Biến thiên enthalpy trong các phản ứng hoá học
Phân biệt phản ứng toả nhiệt (ΔᵣH < 0) với thu nhiệt (ΔᵣH > 0), viết và đọc phương trình nhiệt hoá học, đọc sơ đồ biến thiên enthalpy, rồi tính ΔᵣH°₂₉₈ của phản ứng từ enthalpy tạo thành chuẩn (sản phẩm trừ chất đầu) hoặc từ năng lượng liên kết (chất đầu trừ sản phẩm).
Ứng với SGK Hoá học 10 (bộ thống nhất): Bài 17
⚡ Nhớ nhanh
- 1Toả nhiệt: hệ mất năng lượng, môi trường nóng lên, ΔᵣH < 0 (đốt cháy, trung hoà, tôi vôi). Thu nhiệt: hệ nhận năng lượng, phải cấp nhiệt liên tục, ΔᵣH > 0 (nung đá vôi, quang hợp).
- 2ΔᵣH°₂₉₈ là nhiệt kèm theo phản ứng ở điều kiện chuẩn: 1 bar (chất khí), 1 mol/L (chất tan), 298 K (25 °C). Phương trình nhiệt hoá học ghi trạng thái chất và ΔᵣH: CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ.
- 3ΔᵣH ứng với đúng hệ số đã viết: nhân hệ số k lần thì ΔᵣH nhân k; đảo chiều thì đổi dấu.
- 4Theo enthalpy tạo thành: ΔᵣH°₂₉₈ = ΣΔfH°₂₉₈(sp) − ΣΔfH°₂₉₈(cđ), đơn chất bền (O₂, N₂, C graphite, Fe…) có ΔfH = 0. Theo năng lượng liên kết (mọi chất ở thể khí): ΔᵣH°₂₉₈ = ΣEb(cđ) − ΣEb(sp).
- 5Bẫy: hai công thức trừ ngược chiều nhau; quên nhân hệ số (2H₂O, 6 liên kết N–H trong 2NH₃); coi O₃ hay kim cương có ΔfH = 0; nhầm đỉnh giản đồ (năng lượng hoạt hoá) với ΔᵣH.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh trên sơ đồ năng lượng: đốt CH₄ (mức sản phẩm thấp hơn, toả nhiệt), nung đá vôi (cao hơn, thu nhiệt), H₂ + Cl₂ phá liên kết rồi tạo liên kết, nhân hệ số và đảo chiều; rồi tự kéo các thẻ liên kết vào ô "Phá liên kết", "Tạo liên kết" hay "Bỏ ra" để dựng sơ đồ bậc thang và ra ΔᵣH của H₂ + Cl₂ và N₂ + 3H₂.
Đốt CH₄: chất đầu CH₄ + 2O₂ ở mức năng lượng cao.
1 🔥 Phản ứng toả nhiệt, phản ứng thu nhiệt
Cần nhớ
- ✦Phản ứng toả nhiệt giải phóng năng lượng dạng nhiệt ra môi trường: đốt cháy nhiên liệu (than, xăng, gas, cồn), gỉ sắt, oxi hoá glucose trong cơ thể, trung hoà acid – base, tôi vôi.
- ✦Phản ứng thu nhiệt lấy nhiệt từ môi trường: nung đá vôi trong lò vôi, nung clinker xi măng, nhiệt phân Cu(OH)₂, quang hợp (thu năng lượng ánh sáng). Phần lớn phải cấp nhiệt liên tục, ngừng đun là phản ứng dừng.
- ✦Thí nghiệm SGK (giáo viên hướng dẫn): rót 50 mL dung dịch HCl 0,5 M vào cốc, đo nhiệt độ; thêm 50 mL dung dịch NaOH 0,5 M, khuấy nhẹ ⇒ nhiệt độ tăng ⇒ phản ứng trung hoà toả nhiệt. Dùng dung dịch loãng hơn thì nhiệt độ tăng ít hơn.
- ✦Đốt xăng, dầu, cồn, khí gas toả nhiệt rất nhanh, rất nhiều ⇒ dễ gây cháy nổ: dùng đúng cách, tránh xa nguồn lửa.
Nhận ra toả nhiệt hay thu nhiệt
| Toả nhiệt | Thu nhiệt | |
|---|---|---|
| Dấu ΔᵣH | Âm (< 0) | Dương (> 0) |
| Mức năng lượng sản phẩm | Thấp hơn chất đầu | Cao hơn chất đầu |
| Môi trường (bình phản ứng) | Nóng lên | Lạnh đi / phải đun |
| Ví dụ | Đốt cồn, tôi vôi, trung hoà | Nung đá vôi, quang hợp |
2 🌡️ Biến thiên enthalpy và phương trình nhiệt hoá học
Cần nhớ
- ✦Biến thiên enthalpy của phản ứng (nhiệt phản ứng) ΔᵣH là nhiệt lượng toả ra hay thu vào của phản ứng ở một điều kiện xác định, đơn vị kJ (hoặc kcal); đo được bằng nhiệt lượng kế.
- ✦Biến thiên enthalpy chuẩn ΔᵣH°₂₉₈: đo ở điều kiện chuẩn — áp suất 1 bar (chất khí), nồng độ 1 mol/L (chất tan), thường lấy 298 K (25 °C).
- ✦Phương trình nhiệt hoá học = phương trình hoá học + trạng thái từng chất (s, l, g, aq) + giá trị ΔᵣH. Vd. , ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ: đốt 1 mol CH₄ toả 890,3 kJ.
- ✦Ý nghĩa: ΔᵣH < 0 toả nhiệt, ΔᵣH > 0 thu nhiệt; |ΔᵣH| càng lớn thì nhiệt toả ra / thu vào càng nhiều. Vd. đốt 1 mol C₂H₂ toả 1300,2 kJ, gấp khoảng 1,46 lần 1 mol CH₄.
- ✦ΔᵣH tỉ lệ với hệ số: có ΔᵣH°₂₉₈ = −285,8 kJ thì có −571,6 kJ; đảo chiều thì đổi dấu: có +571,6 kJ.
Sơ đồ biểu diễn biến thiên enthalpy
| Toả nhiệt (vd. đốt CH₄) | Thu nhiệt (vd. nung CaCO₃) | |
|---|---|---|
| Vị trí hai mức | Chất đầu ở trên, sản phẩm ở dưới | Chất đầu ở dưới, sản phẩm ở trên |
| Mũi tên ΔᵣH | Hướng xuống, ΔᵣH = −890,3 kJ | Hướng lên, ΔᵣH = +178,3 kJ |
| ΔᵣH đọc thế nào | Mức cuối trừ mức đầu | Mức cuối trừ mức đầu |
| Đỉnh ở giữa (nếu vẽ) | Năng lượng hoạt hoá — quyết định nhanh / chậm, không phải ΔᵣH | Như bên trái |
Dạng bài
Tính nhiệt toả ra / thu vào từ phương trình nhiệt hoá học
- 1 Đọc dấu ΔᵣH: âm ⇒ toả nhiệt, dương ⇒ thu nhiệt.
- 2 Xem ΔᵣH ứng với bao nhiêu mol chất đề hỏi (theo hệ số trong phương trình).
- 3 Đổi ra mol chất đề cho (n = m/M hoặc n = V/24,79 ở đkc).
- 4 Nhiệt lượng Q = n · |ΔᵣH| / hệ số của chất đó.
- 5 Kiểm tra: Q tỉ lệ thuận với lượng chất; gấp đôi lượng chất thì Q gấp đôi.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy luôn 890,3 kJ (đó là của 16 g CH₄), hoặc với phương trình viết 2CH₄ + 4O₂ → 2CO₂ + 4H₂O(l), ΔᵣH = −1780,6 kJ lại quên chia 2 ⇒ ra 890,3 kJ cho 8 g.
Cho CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ. Phản ứng toả hay thu nhiệt? Đốt cháy hoàn toàn 8 g CH₄ thì toả ra bao nhiêu nhiệt?
Hướng dẫn giải
3 🧮 Tính ΔᵣH°₂₉₈ theo enthalpy tạo thành
Cần nhớ
- ✦Enthalpy tạo thành (nhiệt tạo thành) ΔfH của một chất là biến thiên enthalpy khi tạo 1 mol chất đó từ các đơn chất bền nhất. Ở điều kiện chuẩn kí hiệu ΔfH°₂₉₈ (kJ/mol).
- ✦Đơn chất bền nhất có ΔfH°₂₉₈ = 0: O₂(g), H₂(g), N₂(g), Cl₂(g), C (graphite), Fe(s), Al(s)… Dạng kém bền thì khác 0: O₃(g) = +142,7; C (kim cương) = +1,9 kJ/mol.
- ✦Công thức (dùng cho mọi trạng thái chất): — sản phẩm trừ chất đầu, mỗi giá trị nhân hệ số.
- ✦ΔfH°₂₉₈ âm nhiều ⇒ chất bền hơn so với đơn chất tạo ra nó (CO₂ −393,5; H₂O(l) −285,8); dương ⇒ kém bền (C₂H₂ +227,4).
Dạng bài
Tính ΔᵣH°₂₉₈ từ ΔfH°₂₉₈
- 1 Viết phương trình đã cân bằng, ghi trạng thái; tra ΔfH°₂₉₈ từng chất (đơn chất bền = 0).
- 2 Tổng sản phẩm: Σ (hệ số · ΔfH).
- 3 Tổng chất đầu: Σ (hệ số · ΔfH).
- 4 ΔᵣH°₂₉₈ = tổng sản phẩm − tổng chất đầu (trừ số âm thành cộng).
- 5 Kiểm tra dấu: đốt cháy, trung hoà ⇒ phải âm; nung, nhiệt phân ⇒ thường dương.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng hai tổng thay vì trừ: nhiệt nhôm 2Al + Fe₂O₃ → Al₂O₃ + 2Fe (ΔfH Fe₂O₃ −824,2; Al₂O₃ −1675,7) ra −2499,9 kJ thay vì −851,5 kJ; hoặc quên hệ số 3 của H₂O trong ví dụ trên.
Tính ΔᵣH°₂₉₈ của phản ứng đốt cháy ethane: C₂H₆(g) + 72 O₂(g) → 2CO₂(g) + 3H₂O(l). Biết ΔfH°₂₉₈ (kJ/mol): C₂H₆(g) −84,7; CO₂(g) −393,5; H₂O(l) −285,8.
Hướng dẫn giải
4 🔗 Tính ΔᵣH°₂₉₈ theo năng lượng liên kết
Cần nhớ
- ✦Phản ứng hoá học = phá vỡ liên kết trong chất đầu (cần năng lượng, thu) + hình thành liên kết trong sản phẩm (giải phóng năng lượng, toả).
- ✦Năng lượng liên kết Eb (kJ/mol) là năng lượng cần để phá 1 mol liên kết đó ở thể khí. Vd. H–H 436, Cl–Cl 243, H–Cl 432, N≡N 945, O=O 494, N–H 391.
- ✦Công thức (chỉ khi mọi chất ở thể khí): — chất đầu trừ sản phẩm, ngược chiều với cách tính theo ΔfH.
- ✦Đếm đủ liên kết: số liên kết trong một phân tử × hệ số. Vd. 2NH₃ có 2 · 3 = 6 liên kết N–H; 2H₂O(g) có 4 liên kết O–H. Giá trị tính theo Eb là gần đúng (Eb là giá trị trung bình).
Dạng bài
Tính ΔᵣH°₂₉₈ từ năng lượng liên kết
- 1 Kiểm tra mọi chất ở thể khí; vẽ công thức cấu tạo để đếm liên kết.
- 2 Liên kết bị phá (chất đầu): Σ (hệ số · số liên kết · Eb).
- 3 Liên kết được tạo (sản phẩm): Σ (hệ số · số liên kết · Eb).
- 4 ΔᵣH°₂₉₈ = Σ phá − Σ tạo.
- 5 Kiểm tra: liên kết sản phẩm bền hơn (Σ tạo lớn hơn) ⇒ toả nhiệt, ΔᵣH âm ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Trừ "sản phẩm trừ chất đầu" như cách theo ΔfH ⇒ +185 kJ (sai dấu). Với N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (N≡N 945, H–H 436, N–H 391) chỉ đếm 3 liên kết N–H ⇒ 2253 − 1173 = +1080 kJ; đúng là 6 liên kết ⇒ 2253 − 2346 = −93 kJ.
Tính ΔᵣH°₂₉₈ của H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g). Biết Eb (kJ/mol): H–H 436; Cl–Cl 243; H–Cl 432.
Hướng dẫn giải
5 🔁 Ôn chương 5: Năng lượng hoá học
Tổng hợp
- ✦Dấu ΔᵣH: âm ⇒ toả nhiệt (sản phẩm ở mức thấp hơn), dương ⇒ thu nhiệt (sản phẩm cao hơn). ΔᵣH = mức cuối − mức đầu trên sơ đồ.
- ✦Phương trình nhiệt hoá học: ghi trạng thái + ΔᵣH; nhân hệ số ⇒ nhân ΔᵣH; đảo chiều ⇒ đổi dấu; nước lỏng và hơi nước cho ΔᵣH khác nhau.
- ✦Ba cách có ΔᵣH: đo bằng nhiệt lượng kế; tính từ ΔfH°₂₉₈ (sp − cđ, mọi trạng thái); tính từ Eb (cđ − sp, chỉ chất khí, gần đúng).
- ✦Ứng dụng: so sánh nhiên liệu (nhiệt toả ra trên 1 mol, trên 1 g), tính lượng nhiên liệu cần đốt, giải thích vì sao lò vôi phải đốt liên tục còn hố tôi vôi tự sôi.
Hai cách tính ΔᵣH°₂₉₈
| Theo enthalpy tạo thành | Theo năng lượng liên kết | |
|---|---|---|
| Công thức | ΣΔfH(sp) − ΣΔfH(cđ) | ΣEb(cđ) − ΣEb(sp) |
| Dùng khi | Đề cho ΔfH°₂₉₈ | Đề cho Eb |
| Trạng thái chất | Bất kì | Chỉ chất khí |
| Đơn chất bền | ΔfH = 0, bỏ qua | Vẫn phải phá liên kết (H–H, O=O…) |
| Lỗi hay gặp | Trừ ngược, quên hệ số | Trừ ngược, đếm thiếu liên kết |
Dạng bài
Tính lượng nhiên liệu cần đốt để cung cấp một nhiệt lượng
- 1 Tính nhiệt lượng cần: Q = m · c · Δt (nước: c = 4,18 J/(g·K), 1 L nước ≈ 1000 g); đổi J ra kJ.
- 2 Đổi ra mol nhiên liệu: n = Q / |ΔᵣH của 1 mol|.
- 3 Đổi n ra khối lượng (m = n · M) hoặc thể tích khí (V = n · 24,79 L ở đkc).
- 4 Kiểm tra: nhân ngược n · |ΔᵣH| phải ra lại Q.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi J ra kJ (n ra 704 mol), hoặc dùng 22,4 L/mol (ra 15,8 L) — đkc của sách mới là 25 °C, 1 bar ⇒ 24,79 L/mol.
Đun 2 L nước từ 25 °C lên 100 °C bằng khí CH₄ (CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ). Coi toàn bộ nhiệt toả ra dùng đun nước; c = 4,18 J/(g·K). Tính thể tích CH₄ (đkc) cần đốt.
Hướng dẫn giải
6 🌍 Hoá học quanh ta
- ✦🔥 Bếp gas, bình gas mini: propane, butane cháy toả rất nhiều nhiệt (1 mol propane khoảng 2220 kJ). Vì toả nhiệt nhanh nên rò gas gặp tia lửa là nổ — khoá van sau khi nấu, thấy mùi gas thì mở cửa, không bật công tắc điện.
- ✦🏭 Lò vôi đốt suốt ngày đêm: CaCO₃ ⇒ CaO + CO₂ thu nhiệt (+178,3 kJ), ngừng cấp nhiệt là ngừng phân huỷ. Ngược lại, tôi vôi CaO + H₂O toả nhiệt mạnh làm hố vôi sôi lên — không đứng gần, không để trẻ em lại gần hố vôi.
- ✦🧊 Túi chườm lạnh, túi sưởi tay: túi lạnh dùng quá trình hoà tan thu nhiệt (vd. NH₄NO₃ tan trong nước); túi sưởi dùng phản ứng oxi hoá bột sắt toả nhiệt chậm. Không cắt túi ra, không để trẻ nhỏ nuốt.
- ✦🍚 Năng lượng từ thức ăn: tế bào oxi hoá glucose (toả nhiệt) để giữ thân nhiệt và hoạt động — "calo" ghi trên bao bì chính là lượng nhiệt này (1 kcal ≈ 4,18 kJ).
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Đốt cháy, trung hoà, tôi vôi, gỉ sắt ⇒ toả nhiệt, ΔᵣH âm; nung, nhiệt phân, quang hợp ⇒ thu nhiệt, ΔᵣH dương. Tính ra dấu ngược ⇒ đã trừ ngược.
- ✦Nhớ chiều trừ bằng một câu: "tạo thành: sau trừ trước; liên kết: trước trừ sau" (phá liên kết chất đầu tốn năng lượng, tạo liên kết sản phẩm được trả lại).
- ✦Phản ứng tạo 1 mol chất từ đơn chất bền (C graphite + O₂ → CO₂) có ΔᵣH = ΔfH của chất đó.
- ✦Đề cho ΔᵣH của phương trình khác hệ số: chia về 1 mol chất đề hỏi trước rồi mới nhân số mol.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Toả nhiệt mà ghi ΔᵣH dương (nhớ theo môi trường): đốt CH₄ có ΔᵣH = −890,3 kJ.
- ✦Đảo chiều mà quên đổi dấu, nhân đôi mà quên nhân: 2H₂O(l) → 2H₂ + O₂ có ΔᵣH = +571,6 kJ, không phải −571,6 hay +285,8.
- ✦Dùng Eb với chất lỏng: đốt CH₄ ra H₂O(l) thì không tính bằng Eb được (Eb chỉ cho chất khí).
- ✦Đếm thiếu liên kết: 2NH₃ có 6 liên kết N–H (−93 kJ), đếm 3 ra +1080 kJ; CO₂ có 2 liên kết C=O.
- ✦Coi O₃(g) (+142,7) hay kim cương (+1,9) có ΔfH = 0; chỉ dạng bền nhất (O₂, graphite) mới bằng 0.
- ✦Cho rằng phản ứng toả nhiều nhiệt thì xảy ra nhanh: xăng toả rất nhiều nhiệt nhưng để trong bình không tự cháy — nhanh hay chậm là chuyện tốc độ phản ứng (bài 19).
⚖️ Kiểm tra bảo toàn
- ✦Cân bằng phương trình trước khi nhân hệ số: 2C₂H₆ + 7O₂ → 4CO₂ + 6H₂O (C: 4 = 4; H: 12 = 12; O: 14 = 8 + 6 ✓); viết gọn cho 1 mol C₂H₆ thì chia đôi cả hệ số lẫn ΔᵣH — sai hệ số là sai ΔᵣH.
- ✦Năng lượng: Σ phá − Σ tạo = mức sản phẩm − mức chất đầu; với H₂ + Cl₂: 679 − 864 = −185 kJ, phần dư 185 kJ thoát ra môi trường.
- ✦Đi vòng hai đường: đảo chiều rồi cộng hai phương trình phải ra 0 (vd. −285,8 + 285,8 = 0).
- ✦Đơn vị: ΔfH tính theo kJ/mol, ΔᵣH theo kJ (ứng với số mol ghi ở hệ số); Q = m·c·Δt ra J, nhớ đổi ra kJ.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Toả nhiệt và thu nhiệt
- 1Nhận biết
Phản ứng nào sau đây là phản ứng thu nhiệt?
- 2Nhận biết
Phản ứng có ΔᵣH°₂₉₈ < 0 là phản ứng
- 3Thông hiểu
Thí nghiệm (giáo viên hướng dẫn): rót 50 mL dung dịch HCl 0,5 M vào cốc, nhiệt kế chỉ 25,0 °C; thêm 50 mL dung dịch NaOH 0,5 M cùng nhiệt độ, khuấy nhẹ, nhiệt kế lên 28,4 °C rồi đứng yên. Kết luận nào đúng?
- 4Thông hiểu Cho các quá trình: (1) đốt cồn; (2) nung đá vôi; (3) tôi vôi; (4) quang hợp của cây xanh; (5) sắt bị gỉ; (6) nhiệt phân Cu(OH)₂. Số quá trình toả nhiệt là .
Phương trình nhiệt hoá học
- 1Nhận biết
Điều kiện chuẩn để xác định ΔᵣH°₂₉₈ là
- 2Thông hiểu
Cách viết phương trình nhiệt hoá học nào sau đây đầy đủ?
- 3Thông hiểu
Cho H₂(g) + ½O₂(g) → H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −285,8 kJ. Biến thiên enthalpy chuẩn của 2H₂O(l) → 2H₂(g) + O₂(g) là
- 4Vận dụng Cho CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ. Đốt cháy hoàn toàn 3,2 g CH₄ toả ra kJ (làm tròn đến hàng đơn vị).
- 5Thông hiểu
Cho: (1) CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ; (2) C₂H₂(g) + 52 O₂(g) → 2CO₂(g) + H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −1300,2 kJ. Đốt cùng số mol (cùng thể tích khí ở cùng điều kiện), nhận xét nào đúng?
Tính theo enthalpy tạo thành
- 1Nhận biết
Chất nào sau đây có ΔfH°₂₉₈ bằng 0?
- 2Thông hiểu
Dùng bảng enthalpy tạo thành chuẩn (kJ/mol): Biến thiên enthalpy chuẩn của phản ứng nung đá vôi CaCO₃(s) → CaO(s) + CO₂(g) là
- 3Thông hiểu
Cho ΔfH°₂₉₈ (kJ/mol): Fe₂O₃(s) −824,2; Al₂O₃(s) −1675,7. Biến thiên enthalpy chuẩn của phản ứng nhiệt nhôm 2Al(s) + Fe₂O₃(s) → Al₂O₃(s) + 2Fe(s) là
- 4Vận dụng Cho C₂H₅OH(l) + 3O₂(g) → 2CO₂(g) + 3H₂O(l) và ΔfH°₂₉₈ (kJ/mol): C₂H₅OH(l) −277,7; CO₂(g) −393,5; H₂O(l) −285,8. Đốt cháy hoàn toàn 1 mol ethanol toả ra kJ (làm tròn đến hàng đơn vị).
Tính theo năng lượng liên kết
- 1Nhận biết
Công thức tính ΔᵣH°₂₉₈ theo năng lượng liên kết (mọi chất ở thể khí) là
- 2Thông hiểu Cho H₂(g) + Br₂(g) → 2HBr(g) và Eb (kJ/mol): H–H 436; Br–Br 193; H–Br 366. ΔᵣH°₂₉₈ = kJ.
- 3Vận dụng
Cho N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) và Eb (kJ/mol): N≡N 945; H–H 436; N–H 391. ΔᵣH°₂₉₈ của phản ứng là
- 4Vận dụng Cho 2H₂(g) + O₂(g) → 2H₂O(g) và Eb (kJ/mol): H–H 436; O=O 494; O–H 464. ΔᵣH°₂₉₈ = kJ.
Bảng số liệu và so sánh nhiên liệu
- 1Thông hiểu
Nhiệt toả ra khi đốt cháy hoàn toàn một số nhiên liệu (sản phẩm H₂O lỏng): Đốt cùng 1 g, nhiên liệu nào toả nhiều nhiệt nhất?
- 2Vận dụng Theo bảng trên, đốt cháy hoàn toàn 1 g CH₄ toả ra kJ (làm tròn đến hàng phần mười).
- 3Thông hiểu
Ba bình phản ứng được đo nhiệt độ trước và sau phản ứng: bình X từ 25 °C lên 41 °C; bình Y từ 25 °C xuống 18 °C; bình Z từ 25 °C lên 26 °C. Kết luận nào đúng?
Ôn chương 5
- 1Thông hiểu
Trên sơ đồ biểu diễn biến thiên enthalpy của một phản ứng, mức năng lượng của sản phẩm nằm cao hơn mức của chất đầu 92 kJ. Phát biểu nào đúng?
- 2Vận dụng Đun 2 L nước (2000 g) từ 25 °C lên 100 °C bằng khí CH₄ (ΔᵣH°₂₉₈ đốt cháy = −890,3 kJ/mol), coi toàn bộ nhiệt dùng đun nước, c = 4,18 J/(g·K). Thể tích CH₄ (đkc) cần đốt là L (làm tròn đến hàng phần mười).
- 3Vận dụng
Cho ΔfH°₂₉₈ (kJ/mol): C₂H₄(g) +52,5; C₂H₆(g) −84,7. Biến thiên enthalpy chuẩn của C₂H₄(g) + H₂(g) → C₂H₆(g) là
- 4Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) ΔfH°₂₉₈ của O₃(g) bằng 0; (2) phản ứng có ΔᵣH < 0 là phản ứng toả nhiệt; (3) đảo chiều phản ứng thì ΔᵣH đổi dấu; (4) tính được ΔᵣH theo năng lượng liên kết cho phản ứng tạo H₂O lỏng; (5) nhân đôi hệ số phương trình thì ΔᵣH nhân đôi. Số phát biểu đúng là .
- 5Vận dụng
Phản ứng N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) có ΔᵣH°₂₉₈ = −92 kJ. Biết Eb (kJ/mol): N≡N 945; H–H 436. Năng lượng liên kết N–H (kJ/mol) gần nhất với
- 6Vận dụng Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp gồm 0,1 mol CH₄ (ΔᵣH = −890,3 kJ/mol) và 0,1 mol C₂H₂ (ΔᵣH = −1300,2 kJ/mol). Tổng nhiệt toả ra là kJ (làm tròn đến hàng đơn vị).
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Hoá học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Biến thiên enthalpy chuẩn của phản ứng nào sau đây bằng enthalpy tạo thành chuẩn của CO₂(g)?
- 2Vận dụng
Cho C₃H₈(g) + 5O₂(g) → 3CO₂(g) + 4H₂O(l) và ΔfH°₂₉₈ (kJ/mol): C₃H₈(g) −103,8; CO₂(g) −393,5; H₂O(l) −285,8. ΔᵣH°₂₉₈ của phản ứng là
- 3Vận dụng
Cho CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(g) và Eb (kJ/mol): C–H 414; O=O 494; C=O (trong CO₂) 799; O–H 464. ΔᵣH°₂₉₈ của phản ứng là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thí nghiệm (chỉ làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn): Bước 1: rót 50 mL dung dịch HCl 0,5 M vào cốc thuỷ tinh, đo được 25,0 °C. Bước 2: thêm 50 mL dung dịch NaOH 0,5 M (cùng nhiệt độ), khuấy nhẹ. Bước 3: nhiệt độ cao nhất đo được là 28,4 °C. Coi dung dịch có khối lượng 100 g, c = 4,18 J/(g·K), bỏ qua nhiệt cốc hấp thụ.
a)Phản ứng trung hoà HCl + NaOH là phản ứng toả nhiệt.
b)Biến thiên enthalpy của phản ứng trung hoà mang dấu dương.
c)Nhiệt lượng toả ra trong thí nghiệm khoảng 1,42 kJ.
d)Thay bằng 50 mL HCl 1,0 M và 50 mL NaOH 1,0 M thì nhiệt độ vẫn chỉ tăng 3,4 °C.
- 2Vận dụng
Ở nhiệt độ rất cao (tia lửa điện, động cơ ô tô), nitrogen tác dụng với oxygen: N₂(g) + O₂(g) → 2NO(g). Biết Eb (kJ/mol): N≡N 945; O=O 494; liên kết trong NO 607.
a)Để phản ứng xảy ra, phải cung cấp năng lượng để phá liên kết N≡N và O=O.
b)ΔᵣH°₂₉₈ của phản ứng tính theo năng lượng liên kết là +225 kJ.
c)Phản ứng toả nhiệt nên xảy ra được ngay ở nhiệt độ thường.
d)Biến thiên enthalpy của NO(g) → ½N₂(g) + ½O₂(g) là −225 kJ.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các chất: O₂(g), O₃(g), C(graphite), C(kim cương), H₂O(l), N₂(g), Fe(s). Có bao nhiêu chất có ΔfH°₂₉₈ bằng 0? Đáp số:
- 2Vận dụng Cho H₂(g) + ½O₂(g) → H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −285,8 kJ. Để phân huỷ hoàn toàn 9 g nước lỏng thành H₂(g) và O₂(g) cần cung cấp bao nhiêu kJ (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
- 3Vận dụng Cho CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l), ΔᵣH°₂₉₈ = −890,3 kJ. Muốn thu được 445,15 kJ nhiệt cần đốt cháy hoàn toàn bao nhiêu lít CH₄ ở đkc (25 °C, 1 bar; làm tròn đến hàng phần mười)? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi dấu ΔᵣH (toả / thu nhiệt), điều kiện chuẩn, chất có ΔfH = 0, đọc sơ đồ biến thiên enthalpy và tính ΔᵣH°₂₉₈ theo ΔfH hoặc Eb.
- •Phần II hay có thí nghiệm đo nhiệt độ (trung hoà, tôi vôi) hoặc một phản ứng cho sẵn Eb: ý dễ sai là trừ ngược chiều, quên nhân hệ số, đảo chiều mà quên đổi dấu; Phần III có thể hỏi nhiệt toả ra từ m gam / V lít nhiên liệu, hoặc đếm chất có ΔfH = 0.
- •Bài này nối với tốc độ phản ứng (bài 19: năng lượng hoạt hoá, xúc tác không đổi ΔᵣH), với cân bằng hoá học Hoá 11 (dấu ΔᵣH quyết định chiều dịch chuyển khi đổi nhiệt độ) và với nhiên liệu, pin – điện phân ở Hoá 12.
Tốc độ phản ứng