉnh, thành phố) |
| Viện kiểm sát nhân dân khu vực | Trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ |
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦Công tố (buộc tội) chỉ nói tới tố tụng hình sự. Nhưng kiểm sát hoạt động tư pháp rộng hơn: đi cùng cả hành trình tư pháp.
- ✦Kiểm sát viên buộc tội tại phiên toà, nhưng không tuyên án — người xét xử và tuyên án là Toà án.
- ✦"Viện kiểm sát là cơ quan xét xử" — sai. Viện kiểm sát truy tố và kiểm sát, không xét xử.
3 🆚 Phân biệt hai cơ quan trong một vụ án
Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân
| Toà án nhân dân | Viện kiểm sát nhân dân | |
|---|---|---|
| Thực hiện | Quyền tư pháp (xét xử) | Quyền công tố + kiểm sát hoạt động tư pháp |
| Trong vụ án hình sự | Mở phiên toà, xét xử, tuyên bản án | Truy tố bị can, buộc tội tại phiên toà (kiểm sát viên); kiểm sát việc xét xử |
| Trong vụ án dân sự, hành chính | Giải quyết, xét xử tranh chấp; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp | Không "công tố"; kiểm sát hoạt động tư pháp |
| Hậu quả pháp lí | Ra bản án, quyết định của Toà án | Ra cáo trạng (truy tố), kháng nghị, yêu cầu, kiến nghị |
| Các cấp | Tối cao · cấp tỉnh · khu vực | Tối cao · cấp tỉnh · khu vực |
Cần nhớ
- ✦Một vụ án hình sự đi qua: tố giác, tin báo tội phạm → điều tra → truy tố → xét xử → thi hành án. Viện kiểm sát có mặt suốt hành trình (kiểm sát), buộc tội từ khi truy tố; Toà án chỉ ở giai đoạn xét xử (và các nhiệm vụ thi hành án theo luật).
- ✦Ví dụ của sách: vụ án hình sự tỉnh B — Viện kiểm sát nhân dân tỉnh B truy tố bằng cáo trạng; Toà án nhân dân tỉnh B mở phiên toà sơ thẩm công khai; kiểm sát viên xét hỏi, tranh luận để làm rõ hành vi phạm tội của bị cáo.
- ✦Vụ án dân sự: ông N khởi kiện công ty A vì không bàn giao căn hộ — Toà án thu lí, hoà giải, thu thập chứng cứ, xét xử công khai, tuyên ông N thắng kiện; áp dụng Bộ luật Dân sự và Luật Kinh doanh bất động sản.
Dạng bài
Nhận ra việc của Toà án hay của Viện kiểm sát
- 1 Gạch hành động: tuyên án · mở phiên toà · giải quyết tranh chấp · giám đốc thẩm ⇒ nghiêng về Toà án. Truy tố · buộc tội · yêu cầu khởi tố · kháng nghị · kiểm sát ⇒ nghiêng về Viện kiểm sát.
- 2 Hỏi: việc này là phân xử, tuyên án (Toà án) hay buộc tội / kiểm tra tính hợp pháp (Viện kiểm sát)?
- 3 Nếu là làm luật, ban hành luật thì không phải hai cơ quan này (Quốc hội).
- 4 Kiểm tra giai đoạn: truy tố xảy ra trước phiên toà; xét xử xảy ra tại phiên toà.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy kiểm sát viên "phát biểu tại phiên toà" rồi cho rằng kiểm sát viên cũng có quyền tuyên án.
Tại phiên toà hình sự, kiểm sát viên xét hỏi bị cáo và tranh luận để làm rõ hành vi phạm tội; cuối phiên, Hội đồng xét xử tuyên bản án. Kiểm sát viên và Hội đồng xét xử mỗi bên đang làm việc gì?
Hướng dẫn giải
4 🧑🎓 Học sinh ủng hộ, xây dựng, bảo vệ
Cần nhớ
- ✦Hợp tác: khi được Toà án triệu tập làm nhân chứng thì đến đúng yêu cầu; khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu cung cấp thông tin về vụ án thì không che giấu.
- ✦Tôn trọng: thái độ nghiêm túc với phiên toà; không cắt ghép, bình luận sai lệch hoạt động xét xử.
- ✦Phù hợp lứa tuổi: tìm hiểu pháp luật; tham gia phiên toà giả định ở trường; theo dõi phiên toà thực tế (khi nhà trường tổ chức) để nâng cao ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật.
- ✦Phê phán, đấu tranh với hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến Toà án, Viện kiểm sát; báo cho người có trách nhiệm khi gặp hành vi cản trở hoạt động tư pháp.
⚠️ Bẫy hay gặp
- ✦"Chỉ bị can, bị cáo mới phải làm việc với Toà án": nhân chứng được triệu tập cũng phải đến; né tránh cản trở hoạt động xét xử.
- ✦Phiên toà giả định ở trường để học tập không thay thế phiên toà thật và không có giá trị xét xử.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Toà án nhân dân
- 1Nhận biết
Toà án nhân dân là cơ quan
- 2Nhận biết Toà án nhân dân gồm Toà án nhân dân và các Toà án khác do luật định.
- 3Thông hiểu
Ông N khởi kiện công ty A vì không bàn giao căn hộ đúng hạn. Toà án thu lí vụ án, mở phiên toà công khai và ra bản án buộc công ty bàn giao căn hộ, bồi thường. Toà án đã thực hiện
- 4Thông hiểu
Toà án nhân dân tối cao xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị vì phát hiện có sai sót. Thủ tục này gọi là
- 5Vận dụng
Theo các điều luật mà SGK trích, hệ thống Toà án nhân dân từ trên xuống gồm
Viện kiểm sát nhân dân
- 1Nhận biết
Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền
- 2Nhận biết Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành và thống nhất.
- 3Thông hiểu
Điều tra xong vụ án hình sự, Viện kiểm sát quyết định truy tố bị can T ra trước Toà. Đây là nhiệm vụ trong chức năng
- 4Thông hiểu
Viện kiểm sát yêu cầu cơ quan điều tra cung cấp hồ sơ, tài liệu để kiểm tra việc bắt giữ có đúng pháp luật không. Đây là chức năng
- 5Vận dụng
Tại phiên toà hình sự, kiểm sát viên xét hỏi bị cáo, tranh luận để làm rõ hành vi phạm tội. Kiểm sát viên đang
Phân biệt hai cơ quan
- 1Thông hiểu
Bấm các bước của một vụ án hình sự theo thứ tự:
Thứ tự của em: — bấm lần lượt —
- 2Vận dụng
Học sinh L kết luận: "Kiểm sát viên và Thẩm phán cùng làm một việc là xét xử." Kết luận này sai ở chỗ nào?
- 3Thông hiểu
Việc nào sau đây là của Viện kiểm sát nhân dân, KHÔNG phải của Toà án?
- 4Thông hiểu
Ai nhân danh Nhà nước buộc tội người phạm tội tại phiên toà hình sự?
- 5Thông hiểu
Các nhận định về nhiệm vụ của hai cơ quan đúng hay sai?
a)Toà án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lí, bảo vệ quyền con người và quyền công dân.
b)Viện kiểm sát thực hành quyền công tố để mọi hành vi phạm tội được phát hiện, xử lí kịp thời, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm.
c)Toà án nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.
d)Viện kiểm sát nhân dân có chức năng xét xử các vụ án hình sự.
Học sinh ứng xử
- 1Thông hiểu
Chị A nhận giấy triệu tập của Toà án để làm nhân chứng nhưng nghĩ rằng chuyện không liên quan đến mình nên né tránh, không đến. Hành vi của chị A
- 2Thông hiểu
Ông H che giấu, không cung cấp thông tin về vụ án dù được Viện kiểm sát yêu cầu. Nhận định nào đúng?
- 3Vận dụng
Trường THPT C tổ chức phiên toà giả định về vụ án bạo lực học đường cho học sinh theo dõi. Hoạt động này
- 4Thông hiểu
Nhóm bạn P thấy trên mạng clip cắt ghép, bình luận sai lệch về một phiên toà. Cách ứng xử phù hợp nhất là
- 5Vận dụng
Toà án nhận đơn khởi kiện của ông N, thu lí vụ án, hoà giải, thu thập chứng cứ và mở phiên toà công khai. Các việc này thể hiện
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (50 phút) có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), không có câu trả lời ngắn. Gần như câu nào cũng cho một tình huống hoặc đoạn thông tin rồi hỏi. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Trong vụ án mua bán trái phép chất ma tuý, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh B truy tố bị cáo T và cử kiểm sát viên tham gia phiên toà. Việc này thể hiện chức năng của Viện kiểm sát là
- 2Thông hiểu
Toà án nhân dân cấp tỉnh xem xét lại bản án sơ thẩm của Toà án nhân dân khu vực bị kháng cáo và chưa có hiệu lực pháp luật. Đây là thủ tục
- 3Thông hiểu
Hội đồng xét xử ra bản án buộc công ty Q bàn giao căn hộ cho anh P. Đây là hoạt động thực hiện
- 4Vận dụng
Nhận định nào đúng về Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân?
Phần II · Đúng / sai (có tình huống, thông tin)
- 1Thông hiểu
Thông tin: Toà án nhân dân tỉnh B mở phiên toà sơ thẩm công khai xét xử vụ án hình sự đối với bị cáo T và 5 đồng phạm về các tội liên quan đến ma tuý và vũ khí quân dụng, trên cơ sở cáo trạng truy tố của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh B. Tại phiên toà, kiểm sát viên được phân công thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử đã tham gia xét hỏi, tranh luận để làm rõ hành vi phạm tội của các bị cáo. Hội đồng xét xử căn cứ chứng cứ thẩm tra tại phiên toà để ra bản án.
a)Toà án nhân dân tỉnh B thực hiện chức năng xét xử khi mở phiên toà và ra bản án.
b)Việc Viện kiểm sát nhân dân tỉnh B truy tố các bị cáo là nhiệm vụ trong thực hành quyền công tố.
c)Kiểm sát viên tham gia xét hỏi, tranh luận tại phiên toà nên kiểm sát viên cũng là người tuyên bản án.
d)Vì Viện kiểm sát đã truy tố nên Toà án không cần xem xét chứng cứ tại phiên toà mà chỉ ghi nhận cáo trạng.
- 2Vận dụng
Tình huống: Đầu năm, anh P kí hợp đồng mua một căn hộ của công ty Q, hẹn cuối năm nhận nhà. Công ty Q không bàn giao đúng hạn dù anh P nhiều lần yêu cầu, nên anh nộp đơn khởi kiện tại Toà án có thẩm quyền. Toà án thu lí vụ án, hoà giải, thu thập chứng cứ rồi mở phiên toà công khai và ra bản án buộc công ty Q bàn giao căn hộ, bồi thường thiệt hại. Cùng lúc, nhân viên W biết rõ vụ việc nhưng khi nhận giấy triệu tập của Toà án để làm nhân chứng thì cố tình né tránh, không đến.
a)Toà án giải quyết vụ án dân sự và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của anh P.
b)Vụ việc này thuộc chức năng thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát.
c)Việc nhân viên W né tránh giấy triệu tập là không đúng vì làm ảnh hưởng hoạt động xét xử của Toà án.
d)Vì là tranh chấp dân sự nên bản án do Viện kiểm sát tuyên.
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I hay hỏi một việc cụ thể thuộc Toà án hay Viện kiểm sát (xét xử · tuyên án · truy tố · buộc tội · kháng nghị), phân biệt phúc thẩm với giám đốc thẩm, tái thẩm.
- •Phần II hay cho một vụ án (hình sự hoặc dân sự) có phiên toà, 4 ý trộn: ai làm việc gì · chức năng nào · hành vi của nhân chứng, người liên quan đúng chưa. Ý sai thường đổi chủ thể (cho kiểm sát viên tuyên án) hoặc đảo "công tố" sang vụ dân sự.
- •Bài này nối với bài 19 (Quốc hội làm luật, Toà án và Viện kiểm sát áp dụng, bảo vệ luật) và bài 21 (Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân ở địa phương); sang chuyên đề 3 (một số vấn đề về pháp luật hình sự) vẫn dùng các khái niệm truy tố, xét xử.
Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân