Giảm phân
Mô tả hai lần phân bào của giảm phân và phân biệt kì giữa I (hai hàng) với kì giữa nguyên phân và kì giữa II, giải thích vì sao trao đổi chéo và phân li độc lập tạo nhiều loại giao tử, tính số giao tử và số loại giao tử 2ⁿ, so sánh giảm phân với nguyên phân, và làm thực hành làm – quan sát tiêu bản nguyên phân, giảm phân.
Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 17, Bài 18
⚡ Nhớ nhanh
- 1Giảm phân gồm hai lần phân bào liên tiếp (giảm phân I, II) nhưng DNA chỉ nhân đôi một lần ở kì trung gian trước đó. Từ 1 tế bào 2n tạo ra 4 tế bào con n (đơn bội).
- 2Giảm phân I làm bộ NST giảm một nửa: kì đầu I có tiếp hợp và trao đổi chéo; kì giữa I NST kép xếp hai hàng theo cặp tương đồng; kì sau I mỗi NST kép của cặp đi về một cực (phân li độc lập). Giảm phân II giống nguyên phân: chromatid chị em tách nhau.
- 3Trao đổi chéo + phân li độc lập ⇒ nhiều loại giao tử: không tính trao đổi chéo, loài có n cặp NST tạo tối đa 2ⁿ loại giao tử. Thụ tinh khôi phục 2n; giảm phân + thụ tinh giữ bộ NST ổn định qua các thế hệ.
- 4Số giao tử: 1 tế bào sinh tinh ⇒ 4 tinh trùng; 1 tế bào sinh trứng ⇒ 1 trứng (+ 3 thể cực). Giảm phân I: 2n NST kép = 4n chromatid; mỗi tế bào con ở kì giữa II: n NST kép = 2n chromatid.
- 5Thực hành (SGK bài 18): đầu rễ hành cố định trong ethanol : acetic acid = 3 : 1 (≥ 24 giờ) → nhuộm carmine acetic 2 % đun nhẹ → lấy khoảng 3 mm chóp rễ (vùng phân chia) → ép nhẹ; giảm phân xem ở ống sinh tinh châu chấu đực. Đa số tế bào ở kì trung gian là bình thường.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: trao đổi chéo giữa hai chromatid của cặp tương đồng (đoạn xanh sang NST hồng và ngược lại), giảm phân I (NST xếp hai hàng rồi mỗi cặp tách về hai cực), giảm phân II (chromatid tách, ra 4 tế bào n) và so kì giữa nguyên phân với kì giữa I. Sau đó tự kéo 4 thẻ NST (dài bố, dài mẹ, ngắn bố, ngắn mẹ) về cực trái hoặc cực phải ở kì sau I: để hai NST của một cặp về cùng một cực thì rung kèm lí do; xếp hai cách khác nhau để thấy đủ 4 loại giao tử AB, ab, Ab, aB.
Kì đầu I: hai NST kép tương đồng bắt cặp.
Trao đổi chéo: tổ hợp gene mới trên cùng một NST
1 ✂️ Hai lần phân bào, một lần nhân đôi
Cần nhớ
- ✦Giảm phân xảy ra ở tế bào sinh dục chín, tạo giao tử (tinh trùng, trứng ở động vật; ở thực vật thì tạo bào tử rồi giao tử). Có một lần nhân đôi DNA (ở pha S trước đó) và hai lần phân bào; giữa I và II không nhân đôi lại DNA.
- ✦Kì đầu I: NST kép co xoắn, các NST kép tương đồng bắt cặp (tiếp hợp); giữa hai chromatid không chị em có thể trao đổi chéo (đổi đoạn cho nhau).
- ✦Kì giữa I: các cặp NST kép tương đồng xếp thành hai hàng ở mặt phẳng xích đạo. Kì sau I: mỗi NST kép của cặp đi về một cực (không tách chromatid) — cặp nào quay bên nào là ngẫu nhiên, độc lập với cặp khác. Kì cuối I ⇒ 2 tế bào con, mỗi tế bào có n NST kép.
- ✦Giảm phân II (không nhân đôi DNA) giống nguyên phân nhưng bộ NST là n: kì giữa II n NST kép xếp một hàng; kì sau II chromatid chị em tách nhau về hai cực; cuối cùng 4 tế bào con có n NST đơn.
- ✦Kết quả: 4 tế bào n, bộ NST giảm một nửa so với tế bào mẹ và khác nhau về tổ hợp NST / gene.
Các kì của giảm phân
| Kì | NST | Điểm nhận ra |
|---|---|---|
| Kì đầu I | NST kép bắt cặp tương đồng | trao đổi chéo giữa chromatid không chị em |
| Kì giữa I | NST kép xếp hai hàng | xếp theo từng cặp tương đồng |
| Kì sau I | mỗi NST kép về một cực | chromatid chưa tách; mỗi cực n NST kép |
| Kì cuối I | hai tế bào, mỗi tế bào n NST kép | bộ NST đã giảm một nửa |
| Kì giữa II | n NST kép xếp một hàng | giống kì giữa nguyên phân nhưng ít NST hơn |
| Kì sau II | chromatid chị em tách về hai cực | NST đơn, mỗi cực n NST |
| Kì cuối II | bốn tế bào, mỗi tế bào n NST đơn | giao tử (hoặc bào tử) |
Dạng bài
Đếm NST, chromatid, tâm động qua giảm phân
- 1 Xác định dữ kiện: bộ NST 2n và kì đang xét; nhớ số tâm động = số NST.
- 2 Giảm phân I (kì đầu I → sau I): tế bào có 2n NST kép = 4n chromatid; từ kì cuối I mỗi tế bào con có n NST kép = 2n chromatid.
- 3 Kì giữa II: mỗi tế bào n NST kép = 2n chromatid. Kì sau II: tâm động nhân đôi, tế bào có 2n NST đơn, chromatid = 0.
- 4 Kì cuối II: mỗi tế bào con n NST đơn.
- 5 Kiểm tra: số chromatid (nếu có) = 2 · số NST kép; 4 tế bào con n cộng lại có 4n = 2 · 2n NST đơn, bằng số NST đơn ở kì sau II của hai tế bào ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng kì giữa II vẫn có 8 NST kép: bộ NST đã giảm một nửa từ kì cuối I nên mỗi tế bào chỉ còn 4 NST kép; hoặc cho kì sau I đã tách chromatid.
Một tế bào sinh tinh có 2n = 8. Tính số NST, số chromatid và số tâm động của một tế bào ở kì giữa I, của mỗi tế bào ở kì giữa II, ở kì sau II, và của mỗi tế bào con cuối giảm phân.
Hướng dẫn giải
2 🎲 Trao đổi chéo, phân li độc lập và số loại giao tử
Cần nhớ
- ✦Trao đổi chéo (kì đầu I): hai chromatid không chị em của cặp tương đồng đổi đoạn cho nhau ⇒ tổ hợp gene mới ngay trên một NST; hai chromatid tham gia trao đổi chéo sau đó mang đoạn của cả bố lẫn mẹ (hai chromatid còn lại giữ nguyên).
- ✦Phân li độc lập (kì sau I): mỗi cặp NST tương đồng chọn bên cực độc lập với cặp khác ⇒ tổ hợp NST bố – mẹ trong giao tử rất khác nhau.
- ✦Với n cặp NST và không tính trao đổi chéo: tối đa 2ⁿ loại giao tử (mỗi cặp 2 cách). Người n = 23 ⇒ 2²³ = 8 388 608 (khoảng 8,4 triệu) loại; trao đổi chéo làm số loại còn nhiều hơn nữa.
- ✦Một tế bào sinh tinh (không trao đổi chéo) chỉ cho 2 loại tinh trùng (mỗi loại 2 tinh trùng): nhiều tế bào, mỗi tế bào xếp một kiểu, mới tạo đủ 2ⁿ loại.
- ✦Ý nghĩa: giao tử n để thụ tinh khôi phục 2n; nguồn biến dị tổ hợp cho tiến hoá và chọn giống; lí do anh chị em ruột giống nhau (cùng bố mẹ) mà không ai giống hệt ai (mỗi người từ một cặp giao tử riêng).
- ✦Số giao tử: 1 tế bào sinh tinh ⇒ 4 tinh trùng; 1 tế bào sinh trứng ⇒ 1 trứng (+ 3 thể cực nhỏ không thụ tinh).
Dạng bài
Tính số giao tử và số loại giao tử
- 1 Xác định dữ kiện: 2n (⇒ n cặp = 2n/2), số tế bào sinh tinh hoặc sinh trứng, có/không trao đổi chéo.
- 2 Số loại giao tử tối đa (không trao đổi chéo) = 2ⁿ với n là số cặp NST (n = 2n / 2).
- 3 Số giao tử: tế bào sinh tinh ⇒ 4 tinh trùng mỗi tế bào; tế bào sinh trứng ⇒ 1 trứng mỗi tế bào.
- 4 Số tổ hợp hợp tử có thể: số loại giao tử đực × số loại giao tử cái.
- 5 Kiểm tra: số giao tử bằng 4 hoặc 1 lần số tế bào; số loại giao tử không vượt quá số giao tử đang xét ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tính số loại giao tử là 2n = 8 (nhân số NST thay vì số cặp) hoặc 4ⁿ; cho rằng một tế bào sinh tinh cho đủ 2ⁿ loại, hay một tế bào sinh trứng cho 4 trứng.
Một loài có 2n = 8. Tính số loại giao tử tối đa (không trao đổi chéo). 20 tế bào sinh tinh tạo ra bao nhiêu tinh trùng? Cần bao nhiêu tế bào sinh tinh để có 128 tinh trùng? Một tế bào sinh tinh không trao đổi chéo cho mấy loại tinh trùng?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Số NST môi trường cung cấp: nguyên phân rồi giảm phân
- 1 Xác định dữ kiện: 2n, số lần nguyên phân k (các tế bào con đều đi vào giảm phân).
- 2 Nguyên phân: môi trường cung cấp 2n · (2ᵏ − 1) NST đơn.
- 3 Giảm phân: mỗi tế bào chỉ nhân đôi DNA một lần ở kì trung gian, cung cấp 2n NST đơn mỗi tế bào ⇒ 2n · 2ᵏ.
- 4 Tổng = 2n · (2ᵏ − 1) + 2n · 2ᵏ = 2n · (2ᵏ⁺¹ − 1).
- 5 Kiểm tra: coi giảm phân là "lần nhân đôi thứ k + 1" ⇒ cùng một công thức ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên một trong hai giai đoạn (chỉ tính 56 hoặc chỉ tính 64), hoặc tính giảm phân nhân đôi hai lần vì có hai lần phân bào.
Một tế bào sinh dục sơ khai có 2n = 8 nguyên phân 3 lần liên tiếp, các tế bào con đều giảm phân. Tổng số NST đơn môi trường cung cấp cho cả quá trình là bao nhiêu? Có bao nhiêu tinh trùng nếu là tế bào sinh tinh?
Hướng dẫn giải
3 ⚖️ So sánh nguyên phân và giảm phân
Nguyên phân và giảm phân
| Đặc điểm | Nguyên phân | Giảm phân |
|---|---|---|
| Nơi xảy ra | tế bào sinh dưỡng, tế bào sinh dục sơ khai | tế bào sinh dục chín |
| Số lần phân bào | một | hai (I và II) |
| Số lần DNA nhân đôi | một | cũng chỉ một |
| Kì giữa xếp mấy hàng | một hàng (2n NST kép riêng rẽ) | kì giữa I: hai hàng; kì giữa II: một hàng |
| Trao đổi chéo | không có | có ở kì đầu I |
| Số tế bào con | 2 | 4 |
| Bộ NST tế bào con | 2n, giống hệt mẹ | n, và đa dạng |
| Ý nghĩa | lớn lên, thay tế bào, tái sinh, sinh sản vô tính | tạo giao tử, biến dị tổ hợp, giữ bộ NST qua thụ tinh |
Phân biệt nhanh qua cách xếp NST
- ✦Hai hàng NST kép ⇒ kì giữa I (giảm phân). Một hàng NST kép: kì giữa nguyên phân (2n NST kép) hoặc kì giữa II (n NST kép) — đếm xem còn bao nhiêu NST.
- ✦Kì sau: cực nào cũng NST đơn ⇒ kì sau nguyên phân (mỗi cực 2n) hoặc kì sau II (mỗi cực n). Mỗi cực là NST kép ⇒ kì sau I.
- ✦Nguyên phân giữ bộ 2n qua các thế hệ tế bào; giảm phân + thụ tinh giữ bộ 2n qua các thế hệ cơ thể.
4 🔬 Thực hành: Làm và quan sát tiêu bản nguyên phân, giảm phân
Mục đích, mẫu vật, các bước
- ✦Mục đích: làm tiêu bản chóp rễ hành (tỏi) để quan sát nguyên phân; làm tiêu bản ống sinh tinh của châu chấu đực để quan sát giảm phân; nhận ra và vẽ các kì.
- ✦Mẫu vật: củ hành ngâm nước cho ra rễ; châu chấu đực; kính hiển vi, lam kính, lamen, giấy thấm, đèn cồn; hoá chất (theo SGK): dung dịch cố định ethanol : acetic acid = 3 : 1, thuốc nhuộm carmine acetic 2 %, acetic acid 45 %, dung dịch nhược trương KCl 0,56 M — do giáo viên chuẩn bị.
- ✦Các bước (nguyên phân): (1) cắt khoảng 5 mm đầu rễ, ngâm trong dung dịch cố định ít nhất 24 giờ; (2) nhuộm trong carmine acetic 2 %, hơ nóng nhẹ 5 – 8 phút, không để sôi (NST bắt màu đỏ); (3) đặt lên lam kính, chỉ giữ khoảng 3 mm ở chóp rễ, nơi tế bào phân chia mạnh; (4) nhỏ nước cất, phủ lamen, thấm bớt nước, gõ và ép nhẹ, đều (ấn thẳng, không xoay) để tế bào dàn mỏng thành một lớp. Giảm phân: tách ống sinh tinh (màu trắng, bỏ mỡ vàng) của châu chấu đực vào KCl nhược trương, cố định 24 giờ, rồi nhỏ carmine acetic và acetic acid 45 %, phủ lamen, ép.
- ✦Quan sát: vật kính 10× tìm vùng có nhiều tế bào đang phân chia, rồi chuyển vật kính 40×. Kì đầu: NST đã bắt màu nhưng còn rối; kì giữa: NST xếp thành hàng; kì sau: hai nhóm tách xa; kì cuối: hai nhân mới. Ở ống sinh tinh châu chấu thấy kì giữa I NST xếp hai hàng. Đa số tế bào nhân tròn đều là kì trung gian, rất bình thường.
- ✦An toàn: acid, thuốc nhuộm, cồn, đèn cồn chỉ dùng trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn, đeo găng, kính bảo hộ; không nếm; rửa tay sau khi làm. Chỉ nên quan sát hành tím ở nhà khi có người lớn.
Không thấy kì phân bào thì xem lại đâu
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Không thấy kì phân bào nào | cắt quá xa chóp rễ | chỉ giữ khoảng 3 mm ở đầu rễ |
| NST không bắt màu | thiếu bước nhuộm hoặc nhuộm quá ngắn | nhuộm đủ thời gian |
| Tế bào chồng nhiều lớp | ép quá nhẹ | ấn thẳng xuống mạnh hơn một chút |
| Tế bào vỡ nát | ép quá mạnh hoặc ấn xoay | ấn thẳng, không xoay |
| Tế bào dính thành cụm | mẫu quá to, chưa gõ dàn tế bào | cắt mẫu nhỏ, gõ nhẹ lên lamen rồi mới ép |
| Phần lớn tế bào nhân tròn đều | đó là kì trung gian — bình thường | tìm tiếp, kì phân bào chỉ là số ít |
| Không thấy giảm phân | gắp nhầm mỡ vàng thay vì ống sinh tinh | lấy đúng ống sinh tinh màu trắng của châu chấu đực |
Dạng bài
Ước thời gian một kì từ số tế bào đếm được
- 1 Xác định dữ kiện: tổng số tế bào đếm N, số tế bào ở kì cần xét, thời gian chu kì T.
- 2 Tỉ lệ tế bào ở kì đó = số tế bào / N.
- 3 Thời gian kì ≈ tỉ lệ · T (tế bào phân bố đều theo thời gian nên tỉ lệ số tế bào ≈ tỉ lệ thời gian).
- 4 Đổi đơn vị nếu cần (giờ ⇒ phút).
- 5 Kiểm tra: tổng tỉ lệ các kì = 100 % và các kì cộng lại bằng T ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi giờ ra phút (0,04 · 20 = 0,8 giờ cho "0,8 phút"), hoặc kết luận tiêu bản hỏng vì nhiều tế bào nhân tròn.
Đếm 100 tế bào chóp rễ hành: 85 kì trung gian, 6 kì đầu, 4 kì giữa, 3 kì sau, 2 kì cuối (số liệu minh hoạ). Chu kì tế bào là 20 giờ. Ước thời gian kì giữa (phút).
Hướng dẫn giải
5 🌍 Sinh học quanh ta
- ✦👨👩👧👦 Anh chị em ruột giống nhau vì cùng bố mẹ nhưng không ai giống hệt ai: mỗi người từ một tinh trùng và một trứng khác nhau, mỗi giao tử là một tổ hợp NST riêng.
- ✦🐓 Một tế bào sinh trứng chỉ cho một trứng: nên số trứng ít hơn rất nhiều so với tinh trùng; còn tinh trùng được tạo ra hàng triệu mỗi lần xuất tinh.
- ✦🌾 Lai tạo giống dựa vào biến dị tổ hợp: nhà chọn giống lai cây bố mẹ khác nhau rồi chọn những cây con có tổ hợp tính trạng tốt.
- ✦🧅 Làm tiêu bản hành ở lớp: nhờ chóp rễ hành có nhiều tế bào nguyên phân và NST to dễ nhuộm; làm với hoá chất phải có thầy cô hướng dẫn.
- ✦🩺 Bất thường NST có thể do rối loạn phân li ở giảm phân (học thêm ở Sinh 12). Nếu gia đình băn khoăn, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn di truyền.
6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "hai hàng" ⇒ kì giữa I; "trao đổi chéo" ⇒ kì đầu I; "tách chromatid" ⇒ kì sau nguyên phân hoặc kì sau II.
- ✦Số loại giao tử = 2ⁿ, n = số cặp NST = 2n/2 (chưa tính trao đổi chéo).
- ✦1 tế bào sinh tinh ⇒ 4 tinh trùng; 1 tế bào sinh trứng ⇒ 1 trứng.
- ✦Giảm phân I làm giảm số NST; giảm phân II chỉ tách chromatid như nguyên phân.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho kì giữa I xếp một hàng: kì giữa I xếp hai hàng theo cặp tương đồng; kì giữa nguyên phân và kì giữa II mới một hàng.
- ✦Cho giảm phân II cũng có trao đổi chéo: trao đổi chéo chỉ ở kì đầu I.
- ✦Cho DNA nhân đôi hai lần vì có hai lần phân bào: DNA chỉ nhân đôi một lần.
- ✦Cho bốn giao tử của một lần giảm phân giống hệt nhau: không giống (phân li độc lập, trao đổi chéo).
- ✦Nhầm số loại giao tử với số NST: 2n = 8 cho 2⁴ = 16 loại, không phải 8 loại hay 2⁸.
- ✦Cho kì sau I đã tách chromatid chị em: kì sau I tách cặp tương đồng, mỗi cực vẫn NST kép.
🧮 Kiểm tra tỉ lệ và đại lượng
- ✦Mỗi tế bào con ở giảm phân có n NST; 4 tế bào con cộng lại có 4n = 2 · 2n NST đơn.
- ✦Số giao tử = 4 · số tế bào sinh tinh (hoặc 1 · số tế bào sinh trứng).
- ✦Số tâm động = số NST; chromatid = 2 · số NST kép, chỉ có khi NST kép.
- ✦Thực hành: tổng tỉ lệ các kì trên tiêu bản = 100 %; kì trung gian chiếm tỉ lệ lớn nhất là bình thường.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Hai lần phân bào, một lần nhân đôi
- 1Nhận biết
Giảm phân gồm mấy lần phân bào và DNA nhân đôi mấy lần?
- 2Nhận biết
Từ một tế bào sinh tinh 2n, giảm phân tạo ra
- 3Thông hiểu
Điểm khác nhau giữa kì giữa I của giảm phân và kì giữa của nguyên phân là
- 4Thông hiểu
Điểm khác nhau cơ bản giữa giảm phân I và giảm phân II là
- 5Vận dụng
Một tế bào có 2n = 4 đang phân bào, mỗi cực của tế bào có 2 NST kép. Tế bào đó đang ở
Trao đổi chéo, số loại giao tử, số giao tử
- 1Nhận biết
Trao đổi chéo xảy ra ở
- 2Thông hiểu
Nguồn gốc chính của biến dị tổ hợp trong giảm phân là
- 3Thông hiểu Một loài có 2n = 8. Không tính trao đổi chéo, số loại giao tử tối đa là bao nhiêu? Đáp số:
- 4Thông hiểu Lúa nước có 2n = 24. Không tính trao đổi chéo, số loại giao tử tối đa là bao nhiêu? Đáp số:
- 5Thông hiểu Có 20 tế bào sinh tinh cùng giảm phân bình thường. Số tinh trùng được tạo ra là bao nhiêu? Đáp số:
- 6Vận dụng Để tạo ra 128 tinh trùng cần ít nhất bao nhiêu tế bào sinh tinh giảm phân? Đáp số:
- 7Vận dụng Một tế bào sinh dục sơ khai có 2n = 8 nguyên phân 3 lần liên tiếp, các tế bào con đều giảm phân. Tổng số NST đơn môi trường cung cấp cho cả quá trình là bao nhiêu? Đáp số:
- 8Vận dụng
Ở người (2n = 46), không tính trao đổi chéo, một người có thể tạo ra tối đa bao nhiêu loại giao tử?
- 9Thông hiểu Một tế bào sinh tinh (2n = 8) giảm phân không có trao đổi chéo cho bao nhiêu loại tinh trùng? Đáp số:
Nguyên phân hay giảm phân?
- 1Thông hiểu Tế bào có 2n = 8 đang ở kì giữa giảm phân II. Số chromatid trong một tế bào là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng
Ba tế bào của một loài đang phân bào: Kết luận đúng là
- 3Thông hiểu
Với 2n = 8, số NST đơn trong tế bào ở kì sau nguyên phân và ở kì sau giảm phân II (mỗi tế bào) lần lượt là
Thực hành làm tiêu bản
- 1Nhận biết
Khi làm tiêu bản rễ hành, chỉ giữ khoảng 3 mm ở đầu chóp rễ vì
- 2Thông hiểu
Ngâm đầu rễ hành trong dung dịch ethanol : acetic acid = 3 : 1 ít nhất 24 giờ trước khi nhuộm nhằm
- 3Vận dụng Đếm 100 tế bào chóp rễ hành (số liệu minh hoạ): Chu kì tế bào là 20 giờ. Ước thời gian kì giữa là bao nhiêu phút? Đáp số:
- 4Thông hiểu
Tiêu bản ép xong thấy tế bào chồng nhiều lớp, ảnh mờ. Nguyên nhân thường gặp là
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Điểm chỉ có ở giảm phân mà không có ở nguyên phân là
- 2Vận dụng
Một tế bào có 2n = 12 kết thúc giảm phân I. Mỗi tế bào con có
- 3Vận dụng
Một tế bào sinh tinh có kiểu gene AaBb (hai cặp gene nằm trên hai cặp NST khác nhau), giảm phân bình thường không trao đổi chéo, cho tối đa mấy loại tinh trùng?
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Hàm lượng DNA trong một tế bào sinh dục qua giảm phân (số liệu minh hoạ):
a)DNA nhân đôi một lần ở pha S nên hàm lượng tăng từ 2 lên 4.
b)Hàm lượng giảm từ 4 xuống 2 ở giảm phân I vì hai NST của mỗi cặp tương đồng về hai tế bào con khác nhau.
c)Trước giảm phân II DNA nhân đôi thêm một lần nữa nên mới giảm được xuống 1.
d)Mỗi tế bào con cuối giảm phân II có hàm lượng DNA 1 nên bộ NST là 2n.
- 2Vận dụng
Quan sát tiêu bản bao phấn của loài 2n = 4, thấy ba tế bào (số liệu minh hoạ):
a)Tế bào A đang ở kì giữa I vì NST kép xếp hai hàng theo cặp tương đồng.
b)Tế bào B đang ở kì giữa II vì mỗi tế bào chỉ còn n = 2 NST kép xếp một hàng.
c)Tế bào C đang ở kì sau nguyên phân vì có NST đơn phân li về hai cực.
d)Tế bào A có thể là kì giữa nguyên phân vì NST kép nằm ở mặt phẳng xích đạo.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) giảm phân gồm hai lần phân bào và DNA nhân đôi hai lần; (2) ở kì giữa I NST kép xếp thành hai hàng; (3) trao đổi chéo xảy ra ở kì đầu I; (4) giảm phân II làm giảm số NST đi một nửa; (5) một tế bào sinh trứng cho 4 trứng; (6) phân li độc lập là một nguồn biến dị tổ hợp. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Một loài có 2n = 12. Không tính trao đổi chéo, số loại giao tử tối đa là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Có 25 tế bào sinh tinh giảm phân bình thường. Số tinh trùng tạo ra là bao nhiêu? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi nhận dạng kì (hai hàng ⇒ kì giữa I; mỗi cực NST kép ⇒ kì sau I; tách chromatid ⇒ kì sau II), đếm NST – chromatid – tâm động, số tế bào con của giảm phân và nguồn biến dị tổ hợp.
- •Phần II hay có bảng hàm lượng DNA qua giảm phân hoặc mô tả tế bào trên tiêu bản kèm bốn nhận định: ý dễ mất điểm là "DNA nhân đôi hai lần", "kì giữa I xếp một hàng", "kì sau II là kì sau nguyên phân", "hàm lượng DNA 1 là bộ 2n".
- •Phần III có thể hỏi số loại giao tử 2ⁿ, số giao tử từ k tế bào sinh tinh / sinh trứng, số NST môi trường cung cấp khi nguyên phân rồi giảm phân hoặc số phát biểu đúng. Bài này nối với Sinh 12 (di truyền Mendel, liên kết gene và hoán vị gene, đột biến số lượng NST do rối loạn phân li) và Sinh 11 (sinh sản hữu tính ở thực vật và động vật).
Công nghệ tế bào