Tế bào nhân thực
Nêu đặc điểm chung của tế bào nhân thực, kể tên và chức năng các bào quan chính (nhân, ti thể, lục lạp, lưới nội chất, bộ máy Golgi, lysosome, không bào…), giải thích dây chuyền protein tiết và vì sao cần nhiều bào quan có màng, phân biệt tế bào thực vật với tế bào động vật, làm thực hành quan sát tế bào (tiêu bản, kính hiển vi, nhuộm), rồi ôn cả chương 2 Cấu trúc tế bào.
Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 8, Bài 9
⚡ Nhớ nhanh
- 1Tế bào nhân thực (10 – 100 µm) có nhân hoàn chỉnh (màng nhân kép, có lỗ nhân, chứa NST và nhân con) và nhiều bào quan có màng; màng chia tế bào thành các khoang để nhiều phản ứng diễn ra đồng thời mà không cản nhau.
- 2Bào quan chính: ti thể (hô hấp tế bào, tạo phần lớn ATP), lục lạp (quang hợp), lưới nội chất hạt (có ribosome, tổng hợp protein) và trơn (lipid, khử độc), bộ máy Golgi (hoàn thiện, đóng gói, phân phối), lysosome (phân huỷ), không bào (chứa dịch, giữ căng).
- 3Dây chuyền protein tiết: ribosome trên lưới nội chất hạt → túi vận chuyển → bộ máy Golgi → túi tiết → màng sinh chất → ra ngoài. Ti thể cung cấp ATP cho cả dây chuyền.
- 4Tế bào thực vật có thêm thành cellulose, lục lạp, không bào lớn; tế bào động vật có trung thể, không có thành tế bào và lục lạp. Ti thể có ở cả hai vì cây cũng phải hô hấp.
- 5Thực hành: làm tiêu bản (một giọt nước, mẫu mỏng, đậy lamen nghiêng dần), tìm ở 10× rồi mới sang 40×, nhuộm xanh methylene làm nhân hiện rõ; vảy hành không có lục lạp nên muốn thấy lục lạp phải dùng lá xanh.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: các bào quan chính của tế bào động vật, dây chuyền protein tiết (ribosome trên lưới nội chất hạt, túi vận chuyển, bộ máy Golgi, túi tiết, màng sinh chất), lục lạp tạo glucose rồi ti thể hô hấp tạo ATP, rồi so tế bào thực vật với tế bào động vật. Sau đó tự chơi: kéo 6 thẻ việc làm vào 6 ô đánh số trên tế bào thực vật (nhận ra bào quan qua hình dạng); thẻ "Ti thể: chỉ có ở tế bào động vật" là thẻ bẫy vì cây cũng có ti thể.
Nhân: chứa NST, điều khiển tế bào.
Màng chia tế bào thành khoang: mỗi bào quan một việc
1 🧬 Đặc điểm chung và nhân tế bào
Cần nhớ
- ✦Tế bào nhân thực có nhân hoàn chỉnh được bao bởi màng nhân và nhiều bào quan có màng bao bọc. Kích thước lớn hơn nhân sơ nhiều: khoảng 10 – 100 µm. Gồm tế bào nấm, thực vật, động vật, nguyên sinh vật.
- ✦Nhân là trung tâm điều khiển hoạt động của tế bào. Màng nhân gồm hai lớp màng, có lỗ nhân cho chất ra vào (như mRNA đi ra tế bào chất). Trong nhân có nhiễm sắc thể (DNA kết hợp protein, mang gene) và nhân con (nơi tổng hợp rRNA và lắp ráp các tiểu phần ribosome).
- ✦Màng sinh chất là lớp phospholipid kép có protein, bao mọi tế bào, kiểm soát chất ra vào. Tế bào chất gồm bào tương (phần dịch) và các bào quan, có khung xương tế bào (vi ống, vi sợi) giữ hình dạng và làm "đường ray" cho bào quan di chuyển.
- ✦Vì sao cần nhiều bào quan có màng? Màng chia tế bào thành nhiều khoang riêng, mỗi khoang có điều kiện thích hợp cho một nhóm phản ứng — như các phòng chức năng trong một toà nhà. Nhờ đó nhiều quá trình xảy ra đồng thời mà không cản trở nhau, và màng gấp nếp còn làm tăng diện tích bề mặt cho phản ứng.
Tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
| Đặc điểm | Nhân sơ | Nhân thực |
|---|---|---|
| Kích thước | 1 – 5 µm | 10 – 100 µm |
| Nhân | vùng nhân, không màng | nhân có màng nhân kép |
| Bào quan có màng | không có | có: ti thể, lưới nội chất, Golgi… |
| Ribosome | có (nhỏ hơn) | có (lớn hơn) |
| Khung xương tế bào | không có | có |
2 🔋 Các bào quan chính và chức năng
Cần nhớ
- ✦Ti thể: bao bởi hai lớp màng, màng trong gấp thành mào; chứa DNA vòng và ribosome riêng. Là nơi hô hấp tế bào (phân giải chất hữu cơ như glucose) tạo phần lớn ATP. Có ở cả thực vật và động vật.
- ✦Lục lạp: hai lớp màng, bên trong có thylakoid xếp chồng thành grana chứa diệp lục, phần dịch bao quanh là chất nền (stroma). Là nơi quang hợp (biến năng lượng ánh sáng thành năng lượng hoá học trong glucose); chỉ có ở thực vật và tảo.
- ✦Lưới nội chất hạt: có ribosome bám ngoài, tổng hợp protein (gồm protein tiết, protein màng). Lưới nội chất trơn: không có ribosome, tổng hợp lipid, chuyển hoá đường, khử độc. Ribosome (không có màng) là nơi tổng hợp protein.
- ✦Bộ máy Golgi: các túi dẹt xếp chồng, hoàn thiện, đóng gói, phân phối sản phẩm (protein, lipid) tới nơi cần. Lysosome: túi chứa enzyme thuỷ phân, phân huỷ chất hỏng, bào quan già, vi khuẩn. Peroxisome: chuyển hoá lipid, phân huỷ H₂O₂ độc.
- ✦Không bào: chứa dịch, dự trữ, ở thực vật là không bào lớn giữ cho tế bào căng. Trung thể (ở động vật) tham gia phân bào. Ribosome, lưới nội chất, Golgi, lysosome, màng nhân cùng hệ thống nội màng liên hệ với nhau.
Bào quan và việc của chúng
| Bào quan | Màng | Chức năng | Có ở |
|---|---|---|---|
| Nhân | 2 lớp (màng nhân) | chứa NST, điều khiển | cả thực vật, động vật |
| Ti thể | 2 lớp | hô hấp tế bào, tạo ATP | cả hai |
| Lục lạp | 2 lớp | quang hợp | chỉ thực vật và tảo |
| Lưới nội chất hạt | 1 lớp | tổng hợp protein | cả hai |
| Lưới nội chất trơn | 1 lớp | tổng hợp lipid, khử độc | cả hai |
| Bộ máy Golgi | 1 lớp | hoàn thiện, đóng gói, phân phối | cả hai |
| Lysosome | 1 lớp | phân huỷ bằng enzyme | chủ yếu động vật |
| Không bào lớn | 1 lớp | chứa dịch, giữ căng tế bào | chủ yếu thực vật |
| Ribosome | không có màng | tổng hợp protein | mọi tế bào |
Dạng bài
Đoán bào quan nổi bật từ việc của tế bào
- 1 Xác định dữ kiện: tế bào làm việc gì (tiết chất, co bóp, khử độc, quang hợp…).
- 2 Ghép việc đó với bào quan đảm nhiệm: tiết protein ⇒ lưới nội chất hạt + Golgi; cần nhiều năng lượng ⇒ ti thể; khử độc/lipid ⇒ lưới nội chất trơn; quang hợp ⇒ lục lạp.
- 3 Kết luận: bào quan đảm nhiệm việc chính của tế bào sẽ có số lượng nhiều hoặc phát triển.
- 4 Kiểm tra: nhìn lại bảng đếm bào quan — loại có số lớn nhất phải khớp với việc đã ghép ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chọn P hay R chỉ vì "có nhiều bào quan nhất": phải so bào quan nào nhiều so với các tế bào còn lại và khớp việc của tế bào, chứ không phải tổng số bào quan lớn nhất.
Lát cắt ba loại tế bào (số liệu minh hoạ) cho kết quả đếm: P: ti thể 30, lưới nội chất hạt 60, lưới nội chất trơn 5, Golgi 20; Q: 90, 10, 8, 4; R: 25, 12, 70, 6. Gán cho P, Q, R các tế bào: tuyến tuỵ tiết enzyme tiêu hoá, cơ tim, gan khử độc.
Hướng dẫn giải
3 🏭 Dây chuyền protein tiết
Cần nhớ
- ✦Protein tiết (enzyme tiêu hoá, hormone như insulin, kháng thể) được làm ra rồi đưa ra ngoài tế bào qua các bào quan phối hợp như dây chuyền.
- ✦Bước 1: ribosome gắn trên lưới nội chất hạt tổng hợp protein, protein chui vào khoang lưới. Bước 2: túi vận chuyển tách khỏi lưới, mang protein tới Golgi. Bước 3: bộ máy Golgi hoàn thiện, đóng gói. Bước 4: túi tiết tách ra khỏi Golgi, di chuyển tới màng. Bước 5: túi hoà vào màng sinh chất và đẩy protein ra ngoài (xuất bào).
- ✦Ti thể cung cấp ATP cho các bước vận chuyển; khung xương tế bào làm đường ray cho túi di chuyển. Cả dây chuyền chạy được vì màng chia khoang và các túi màng "nhập – xuất" với nhau.
- ✦Bảng thứ tự: ribosome (trên lưới hạt) → túi vận chuyển → Golgi → túi tiết → màng. Tế bào tiết nhiều protein có lưới nội chất hạt và Golgi phát triển.
Dạng bài
Lần theo đường đi của một protein tiết
- 1 Xác định dữ kiện: protein cần tiết (ví dụ insulin) và nơi bắt đầu (ribosome trên lưới nội chất hạt).
- 2 Đi theo thứ tự các bước: ribosome/lưới hạt → túi vận chuyển → Golgi → túi tiết → màng sinh chất.
- 3 Gán chức năng mỗi chặng: tổng hợp → vận chuyển → hoàn thiện, đóng gói → vận chuyển → xuất bào.
- 4 Kiểm tra: Golgi luôn đứng sau lưới nội chất hạt và trước màng sinh chất ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho protein đi thẳng từ ribosome ra màng, hoặc đặt Golgi trước lưới nội chất hạt: Golgi luôn nhận protein từ lưới hạt, rồi mới gửi ra màng.
Tế bào tuyến tuỵ tiết insulin. Viết thứ tự các cấu trúc protein đi qua và cho biết Golgi ở vị trí thứ mấy.
Hướng dẫn giải
4 🌿 Tế bào thực vật và tế bào động vật
Cần nhớ
- ✦Tế bào thực vật có: thành tế bào bằng cellulose, lục lạp, không bào lớn ở giữa. Tế bào động vật có: trung thể, lysosome phát triển; không có thành tế bào và lục lạp.
- ✦⚠️ Ti thể có ở CẢ tế bào thực vật lẫn động vật. Cây quang hợp bằng lục lạp nhưng cũng phải hô hấp để dùng năng lượng đã tích trong glucose, nên tế bào thực vật có cả ti thể và lục lạp.
- ✦Cả hai loại đều có nhân, màng sinh chất, ribosome, lưới nội chất, Golgi, ti thể. Màng sinh chất có ở mọi tế bào; thành tế bào chỉ có ở thực vật, nấm, vi khuẩn.
- ✦Cây đứng thẳng mà không có bộ xương nhờ thành cellulose và không bào lớn căng nước làm mỗi tế bào cứng lên; thiếu nước thì không bào xẹp, cây héo.
So sánh hai loại tế bào
| Cấu trúc | Thực vật | Động vật |
|---|---|---|
| Thành tế bào cellulose | có | không |
| Lục lạp | có (ở tế bào quang hợp) | không |
| Ti thể | có | có |
| Không bào | lớn, ở giữa | nhỏ hoặc không có |
| Trung thể | không có (thực vật bậc cao) | có |
Dạng bài
Nhận ra loại tế bào qua bảng đặc điểm
- 1 Xác định dữ kiện: mỗi tế bào có hay không thành, lục lạp, trung thể, không bào lớn.
- 2 Có thành cellulose + không bào lớn ⇒ thực vật; có lục lạp ⇒ tế bào quang hợp; có trung thể, không thành ⇒ động vật.
- 3 Chú ý tế bào thực vật không quang hợp (rễ, củ, vảy hành) vẫn có thành nhưng không có lục lạp.
- 4 Kiểm tra: ti thể không dùng để phân biệt vì có ở cả hai ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Kết luận M là tế bào động vật vì "không có lục lạp": M có thành cellulose và không bào lớn nên vẫn là tế bào thực vật.
Ba tế bào (số liệu minh hoạ): K có thành cellulose, lục lạp, không bào lớn, không trung thể; L không thành, không lục lạp, có trung thể, không không bào lớn; M có thành, không lục lạp, không bào lớn, không trung thể. Mỗi tế bào là loại nào?
Hướng dẫn giải
5 🔬 Thực hành: Quan sát tế bào
Mục đích, mẫu vật, các bước
- ✦Mục đích: làm tiêu bản và quan sát tế bào nhân sơ (vi khuẩn) và tế bào nhân thực (thực vật, động vật), nhận ra thành tế bào, nhân, tế bào chất; hiểu vì sao vảy hành không có lục lạp.
- ✦Mẫu vật: vi khuẩn trong nước dưa muối (nhân sơ); biểu bì vảy hành (thực vật, thấy rõ thành tế bào); biểu bì lá thài lài tía (có lục lạp, không bào tím); tế bào niêm mạc miệng (động vật). Dụng cụ: kính hiển vi, lam kính, lamen, kim mũi mác, giấy thấm, xanh methylene, tăm bông sạch, đèn cồn.
- ✦Tiêu bản vi khuẩn: nhỏ một giọt nước dưa muối lên lam kính, dàn mỏng, để khô (hoặc hơ nhanh trên ngọn lửa đèn cồn), nhuộm xanh methylene 1 – 2 phút, rửa nhẹ, để khô rồi soi: vi khuẩn chỉ là những chấm, que nhỏ bắt màu, không thấy nhân — nhỏ hơn tế bào nhân thực nhiều.
- ✦Làm tiêu bản: nhỏ một giọt nước lên lam kính → bóc lớp biểu bì thật mỏng, đặt vào giọt nước → đậy lamen nghiêng dần (để không khí thoát ra, tránh bọt khí). Nhuộm: nhỏ một giọt xanh methylene ở mép lamen, đặt giấy thấm ở mép đối diện cho thuốc chảy qua mẫu; nhân bắt màu đậm, hiện rõ.
- ✦Soi kính: tìm ở vật kính 10× trước (nhìn rộng, dễ tìm), thấy rồi mới chuyển 40×. Độ phóng đại tổng = độ phóng đại thị kính × độ phóng đại vật kính (ví dụ 10 × 40 = 400 lần).
- ✦Kết quả: tế bào hành xếp khít như bức tường gạch, viền dày thẳng (có thành), thấy nhân và tế bào chất; tế bào niêm mạc miệng không có thành nên hình mềm, viền mảnh, không đều, nhân gần giữa.
- ✦⚠️ Vảy hành không có lục lạp (nằm dưới đất, màu trắng, không quang hợp) — không thể kết luận "tế bào thực vật không có lục lạp"; muốn thấy lục lạp phải dùng lá xanh (lá rong, thài lài).
- ✦An toàn và vệ sinh: làm trong phòng thực hành, có giáo viên hướng dẫn; dùng tăm bông sạch, mỗi người một cái, dùng xong bỏ ngay; xanh methylene dính tay và quần áo, không nếm, không để vào mắt; lam kính, lamen dễ vỡ; hơ lửa đèn cồn thật nhanh, xa tóc và giấy; rửa tay sau buổi thực hành.
Không thấy gì thì xem lại chỗ nào
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Đầy bọt tròn viền đen | bọt khí lọt dưới lamen | đậy lamen nghiêng dần |
| Ảnh mờ, nhiều lớp chồng | mẫu quá dày | bóc biểu bì thật mỏng |
| Không thấy nhân | chưa nhuộm | nhỏ xanh methylene, hút bằng giấy thấm |
| Tìm mãi không ra tế bào | soi ngay ở 40× | tìm ở 10× trước |
| Không thấy lục lạp ở vảy hành | vảy hành vốn không có | đổi sang lá xanh |
| Tế bào miệng nát vụn | cạo quá mạnh | quệt nhẹ bằng tăm bông |
Dạng bài
Tính độ phóng đại và kích thước thật
- 1 Xác định dữ kiện: độ phóng đại thị kính, vật kính, và kích thước đo trên ảnh.
- 2 Độ phóng đại tổng = thị kính × vật kính.
- 3 Kích thước thật = kích thước ảnh / độ phóng đại (đổi 1 mm = 1000 µm).
- 4 Kiểm tra: kích thước thật phải hợp lí (tế bào nhân thực cỡ 10 – 100 µm) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy kích thước ảnh làm kích thước thật (24 mm) hoặc quên đổi mm sang µm: 24 / 400 = 0,06 mm chứ không phải 60 mm.
Soi biểu bì hành với thị kính 10×, vật kính 40×; ảnh một tế bào dài 24 mm (số liệu minh hoạ). Độ phóng đại tổng và chiều dài thật của tế bào?
Hướng dẫn giải
6 🔁 Ôn chương 2: Cấu trúc tế bào
Hai bài của chương 2
| Bài | Ý chính | Con số hay dùng |
|---|---|---|
| 7. Tế bào nhân sơ | chưa có nhân và bào quan có màng; thành peptidoglycan; có ribosome, vùng nhân, plasmid | S/V cầu 3/r, lập phương 6/a; 1 – 5 µm; 20 phút/lần |
| 8. Tế bào nhân thực | nhân có màng kép, nhiều bào quan có màng; thực vật có thành, lục lạp, không bào lớn | ti thể 2 màng; 10 – 100 µm |
| 9. Thực hành quan sát | tiêu bản, nhuộm, 10× rồi 40×; vảy hành không lục lạp | phóng đại = thị kính × vật kính |
Dạng bài
Nối hai bài của chương: kích thước, S/V và bào quan
- 1 Xác định dữ kiện: bán kính hai tế bào (nhân sơ, nhân thực) và dạng tế bào (giả sử hình cầu).
- 2 Tính S/V = 3/r cho mỗi tế bào và so sánh.
- 3 Tế bào nhân thực lớn hơn nên S/V nhỏ hơn; nó "bù" bằng bào quan có màng gấp nếp (mào ti thể, thylakoid, lưới nội chất) làm tăng diện tích màng cho phản ứng.
- 4 Kiểm tra: bán kính tăng k lần thì S/V giảm k lần; thể tích tăng k³ lần ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng tế bào lớn thì trao đổi chất nhanh hơn vì có nhiều bào quan: S/V nhỏ hơn, nên cần cấu trúc màng gấp nếp và các khoang để bù.
Tế bào nhân sơ cầu r = 1 µm và tế bào nhân thực cầu r = 10 µm. So S/V và thể tích. Vì sao tế bào nhân thực vẫn trao đổi chất hiệu quả?
Hướng dẫn giải
7 🌍 Sinh học quanh ta
- ✦💪 Tập thể dục nhiều thì cơ có thêm ti thể; tế bào cơ tim chứa rất nhiều ti thể vì phải co bóp suốt đời.
- ✦🥬 Rau héo khi thiếu nước vì không bào lớn xẹp lại, tế bào mất độ căng; tưới nước hoặc ngâm nước thì rau tươi lại.
- ✦🍬 Tế bào tuyến tuỵ tiết insulin nhờ dây chuyền lưới nội chất hạt → Golgi → túi tiết; hiểu dây chuyền này giúp hiểu vì sao tế bào tiết nhiều có Golgi lớn.
- ✦🧅 Bóc vảy hành quan sát dưới kính là thực hành quen thuộc, nhưng đó là mẫu không có lục lạp; muốn thấy lục lạp dùng lá xanh như lá rong hoặc thài lài.
- ✦🔭 Nhìn tế bào cần kính hiển vi vì tế bào nhân thực chỉ vài chục µm; mắt thường nhìn thấy ít nhất cỡ 0,1 mm.
8 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "nhân hoàn chỉnh + bào quan có màng" ⇒ nhân thực; thấy "vùng nhân, không bào quan có màng" ⇒ nhân sơ.
- ✦Ghép việc – bào quan: hô hấp ⇒ ti thể; quang hợp ⇒ lục lạp; tổng hợp protein ⇒ lưới hạt; đóng gói, phân phối ⇒ Golgi; phân huỷ ⇒ lysosome; giữ căng ⇒ không bào lớn.
- ✦Protein tiết: ribosome (lưới hạt) → túi vận chuyển → Golgi → túi tiết → màng.
- ✦Soi kính: 10× trước, 40× sau; phóng đại tổng = thị kính × vật kính; kích thước thật = ảnh / phóng đại.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Nói tế bào thực vật chỉ có lục lạp, không có ti thể: cây cũng hô hấp nên có cả hai.
- ✦Cho tế bào động vật có thành tế bào mỏng hoặc có lục lạp: tế bào động vật không có cả hai.
- ✦Nhầm màng sinh chất với thành tế bào: màng có ở mọi tế bào, thành chỉ ở thực vật, nấm, vi khuẩn.
- ✦Coi ribosome là bào quan có màng: ribosome không có màng (nên cả nhân sơ cũng có).
- ✦Đặt Golgi trước lưới nội chất hạt trong dây chuyền protein tiết: thứ tự đúng là lưới hạt → Golgi → màng.
- ✦Kết luận "tế bào thực vật không có lục lạp" sau khi soi vảy hành: vảy hành vốn không quang hợp nên không có lục lạp; phải soi lá xanh.
🧮 Kiểm tra tỉ lệ và đại lượng
- ✦Kích thước thật của tế bào nhân thực cỡ 10 – 100 µm: tính ra 60 mm hay 0,06 µm là sai đơn vị.
- ✦Ảnh / phóng đại = thật; nhớ đổi 1 mm = 1000 µm.
- ✦S/V = 3/r: bán kính tăng 10 lần thì S/V giảm 10 lần, thể tích tăng 1000 lần.
- ✦Đếm cấu trúc: kiểm lại từng cấu trúc có ở loại tế bào đó hay không, đừng đếm theo cảm tính.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Đặc điểm chung và nhân
- 1Nhận biết
Điểm khác nhau cơ bản giữa tế bào nhân thực và tế bào nhân sơ là
- 2Thông hiểu
Thông tin di truyền của tế bào nhân thực chủ yếu nằm ở
- 3Thông hiểu
Việc có nhiều bào quan có màng giúp tế bào nhân thực
- 4Vận dụng Cho các cấu trúc: màng nhân, ribosome, lưới nội chất, vùng nhân, thành peptidoglycan, ti thể. Có bao nhiêu cấu trúc có mặt trong tế bào nhân thực (động vật)? Đáp số:
Bào quan và chức năng
- 1Nhận biết
Bào quan nào là nơi hô hấp tế bào, tạo phần lớn ATP?
- 2Nhận biết
Bào quan nào chứa enzyme thuỷ phân, phân huỷ chất hỏng, bào quan già?
- 3Thông hiểu
Bộ máy Golgi có chức năng
- 4Thông hiểu
Lưới nội chất hạt khác lưới nội chất trơn ở chỗ
- 5Thông hiểu Ti thể được bao bởi bao nhiêu lớp màng? Đáp số:
Dây chuyền protein tiết
- 1Thông hiểu
Thứ tự đúng của một protein tiết đi từ nơi tổng hợp ra ngoài tế bào là
- 2Vận dụng
Đếm bào quan trên lát cắt ba loại tế bào (số liệu minh hoạ): Tế bào nào có nhiều khả năng là tế bào tuyến tuỵ tiết enzyme tiêu hoá?
- 3Thông hiểu
Tế bào gan khử độc rượu, thuốc nhiều nên có nhiều
- 4Vận dụng Một protein tiết đi qua: (1) ribosome trên lưới hạt, (2) túi vận chuyển, (3) …, (4) túi tiết, (5) màng sinh chất. Chỗ trống (3) là bộ máy Golgi, vậy Golgi đứng ở vị trí thứ mấy trong dây chuyền? Đáp số:
Thực vật và động vật
- 1Nhận biết
Cấu trúc nào chỉ có ở tế bào thực vật mà không có ở tế bào động vật?
- 2Thông hiểu
Tế bào thực vật có ti thể hay không?
- 3Thông hiểu
Ba tế bào (số liệu minh hoạ): Tế bào nào là tế bào động vật?
- 4Vận dụng Cho các cấu trúc: ti thể, lục lạp, thành cellulose, ribosome, màng nhân, không bào lớn. Có bao nhiêu cấu trúc có mặt ở cả tế bào thực vật lẫn tế bào động vật? Đáp số:
Thực hành quan sát tế bào
- 1Nhận biết
Xanh methylene trong bài thực hành được dùng để
- 2Thông hiểu
Vì sao phải tìm mẫu ở vật kính 10× trước rồi mới chuyển sang 40×?
- 3Vận dụng Thị kính 10×, vật kính 40×. Độ phóng đại tổng của kính là bao nhiêu lần? Đáp số:
- 4Vận dụng
Một bạn soi biểu bì vảy hành không thấy lục lạp và kết luận "tế bào thực vật không có lục lạp". Nhận xét đúng là
Ôn chương 2
- 1Thông hiểu
Bốn loại tế bào (số liệu minh hoạ): Tế bào nào là tế bào nấm?
- 2Thông hiểu Tế bào vi khuẩn cầu bán kính 1 µm có S/V lớn gấp bao nhiêu lần S/V của tế bào nhân thực cầu bán kính 10 µm? Đáp số:
- 3Vận dụng
Tế bào nhân thực lớn hơn nhưng vẫn trao đổi chất hiệu quả chủ yếu nhờ
- 4Thông hiểu
Cấu trúc nào có mặt ở cả tế bào nhân sơ lẫn tế bào nhân thực?
- 5Vận dụng Cho các phát biểu: (1) vi khuẩn có ribosome; (2) ti thể có ở cả thực vật và động vật; (3) lysosome có ở vi khuẩn; (4) tế bào động vật có thành cellulose; (5) lục lạp có hai lớp màng; (6) Golgi đứng trước lưới nội chất hạt trong dây chuyền protein tiết. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây về tế bào nhân thực là đúng?
- 2Vận dụng
Tế bào cơ tim phải co bóp liên tục suốt đời nên có đặc điểm nào sau đây?
- 3Vận dụng
Khi làm tiêu bản biểu bì hành, đậy lamen nhanh làm xuất hiện nhiều bọt tròn viền đen. Cách khắc phục đúng là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Đếm bào quan trên lát cắt ba loại tế bào (số liệu minh hoạ):
a)Tế bào Q có nhiều ti thể nhất nên phù hợp với tế bào cần nhiều ATP.
b)Tế bào R có nhiều lưới nội chất trơn nên phù hợp với việc khử độc và tổng hợp lipid.
c)Tế bào P có ít lưới nội chất hạt hơn Q nên ít tổng hợp protein hơn Q.
d)Tế bào Q có nhiều bộ máy Golgi nhất trong ba tế bào nên là tế bào tiết.
- 2Vận dụng
Nhóm học sinh làm bốn tiêu bản (số liệu minh hoạ):
a)Ở tiêu bản 2, bọt khí xuất hiện vì thả lamen nhanh làm không khí bị kẹt lại.
b)Ở tiêu bản 3, nên tìm mẫu ở vật kính 10× trước vì quan sát được vùng rộng hơn.
c)Ở tiêu bản 4, nhân khó thấy nên có thể kết luận tế bào niêm mạc miệng không có nhân.
d)Từ tiêu bản 1 có thể kết luận mọi tế bào thực vật đều có lục lạp xanh.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) ribosome là bào quan có màng; (2) lục lạp có hai lớp màng; (3) tế bào động vật có lục lạp; (4) bộ máy Golgi hoàn thiện, đóng gói sản phẩm; (5) tế bào thực vật có cả ti thể và lục lạp; (6) vi khuẩn có nhân hoàn chỉnh. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Thị kính 10×, vật kính 40×; ảnh một tế bào hành dài 32 mm (số liệu minh hoạ). Chiều dài thật của tế bào là bao nhiêu µm? Đáp số:
- 3Vận dụng Tế bào nhân thực dạng cầu có bán kính 10 µm. Tỉ lệ S/V của nó là bao nhiêu µm⁻¹? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi chức năng bào quan (ti thể, lục lạp, Golgi, lysosome), khác nhau giữa nhân sơ – nhân thực và thực vật – động vật, thứ tự dây chuyền protein tiết, bước làm tiêu bản; nhớ ti thể có ở cả hai.
- •Phần II hay có bảng đếm bào quan hoặc bảng kết quả làm tiêu bản kèm bốn nhận định: ý dễ mất điểm là "tế bào thực vật không có ti thể", "kết luận mọi tế bào thực vật không có lục lạp từ vảy hành", "không thấy nhân thì tế bào không có nhân".
- •Phần III có thể hỏi số phát biểu đúng, số cấu trúc có ở cả hai loại tế bào, độ phóng đại tổng (thị kính × vật kính), kích thước thật = ảnh / phóng đại, S/V = 3/r.
- •Nối bài: ti thể, lục lạp dẫn tới hô hấp tế bào và quang hợp (bài 14) rồi trao đổi chất ở thực vật, động vật (Sinh học 11); màng nhân, NST dẫn tới phân bào (bài 16) và DNA, NST (Sinh học 12).
Trao đổi chất qua màng tế bào