Kinh tế và pháp luật lớp 10
Bài 13 · Cơ bản

Thực hiện pháp luật

Nêu được thực hiện pháp luật là gì, gọi đúng tên một trong bốn hình thức (tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng) trong một tình huống và phân biệt chủ thể của từng hình thức.

Ứng với SGK Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 10 (bộ thống nhất): Bài 13

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích, làm cho quy định của pháp luật đi vào cuộc sống và trở thành hành vi hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
  • 2Tuân thủ: kiềm chế không làm điều pháp luật cấm · Thi hành: chủ động làm đủ điều pháp luật bắt buộc phải làm.
  • 3Sử dụng: thực hiện quyền, tự do pháp lí của mình, làm điều pháp luật cho phép (được chọn làm hay không) · Áp dụng: cơ quan, người có thẩm quyền căn cứ luật ra quyết định về quyền, nghĩa vụ cụ thể.
  • 4Ba hình thức đầu ai cũng thực hiện được; riêng áp dụng mang quyền lực nhà nước, theo trình tự, thủ tục luật định và cá biệt hoá cho từng trường hợp.
  • 5Mạch nhớ: cấm ⇒ tuân thủ (ngừng) · phải làm ⇒ thi hành (làm) · được làm ⇒ sử dụng (chọn) · cơ quan ra quyết định ⇒ áp dụng. Hành vi trái luật là vi phạm, không phải hình thức thực hiện.

👀 Nhìn là hiểu

Bấm ▶ để xem bạn học sinh dừng trước vạch đèn đỏ (tuân thủ), đi nộp hồ sơ ở quầy (thi hành), đứng trước hai lối được chọn (sử dụng), rồi cơ quan có thẩm quyền đóng dấu ra quyết định (áp dụng), cuối cùng là bảng so sánh bốn hình thức. Thẻ "Tự chơi: kéo hành vi": kéo từng hành vi vào đúng hình thức thực hiện pháp luật, có một thẻ là hành vi vi phạm nên không thuộc ô nào.

Điều pháp luật CẤM: vượt đèn đỏ

Luật cấm vượt đèn đỏ.

1 ⚖️ Thực hiện pháp luật là gì

Cần nhớ

  • ✦Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích, làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống và trở thành hành vi hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
  • ✦Pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện quyền, bảo vệ lợi ích hợp pháp và để Nhà nước quản lí xã hội, nhưng chỉ phát huy vai trò khi các tổ chức, cá nhân tôn trọng, tự giác, chủ động thực hiện.
  • ✦Có bốn hình thức: tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng pháp luật. Muốn gọi đúng tên, hỏi trước: pháp luật đang cấm, bắt buộc, cho phép hay trao quyền ra quyết định?
✅ Thực hiện pháp luật

Hành vi đúng quy định: dừng khi đèn đỏ, nộp thuế đúng hạn, đăng kí kinh doanh theo luật, cơ quan có thẩm quyền xử lí đúng trình tự.

❌ Vi phạm pháp luật

Hành vi trái quy định: vượt đèn đỏ, trốn thuế, xả thải bừa bãi, ra quyết định sai thẩm quyền. Không phải một hình thức thực hiện pháp luật.

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦"Thực hiện pháp luật chỉ là việc của cơ quan nhà nước" — sai. Mọi tổ chức, cá nhân đều phải thực hiện; cơ quan nhà nước chỉ có thêm hình thức áp dụng.
  • ✦"Vi phạm pháp luật cũng là một cách thực hiện pháp luật" — sai. Thực hiện pháp luật là biến quy định thành hành vi hợp pháp.
  • ✦Biết luật, thuộc luật chưa phải là thực hiện pháp luật: phải làm đúng theo luật.

2 🚦 Tuân thủ và thi hành pháp luật

Cần nhớ

  • ✦Tuân thủ pháp luật: các chủ thể (tổ chức, cá nhân) kiềm chế, không thực hiện những hành vi mà pháp luật cấm. Ví dụ SGK: dừng đúng vạch khi có đèn đỏ, đi đúng làn đường; bạn H nghe lời bố, không dùng xe 100 cm³ vì chưa đủ tuổi.
  • ✦Thi hành pháp luật: các chủ thể chủ động thực hiện đầy đủ những nghĩa vụ mà pháp luật quy định phải làm (bắt buộc phải làm). Ví dụ SGK: công dân đủ điều kiện nhập ngũ, thực hiện nghĩa vụ quân sự; cơ sở K tự xây hệ thống thu gom, xử lí chất thải theo quy định.
  • ✦Mẹo nhớ: tuân thủ = NGỪNG (không làm điều cấm) · thi hành = LÀM (làm điều phải làm).

Tuân thủ và thi hành: Quyền · Nghĩa vụ · Hành vi vi phạm

Pháp luật quy địnhChủ thể thực hiện đúng khiVi phạm khi
Tuân thủĐiều cấm (không được làm)Không làm: dừng khi đèn đỏ, từ chối ma tuýLàm điều bị cấm: vượt đèn đỏ, dùng ma tuý
Thi hànhNghĩa vụ bắt buộc (phải làm)Làm đủ: nộp thuế đúng kì hạn, nhập ngũ khi có lệnh gọi, xử lí chất thảiKhông làm hoặc làm không đủ: chậm nộp thuế, trốn nghĩa vụ

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Nhầm hai hình thức: dừng đèn đỏ là tuân thủ (kiềm chế), còn nộp thuế là thi hành (làm). Đề hay cho một hành vi không làm gì đó rồi hỏi "thi hành hay tuân thủ".
  • ✦Cơ sở K khen thưởng vì chủ động xây hệ thống xử lí chất thải là thi hành (làm điều phải làm), không phải tuân thủ.
  • ✦"Chủ động" là từ khoá của SGK ở cả hai hình thức: người bị nhắc nhở mới nộp thuế thì chưa tự giác thực hiện.

3 🏛️ Sử dụng và áp dụng pháp luật

Cần nhớ

  • ✦Sử dụng pháp luật: các chủ thể thực hiện các quyền và tự do pháp lí của mình theo quy định của pháp luật (làm những việc pháp luật cho phép làm). Chủ thể được chọn làm hay không làm. Ví dụ SGK: công dân chọn ngành nghề, đăng kí thành lập doanh nghiệp (quyền tự do kinh doanh); ông T khiếu nại quyết định thu hồi đất trái pháp luật.
  • ✦Áp dụng pháp luật: cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước có thẩm quyền, hoặc cá nhân, tổ chức được Nhà nước trao quyền, căn cứ vào pháp luật để ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt việc thực hiện quyền, nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, tổ chức.
  • ✦Ba đặc điểm của áp dụng: (1) mang quyền lực nhà nước; (2) tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định; (3) cá biệt hoá quy phạm pháp luật cho từng trường hợp cụ thể.

Hai hình thức nhìn từ chủ thể

Ai thực hiệnLàm gìVí dụ trong SGK
Sử dụngMọi cá nhân, tổ chứcDùng quyền pháp luật cho phép; được chọn làm hay khôngĐăng kí thành lập doanh nghiệp · ông T khiếu nại quyết định thu hồi đất trái pháp luật
Áp dụngCơ quan, người có thẩm quyền (Toà án, cảnh sát giao thông, thanh tra, Uỷ ban nhân dân…)Ra quyết định cho từng vụ việc, căn cứ luậtToà án tuyên bản án · cảnh sát giao thông xử phạt xe đi ngược chiều đường một chiều · Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã xử phạt hành vi lấn chiếm đất công

⚠️ Bẫy hay gặp

  • ✦Cùng một vụ việc có hai chủ thể, hai hình thức: người khiếu nại là sử dụng pháp luật; cơ quan giải quyết khiếu nại, ra quyết định là áp dụng pháp luật.
  • ✦Sử dụng là quyền, không bắt buộc: không khiếu nại, không kinh doanh thì không vi phạm. Còn thi hành là nghĩa vụ: bỏ không làm là vi phạm.
  • ✦Thấy chữ "xử phạt", "tuyên án" thì chủ thể ra quyết định là áp dụng; người bị phạt nộp phạt, chấp hành mới là thi hành.

4 🧭 Phân biệt bốn hình thức

Bốn hình thức trên một bảng

Hình thứcPháp luật nói gìChủ thểDấu hiệu nhận ra
Tuân thủCấmMọi cá nhân, tổ chứcKhông làm, kiềm chế
Thi hànhBắt buộc phải làmMọi cá nhân, tổ chứcChủ động làm đủ nghĩa vụ
Sử dụngCho phép làmMọi cá nhân, tổ chứcChọn dùng quyền: đăng kí, khiếu nại
Áp dụngTrao quyền ra quyết địnhChỉ cơ quan, người có thẩm quyềnRa quyết định: xử phạt, tuyên án

Cần nhớ

  • ✦SGK Luyện tập 4: khác nhau về mặt chủ thể — tuân thủ, thi hành, sử dụng thì mọi tổ chức, cá nhân thực hiện được; áp dụng chỉ cơ quan, người có thẩm quyền hoặc chủ thể được Nhà nước trao quyền.
  • ✦Ý nghĩa: thực hiện pháp luật là cách để quyền của công dân được bảo đảm và trật tự, công bằng xã hội được giữ; mỗi người cần tự giác thực hiện, phê phán hành vi vi phạm.

Dạng bài

Gọi đúng hình thức thực hiện pháp luật

  1. 1 Gạch chủ thể: người dân, doanh nghiệp hay cơ quan có thẩm quyền? Cơ quan ra quyết định ⇒ áp dụng.
  2. 2 Nếu là người dân, doanh nghiệp: pháp luật đang cấm, bắt buộc hay cho phép?
  3. 3 Ghép: cấm ⇒ tuân thủ (không làm) · bắt buộc ⇒ thi hành (làm đủ) · cho phép ⇒ sử dụng (chọn dùng quyền).
  4. 4 Kiểm tra cuối: hành vi có trái luật không? Nếu trái thì đó là vi phạm, không gọi là hình thức thực hiện pháp luật.

⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy "xử phạt" rồi gán luôn hình thức của người bị phạt: xử phạt là việc của cơ quan có thẩm quyền (áp dụng), không phải việc của người bị phạt.

🧾
Làm mẫu

Thanh tra chuyên ngành ra quyết định xử phạt Doanh nghiệp X vì chậm nộp thuế thu nhập doanh nghiệp. Hãy gọi tên hành vi của từng bên.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

⚖️

Thực hiện pháp luật là gì

  1. 1
    Nhận biết

    Thực hiện pháp luật là

  2. 2
    Nhận biết Thực hiện pháp luật làm cho những quy định của pháp luật đi vào và trở thành hành vi hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
  3. 3
    Thông hiểu

    Vì sao pháp luật chỉ thật sự phát huy vai trò khi được thực hiện?

  4. 4
    Thông hiểu

    Chị M thuộc lòng Luật Giao thông nhưng gặp lúc vội vẫn vượt đèn đỏ. Nhận định nào đúng?

🚦

Tuân thủ và thi hành

  1. 1
    Nhận biết

    Hình thức thực hiện pháp luật trong đó chủ thể kiềm chế không làm điều pháp luật cấm là

  2. 2
    Thông hiểu

    Bạn H rất thích chiếc xe máy 100 cm³ nhưng nghe lời bố, chọn xe dưới 50 cm³ vì theo quy định ở tuổi H chỉ được dùng loại xe này. H thực hiện pháp luật theo hình thức

  3. 3
    Thông hiểu

    Cơ sở K chủ động xây hệ thống thu gom, xử lí chất thải theo đúng quy định nên được chính quyền khen thưởng. Cơ sở K đã

  4. 4
    Thông hiểu

    Bấm theo thứ tự các bước để gọi đúng hình thức thực hiện pháp luật:

    Thứ tự của em: — bấm lần lượt —

  5. 5
    Thông hiểu

    Đúng hay sai?

    a)Chị M dừng xe đúng vạch khi gặp đèn đỏ là tuân thủ pháp luật.

    b)Anh B nộp thuế đúng kì hạn là tuân thủ pháp luật.

    c)Bạn A đủ điều kiện nhập ngũ, thực hiện nghĩa vụ quân sự khi có giấy gọi là thi hành pháp luật.

    d)Chị P chủ động làm điều pháp luật cho phép làm là tuân thủ pháp luật.

  6. 6
    Thông hiểu

    Nhóm bạn rủ K đánh bạc ăn tiền, K từ chối tham gia. Hành vi của K thuộc hình thức

🏛️

Sử dụng và áp dụng

  1. 1
    Nhận biết

    Hình thức trong đó chủ thể thực hiện quyền và tự do pháp lí của mình, làm điều pháp luật cho phép là

  2. 2
    Thông hiểu

    Chị Y chọn ngành nghề phù hợp và đăng kí thành lập doanh nghiệp theo đúng quy định. Chị Y đã

  3. 3
    Thông hiểu

    Ông T khiếu nại Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh vì quyết định thu hồi đất trái pháp luật. Việc khiếu nại của ông T là hình thức

  4. 4
    Thông hiểu

    Bạn K hỏi thầy: "Áp dụng pháp luật khác ba hình thức còn lại ở điểm nào?" Câu trả lời đúng là

  5. 5
    Vận dụng

    Thanh tra chuyên ngành ra quyết định xử phạt Doanh nghiệp X vì chậm nộp thuế thu nhập doanh nghiệp. Nhận định nào đúng?

  6. 6
    Thông hiểu

    Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã N ra quyết định xử phạt hành chính anh D vì lấn chiếm đất công. Hành vi của Chủ tịch xã N thuộc hình thức

🧭

Tổng hợp

  1. 1
    Vận dụng

    Công ty P luôn thực hiện quy định bảo vệ môi trường; H từ chối sử dụng ma tuý khi bị bạn rủ rê; chị T khiếu nại vì bị từ chối cấp giấy khai sinh cho con. Ba hành vi theo thứ tự thuộc các hình thức

  2. 2
    Vận dụng

    Người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn với người lao động mà không có lí do cụ thể. Nhận xét nào đúng?

  3. 3
    Vận dụng

    Đúng hay sai?

    a)Chị Y đăng kí kinh doanh, anh B nộp thuế, bạn K từ chối ma tuý: ba người đều là cá nhân, thực hiện pháp luật lần lượt theo ba hình thức sử dụng, thi hành, tuân thủ.

    b)Công dân bình thường như anh Q cũng có quyền ra quyết định xử phạt người đi ngược chiều.

    c)Khi anh T chọn không khiếu nại dù thấy quyết định chưa đúng, anh vẫn không vi phạm pháp luật.

    d)Cảnh sát giao thông xử phạt người đi ngược chiều là thi hành pháp luật.

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Giáo dục Kinh tế và Pháp luật (50 phút) có 2 phần: 24 câu 4 lựa chọn và 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý), không có câu trả lời ngắn. Gần như câu nào cũng cho một tình huống hoặc đoạn thông tin rồi hỏi. Dưới đây là đủ 2 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Bạn Q 17 tuổi chủ động đăng kí khám tuyển nghĩa vụ quân sự ngay đợt đầu và sẵn sàng nhập ngũ khi có giấy gọi. Hành vi của Q thuộc hình thức

  2. 2
    Vận dụng

    Anh L bị cảnh sát giao thông xử phạt vì đi ngược chiều đường một chiều; nhận quyết định, anh L nộp phạt đúng hạn. Hành vi của cảnh sát giao thông và việc nộp phạt của anh L theo thứ tự là

  3. 3
    Vận dụng

    Khi tham quan khu di tích, một bạn đề xuất cả nhóm khắc tên lên phiến đá ở cổng để lưu niệm. Em nên làm gì để thực hiện đúng pháp luật?

  4. 4
    Vận dụng

    Trong phiên toà xét xử anh S, Hội đồng xét xử căn cứ pháp luật và chứng cứ để tuyên bản án. Việc tuyên án này

✅

Phần II · Đúng / sai (có tình huống, thông tin)

  1. 1
    Vận dụng

    Tình huống: Anh D mở công ty kinh doanh vật liệu xây dựng. Anh đăng kí kinh doanh theo đúng quy định và chỉ bán những mặt hàng có tên trong giấy phép. Có lần công ty chậm nộp thuế nên cơ quan thuế ra quyết định xử phạt. Nhận quyết định, anh D chủ động nộp phạt và nộp đủ số thuế còn thiếu. Anh cho rằng quyết định có sai sót nên làm đơn khiếu nại theo đúng thủ tục.

    a)Việc anh D đăng kí kinh doanh theo đúng quy định là sử dụng pháp luật.

    b)Cơ quan thuế ra quyết định xử phạt công ty là thi hành pháp luật.

    c)Anh D chủ động nộp phạt và nộp đủ thuế còn thiếu là thi hành pháp luật.

    d)Anh D bắt buộc phải khiếu nại, nếu không thì vi phạm pháp luật.

  2. 2
    Vận dụng

    Tình huống: Cơ sở sản xuất K tự xây dựng hệ thống thu gom, xử lí chất thải theo đúng quy định về bảo vệ môi trường nên được chính quyền địa phương khen thưởng. Ở cùng khu vực, công ty M xả nước thải chưa qua xử lí ra sông; cơ quan có thẩm quyền phát hiện và ra quyết định xử phạt công ty M.

    a)Việc cơ sở K tự xây hệ thống xử lí chất thải theo quy định là thi hành pháp luật.

    b)Việc công ty M xả nước thải chưa xử lí là hành vi vi phạm, không phải hình thức thực hiện pháp luật.

    c)Cơ sở K xây hệ thống xử lí chất thải là sử dụng pháp luật vì đó là quyền của cơ sở.

    d)Công ty M tuân thủ pháp luật vì đã tự chọn cách xả thải của mình.

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I hay cho một hành vi cụ thể (dừng đèn đỏ, nộp thuế, khiếu nại, toà án tuyên án…) rồi hỏi hình thức thực hiện pháp luật — gạch chủ thể và hỏi pháp luật cấm, bắt buộc hay cho phép.
  • •Phần II hay cho một tình huống có nhiều chủ thể (người dân, doanh nghiệp, cơ quan nhà nước), 4 ý trộn: gọi tên hình thức · ai có thẩm quyền · nghĩa vụ hay quyền · hành vi nào là vi phạm.
  • •Bài này nối với bài 11, 12 (khái niệm, hệ thống pháp luật: thực hiện pháp luật là bước đưa luật vào đời) và bài 16 (quyền, nghĩa vụ của công dân: mỗi quyền, nghĩa vụ được thực hiện qua các hình thức này).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Khái niệm, đặc điểm, vị trí của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam