Các phân tử sinh học
Kể được bốn nhóm phân tử sinh học cùng đơn phân và vai trò của chúng, giải thích hiện tượng biến tính protein, tính được các đại lượng của đoạn DNA, làm thực hành nhận biết tinh bột, đường khử, protein, lipid bằng thuốc thử, rồi ôn cả chương 1 Thành phần hoá học của tế bào.
Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 5, Bài 6
⚡ Nhớ nhanh
- 1Bốn nhóm: carbohydrate, lipid, protein, nucleic acid. Trừ lipid, ba nhóm kia là đa phân: nhiều đơn phân nối nhau, mỗi chỗ nối tách một phân tử nước ⇒ n đơn phân ⇒ n − 1 phân tử nước (glucose → tinh bột, amino acid → protein, nucleotide → DNA, RNA).
- 2Carbohydrate cho năng lượng nhanh và làm khung (tinh bột, glycogen dự trữ; cellulose cấu tạo thành tế bào). Lipid không tan trong nước: dự trữ năng lượng (≈ 9 kcal/g, hơn gấp đôi carbohydrate), cấu tạo màng (phospholipid), hormone (steroid).
- 3Protein: đơn phân là 20 loại amino acid; hình dạng không gian quyết định chức năng. Nhiệt độ cao hoặc pH đổi mạnh làm protein biến tính: mất hình dạng nên mất chức năng, thường không hồi lại (lòng trắng trứng luộc).
- 4DNA (A, T, G, C; hai mạch; đường deoxyribose) và RNA (A, U, G, C; thường một mạch; đường ribose). Với đoạn DNA N nucleotide: A = T, G = C, H = 2A + 3G, L = N/2 · 3,4 Å, M = 300 đvC · N, số chu kì xoắn = N/20.
- 5Thực hành: iodine + tinh bột ⇒ xanh tím; Benedict + đường khử, phải đun ⇒ đỏ gạch; biuret + protein ⇒ tím; Sudan III + lipid ⇒ đỏ cam. Luôn có ống đối chứng nước cất; NaOH ăn da. Bẫy: tinh bột và cellulose đều từ glucose nhưng người không tiêu hoá được cellulose.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: sáu glucose nối lại và tách ra 5 phân tử nước, chuỗi amino acid cuộn gập rồi bung ra khi đun nóng, hai mạch nucleotide bắt cặp A–T, G–C với số liên kết hydrogen, và bảng bốn nhóm với đơn phân của chúng. Sau đó tự chơi: bốn ống mất nhãn — kéo thuốc thử iodine, Benedict, biuret, Sudan III vào ống để thử, kéo "Đun cách thuỷ" vào ống đã cho Benedict, rồi kéo thẻ tên vào đúng ống (đặt sai thì ống rung kèm một dòng giải thích).
Sáu phân tử glucose: sáu đơn phân của carbohydrate.
1 🍚 Carbohydrate
Cần nhớ
- ✦Carbohydrate gồm C, H, O (thường H và O theo tỉ lệ 2 : 1 như nước). Vai trò chính: cung cấp năng lượng nhanh và tham gia cấu tạo tế bào.
- ✦Đường đơn (glucose, fructose, galactose): tan trong nước, vị ngọt, glucose là nhiên liệu chính của tế bào. Đường đôi do hai đường đơn nối nhau (tách 1 H₂O): sucrose (đường mía) = glucose + fructose, lactose (đường sữa) = glucose + galactose, maltose = glucose + glucose.
- ✦Đường đa (đa phân của đường đơn): tinh bột (dự trữ ở thực vật), glycogen (dự trữ ở động vật và nấm, nhiều ở gan và cơ, phân nhánh nhiều), cellulose (cấu tạo thành tế bào thực vật), chitin (vỏ côn trùng, thành tế bào nấm).
- ✦Tinh bột và cellulose đều làm từ glucose nhưng kiểu liên kết giữa các glucose khác nhau. Người có enzyme (amylase) cắt được liên kết của tinh bột, không có enzyme cắt liên kết của cellulose nên cellulose đi qua ruột gần như nguyên vẹn: đó là chất xơ, giúp ruột hoạt động đều.
Ba nhóm carbohydrate
| Nhóm | Ví dụ | Vai trò |
|---|---|---|
| đường đơn | glucose, fructose, galactose | nhiên liệu của tế bào, nguyên liệu tạo đường đôi và đa phân |
| đường đôi | sucrose, lactose, maltose | nguồn đường trong mía, sữa, mạch nha |
| đường đa | tinh bột, glycogen, cellulose, chitin | dự trữ năng lượng; cấu tạo thành tế bào, vỏ côn trùng |
Dạng bài
Đếm nước tách ra và khối lượng đa phân
- 1 Xác định số đơn phân n và khối lượng một đơn phân (glucose C₆H₁₂O₆ = 180 đvC).
- 2 Mạch thẳng không phân nhánh: n đơn phân có n − 1 chỗ nối, mỗi chỗ tách 1 H₂O (18 đvC).
- 3 Khối lượng đa phân = n · 180 − (n − 1) · 18.
- 4 Kiểm tra: khối lượng đa phân nhỏ hơn tổng khối lượng các đơn phân tự do ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 1000 phân tử nước: n đơn phân nối thành mạch thẳng chỉ có n − 1 chỗ nối.
Một phân tử tinh bột mạch thẳng gồm 1000 glucose (180 đvC). Có bao nhiêu phân tử nước tách ra khi tạo thành nó và khối lượng của nó là bao nhiêu đvC?
Hướng dẫn giải
2 🥑 Lipid
Cần nhớ
- ✦Lipid không tan trong nước (kị nước), tan trong dung môi hữu cơ. Lipid không phải đa phân vì không được ghép từ một loại đơn phân lặp lại.
- ✦Triglyceride (mỡ, dầu) = 1 glycerol + 3 acid béo, tách 3 H₂O. Mỡ (động vật) chứa acid béo no, thường rắn ở nhiệt độ phòng; dầu (thực vật) chứa acid béo không no, thường lỏng.
- ✦Phospholipid = glycerol + 2 acid béo + nhóm phosphate: đầu ưa nước, hai đuôi kị nước ⇒ trong nước tự xếp thành lớp kép, là nền của màng tế bào. Steroid (cholesterol, một số hormone) gồm bốn vòng carbon; sáp phủ lá, vỏ quả.
- ✦Vai trò: dự trữ năng lượng (khoảng 9 kcal/g, trong khi carbohydrate khoảng 4 kcal/g) và không kéo theo nước nên nhẹ khi dự trữ; cấu tạo màng; cách nhiệt, đệm cơ quan; hormone; hoà tan vitamin A, D, E, K.
Các loại lipid
| Loại | Cấu tạo | Vai trò |
|---|---|---|
| triglyceride (mỡ, dầu) | glycerol + 3 acid béo | dự trữ năng lượng, cách nhiệt |
| phospholipid | glycerol + 2 acid béo + phosphate | lớp kép của màng tế bào |
| steroid | bốn vòng carbon | cholesterol trong màng, hormone |
| sáp | acid béo nối với rượu mạch dài | lớp phủ chống mất nước |
Dạng bài
So năng lượng dự trữ của lipid và carbohydrate
- 1 Xác định năng lượng cần dự trữ E và năng lượng 1 g mỗi loại (lipid 9 kcal/g, carbohydrate 4 kcal/g).
- 2 Khối lượng cần = E chia năng lượng 1 g.
- 3 So khối lượng hai cách dự trữ.
- 4 Kiểm tra: chất có năng lượng 1 g lớn hơn thì cần khối lượng nhỏ hơn ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng cùng khối lượng thì mọi chất dự trữ cùng năng lượng: lipid cho nhiều hơn gấp đôi, nên động vật cần di chuyển dự trữ năng lượng chủ yếu bằng mỡ.
Một con vật cần dự trữ 1800 kcal. Cần bao nhiêu gam nếu dự trữ bằng lipid, bao nhiêu gam nếu bằng carbohydrate (chưa tính nước đi kèm)?
Hướng dẫn giải
3 🥚 Protein
Cần nhớ
- ✦Amino acid là đơn phân của protein: một nguyên tử carbon gắn với nhóm amino (–NH₂), nhóm carboxyl (–COOH), nguyên tử H và gốc R. Có 20 loại amino acid, khác nhau ở gốc R.
- ✦Hai amino acid nối nhau bằng liên kết peptide (nhóm carboxyl của chất này với nhóm amino của chất kia, tách 1 H₂O). Chuỗi n amino acid có n − 1 liên kết peptide. Một phân tử protein gồm một hay nhiều chuỗi polypeptide.
- ✦Bốn bậc cấu trúc: bậc 1 trình tự amino acid; bậc 2 xoắn hoặc gấp nếp (nhờ liên kết hydrogen); bậc 3 chuỗi cuộn gập thành hình không gian; bậc 4 nhiều chuỗi ghép lại (hemoglobin có 4 chuỗi). Hình dạng không gian quyết định chức năng.
- ✦Biến tính protein: nhiệt độ cao, pH thay đổi mạnh, muối kim loại nặng… phá cấu trúc không gian nên protein mất chức năng; thường không hồi lại (lòng trắng trứng luộc không trong lại; sữa đông lại khi lên men chua). Trình tự amino acid vẫn còn nhưng hình dạng đã mất.
- ✦Vai trò: enzyme (xúc tác), cấu trúc (collagen, keratin), vận chuyển (hemoglobin chở oxygen), bảo vệ (kháng thể), điều hoà (insulin), vận động (protein ở cơ).
Bốn bậc cấu trúc của protein
| Bậc | Nội dung | Giữ vững nhờ |
|---|---|---|
| 1 | trình tự các amino acid trong chuỗi | liên kết peptide |
| 2 | xoắn hoặc gấp nếp từng đoạn | liên kết hydrogen |
| 3 | cuộn gập thành hình không gian của cả chuỗi | tương tác giữa các gốc R |
| 4 | nhiều chuỗi polypeptide ghép lại | các tương tác giữa các chuỗi |
Dạng bài
Đếm liên kết peptide và số loại chuỗi
- 1 Xác định số chuỗi polypeptide và số amino acid của mỗi chuỗi.
- 2 Mỗi chuỗi n amino acid có n − 1 liên kết peptide; cộng các chuỗi.
- 3 Số nước tách ra bằng số liên kết peptide.
- 4 Số loại chuỗi dài k amino acid khác nhau (mỗi vị trí 1 trong 20 loại) là 20ᵏ. Kiểm tra: tổng liên kết = tổng amino acid − số chuỗi ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 200 − 1 = 199 liên kết: mỗi chuỗi tách riêng nên phải trừ 1 cho từng chuỗi.
Một protein gồm hai chuỗi polypeptide: chuỗi 1 có 120 amino acid, chuỗi 2 có 80 amino acid. Có bao nhiêu liên kết peptide? Có thể tạo ra bao nhiêu loại tripeptide (chuỗi 3 amino acid) khác nhau?
Hướng dẫn giải
4 🧬 Nucleic acid: DNA và RNA
Cần nhớ
- ✦Nucleic acid gồm DNA và RNA, đơn phân là nucleotide = đường pentose + nhóm phosphate + base chứa nitrogen. Chức năng: lưu trữ và truyền đạt thông tin di truyền.
- ✦DNA: đường deoxyribose, bốn base A, T, G, C, hai mạch song song xoắn kép. Hai mạch nối nhau theo nguyên tắc bổ sung: A–T (2 liên kết hydrogen), G–C (3 liên kết hydrogen).
- ✦RNA: đường ribose, bốn base A, U, G, C (U thay cho T), thường một mạch; gồm mRNA, tRNA, rRNA tham gia truyền thông tin và tổng hợp protein.
- ✦Đoạn DNA N nucleotide: A = T, G = C, A + G = N/2; H = 2A + 3G = N + G; chiều dài L = (N/2) · 3,4 Å; khối lượng M = 300 đvC · N; một chu kì xoắn gồm 10 cặp (20 nucleotide, 34 Å) nên số chu kì = N/20.
So sánh DNA và RNA
| Đặc điểm | DNA | RNA |
|---|---|---|
| đường | deoxyribose | ribose |
| base | A, T, G, C | A, U, G, C |
| số mạch | hai mạch xoắn kép | thường một mạch |
| vai trò | lưu giữ thông tin di truyền | truyền thông tin, tổng hợp protein |
Dạng bài
Tính các đại lượng của đoạn DNA
- 1 Xác định dữ kiện: N, và số hoặc % của một loại nucleotide (hoặc H, hoặc L).
- 2 Dùng A = T, G = C và N = 2A + 2G để tìm cả bốn loại (hoặc dùng H = N + G).
- 3 Tính H = 2A + 3G, L = (N/2) · 3,4 Å, M = 300 · N, số chu kì = N/20.
- 4 Kiểm tra: 2A + 2G = N và %A + %G = 50 % ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tính L = 3000 · 3,4 = 10 200 Å: quên chia 2 vì chiều dài chỉ tính theo một mạch (N/2 cặp nucleotide).
Đoạn DNA có N = 3000 nucleotide, loại A chiếm 20 %. Tính số nucleotide từng loại, số liên kết hydrogen, chiều dài (Å), khối lượng (đvC) và số chu kì xoắn.
Hướng dẫn giải
5 🧪 Thực hành: Nhận biết một số phân tử sinh học
Mục đích, mẫu vật, các bước, kết quả, an toàn
- ✦Mục đích: nhận ra tinh bột, đường khử, protein, lipid bằng thuốc thử riêng. Làm trong phòng thí nghiệm, có giáo viên hướng dẫn.
- ✦Mẫu vật gợi ý: nước cơm hoặc khoai tây nghiền (tinh bột); dung dịch glucose hoặc nước ép nho, chuối chín (đường khử); lòng trắng trứng pha loãng, sữa (protein); dầu ăn, lạc giã (lipid).
- ✦Tinh bột: nhỏ dung dịch iodine ⇒ màu xanh tím. Đường khử: cho thuốc thử Benedict, đun cách thuỷ vài phút ⇒ kết tủa đỏ gạch (chưa đun thì vẫn xanh lam). Protein: cho NaOH rồi vài giọt CuSO₄ (phản ứng biuret) ⇒ màu tím. Lipid: nhỏ Sudan III ⇒ lớp lipid bắt màu đỏ cam, hoặc nhỏ mẫu lên giấy thấm cho vết trong mờ không bay hơi.
- ✦Luôn có ống đối chứng chứa nước cất thay mẫu: nếu ống này không đổi màu thì màu ở ống mẫu mới chắc chắn do chất trong mẫu.
- ✦An toàn: NaOH ăn da và ăn mắt, đeo kính bảo hộ, găng tay; dây ra da thì rửa ngay bằng thật nhiều nước rồi báo thầy cô, không tự trung hoà bằng acid. Đun cách thuỷ, miệng ống nghiệm quay ra chỗ không có người. Mỗi mẫu dùng một pipet sạch.
Bốn phép thử
| Chất cần nhận | Thuốc thử | Điều kiện | Kết quả dương tính |
|---|---|---|---|
| tinh bột | dung dịch iodine | nhỏ trực tiếp | xanh tím |
| đường khử (glucose) | thuốc thử Benedict | phải đun cách thuỷ | kết tủa đỏ gạch |
| protein | NaOH rồi CuSO₄ (biuret) | nhỏ NaOH trước | tím |
| lipid | Sudan III | nhỏ trực tiếp | đỏ cam |
Hỏng ở đâu và sửa thế nào
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Benedict không lên màu | chưa đun cách thuỷ | đun cách thuỷ vài phút rồi đọc màu |
| Biuret không ra tím | thiếu NaOH hoặc quá ít CuSO₄ | cho NaOH trước, rồi vài giọt CuSO₄ |
| Iodine ra vàng nhạt, không xanh tím | mẫu rất ít tinh bột | dùng mẫu đặc hơn, ví dụ khoai tây nghiền |
| Cả ống mẫu và ống đối chứng cùng đổi màu | thuốc thử bị nhiễm bẩn | dùng ống và pipet sạch, làm lại |
| Không có ống đối chứng | không loại được nguyên nhân khác | luôn làm thêm ống nước cất |
6 🧩 Ôn chương 1: Thành phần hoá học của tế bào
Ba bài của chương 1
| Bài | Ý chính | Con số hay dùng |
|---|---|---|
| 4. Nguyên tố và nước | đa lượng (trên 0,01 %) – vi lượng; carbon 4 liên kết; nước phân cực, liên kết hydrogen | C, H, O, N ≈ 96 %; nước ≈ 70 %; đá 0,92 g/cm³ |
| 5. Phân tử sinh học | bốn nhóm, đơn phân nối bằng cách tách nước; hình dạng protein quyết định chức năng | n đơn phân ⇒ n − 1 nước; H = 2A + 3G |
| 6. Thực hành | iodine, Benedict + đun, biuret, Sudan III; đối chứng nước cất | xanh tím · đỏ gạch · tím · đỏ cam |
Bốn nhóm phân tử sinh học
| Nhóm | Đơn phân | Đa phân / ví dụ | Vai trò chính |
|---|---|---|---|
| carbohydrate | đường đơn (glucose) | tinh bột, glycogen, cellulose | năng lượng nhanh, cấu tạo |
| lipid | không phải đa phân | mỡ, dầu, phospholipid, steroid | dự trữ, màng, hormone |
| protein | 20 loại amino acid | enzyme, hemoglobin, kháng thể | xúc tác, vận chuyển, bảo vệ |
| nucleic acid | 4 loại nucleotide | DNA, RNA | lưu trữ, truyền thông tin di truyền |
Dạng bài
Tính tổng nước tách ra khi tạo nhiều đa phân
- 1 Xác định từng đa phân mạch thẳng và số đơn phân n của nó.
- 2 Mỗi đa phân tách n − 1 phân tử nước.
- 3 Cộng số nước của mọi đa phân.
- 4 Kiểm tra: tổng nước = tổng đơn phân − số đa phân ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 100 + 50 = 150 nước (quên rằng mỗi đa phân có một đơn phân đầu không tách nước).
Một tế bào tổng hợp một phân tử tinh bột gồm 100 glucose và một chuỗi polypeptide gồm 50 amino acid (đều mạch thẳng). Tổng số phân tử nước tách ra là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
7 🌍 Sinh học quanh ta
- ✦🍚 Nhai cơm kĩ thấy ngọt dần: enzyme amylase trong nước bọt cắt tinh bột thành đường đôi, đường đơn.
- ✦🥚 Luộc trứng, nấu canh cua, đun sữa: protein biến tính nên đông lại; món đã đông không trong lại được.
- ✦🥬 Rau, củ, ngũ cốc nguyên hạt chứa cellulose (chất xơ): người không tiêu hoá được nhưng nó giúp ruột hoạt động đều.
- ✦🥑 Mỡ, dầu, lạc, vừng dự trữ nhiều năng lượng trên cùng khối lượng; ăn vừa phải và đa dạng. Người có bệnh về chuyển hoá hoặc tim mạch cần hỏi bác sĩ về khẩu phần.
- ✦🧪 Thử tinh bột ở nhà (có người lớn): nhỏ vài giọt dung dịch iodine sát khuẩn pha loãng lên lát khoai tây, thấy xanh tím. Thuốc thử khác (Benedict, NaOH) chỉ dùng trong phòng thí nghiệm.
8 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Ghép đơn phân – đa phân: glucose – tinh bột; amino acid – protein; nucleotide – DNA, RNA; lipid không là đa phân.
- ✦Màu thuốc thử: iodine – xanh tím; Benedict + đun – đỏ gạch; biuret – tím; Sudan III – đỏ cam.
- ✦DNA: H = N + G, L = (N/2) · 3,4, M = 300 · N, chu kì = N/20; %A + %G = 50 %.
- ✦Thấy "nhiệt độ cao, pH đổi mạnh" ⇒ biến tính; "mất hình dạng" ⇒ mất chức năng.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Xếp lipid vào nhóm đa phân như ba nhóm kia: lipid không được ghép từ đơn phân giống nhau lặp lại.
- ✦Cho Benedict vào rồi không đun và kết luận mẫu không có đường khử: phải đun cách thuỷ.
- ✦Dùng Benedict thử tinh bột hoặc iodine thử đường khử: iodine ↔ tinh bột; Benedict ↔ đường khử.
- ✦Tính chiều dài DNA bằng N · 3,4 Å (quên chia 2): đúng là (N/2) · 3,4 Å.
- ✦Cho rằng người tiêu hoá được cellulose vì "cùng là glucose": liên kết khác tinh bột, người không có enzyme cắt.
- ✦Nghĩ protein biến tính vì nhiệt có thể hồi lại: thường không; và trình tự amino acid vẫn còn, chỉ mất hình dạng.
🧮 Kiểm tra tỉ lệ và đại lượng
- ✦n đơn phân mạch thẳng ⇒ n − 1 nước, n − 1 liên kết (peptide); hai chuỗi thì trừ 2.
- ✦N = 2A + 2G; %A = %T, %G = %C, %A + %G = 50 %.
- ✦H = 2A + 3G cũng bằng N + G; A–T 2 liên kết, G–C 3 liên kết.
- ✦Thực hành: ống đối chứng nước cất không đổi màu thì kết quả ống mẫu mới đáng tin; Benedict chưa đun chưa cho phép kết luận.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Carbohydrate
- 1Nhận biết
Chất nào sau đây KHÔNG thuộc nhóm carbohydrate?
- 2Thông hiểu
Người không tiêu hoá được cellulose dù cellulose làm từ glucose vì
- 3Thông hiểu Một phân tử tinh bột mạch thẳng gồm 1000 glucose nối nhau bằng cách tách nước. Số phân tử nước tách ra là bao nhiêu? Đáp số:
Lipid
- 1Nhận biết
Lipid khác ba nhóm phân tử sinh học còn lại ở chỗ
- 2Thông hiểu
Trong màng tế bào, các phân tử phospholipid xếp thành lớp kép vì
- 3Vận dụng Một con vật cần dự trữ 1800 kcal bằng lipid (9 kcal/g). Cần bao nhiêu gam lipid? Đáp số:
Protein
- 1Nhận biết
Đơn phân của protein là
- 2Thông hiểu Một chuỗi polypeptide gồm 150 amino acid. Số liên kết peptide trong chuỗi là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng
Khi luộc trứng, lòng trắng từ trong suốt chuyển sang trắng đục và đông lại vì
Nucleic acid
- 1Nhận biết
Loại base chỉ có ở RNA mà không có ở DNA là
- 2Thông hiểu Đoạn DNA có 3000 nucleotide, A chiếm 20 %. Số liên kết hydrogen là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Thông hiểu Đoạn DNA có 2400 nucleotide. Chiều dài là bao nhiêu Å (mỗi cặp nucleotide 3,4 Å)? Đáp số:
- 4Thông hiểu Đoạn DNA dài 5100 Å. Biết một chu kì xoắn dài 34 Å, số chu kì xoắn là bao nhiêu? Đáp số:
- 5Vận dụng Đoạn DNA có N = 2400 và số liên kết hydrogen H = 3120. Số nucleotide loại A là bao nhiêu? Đáp số:
- 6Vận dụng Đoạn DNA có 2000 nucleotide với tỉ lệ A : G = 2 : 3. Số liên kết hydrogen là bao nhiêu? Đáp số:
Thực hành nhận biết phân tử sinh học
- 1Nhận biết
Nhỏ dung dịch iodine vào nước cơm thấy xuất hiện màu
- 2Thông hiểu
Cho thuốc thử Benedict vào dung dịch glucose nhưng không thấy đổi màu. Nguyên nhân thường gặp nhất là
- 3Thông hiểu
Kết quả thử bốn mẫu X, Y, Z, T (số liệu minh hoạ): Kết luận đúng là
- 4Vận dụng
Trong buổi thực hành, dung dịch NaOH dây ra da một bạn. Việc cần làm đầu tiên là
Ôn chương 1
- 1Thông hiểu
Nguyên tố nào có mặt trong cả bốn nhóm phân tử sinh học (carbohydrate, lipid, protein, nucleic acid)?
- 2Thông hiểu
Cặp đơn phân – đa phân nào sau đây đúng?
- 3Thông hiểu Một tế bào tạo một phân tử tinh bột mạch thẳng gồm 500 glucose và một chuỗi polypeptide gồm 200 amino acid. Tổng số phân tử nước tách ra là bao nhiêu? Đáp số:
- 4Vận dụng
Gấu tích mỡ dày trước khi ngủ đông, mà không tích tinh bột hay glycogen thật nhiều, vì mỡ
- 5Vận dụng Từ 20 loại amino acid có thể tạo ra tối đa bao nhiêu loại tripeptide (chuỗi 3 amino acid, tính cả thứ tự) khác nhau? Đáp số:
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây đúng về phân tử sinh học?
- 2Vận dụng
Một học sinh cho thuốc thử Benedict vào mẫu M mà không đun, thấy vẫn xanh lam nên kết luận M không có đường khử. Nhận xét đúng là
- 3Vận dụng
Đoạn DNA có 3000 nucleotide, loại A chiếm 15 %. Số liên kết hydrogen là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Thử bốn mẫu X, Y, Z, T bằng bốn thuốc thử (số liệu minh hoạ):
a)Mẫu Y chứa đường khử vì sau khi đun với Benedict cho kết tủa đỏ gạch.
b)Mẫu Z chứa protein vì cho màu tím với biuret.
c)Mẫu X chứa đường khử vì Benedict cho màu xanh lam.
d)Mẫu T chứa cả lipid lẫn tinh bột.
- 2Vận dụng
Một đoạn DNA dài 5100 Å, trong đó loại A chiếm 20 % tổng số nucleotide.
a)Đoạn DNA có 3000 nucleotide.
b)Có A = T = 600 và G = C = 900.
c)Đoạn DNA có 3600 liên kết hydrogen.
d)Đoạn DNA có 100 chu kì xoắn.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) carbohydrate gồm các nguyên tố C, H, O; (2) lipid là đa phân; (3) liên kết peptide hình thành giữa các amino acid và tách một phân tử nước; (4) biến tính làm protein mất hình dạng không gian nên mất chức năng; (5) RNA thường có một mạch; (6) Benedict dùng để nhận biết tinh bột; (7) Sudan III nhận biết lipid, cho màu đỏ cam. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Thông hiểu Gene có 1500 nucleotide. Khối lượng của gene là bao nhiêu nghìn đvC (mỗi nucleotide 300 đvC)? Đáp số:
- 3Vận dụng Gene có tổng 3000 nucleotide và 3900 liên kết hydrogen. Số nucleotide loại G là bao nhiêu? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Thường hỏi đơn phân của từng nhóm, tinh bột – cellulose (cùng glucose, khác liên kết), biến tính protein, vai trò lipid, màu của từng thuốc thử; nhớ lipid không phải đa phân, Benedict phải đun.
- •Hay có bảng kết quả thử mẫu (iodine, Benedict, biuret, Sudan III) kèm bốn nhận định, hoặc đoạn DNA cho N, % một loại nucleotide: ý dễ mất điểm là "xanh lam là dương tính", "chưa đun vẫn kết luận được", "L = N · 3,4 Å".
- •Có thể hỏi đếm số phát biểu đúng, số liên kết hydrogen, chiều dài hay khối lượng gene, số liên kết peptide, tổng nước tách ra. Bài này nối với Sinh học 11 (tiêu hoá, enzyme trong trao đổi chất) và Sinh học 12 (cấu trúc DNA, nhân đôi, phiên mã, dịch mã, công nghệ gene).
Tế bào nhân sơ