Hoá học lớp 10
Bài 13 · Cơ bản

Liên kết hydrogen và tương tác van der Waals

Nêu được điều kiện có liên kết hydrogen (H gắn F, O, N và đầu kia là F, O, N còn cặp electron riêng), hiểu tương tác van der Waals tăng theo khối lượng phân tử, dùng hai loại tương tác này giải thích nhiệt độ sôi, độ tan, nước đá nổi; rồi ôn cả chương 3: octet, liên kết ion, liên kết cộng hoá trị.

Ứng với SGK Hoá học 10 (bộ thống nhất): Bài 13

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Liên kết hydrogen: lực hút giữa nguyên tử H đã gắn với F, O hoặc N (mang δ+) và nguyên tử F, O hoặc N còn cặp electron riêng (mang δ−) ở phân tử khác; kí hiệu X–H···Y (nét chấm). Đủ hai vế mới có: CH₄ có 4 H nhưng H gắn C ⇒ không có.
  • 2Liên kết hydrogen yếu hơn nhiều liên kết cộng hoá trị (cỡ 20 so với 460 kJ/mol của O–H) và là tương tác giữa các phân tử: nước sôi phá liên kết hydrogen, phân tử H₂O vẫn nguyên.
  • 3Hệ quả: H₂O, HF, NH₃ sôi cao bất thường (H₂O 100 °C, H₂S −60 °C dù nặng hơn); NH₃, ethanol tan rất tốt trong nước; nước đá nổi vì mạng liên kết hydrogen xếp phân tử thành cấu trúc rỗng (D = 0,92 g/cm³ < 1,00 g/cm³).
  • 4Tương tác van der Waals: lực hút tĩnh điện yếu giữa các lưỡng cực (tạm thời, cảm ứng) của phân tử, có ở mọi chất; tăng theo khối lượng phân tử và diện tích tiếp xúc ⇒ F₂ khí, Br₂ lỏng, I₂ rắn; pentane sôi cao hơn 2,2-dimethylpropane.
  • 5So sánh nhiệt độ sôi (chất có M gần nhau): hỏi liên kết hydrogen trước, khối lượng phân tử sau. Ôn chương 3: hiệu độ âm điện < 0,4 không cực · 0,4 – < 1,7 có cực · ≥ 1,7 ion; liên kết đôi = 1σ + 1π, ba = 1σ + 2π.

👀 Nhìn là hiểu

Xem 4 cảnh: hai phân tử nước hút nhau thành liên kết hydrogen O–H···O còn CH₄ thì không, đồ thị nhiệt độ sôi hợp chất với hydrogen nhóm IVA – VIIA (H₂O, HF, NH₃ vọt lên), dãy halogen F₂ → I₂ sôi cao dần theo khối lượng phân tử, ba chất M gần bằng nhau (propane, dimethyl ether, ethanol); rồi tự kéo 7 thẻ chất vào ô "Có liên kết hydrogen" hoặc "Chỉ van der Waals" và xem chất hiện lên thang nhiệt độ sôi.

H₂O ··· H₂OCH₄ ··· CH₄OHHδ−δ+OHHδ−δ+liên kết hydrogen O–H···OH gắn O + O còn cặp e riêngHHHHCHHHHC✗H gắn C ⇒ không cóchỉ van der Waals

Hai phân tử nước lại gần nhau.

1 🔗 Liên kết hydrogen

Cần nhớ

  • ✦Khái niệm (SGK): liên kết hydrogen là một loại liên kết yếu, hình thành giữa nguyên tử H (đã liên kết với nguyên tử có độ âm điện lớn như F, O, N) với một nguyên tử khác có độ âm điện lớn (F, O, N) còn cặp electron hoá trị riêng.
  • ✦Vì sao chỉ F, O, N: ba nguyên tố này có độ âm điện rất lớn (3,98 · 3,44 · 3,04) và kích thước nhỏ ⇒ kéo mạnh cặp electron của liên kết X–H, làm H mang δ+ gần như "trần"; đầu kia mang δ− và còn cặp electron riêng để hút H đó.
  • ✦Kí hiệu: X–H···Y (nét liền là liên kết cộng hoá trị trong phân tử, ba chấm là liên kết hydrogen giữa hai phân tử). Ví dụ: O–H···O giữa các phân tử nước, F–H···F trong HF, N–H···N trong NH₃, O–H···N giữa H₂O và NH₃.
  • ✦Có thể hình thành giữa các phân tử cùng loại (H₂O – H₂O, C₂H₅OH – C₂H₅OH) hoặc khác loại (NH₃ – H₂O, C₂H₅OH – H₂O).
  • ✦Độ mạnh: yếu hơn liên kết cộng hoá trị rất nhiều (cỡ vài chục kJ/mol so với vài trăm kJ/mol), nhưng mạnh hơn tương tác van der Waals.

Có liên kết hydrogen giữa các phân tử của chất đó không?

ChấtH gắn vàoCó F, O, N còn cặp e riêng?Liên kết hydrogen
H₂OOcó (O)có: O–H···O
NH₃Ncó (N)có: N–H···N
HFFcó (F)có: F–H···F
C₂H₅OHC và Ocó (O)có: O–H···O
CH₄Ckhôngkhông
H₂S, HClS, Clkhôngkhông (S, Cl không thuộc nhóm F, O, N)
CH₃–O–CH₃C (không H nào gắn O)có (O)không giữa các phân tử ether

Dạng bài

Xét một chất có liên kết hydrogen giữa các phân tử hay không

  1. 1 Viết công thức cấu tạo, tìm các nguyên tử H và nguyên tử mà mỗi H gắn trực tiếp vào.
  2. 2 Vế "cho": có ít nhất một H gắn vào F, O hoặc N không? Không có ⇒ dừng, không có liên kết hydrogen.
  3. 3 Vế "nhận": phân tử có F, O, N còn cặp electron riêng không (với F, O, N trong chương trình luôn có)?
  4. 4 Đủ hai vế ⇒ có liên kết hydrogen. Kiểm tra bằng số liệu: chất đó sôi cao hơn hẳn chất cùng cỡ M không có liên kết hydrogen.

⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm cả CH₃OCH₃ vì "có oxygen": ra 5 chất. Ether có O còn cặp electron riêng (vế nhận) nhưng không có H nào gắn O (thiếu vế cho), nên giữa các phân tử ether không có liên kết hydrogen. Đếm cả CH₄ vì "có 4 H" cũng sai.

🔍
Làm mẫu

Cho các chất: H₂O, CH₄, NH₃, HF, H₂S, CH₃OCH₃, C₂H₅OH, HCl. Những chất nào có liên kết hydrogen giữa các phân tử của chính nó?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 💧 Ảnh hưởng của liên kết hydrogen: nhiệt độ sôi, độ tan, nước đá

Cần nhớ

  • ✦Nhiệt độ sôi, nóng chảy cao bất thường: muốn sôi phải tách các phân tử ra, tức phải phá thêm mạng liên kết hydrogen. H₂O (M 18) sôi 100 °C; H₂S (M 34) chỉ −60 °C. Tương tự HF sôi cao nhất dãy HX, NH₃ cao hơn PH₃.
  • ✦Tan tốt trong nước: chất tạo được liên kết hydrogen với nước thì tan nhiều: NH₃ (khoảng 700 thể tích trong 1 thể tích nước ở 20 °C), ethanol tan vô hạn, đường saccharose tan nhiều. Hydrocarbon (hexane, dầu mỏ) không tạo được nên không tan, nổi thành lớp riêng.
  • ✦Nước đá nhẹ hơn nước lỏng: trong nước đá mỗi phân tử H₂O liên kết hydrogen với 4 phân tử khác thành mạng tứ diện rỗng ⇒ D(nước đá) = 0,92 g/cm³ < D(nước lỏng) ≈ 1,00 g/cm³. Khi tan, mạng sụp bớt, các phân tử xích lại gần nhau hơn.
  • ✦Khi đông đặc, khối lượng không đổi nhưng thể tích tăng khoảng 8,7 % ⇒ chai nước đầy để ngăn đá có thể nứt.

Nhiệt độ sôi hợp chất với hydrogen (°C, 1 bar)

Chu kìNhóm IVANhóm VANhóm VIANhóm VIIA
2CH₄ −162NH₃ −33H₂O 100HF 19,5
3SiH₄ −112PH₃ −88H₂S −60HCl −85
4GeH₄ −88AsH₃ −62H₂Se −41HBr −67
5SnH₄ −52SbH₃ −17H₂Te −2HI −35

Dạng bài

Tính toán với nước đá (khối lượng, thể tích, số liên kết hydrogen)

  1. 1 Đổi ra mol: n = m/18.
  2. 2 Thể tích: V = m/D (đá D = 0,92 g/cm³; nước lỏng 1,00 g/cm³). Khối lượng giữ nguyên khi đông đặc.
  3. 3 Số liên kết hydrogen trong nước đá: mỗi phân tử tạo 4 liên kết, mỗi liên kết dùng chung cho 2 phân tử ⇒ 2 liên kết hydrogen/phân tử ⇒ n(liên kết) = 2n.
  4. 4 Kiểm tra: m = D · V tính ngược lại phải ra đúng khối lượng ban đầu.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhân thay vì chia: 18 · 0,92 = 16,56 cm³ ⇒ "đá co lại", trái với thực tế. Đếm 4 liên kết cho mỗi phân tử rồi nhân luôn ⇒ 4 mol (gấp đôi), quên mỗi liên kết hydrogen thuộc hai phân tử.

🧊
Làm mẫu

Làm đông đặc hoàn toàn 18 g nước (D = 1,00 g/cm³) thành nước đá (D = 0,92 g/cm³). Tính thể tích nước đá, phần trăm thể tích tăng thêm và số liên kết hydrogen trong khối nước đá đó.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🧲 Tương tác van der Waals

Cần nhớ

  • ✦Khái niệm: tương tác van der Waals là lực hút tĩnh điện yếu giữa các lưỡng cực của nguyên tử, phân tử. Electron chuyển động không ngừng nên ở mỗi thời điểm phân tử có thể lệch điện tích (lưỡng cực tạm thời), làm phân tử bên cạnh lệch theo (lưỡng cực cảm ứng), rồi chúng hút nhau.
  • ✦Có ở mọi phân tử, kể cả phân tử không phân cực (H₂, Cl₂, CH₄) và nguyên tử khí hiếm; yếu hơn liên kết hydrogen.
  • ✦Mạnh lên khi khối lượng phân tử tăng (vỏ electron lớn, dễ lệch) và khi diện tích tiếp xúc giữa các phân tử tăng (mạch thẳng > mạch nhánh).
  • ✦Hệ quả: nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi của dãy chất cùng loại (khí hiếm, halogen, alkane) tăng dần theo M: F₂, Cl₂ là khí; Br₂ lỏng; I₂ rắn ở 25 °C.

Van der Waals tăng theo khối lượng phân tử

DãyChất (M)t° sôi (°C)Thể ở 25 °C
HalogenF₂ (38) · Cl₂ (71) · Br₂ (160) · I₂ (254)−188 · −34 · 59 · 184khí · khí · lỏng · rắn
Khí hiếmHe (4) · Ne (20) · Ar (40) · Kr (84) · Xe (131)−269 · −246 · −186 · −153 · −108đều là khí
AlkaneCH₄ (16) · C₂H₆ (30) · C₃H₈ (44)−162 · −89 · −42đều là khí
Cùng C₅H₁₂ (72)pentane (mạch thẳng) · 2,2-dimethylpropane (gần cầu)36 · 9,5lỏng · khí

Dạng bài

So sánh nhiệt độ sôi các chất phân tử

  1. 1 Xét liên kết hydrogen trước: chất có liên kết hydrogen giữa các phân tử sôi cao hơn chất có M gần bằng mà không có.
  2. 2 Nhóm các chất cùng không có (hoặc cùng có) liên kết hydrogen: so khối lượng phân tử — M lớn hơn ⇒ van der Waals mạnh hơn ⇒ sôi cao hơn.
  3. 3 M bằng nhau (đồng phân) ⇒ so hình dạng: mạch thẳng, diện tích tiếp xúc lớn ⇒ sôi cao hơn mạch nhánh.
  4. 4 Kiểm tra với số liệu (nếu đề cho) và để ý M chênh quá nhiều thì không áp dụng máy móc bước 1.

⚠️ Bẫy hay gặp: So M ngay từ đầu: C₅H₁₂ (72) > C₂H₅OH (46) ⇒ cho pentane sôi cao nhất — sai, ethanol 78 °C > pentane 36 °C nhờ liên kết hydrogen. Ngược lại, áp máy móc với M chênh quá lớn cũng sai: decane C₁₀H₂₂ (M 142) sôi 174 °C, cao hơn ethanol.

🌡️
Làm mẫu

Sắp xếp các chất sau theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần: C₂H₅OH (M 46), C₃H₈ (M 44), CH₄ (M 16), pentane C₅H₁₂ (M 72).

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 ⚖️ So sánh liên kết hoá học và tương tác giữa các phân tử

Cần nhớ

  • ✦Liên kết ion và cộng hoá trị giữ các nguyên tử trong phân tử (hoặc trong tinh thể ion) — bị phá khi có phản ứng hoá học.
  • ✦Liên kết hydrogen và tương tác van der Waals là lực hút giữa các phân tử — bị phá khi chất nóng chảy, sôi, hoà tan; phân tử vẫn nguyên.
  • ✦Thứ tự độ mạnh thường gặp: liên kết ion, cộng hoá trị (vài trăm kJ/mol) ≫ liên kết hydrogen (vài chục kJ/mol) > van der Waals (thường dưới 10 kJ/mol với phân tử nhỏ).
  • ✦Chất ion (NaCl sôi 1413 °C) > chất phân tử có liên kết hydrogen (H₂O 100 °C) > chất phân tử chỉ có van der Waals cùng cỡ M (CH₄ −162 °C).

Bốn loại lực hút

Ở đâuĐộ mạnh (cỡ)Ví dụBị phá khi
Liên kết iongiữa ion trong tinh thểrất mạnhNaCl, MgOnóng chảy ở t° rất cao, hoà tan
Liên kết cộng hoá trịtrong phân tử≈ 150 – 950 kJ/molO–H ≈ 460, H–Cl 432 kJ/molphản ứng hoá học
Liên kết hydrogengiữa phân tử≈ 10 – 40 kJ/molO–H···O trong nướcnóng chảy, sôi, hoà tan
Van der Waalsgiữa mọi phân tửthường < 10 kJ/molI₂, CH₄, khí hiếmnóng chảy, sôi

5 🔁 Ôn chương 3: Liên kết hoá học

Tổng hợp

  • ✦Quy tắc octet (bài 10): nguyên tử các nguyên tố có xu hướng nhường, nhận hoặc góp chung electron để lớp ngoài cùng có 8 electron (He: 2) như khí hiếm. Kim loại nhóm IA, IIA, IIIA nhường e; phi kim nhóm VA – VIIA nhận hoặc góp chung e.
  • ✦Liên kết ion (bài 11): lực hút tĩnh điện giữa ion trái dấu. Na → Na⁺ + e; Cl + e → Cl⁻ ⇒ NaCl. Hợp chất ion là chất rắn, nhiệt độ nóng chảy, sôi cao, tan trong nước, dẫn điện khi nóng chảy hoặc tan trong nước.
  • ✦Liên kết cộng hoá trị (bài 12): góp chung cặp electron. Đơn = 1σ; đôi = 1σ + 1π; ba = 1σ + 2π. Cặp e lệch về nguyên tử độ âm điện lớn hơn ⇒ có cực. Năng lượng liên kết Eb càng lớn, liên kết càng bền.
  • ✦Hiệu độ âm điện Δχ (Pauling): 0 ≤ Δχ < 0,4 cộng hoá trị không cực; 0,4 ≤ Δχ < 1,7 cộng hoá trị có cực; Δχ ≥ 1,7 liên kết ion (chỉ là quy ước gần đúng: AlCl₃ có Δχ = 1,55 là chất cộng hoá trị).
  • ✦Tương tác giữa phân tử (bài 13): liên kết hydrogen (H gắn F, O, N) và van der Waals (mọi phân tử, tăng theo M) quyết định nhiệt độ sôi, độ tan của chất phân tử.

Sơ đồ chương 3: electron đi đâu, loại liên kết gì

KiểuElectronΔχVí dụTính chất chất
Ionnhường – nhận hẳn≥ 1,7NaCl, MgO, CaCl₂rắn, t° nc cao, dẫn điện khi nóng chảy/tan
Cộng hoá trị có cựcgóp chung, lệch về một bên0,4 – < 1,7HCl, H₂O, NH₃phân tử, t° sôi thấp hơn chất ion
Cộng hoá trị không cựcgóp chung, không lệch< 0,4H₂, Cl₂, N₂, CH₄phân tử, thường là khí hoặc rắn dễ thăng hoa
Giữa phân tửkhông góp, không nhường—O–H···O; I₂···I₂quyết định t° sôi, độ tan

Dạng bài

Xác định loại liên kết bằng hiệu độ âm điện

  1. 1 Tra độ âm điện Pauling của hai nguyên tử liên kết với nhau.
  2. 2 Tính Δχ = χ(lớn) − χ(nhỏ) (luôn ≥ 0).
  3. 3 So với hai mốc 0,4 và 1,7 ⇒ không cực / có cực / ion.
  4. 4 Kiểm tra bằng tính chất: chất ion là chất rắn t° nc cao; chất cộng hoá trị thường là khí, lỏng hoặc rắn t° nc thấp.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy hiệu ngược thành số âm (1,31 − 3,44 = −2,13) rồi kết luận "không cực vì < 0,4". Hoặc thấy kim loại + phi kim là gọi ion: AlCl₃ có Δχ = 3,16 − 1,61 = 1,55 < 1,7 ⇒ cộng hoá trị có cực.

📏
Làm mẫu

Dựa vào độ âm điện (H 2,20; C 2,55; O 3,44; Mg 1,31; Cl 3,16), cho biết loại liên kết trong MgO, HCl và liên kết C–H trong CH₄.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

6 🌍 Hoá học quanh ta

  • ✦🧊 Hồ băng mùa đông: nước đá nổi thành lớp trên mặt, cách nhiệt cho nước bên dưới (khoảng 4 °C) nên cá vẫn sống được — nhờ mạng liên kết hydrogen rỗng của nước đá.
  • ✦🍶 Đừng để chai thuỷ tinh đầy nước trong ngăn đá: nước đông nở ra khoảng 8,7 % thể tích, chai có thể nứt vỡ.
  • ✦🧬 DNA gồm hai mạch xoắn giữ với nhau bằng liên kết hydrogen giữa các cặp base; đủ bền để giữ thông tin, đủ yếu để tách ra khi sao chép.
  • ✦🦎 Tắc kè đi trên trần nhà nhờ hàng triệu sợi lông siêu nhỏ ở bàn chân áp sát bề mặt: tổng các tương tác van der Waals rất nhỏ cộng lại đủ giữ cả con vật.

7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦Liên kết hydrogen: tìm H gắn F, O, N (O–H, N–H, F–H). Thấy C–H, S–H, Cl–H thì loại ngay.
  • ✦So nhiệt độ sôi: liên kết hydrogen trước, khối lượng phân tử sau, hình dạng cuối (mạch thẳng > nhánh).
  • ✦Ba chất "lạ" của chu kì 2: NH₃, H₂O, HF sôi cao bất thường; CH₄ thì không (không có cặp e riêng, H gắn C).
  • ✦Nước đá D = 0,92 < 1 ⇒ nổi, thể tích tăng khoảng 8,7 %; khối lượng không đổi.

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦"CH₄ có 4 nguyên tử H nên có liên kết hydrogen": H phải gắn F, O, N; H gắn C thì không.
  • ✦"CH₃OCH₃ có O nên có liên kết hydrogen giữa các phân tử": không có H nào gắn O ⇒ ether sôi −24 °C, còn ethanol cùng M 46 sôi 78 °C.
  • ✦"H₂O sôi cao vì nặng hơn H₂S": ngược dữ kiện (18 < 34); lí do là liên kết hydrogen.
  • ✦"Nước sôi thì liên kết O–H bị phá": chỉ liên kết hydrogen giữa các phân tử bị phá, hơi nước vẫn là H₂O.
  • ✦"Van der Waals chỉ có ở phân tử phân cực": có ở mọi phân tử, kể cả I₂, CH₄, khí hiếm.
  • ✦Đếm liên kết hydrogen trong 1 mol nước đá ra 4 mol (gấp đôi): mỗi liên kết thuộc hai phân tử ⇒ 2 mol.

⚖️ Kiểm tra bảo toàn

  • ✦Khối lượng: đông đặc hay nóng chảy, khối lượng không đổi (18 g nước = 18 g đá), chỉ thể tích đổi: V = m/D.
  • ✦Đếm liên kết dùng chung: mỗi liên kết hydrogen nối 2 phân tử ⇒ số liên kết = số phân tử × 42 trong nước đá.
  • ✦Electron (ôn chương): khi tạo liên kết ion, tổng e nhường = tổng e nhận: Mg → Mg²⁺ + 2e, O + 2e → O²⁻.
  • ✦Điện tích: tổng điện tích trong hợp chất ion bằng 0: CaCl₂ có (+2) + 2·(−1) = 0.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🔗

Điều kiện có liên kết hydrogen

  1. 1
    Nhận biết

    Liên kết hydrogen hình thành giữa nguyên tử H (đã liên kết với nguyên tử có độ âm điện lớn) và nguyên tử còn cặp electron riêng thuộc nhóm nguyên tố

  2. 2
    Thông hiểu

    Chất nào sau đây tạo được liên kết hydrogen giữa các phân tử của nó?

  3. 3
    Thông hiểu

    Ethanol CH₃CH₂OH và dimethyl ether CH₃OCH₃ có cùng khối lượng phân tử 46. Ethanol là chất lỏng sôi ở 78 °C, dimethyl ether là chất khí sôi ở −24 °C. Nguyên nhân chính là

  4. 4
    Thông hiểu Cho các chất: NH₃, PH₃, HF, HBr, CH₃OH, CH₃Cl. Số chất tạo được liên kết hydrogen giữa các phân tử của chính nó là .
  5. 5
    Vận dụng

    Ở 20 °C, 1 thể tích nước hoà tan khoảng 700 thể tích khí NH₃, trong khi chỉ hoà tan khoảng 0,02 thể tích khí N₂. Giải thích đúng là

💧

Nhiệt độ sôi, độ tan, nước đá

  1. 1
    Nhận biết

    Nước đá nổi trên nước lỏng vì

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho bảng nhiệt độ sôi của hợp chất với hydrogen nhóm VIA: Nhận xét nào đúng?

  3. 3
    Thông hiểu Cho 1000 g nước đông đặc hoàn toàn thành nước đá có khối lượng riêng 0,92 g/cm³. Thể tích khối nước đá là cm³ (làm tròn đến hàng đơn vị).
  4. 4
    Vận dụng

    Một tảng nước đá (D = 0,92 g/cm³) nổi cân bằng trên mặt nước (D = 1,00 g/cm³). Phần trăm thể tích tảng đá nhô lên trên mặt nước là

  5. 5
    Vận dụng Trong nước đá, mỗi phân tử H₂O tạo liên kết hydrogen với 4 phân tử nước khác. Số mol liên kết hydrogen trong 9 g nước đá là mol.
🧲

Tương tác van der Waals

  1. 1
    Nhận biết

    Tương tác van der Waals là

  2. 2
    Thông hiểu

    Cho bảng số liệu của các halogen: Ở 25 °C, 1 bar, nhận xét nào đúng?

  3. 3
    Thông hiểu

    Dãy nào xếp theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần?

  4. 4
    Thông hiểu

    Pentane CH₃CH₂CH₂CH₂CH₃ sôi ở 36 °C, còn 2,2-dimethylpropane C(CH₃)₄ (cùng công thức C₅H₁₂) sôi ở 9,5 °C. Nguyên nhân là

  5. 5
    Vận dụng Cho bảng nhiệt độ sôi của các khí hiếm: Nhiệt độ sôi của Xe cao hơn của He bao nhiêu °C? Đáp số:
🔁

Ôn chương 3

  1. 1
    Thông hiểu

    Dựa vào độ âm điện (Na 0,93; Mg 1,31; Al 1,61; O 3,44; Cl 3,16), chất nào sau đây có liên kết cộng hoá trị có cực?

  2. 2
    Thông hiểu Độ âm điện của O là 3,44, của H là 2,20. Hiệu độ âm điện của liên kết O–H trong phân tử nước là .
  3. 3
    Thông hiểu

    Phân tử CO₂ (O=C=O) có

  4. 4
    Nhận biết

    Theo quy tắc octet, nguyên tử Mg (Z = 12) nhường 2 electron tạo ion Mg²⁺ có cấu hình electron giống khí hiếm

  5. 5
    Vận dụng Cho các phân tử: N₂, H₂O, CO₂, C₂H₄, HCl, Cl₂. Số phân tử có liên kết π là .
  6. 6
    Vận dụng

    Sắp xếp các chất NaCl, H₂O, CH₄ theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Ở cùng áp suất 1 bar, chất nào sau đây có nhiệt độ sôi cao nhất?

  2. 2
    Thông hiểu

    Phát biểu nào sau đây đúng?

  3. 3
    Vận dụng

    Sắp xếp propane C₃H₈ (M 44), dimethyl ether CH₃OCH₃ (M 46), ethanol C₂H₅OH (M 46) theo chiều nhiệt độ sôi tăng dần

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Thí nghiệm (làm trong phòng thí nghiệm, xa nguồn lửa, có giáo viên hướng dẫn): cho vào hai ống nghiệm, mỗi ống 2 mL nước cất. Ống (1) thêm 2 mL ethanol C₂H₅OH, ống (2) thêm 2 mL hexane C₆H₁₄ (D ≈ 0,66 g/mL), lắc đều rồi để yên.

    a)Ống (1) thu được chất lỏng đồng nhất, không tách lớp.

    b)Ống (2) tách thành hai lớp, lớp hexane ở dưới vì hexane có khối lượng phân tử lớn hơn nước.

    c)Ethanol tan tốt trong nước vì nhóm O–H của ethanol tạo liên kết hydrogen với các phân tử nước.

    d)Hexane không tan trong nước vì giữa các phân tử hexane có liên kết hydrogen rất mạnh.

  2. 2
    Vận dụng

    Cho bảng khối lượng phân tử và nhiệt độ sôi (1 bar) của các hydrogen halide:

    a)Từ HCl đến HI, nhiệt độ sôi tăng dần do tương tác van der Waals tăng theo khối lượng phân tử.

    b)HF sôi cao bất thường vì liên kết H–F trong phân tử bền nhất dãy.

    c)Nhiệt độ sôi của HF cao hơn của HCl là 104,5 °C.

    d)Ở 25 °C, 1 bar, HF là chất lỏng.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Cho các chất: CH₃OH, CH₃OCH₃, HF, CH₄, NH₃, H₂S, HCOOH. Có bao nhiêu chất tạo được liên kết hydrogen giữa các phân tử của chính nó? Đáp số:
  2. 2
    Vận dụng Khi nước lỏng (D = 1,00 g/cm³) đông đặc thành nước đá (D = 0,92 g/cm³), thể tích tăng thêm bao nhiêu phần trăm (làm tròn đến hàng phần mười)? Đáp số:
  3. 3
    Thông hiểu Độ âm điện của Ca là 1,00, của Cl là 3,16. Hiệu độ âm điện giữa Cl và Ca trong CaCl₂ là bao nhiêu? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Phần I thường hỏi điều kiện có liên kết hydrogen (H gắn F, O, N), chất nào có liên kết hydrogen, vì sao H₂O, HF, NH₃ sôi cao, vì sao nước đá nổi, xu hướng nhiệt độ sôi theo khối lượng phân tử trong dãy halogen, khí hiếm, alkane.
  • •Phần II hay có bảng nhiệt độ sôi hoặc thí nghiệm hoà tan (ethanol, hexane, NH₃ trong nước): ý dễ mất điểm là cho CH₄, CH₃OCH₃ có liên kết hydrogen, đổ cho "liên kết trong phân tử bền", hoặc đọc sai thể của chất ở 25 °C. Phần III có thể đếm số chất có liên kết hydrogen, tính hiệu độ âm điện.
  • •Bài này dùng độ âm điện, liên kết cộng hoá trị có cực của bài 12; sang Hoá 11 gặp lại khi giải thích alcohol, carboxylic acid sôi cao và tan nhiều trong nước (và ethanol – dimethyl ether là đồng phân); Hoá 12: amine, amino acid, protein, cellulose đều có liên kết hydrogen.
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Phản ứng oxi hoá – khử