Sinh học lớp 10
Bài 4 · Cơ bản

Các nguyên tố hoá học và nước

Phân biệt nguyên tố đa lượng với vi lượng, giải thích vì sao carbon là nguyên tố đặc biệt, rồi từ tính phân cực của phân tử nước suy ra liên kết hydrogen, khả năng hoà tan, nhiệt dung riêng lớn, nước đá nổi và vai trò của nước với sự sống.

Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 4

⚡ Nhớ nhanh

  • 1Nguyên tố đa lượng chiếm trên 0,01 % khối lượng cơ thể (C, H, O, N, Ca, P, K, S, Mg, Na, Cl); vi lượng chiếm dưới 0,01 % (Fe, Cu, Zn, I, Mn, Mo, Co…). Ít không có nghĩa là không quan trọng: thiếu iodine gây bướu cổ, thiếu sắt gây thiếu máu.
  • 2Carbon tạo được 4 liên kết và nối được với chính nó thành mạch thẳng, nhánh, vòng ⇒ dựng nên bộ khung của mọi phân tử sinh học.
  • 3Phân tử nước H₂O: oxygen kéo electron mạnh hơn hydrogen nên đầu O hơi âm (δ−), hai đầu H hơi dương (δ+) ⇒ nước phân cực. Đầu H của phân tử này hút đầu O của phân tử khác bằng liên kết hydrogen (yếu, hay đứt – nối, nhưng rất nhiều).
  • 4Từ đó suy ra: nước là dung môi của chất phân cực và ion (dầu, sáp không phân cực thì không tan); nhiệt dung riêng lớn ⇒ điều hoà nhiệt; nước đá nhẹ hơn nước lỏng (≈ 0,92 g/cm³) nên nổi.
  • 5Nước chiếm khoảng 70 % khối lượng cơ thể người và là môi trường, nguyên liệu, chất vận chuyển trong tế bào. Bẫy: nước không hoà tan được mọi chất; liên kết hydrogen yếu hơn nhiều liên kết cộng hoá trị O–H.

👀 Nhìn là hiểu

Xem 4 cảnh: phân tử nước có hai cực (O hơi âm, H hơi dương), sáu phân tử xoay đầu H về đầu O của nhau tạo liên kết hydrogen, nước vây ion muối làm muối tan còn dầu gom thành giọt, rồi nước lỏng lạnh thành mạng thưa nên đá nổi. Sau đó tự kéo-thả 5 chất (muối ăn, đường, cồn, dầu ăn, sáp nến) vào cốc "tan được" hoặc "không tan"; xếp sai thì cốc rung kèm một dòng giải thích.

OHH

Một phân tử nước: 1 nguyên tử oxygen, 2 nguyên tử hydrogen.

1 🧪 Nguyên tố đa lượng và vi lượng

Cần nhớ

  • ✦Trong tế bào có khoảng 20 – 25 nguyên tố hoá học cần cho sự sống, đều có sẵn trong tự nhiên. Chúng được xếp theo lượng: đa lượng hoặc vi lượng.
  • ✦Nguyên tố đa lượng: chiếm trên 0,01 % khối lượng chất sống. Bốn nguyên tố nhiều nhất là C, H, O, N (khoảng 96 %), rồi Ca, P, K, S, Mg, Na, Cl.
  • ✦Nguyên tố vi lượng: chiếm dưới 0,01 % khối lượng: Fe, Cu, Zn, I, Mn, Mo, Co, Se… Cần rất ít nhưng không thể thiếu, vì nhiều nguyên tố là thành phần của enzyme hoặc hormone và không có chất nào thay thế được.
  • ✦Thiếu hay thừa đều có hại: thiếu iodine ⇒ bướu cổ; thiếu sắt ⇒ thiếu máu; thiếu kẽm ⇒ chậm lớn, vết thương lâu lành. Bổ sung phải đúng liều, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Một số nguyên tố và vai trò

Nguyên tốNhómVai tròThiếu thì
C, H, O, Nđa lượngtạo nên protein, carbohydrate, lipid, nucleic acidkhông có đủ nguyên liệu dựng tế bào
Cađa lượngtạo xương, răng; tham gia co cơxương yếu, còi xương, loãng xương
Mgđa lượngcó trong chlorophyll và nhiều enzymelá vàng ở cây; chuột rút ở người
Fevi lượngcó trong hemoglobin của hồng cầuthiếu máu, mệt mỏi
Ivi lượngcó trong hormone tuyến giápbướu cổ, chậm phát triển
Znvi lượngcó trong nhiều enzymechậm lớn, kém ăn, vết thương lâu lành

Dạng bài

Tính khối lượng nguyên tố trong cơ thể

  1. 1 Xác định dữ kiện: khối lượng cơ thể m và phần trăm của từng nguyên tố (bảng thành phần).
  2. 2 Cộng các phần trăm của nhóm cần tính.
  3. 3 Nhân tổng phần trăm với khối lượng cơ thể; phần còn lại = m trừ kết quả.
  4. 4 Kiểm tra: tất cả các phần trăm trong bảng cộng lại bằng 100 % ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng phần 4 % còn lại là thừa, không cần: chính phần nhỏ đó chứa Ca, P và các nguyên tố vi lượng — thiếu chúng thì cơ thể bị bệnh.

⚖️
Làm mẫu

Một người nặng 60 kg, bảng thành phần (số liệu minh hoạ gần đúng) cho O chiếm 65 %, C chiếm 18 %, H chiếm 10 %, N chiếm 3 %. Bốn nguyên tố này nặng bao nhiêu kg và phần còn lại nặng bao nhiêu kg?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ⚫ Carbon: nguyên tố của bộ khung

Cần nhớ

  • ✦Nguyên tử carbon có 4 electron ở lớp ngoài cùng nên tạo được 4 liên kết cộng hoá trị với nguyên tử khác (H, O, N, P, S… và chính carbon).
  • ✦Carbon nối được với chính nó thành mạch thẳng, mạch nhánh, mạch vòng; liên kết C–C lại bền. Nhờ vậy từ vài nguyên tố có thể tạo ra hàng triệu hợp chất hữu cơ khác nhau.
  • ✦Vì thế carbon là bộ khung của protein, carbohydrate, lipid và nucleic acid. Silicon cũng có 4 liên kết nhưng liên kết Si–Si kém bền, tạo ít kiểu mạch hơn nên không thay được carbon trong tế bào.

Ba kiểu khung carbon

Kiểu mạchVí dụ trong tế bào
mạch thẳngđuôi acid béo trong mỡ, dầu
mạch nhánhphân tử glycogen phân nhánh
mạch vòngglucose (đường đơn dạng vòng)

Dạng bài

Đếm số nguyên tử H trong mạch carbon

  1. 1 Mỗi nguyên tử carbon có đủ 4 liên kết: tổng liên kết của n nguyên tử C là 4n.
  2. 2 Đếm số liên kết C–C (đơn): mạch thẳng n carbon có n − 1 liên kết; vòng n carbon có n liên kết. Mỗi liên kết dùng hết 2 liên kết (mỗi đầu một).
  3. 3 Số H = 4n − 2 · (số liên kết C–C), vì mỗi liên kết còn lại nối với một H.
  4. 4 Kiểm tra: mạch thẳng có 2n + 2 nguyên tử H; vòng có 2n nguyên tử H ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho mạch 4 carbon có 4 · 4 = 16 nguyên tử H (quên các liên kết C–C đã dùng mất 6 liên kết).

⚫
Làm mẫu

Mạch thẳng gồm 4 nguyên tử carbon chỉ có liên kết đơn, mọi liên kết còn lại đều nối với hydrogen. Có bao nhiêu nguyên tử H?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 ⚛️ Cấu trúc phân tử nước và liên kết hydrogen

Cần nhớ

  • ✦Phân tử nước gồm 1 nguyên tử O nối với 2 nguyên tử H bằng liên kết cộng hoá trị; ba nguyên tử không thẳng hàng mà tạo góc khoảng 104,5° (hình chữ V).
  • ✦Oxygen kéo electron mạnh hơn hydrogen ⇒ đầu O mang điện hơi âm (δ−), hai đầu H mang điện hơi dương (δ+): phân tử nước phân cực.
  • ✦Đầu H (δ+) của phân tử này hút đầu O (δ−) của phân tử khác tạo liên kết hydrogen. Mỗi phân tử nước tạo được tối đa 4 liên kết hydrogen (2 qua hai H, 2 qua O).
  • ✦Liên kết hydrogen yếu hơn nhiều (cỡ 20 lần) liên kết cộng hoá trị O–H, hay đứt rồi nối lại trong nước lỏng, nhưng số lượng rất lớn nên các phân tử nước hút nhau chặt.

Hai loại liên kết trong nước

Liên kết cộng hoá trị O–HLiên kết hydrogen
Nằm ở đâugiữa các nguyên tử trong một phân tửgiữa các phân tử nước khác nhau
Độ bềnbền, không đứt khi nước nóng lênyếu, đứt – nối liên tục
Quyết địnhcông thức H₂Onhiệt độ sôi, nhiệt dung riêng, nước đá nổi

Dạng bài

Đếm liên kết hydrogen trong nước đá

  1. 1 Xác định số phân tử n và số liên kết hydrogen mỗi phân tử tạo được (trong nước đá: 4).
  2. 2 Tổng số lượt "đầu liên kết" = 4n.
  3. 3 Mỗi liên kết hydrogen có hai đầu nên được đếm hai lần ⇒ số liên kết = 4n / 2 = 2n (bỏ qua phân tử ở mép).
  4. 4 Kiểm tra: mỗi liên kết nối đúng hai phân tử, nên số liên kết bằng một nửa tổng đầu liên kết ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 4 · 1000 = 4000 liên kết: đếm trùng vì mỗi liên kết nằm giữa hai phân tử.

🧊
Làm mẫu

Khối nước đá có 1000 phân tử nước, mỗi phân tử tạo đủ 4 liên kết hydrogen (bỏ qua mép). Có bao nhiêu liên kết hydrogen?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 💧 Tính chất và vai trò của nước

Cần nhớ

  • ✦Dung môi: nước hoà tan được ion (muối) và chất phân cực (đường, cồn): đầu O kéo ion dương, đầu H kéo ion âm. Chất không phân cực như dầu, sáp không tan. Nhờ vậy nước là môi trường cho các phản ứng trong tế bào và vận chuyển chất trong cơ thể.
  • ✦Nhiệt dung riêng lớn, nhiệt hoá hơi lớn: muốn nước nóng lên hay bay hơi phải phá nhiều liên kết hydrogen, nên nước hấp thụ nhiều nhiệt mà nhiệt độ tăng ít ⇒ ổn định nhiệt độ cơ thể, môi trường; mồ hôi bay hơi làm cơ thể mát.
  • ✦Kết dính và sức căng bề mặt: các phân tử nước hút nhau nên nước thành cột liên tục dâng lên trong mạch cây, và mặt nước căng như màng mỏng (nhện nước đi trên mặt ao).
  • ✦Nước đá nhẹ hơn nước lỏng: khi đóng băng, liên kết hydrogen giữ các phân tử thành mạng thưa (xa nhau hơn), thể tích tăng khoảng 9 %, khối lượng riêng giảm xuống ≈ 0,92 g/cm³ ⇒ đá nổi; lớp băng nổi giữ ấm cho sinh vật dưới hồ.
  • ✦Nước còn là nguyên liệu (quang hợp, thuỷ phân) và chiếm khoảng 70 % khối lượng cơ thể người. Tế bào, mô có hoạt động trao đổi chất mạnh thì chứa nhiều nước hơn.

Từ cấu trúc suy ra tính chất

Tính chấtNguyên nhânÝ nghĩa
hoà tan muối, đườngphân tử nước phân cực, vây quanh ion và chất phân cựcmôi trường phản ứng, vận chuyển chất
nhiệt dung riêng lớnphải phá nhiều liên kết hydrogen khi nóng lênđiều hoà nhiệt độ cơ thể và môi trường
sức căng bề mặt, kết dínhcác phân tử nước hút nhaunước dâng trong mạch gỗ của cây
đá nổi trên nướcmạng liên kết hydrogen thưa hơn nước lỏngcá sống qua mùa đông dưới lớp băng

Dạng bài

Tính lượng nước trong cơ thể

  1. 1 Xác định khối lượng cơ thể m và tỉ lệ nước p (khoảng 70 %).
  2. 2 Khối lượng nước = m · p.
  3. 3 Nếu mất thêm một lượng nước (mồ hôi), trừ đi khối lượng đó (coi 1 kg mồ hôi ≈ 1 kg nước).
  4. 4 Kiểm tra: lượng nước còn lại vẫn nhỏ hơn khối lượng cơ thể và lớn hơn 0 ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 45 − 1,5 = 43,5 kg: nhầm mất 1,5 kg nước với khối lượng nước còn lại, quên nhân tỉ lệ 70 %.

🥵
Làm mẫu

Một học sinh nặng 45 kg, nước chiếm 70 % khối lượng cơ thể. Sau buổi chơi thể thao mất 1,5 kg mồ hôi (coi như nước). Lượng nước còn lại là bao nhiêu kg?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Tính thể tích khi nước đóng băng và phần chìm của đá

  1. 1 Xác định khối lượng riêng nước (1,00 g/cm³) và nước đá (0,92 g/cm³).
  2. 2 Khối lượng không đổi khi đóng băng: V = m / D.
  3. 3 Độ tăng thể tích = (V đá − V nước) / V nước.
  4. 4 Phần chìm của khối đá nổi = D đá / D nước.
  5. 5 Kiểm tra: khối lượng nhân với 1 / D lớn hơn khi D nhỏ hơn, nên V đá > V nước ✓.

⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng nước đá nặng hơn vì "rắn thì chắc": khối lượng giữ nguyên nhưng thể tích tăng nên khối lượng riêng giảm, đá nổi.

🧊
Làm mẫu

100 g nước lỏng (100 cm³) đóng băng hoàn toàn thành nước đá có D = 0,92 g/cm³. Thể tích tăng khoảng bao nhiêu phần trăm và khối đá nổi chìm khoảng bao nhiêu phần trăm?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

5 🌍 Sinh học quanh ta

  • ✦🧂 Muối ăn bổ sung iodine (muối iod) ở nhiều vùng núi, nơi đất và nước ít iodine, giúp phòng bướu cổ; dùng đúng lượng, người có bệnh tuyến giáp hãy hỏi bác sĩ.
  • ✦🥵 Ra mồ hôi để hạ nhiệt: mồ hôi bay hơi lấy nhiệt của cơ thể. Trời nóng, vận động nhiều thì cần uống nước bù lượng nước đã mất.
  • ✦🧊 Đá viên nổi trong cốc nước và hồ ở xứ lạnh đóng băng từ mặt xuống: lớp băng nổi giữ nước bên dưới còn lỏng cho cá, tôm.
  • ✦🌾 Phơi khô thóc, đậu, cá để bảo quản: ít nước nên hoạt động trao đổi chất gần như ngừng, vi sinh vật khó phát triển; hạt gặp nước, đủ ấm mới nảy mầm.
  • ✦💧 Giọt nước tròn trên lá sen, nhện nước đi trên ao: nhờ sức căng bề mặt do liên kết hydrogen giữa các phân tử nước.

6 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai

⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm

  • ✦Thấy "chiếm trên 0,01 %" ⇒ đa lượng; "dưới 0,01 %" ⇒ vi lượng. Bộ bốn C, H, O, N luôn là đa lượng.
  • ✦Thấy "đầu O âm, đầu H dương" ⇒ phân cực; thấy "hút nhau giữa các phân tử nước" ⇒ liên kết hydrogen, không phải liên kết cộng hoá trị.
  • ✦Câu hỏi "chất nào tan trong nước": ion hoặc chất phân cực (muối, đường, cồn) tan; dầu, mỡ, sáp không tan.
  • ✦"Nước điều hoà nhiệt" ⇒ nhiệt dung riêng lớn (và nhiệt hoá hơi lớn); "đá nổi" ⇒ mạng liên kết hydrogen thưa, khối lượng riêng nhỏ hơn nước lỏng.

⚠️ Lỗi hay sai nhất

  • ✦Cho nguyên tố vi lượng "không quan trọng" vì chiếm dưới 0,01 %: iodine, sắt, kẽm tuy ít nhưng thiếu là bệnh (bướu cổ, thiếu máu, chậm lớn).
  • ✦Nghĩ bổ sung vi lượng "càng nhiều càng tốt": thừa cũng gây hại, phải đúng liều.
  • ✦Nhầm liên kết hydrogen (giữa các phân tử) với liên kết cộng hoá trị O–H (trong một phân tử); liên kết hydrogen yếu hơn cỡ 20 lần.
  • ✦Nghĩ nước hoà tan mọi chất: dầu ăn, mỡ, sáp không phân cực nên không tan.
  • ✦Nói nước điều hoà nhiệt vì "dẫn nhiệt kém": nhờ nhiệt dung riêng và nhiệt hoá hơi lớn (phải phá nhiều liên kết hydrogen).
  • ✦Đếm 1000 phân tử nước đá có 4000 liên kết hydrogen: mỗi liên kết có hai đầu nên chỉ có 2000.

🧮 Kiểm tra tỉ lệ và đại lượng

  • ✦Các phần trăm thành phần nguyên tố cộng lại bằng 100 %; C, H, O, N cộng khoảng 96 %.
  • ✦Số nguyên tử H trong mạch thẳng n carbon chỉ liên kết đơn là 2n + 2; trong vòng là 2n.
  • ✦Số liên kết hydrogen trong nước đá (bỏ mép) = 2 · số phân tử, không phải 4 · số phân tử.
  • ✦Đá có khối lượng riêng 0,92 g/cm³ < 1,00 g/cm³ ⇒ phải nổi, chìm ≈ 92 %; khối lượng không đổi khi tan nên V nước = m / 1,00.

✏️ Luyện tập

Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.

🧪

Nguyên tố đa lượng và vi lượng

  1. 1
    Nhận biết

    Nhóm nào sau đây gồm toàn nguyên tố vi lượng?

  2. 2
    Nhận biết

    Tiêu chí để xếp một nguyên tố vào nhóm đa lượng là

  3. 3
    Thông hiểu

    Thiếu iodine trong khẩu phần kéo dài dễ dẫn tới

  4. 4
    Thông hiểu

    Vì sao thiếu sắt (Fe), một nguyên tố vi lượng, lại gây thiếu máu?

  5. 5
    Thông hiểu Bảng thành phần nguyên tố cơ thể người (số liệu minh hoạ gần đúng):\small\begin{array}{c|c|c|c|c|c|c} \text{nguyên tố} & \text{O} & \text{C} & \text{H} & \text{N} & \text{Ca, P} & \text{còn lại} \\ \hline \text{% khối lượng cơ thể} & 65 & 18 & 10 & 3 & 2{,}5 & 1{,}5 \end{array} Bốn nguyên tố C, H, O, N chiếm tổng cộng bao nhiêu phần trăm khối lượng cơ thể? Đáp số:
  6. 6
    Thông hiểu

    Phát biểu nào sau đây SAI?

  7. 7
    Vận dụng

    Một đàn gà con ăn khẩu phần đủ tinh bột, protein nhưng thiếu kẽm: chậm lớn, kém ăn, vết thương lâu lành. Kết luận hợp lí nhất là

⚫

Carbon

  1. 1
    Nhận biết

    Carbon giữ vai trò đặc biệt trong sự sống vì

  2. 2
    Thông hiểu Mạch thẳng gồm 4 nguyên tử carbon chỉ có liên kết đơn, mọi liên kết còn lại nối với hydrogen. Số nguyên tử H là bao nhiêu? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Vòng gồm 6 nguyên tử carbon, mỗi C nối với 2 C bên cạnh bằng liên kết đơn, mọi liên kết còn lại nối với hydrogen. Số nguyên tử H là bao nhiêu? Đáp số:
⚛️

Phân tử nước và liên kết hydrogen

  1. 1
    Nhận biết

    Phân tử nước phân cực vì

  2. 2
    Thông hiểu

    Liên kết hydrogen giữa các phân tử nước hình thành giữa

  3. 3
    Thông hiểu Khối nước đá có 1000 phân tử nước, mỗi phân tử tạo đủ 4 liên kết hydrogen (bỏ qua mép). Số liên kết hydrogen là bao nhiêu? Đáp số:
  4. 4
    Vận dụng

    Phát biểu đúng về liên kết hydrogen trong nước lỏng là

💧

Tính chất và vai trò của nước

  1. 1
    Nhận biết

    Chất nào sau đây dễ tan trong nước nhất?

  2. 2
    Thông hiểu

    Dầu ăn không tan trong nước vì

  3. 3
    Thông hiểu

    Ra mồ hôi giúp cơ thể mát hơn chủ yếu vì

  4. 4
    Thông hiểu

    Nhiệt dung riêng của ba chất (J/g·°C): Cùng nhận 1 kJ nhiệt, 1 kg chất nào nóng lên ÍT nhất?

  5. 5
    Vận dụng 100 g nước lỏng (100 cm³) đóng băng hoàn toàn thành nước đá có khối lượng riêng 0,92 g/cm³. Thể tích tăng khoảng bao nhiêu phần trăm (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
  6. 6
    Vận dụng

    Mùa đông ở xứ lạnh, mặt hồ đóng băng nhưng cá bên dưới vẫn sống vì

  7. 7
    Thông hiểu Người nặng 50 kg, nước chiếm khoảng 70 % khối lượng cơ thể. Khối lượng nước trong cơ thể là bao nhiêu kg? Đáp số:

🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp

Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.

🅰️

Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn

  1. 1
    Thông hiểu

    Phát biểu nào sau đây đúng về nước?

  2. 2
    Vận dụng

    Ở một vùng núi, nhiều người bị bướu cổ. Nguyên nhân thường gặp nhất và hướng xử lí hợp lí là

  3. 3
    Vận dụng

    Hai cốc, một cốc chứa 200 g nước, một cốc chứa 200 g dầu ăn, cùng được đun trong 2 phút bằng nguồn nhiệt như nhau. Nhiệt độ cốc nào tăng nhiều hơn và vì sao?

✅

Phần II · Đúng / sai

  1. 1
    Thông hiểu

    Hàm lượng nước của một số mô (số liệu minh hoạ):\small\begin{array}{l|c} \text{mô} & \text{% nước} \\ \hline \text{não} & 75 \\ \text{cơ} & 75 \\ \text{xương} & 25 \\ \text{mô mỡ} & 20 \\ \text{hạt khô} & 10 \end{array}

    a)Mô có trao đổi chất mạnh như não và cơ chứa nhiều nước hơn mô mỡ.

    b)Hạt khô chứa ít nước nên hầu như không trao đổi chất; hút nước mới nảy mầm.

    c)Mô mỡ nặng 10 kg chứa 8 kg nước.

    d)Nước trong tế bào chỉ là chất chứa, không tham gia phản ứng hoá học nào.

  2. 2
    Vận dụng

    Một nhóm học sinh thử tính tan của bốn chất trong nước (số liệu minh hoạ):

    a)Muối tan vì các phân tử nước vây quanh ion Na⁺ và Cl⁻ rồi kéo chúng rời nhau.

    b)Dầu ăn tách lớp vì phân tử dầu không phân cực nên nước không kéo được chúng.

    c)Đường tan vì phân tử đường là ion giống muối.

    d)Kết quả cho thấy nước hoà tan được mọi chất vì phân tử nước phân cực.

🔢

Phần III · Trả lời ngắn

  1. 1
    Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) Fe, Cu, Zn là nguyên tố vi lượng; (2) nguyên tố vi lượng chiếm trên 0,01 % khối lượng cơ thể; (3) nước phân cực nên hoà tan tốt chất phân cực; (4) liên kết hydrogen bền như liên kết cộng hoá trị O–H; (5) nước đá nổi vì khối lượng riêng nhỏ hơn nước lỏng; (6) carbon chỉ tạo được mạch thẳng; (7) nước là nguyên liệu của quang hợp. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
  2. 2
    Vận dụng Học sinh nặng 45 kg, nước chiếm 70 % khối lượng cơ thể, sau buổi tập mất 1,5 kg mồ hôi (coi như nước). Lượng nước còn lại trong cơ thể là bao nhiêu kg (làm tròn đến hàng đơn vị)? Đáp số:
  3. 3
    Vận dụng Khối nước đá thể tích 500 cm³ (khối lượng riêng 0,92 g/cm³) tan hoàn toàn thành nước lỏng (1,00 g/cm³). Thể tích nước thu được là bao nhiêu cm³? Đáp số:

🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?

  • •Thường hỏi phân biệt đa lượng – vi lượng (tiêu chí 0,01 %, ví dụ Fe, I, Zn), vai trò của carbon (4 liên kết, nối với chính nó), phân cực của nước, liên kết hydrogen và các hệ quả: dung môi, nhiệt dung riêng, nước đá nổi.
  • •Hay có bảng số liệu (hàm lượng nước theo mô, thử tính tan, nhiệt dung riêng) kèm bốn nhận định; ý dễ mất điểm là "vi lượng không quan trọng", "liên kết hydrogen bền như O–H", "nước hoà tan mọi chất", "nước điều hoà nhiệt vì dẫn nhiệt kém".
  • •Có thể hỏi đếm số phát biểu đúng, khối lượng nước trong cơ thể, thể tích khi đóng băng, đếm liên kết hydrogen. Bài này nối với Sinh học 10 bài 5 (phân tử sinh học), bài 10 (khuếch tán, thẩm thấu qua màng) và Sinh học 11 (trao đổi nước ở thực vật, điều hoà thân nhiệt ở động vật).
Làm đề thi thử trọn bộ
Bài tiếp theo
Các phân tử sinh học