Truyền tin tế bào
Nêu ba giai đoạn của truyền tin tế bào (tiếp nhận, truyền tin nội bào, đáp ứng), giải thích tính đặc hiệu "chìa khoá – ổ khoá" của thụ thể và vì sao hormone chỉ tác động lên cơ quan đích, phân biệt thụ thể trên màng với thụ thể trong tế bào, tính khuếch đại tín hiệu, nêu hậu quả khi truyền tin hỏng, rồi ôn cả chương 3.
Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 12
⚡ Nhớ nhanh
- 1Truyền tin tế bào là quá trình tế bào nhận tín hiệu rồi trả lời bằng thay đổi hoạt động. Ba giai đoạn: tiếp nhận (phân tử tín hiệu gắn vào thụ thể) → truyền tin nội bào (chuỗi phân tử chuyển tiếp tín hiệu) → đáp ứng (bật gene, tiết chất, co, phân chia…).
- 2Tính đặc hiệu ("chìa khoá – ổ khoá"): tín hiệu chỉ gắn được thụ thể vừa khớp; tế bào không có thụ thể ấy thì không đáp ứng. Vì vậy hormone theo máu tới khắp cơ thể nhưng chỉ cơ quan đích (có thụ thể phù hợp) mới đáp ứng.
- 3Thụ thể trên màng dành cho tín hiệu tan trong nước (không qua được màng; vd insulin); thụ thể trong tế bào dành cho tín hiệu tan trong lipid (qua được lớp phospholipid; vd hormone steroid).
- 4Chuỗi truyền tin thường khuếch đại: số phân tử hoạt hoá sau n bậc là N = N₀ · kⁿ (nhân chứ không cộng). Nhờ truyền tin, hàng nghìn tỉ tế bào phối hợp được với nhau.
- 5Bẫy: hormone không tự tìm cơ quan đích (nó tới khắp nơi, chỉ nơi có thụ thể mới đáp ứng); truyền tin hỏng gây bệnh, vd tế bào không nhận tín hiệu "ngừng phân chia" sẽ phân chia mãi và có thể thành khối u.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 4 cảnh: phân tử tín hiệu gắn vào thụ thể ở màng (tiếp nhận); tín hiệu truyền qua chuỗi phân tử và được khuếch đại (truyền tin nội bào); tế bào đáp ứng; và hormone đi qua bốn tế bào mà chỉ tế bào có thụ thể khớp đáp ứng. Sau đó tự chơi: kéo 5 tín hiệu (hình ▲, ■, ●, ★, ◆) vào đúng tế bào có thụ thể khớp; thẻ bẫy ◆ không tế bào nào có thụ thể nên phải thả vào ô "Không tế bào nào".
Tế bào có thụ thể hình ▲ trên màng.
1 📡 Ba giai đoạn của truyền tin tế bào
Cần nhớ
- ✦Truyền tin tế bào: tế bào tiếp nhận tín hiệu từ tế bào khác hoặc từ môi trường rồi trả lời bằng một thay đổi trong hoạt động của mình. Có ở mọi sinh vật (động vật, thực vật, vi khuẩn), không chỉ ở động vật.
- ✦Giai đoạn 1, tiếp nhận: phân tử tín hiệu (hormone, chất dẫn truyền thần kinh…) gắn vào thụ thể (protein đặc hiệu) của tế bào nhận; thụ thể đổi hình dạng.
- ✦Giai đoạn 2, truyền tin nội bào: thụ thể được hoạt hoá thì bật một chuỗi phân tử trong tế bào, mỗi phân tử hoạt hoá phân tử kế tiếp; tín hiệu được chuyển tiếp và thường được khuếch đại.
- ✦Giai đoạn 3, đáp ứng: tế bào thay đổi hoạt động, ví dụ bật gene tổng hợp protein, tiết một chất, thay đổi chuyển hoá, co lại hoặc phân chia.
- ✦Ba giai đoạn luôn theo thứ tự: tiếp nhận → truyền tin nội bào → đáp ứng; bỏ một bước thì không có đáp ứng.
Ba giai đoạn
| Giai đoạn | Việc xảy ra | Ví dụ |
|---|---|---|
| 1. Tiếp nhận | tín hiệu gắn vào thụ thể | insulin gắn thụ thể ở màng tế bào gan |
| 2. Truyền tin nội bào | chuỗi phân tử chuyển tiếp, khuếch đại tín hiệu | enzyme A hoạt hoá enzyme B, B hoạt hoá enzyme C |
| 3. Đáp ứng | tế bào đổi hoạt động | bật gene, tiết chất, co, phân chia |
2 🔑 Thụ thể và tính đặc hiệu
Cần nhớ
- ✦Tính đặc hiệu như chìa khoá và ổ khoá: phân tử tín hiệu (chìa) chỉ gắn được thụ thể (ổ) có hình dạng vừa khớp. Tế bào không có thụ thể phù hợp thì tín hiệu đi qua mà không gây phản ứng.
- ✦Hormone theo máu chạm tới mọi tế bào, nhưng chỉ cơ quan đích có thụ thể vừa với nó mới đáp ứng; tính đặc hiệu nằm ở thụ thể, không phải ở khả năng "định hướng" của hormone.
- ✦Thụ thể trên màng: dành cho tín hiệu không qua được màng (tan trong nước, vd insulin). Thụ thể trong tế bào (trong tế bào chất hoặc nhân): dành cho tín hiệu qua được màng (tan trong lipid, vd hormone steroid).
- ✦Thụ thể trên màng là protein xen trong lớp phospholipid; đây là chỗ nối giữa bài màng tế bào và bài truyền tin.
Hai loại thụ thể
| Đặc điểm | Thụ thể trên màng | Thụ thể trong tế bào |
|---|---|---|
| Vị trí | màng sinh chất | tế bào chất hoặc nhân |
| Tín hiệu | không qua được màng | qua được màng |
| Tính chất tín hiệu | tan trong nước | tan trong lipid |
| Ví dụ | insulin, phần lớn hormone protein | hormone steroid |
Dạng bài
Xác định tế bào nào đáp ứng với một tín hiệu
- 1 Xác định loại tín hiệu và tính chất của nó (tan trong nước hay tan trong lipid).
- 2 Tìm các tế bào có thụ thể khớp với tín hiệu đó (cùng loại A, B, C…).
- 3 Kiểm tra vị trí thụ thể hợp với tính chất tín hiệu: tan trong nước ⇒ thụ thể trên màng; tan trong lipid ⇒ thụ thể trong tế bào.
- 4 Kết luận: chỉ các tế bào ở bước 2 đáp ứng; các tế bào còn lại có tín hiệu đi qua nhưng không phản ứng.
- 5 Kiểm tra: số tế bào đáp ứng không vượt số tế bào có thụ thể ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng tín hiệu "đi tới đâu thì tế bào ở đó đáp ứng": tín hiệu tới cả bốn loại tế bào nhưng chỉ tế bào có thụ thể khớp mới đáp ứng.
Bảng cho bốn loại tế bào và thụ thể của chúng (số liệu minh hoạ): Tín hiệu A (tan trong nước) theo máu tới cả bốn loại tế bào. Tế bào nào đáp ứng? Tín hiệu C (tan trong lipid) thì sao?
Hướng dẫn giải
3 🧬 Các kiểu truyền tin, ý nghĩa và khi truyền tin hỏng
Cần nhớ
- ✦Theo khoảng cách có ba kiểu: tiếp xúc trực tiếp (hai tế bào áp sát, nhận nhau qua phân tử trên bề mặt), tại chỗ (chất tín hiệu khuếch tán một quãng ngắn tới tế bào bên cạnh, vd khe giữa hai tế bào thần kinh), từ xa (hormone theo máu đi khắp cơ thể).
- ✦Ý nghĩa: nhờ truyền tin, hàng nghìn tỉ tế bào của cơ thể đa bào phối hợp với nhau: cùng lớn lên, cùng phản ứng và dừng lại đúng lúc; tế bào cũng thích nghi với thay đổi của môi trường.
- ✦Truyền tin hỏng thì sinh bệnh: tế bào không nhận được tín hiệu "ngừng phân chia" thì phân chia mãi và có thể tạo thành khối u, một trong những cơ chế hình thành ung thư. Nhiều bệnh liên quan hormone cũng do thụ thể hoặc chuỗi truyền tin không bình thường.
- ✦Nếu người thân có triệu chứng lo ngại (khối u, đái tháo đường…), hãy đi khám và hỏi bác sĩ; trang này chỉ giải thích cơ chế, không dùng để chẩn đoán.
Ba kiểu truyền tin theo khoảng cách
| Kiểu | Khoảng cách | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tiếp xúc trực tiếp | hai tế bào áp sát | tế bào miễn dịch nhận diện tế bào lạ |
| Tại chỗ | ngắn, qua dịch kẽ | chất dẫn truyền thần kinh ở khe giữa hai tế bào thần kinh |
| Từ xa | xa, qua máu | hormone insulin, hormone steroid |
4 📈 Khuếch đại tín hiệu và đếm tế bào đáp ứng
Cần nhớ
- ✦Ở chuỗi truyền tin, một phân tử hoạt hoá được nhiều phân tử kế tiếp, nên một lượng nhỏ tín hiệu tạo được đáp ứng mạnh: đó là khuếch đại.
- ✦Nếu mỗi bậc khuếch đại k lần và có n bậc, từ N₀ phân tử tín hiệu ra N = N₀ · kⁿ phân tử hoạt hoá (số liệu minh hoạ). Tín hiệu nhân lên qua từng bậc chứ không cộng thêm.
- ✦Số tế bào đáp ứng = số tế bào có thụ thể khớp (tỉ lệ có thụ thể × tổng số tế bào), không phải tổng số tế bào mà tín hiệu chạm tới.
Dạng bài
Tính khuếch đại tín hiệu
- 1 Xác định số phân tử tín hiệu ban đầu N₀, số bậc n và hệ số khuếch đại k mỗi bậc.
- 2 Tính N = N₀ · kⁿ.
- 3 Nếu hỏi số bậc tối thiểu để đạt ít nhất M: tìm n nhỏ nhất thoả N₀ · kⁿ ≥ M.
- 4 Kiểm tra: mỗi bậc nhân với k nên N tăng đúng k lần sau mỗi bậc ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng thay vì nhân: coi 5 phân tử, 3 bậc, mỗi bậc thêm 20 thì ra 5 + 60 = 65; thực tế mỗi bậc nhân với 20 nên được 40 000.
Có 5 phân tử tín hiệu gắn vào thụ thể; mỗi phân tử hoạt hoá 20 phân tử ở bậc kế tiếp, qua 3 bậc (số liệu minh hoạ). Cuối chuỗi có bao nhiêu phân tử được hoạt hoá? Nếu từ 1 phân tử, mỗi bậc nhân 10, cần ít nhất mấy bậc để có hơn 10 000 phân tử?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Đếm số tế bào đáp ứng
- 1 Xác định tổng số tế bào và tỉ lệ tế bào có thụ thể khớp với tín hiệu.
- 2 Số tế bào đáp ứng = tổng số × tỉ lệ có thụ thể.
- 3 Nếu hỏi tổng số phân tử hoạt hoá: lấy số tế bào đáp ứng nhân với số phân tử hoạt hoá ở mỗi tế bào.
- 4 Kiểm tra: số tế bào đáp ứng không lớn hơn tổng số tế bào ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy cả 5000 tế bào làm số tế bào đáp ứng vì "hormone tới mọi tế bào": chỉ 40 % tế bào có thụ thể khớp mới đáp ứng.
Một mô có 5000 tế bào; hormone H (tan trong nước) tới mọi tế bào, 40 % tế bào có thụ thể màng của H. Ở mỗi tế bào đáp ứng, 2 phân tử H gắn thụ thể, chuỗi truyền tin 3 bậc, mỗi bậc nhân 10 (số liệu minh hoạ). Tính số tế bào đáp ứng, số phân tử hoạt hoá ở mỗi tế bào và tổng số.
Hướng dẫn giải
5 🔁 Ôn chương 3: Trao đổi chất qua màng và truyền tin tế bào
Ba bài của chương 3
| Bài | Ý chính | Con số hay dùng |
|---|---|---|
| 10. Trao đổi chất qua màng | thụ động xuôi gradient không ATP; chủ động ngược gradient tốn ATP; ưu – nhược – đẳng trương; nhập bào, xuất bào | ngoài lớn hơn trong ⇒ nước ra ⇒ co; hồng cầu vỡ, tế bào thực vật không vỡ |
| 11. Co và phản co nguyên sinh | ưu trương ⇒ co nguyên sinh; nước cất ⇒ phản co; chỉ tế bào sống mới phản co | tỉ lệ co = k/n · 100 % |
| 12. Truyền tin tế bào | tiếp nhận → truyền tin → đáp ứng; thụ thể đặc hiệu; thụ thể màng, thụ thể trong tế bào | N = N₀ · kⁿ; số tế bào đáp ứng = tổng × tỉ lệ có thụ thể |
Sợi dây nối cả chương
- ✦Màng là cửa ngõ: chất qua màng theo gradient (bài 10), còn tín hiệu gặp thụ thể trên màng hoặc qua màng vào trong (bài 12).
- ✦Tín hiệu tan trong lipid (steroid) qua lớp phospholipid bằng khuếch tán đơn giản rồi gặp thụ thể trong tế bào; tín hiệu tan trong nước (insulin) không qua được nên thụ thể phải nằm trên màng.
- ✦Cả vận chuyển chủ động lẫn chuỗi truyền tin đều cần protein đặc hiệu; chỉ vận chuyển chủ động tốn ATP trực tiếp để đưa chất ngược gradient.
- ✦Tế bào sống mới điều chỉnh được theo môi trường (phản co ở bài 11) và mới nhận – truyền – đáp ứng tín hiệu (bài 12); tế bào chết thì cả hai đều mất.
Dạng bài
Tổng hợp chương 3: kết hợp hai bài
- 1 Xác định phần nào là vận chuyển qua màng (gradient, ATP, thẩm thấu) và phần nào là truyền tin (tiếp nhận, truyền, đáp ứng).
- 2 Với mỗi phần dùng đúng quy tắc: xuôi hay ngược gradient; tín hiệu tan trong nước hay lipid; tế bào có thụ thể không.
- 3 Tính theo công thức của từng dạng (phần trăm, N₀ · kⁿ, số tế bào đáp ứng) rồi gộp kết quả.
- 4 Kiểm tra: mỗi kết luận phải trả lời được "xuôi hay ngược gradient?" hoặc "có thụ thể khớp không?" ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng hormone steroid cũng cần thụ thể màng như insulin: steroid qua được màng nên thụ thể nằm bên trong tế bào.
Hormone steroid S (tan trong lipid) tới 1000 tế bào; 25 % tế bào có thụ thể trong tế bào của S. S vào tế bào thế nào và có bao nhiêu tế bào đáp ứng? (số liệu minh hoạ)
Hướng dẫn giải
6 🌍 Sinh học quanh ta
- ✦💉 Insulin là hormone tan trong nước, gắn thụ thể ở màng tế bào để báo "hấp thu glucose"; bác sĩ điều trị đái tháo đường dựa trên hiểu biết này. Có vấn đề về đường huyết thì hãy hỏi bác sĩ.
- ✦🌡️ Hormone steroid (sinh dục, vỏ thượng thận) tan trong lipid nên qua màng và gặp thụ thể trong tế bào; vì tác động sâu nên thuốc chứa hormone chỉ dùng theo chỉ định.
- ✦⚡ Tế bào thần kinh truyền tin tại chỗ qua chất dẫn truyền thần kinh ở khe giữa hai tế bào; một số thuốc tác động vào đúng thụ thể này nên phải dùng đúng liều.
- ✦🌱 Hormone thực vật như auxin cũng được tiếp nhận bằng thụ thể: cây hướng sáng, rễ hướng đất cũng là truyền tin tế bào.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thứ tự luôn là tiếp nhận → truyền tin nội bào → đáp ứng; "gắn thụ thể" = tiếp nhận, "chuỗi phân tử/enzyme nối tiếp" = truyền tin, "tiết chất, bật gene" = đáp ứng.
- ✦Hỏi "vì sao chỉ cơ quan đích đáp ứng" ⇒ đáp án luôn là có thụ thể phù hợp.
- ✦Tín hiệu tan trong nước ⇒ thụ thể trên màng; tan trong lipid ⇒ thụ thể trong tế bào.
- ✦Khuếch đại: N₀ · kⁿ; đếm tế bào đáp ứng: tổng × tỉ lệ có thụ thể.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho rằng hormone tự tìm tới cơ quan đích: hormone tới khắp nơi, chỉ nơi có thụ thể mới đáp ứng.
- ✦Nghĩ mọi thụ thể đều nằm trên màng: tín hiệu tan trong lipid có thụ thể trong tế bào.
- ✦Bỏ quên giai đoạn truyền tin nội bào: có đủ ba giai đoạn.
- ✦Nghĩ truyền tin chỉ có ở động vật: thực vật và vi khuẩn cũng truyền tin.
- ✦Cộng thay vì nhân khi tính khuếch đại (5 + 3 · 20 thay vì 5 · 20³).
- ✦Coi truyền tin hỏng là chuyện nhỏ: có thể làm tế bào phân chia mãi, tạo khối u.
🧮 Kiểm tra tỉ lệ và logic
- ✦Số tế bào đáp ứng ≤ số tế bào có thụ thể ≤ tổng số tế bào.
- ✦Khuếch đại: sau mỗi bậc số phân tử tăng đúng k lần; n bậc cho kⁿ.
- ✦Mẫu thí nghiệm: giai đoạn bị hỏng là giai đoạn đầu tiên có dấu "không" theo thứ tự tiếp nhận → truyền tin → đáp ứng.
- ✦Ôn chương: mọi kết luận phải trả lời được "xuôi hay ngược gradient?" hoặc "có thụ thể khớp không?".
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Ba giai đoạn truyền tin
- 1Nhận biết
Ba giai đoạn của truyền tin tế bào theo đúng thứ tự là
- 2Nhận biết
Giai đoạn phân tử tín hiệu gắn vào thụ thể được gọi là
- 3Thông hiểu
Vai trò của giai đoạn truyền tin nội bào là
- 4Thông hiểu Một phân tử tín hiệu gắn vào thụ thể; sau đó enzyme A hoạt hoá enzyme B, B hoạt hoá enzyme C; cuối cùng tế bào tiết một hormone. Phần "A → B → C" thuộc giai đoạn thứ mấy trong ba giai đoạn (tiếp nhận là giai đoạn 1)? Đáp số:
Thụ thể và tính đặc hiệu
- 1Nhận biết
Hormone chỉ tác động lên cơ quan đích vì
- 2Thông hiểu
Hormone steroid tan trong lipid thường có thụ thể nằm ở
- 3Thông hiểu
Bảng cho bốn loại tế bào và thụ thể (số liệu minh hoạ): Tín hiệu A tan trong nước theo máu tới cả bốn loại tế bào. Tế bào nào đáp ứng?
- 4Vận dụng
Insulin tan trong nước. Thụ thể của insulin nằm ở đâu và vì sao?
- 5Thông hiểu Một mô có 2000 tế bào; hormone H tới mọi tế bào và 30 % số tế bào có thụ thể của H (số liệu minh hoạ). Số tế bào đáp ứng là bao nhiêu? Đáp số:
Khuếch đại và hậu quả khi truyền tin hỏng
- 1Thông hiểu Có 3 phân tử tín hiệu; chuỗi truyền tin 3 bậc, mỗi bậc nhân lên 10 lần (số liệu minh hoạ). Số phân tử hoạt hoá cuối chuỗi là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Từ 1 phân tử tín hiệu, mỗi bậc nhân lên 10 lần. Cần ít nhất bao nhiêu bậc để số phân tử hoạt hoá vượt 10 000? Đáp số:
- 3Thông hiểu
Ý nghĩa của khuếch đại tín hiệu trong truyền tin nội bào là
- 4Thông hiểu
Nếu tế bào mất khả năng nhận tín hiệu "ngừng phân chia" thì
- 5Vận dụng
Ba mẫu tế bào được xử lí khác nhau (số liệu minh hoạ): Mẫu 2 bị hỏng ở giai đoạn nào của truyền tin?
Ôn chương 3
- 1Thông hiểu
Hormone steroid vào được tế bào mà không cần thụ thể màng vì
- 2Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về màng sinh chất và truyền tin tế bào?
- 3Vận dụng Một mô có 5000 tế bào; hormone H tới mọi tế bào và 40 % tế bào có thụ thể màng của H (số liệu minh hoạ). Số tế bào đáp ứng là bao nhiêu? Đáp số:
- 4Vận dụng
Ba thí nghiệm của chương 3 (số liệu minh hoạ): Thí nghiệm nào minh hoạ vận chuyển chủ động?
- 5Thông hiểu Trong bốn quá trình: (1) O₂ vào tế bào, (2) K⁺ vào rễ từ đất loãng, (3) nước vào hồng cầu trong nước cất, (4) bạch cầu nuốt vi khuẩn, có bao nhiêu quá trình cần tốn ATP? Đáp số:
- 6Nhận biết
Vì sao cơ thể đa bào cần truyền tin giữa các tế bào?
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào sau đây đúng về truyền tin tế bào?
- 2Vận dụng
Bảng cho bốn loại tế bào và thụ thể (số liệu minh hoạ): Tín hiệu C tan trong lipid, theo máu tới cả bốn loại tế bào. Tế bào nào đáp ứng?
- 3Vận dụng
Một phân tử tín hiệu kích hoạt chuỗi truyền tin 2 bậc, mỗi bậc nhân lên 50 lần (số liệu minh hoạ). Số phân tử hoạt hoá cuối chuỗi là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Ba mẫu tế bào được xử lí khác nhau (số liệu minh hoạ):
a)Mẫu 1 không xử lí nên làm mẫu đối chứng: cả ba giai đoạn diễn ra bình thường.
b)Ở mẫu 2, tín hiệu vẫn gắn được thụ thể nhưng chuỗi truyền tin bị chặn nên tế bào không đáp ứng.
c)Ở mẫu 3, chất chặn thụ thể làm hỏng giai đoạn truyền tin nội bào.
d)Kết quả mẫu 2 cho thấy thụ thể không cần thiết cho đáp ứng.
- 2Vận dụng
Hormone G tan trong nước, theo máu tới gan, cơ và mô mỡ. Chỉ tế bào gan đáp ứng; thụ thể của G nằm trên màng tế bào gan.
a)Cơ và mô mỡ không đáp ứng vì tế bào của chúng không có thụ thể phù hợp với G.
b)Hormone G vào tế bào gan bằng khuếch tán đơn giản qua lớp phospholipid.
c)Nếu tế bào gan mất thụ thể G thì G vẫn tới nhưng tế bào gan không đáp ứng.
d)G theo máu chỉ tới gan nên chỉ gan đáp ứng.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) tiếp nhận là giai đoạn đầu của truyền tin; (2) hormone tự tìm tới cơ quan đích; (3) thụ thể của hormone tan trong lipid thường nằm trong tế bào; (4) truyền tin chỉ có ở động vật; (5) tế bào không nhận tín hiệu "ngừng phân chia" có thể phân chia mãi; (6) tế bào không có thụ thể phù hợp vẫn đáp ứng yếu. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Có 2 phân tử tín hiệu; chuỗi truyền tin 3 bậc, mỗi bậc nhân lên 10 lần (số liệu minh hoạ). Số phân tử hoạt hoá cuối chuỗi là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Một mô có 5000 tế bào, 4 % số tế bào có thụ thể của hormone H, H tới mọi tế bào (số liệu minh hoạ). Số tế bào đáp ứng là bao nhiêu? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Thường hỏi thứ tự và nội dung ba giai đoạn (tiếp nhận, truyền tin nội bào, đáp ứng), vì sao chỉ cơ quan đích đáp ứng (thụ thể phù hợp) và vị trí thụ thể theo tính chất tín hiệu; phần ôn chương 3 hay hỏi phân biệt thụ động – chủ động và co – phản co nguyên sinh.
- •Hay có bảng thí nghiệm ba mẫu (đối chứng, chặn thụ thể, chặn chuỗi truyền tin) hoặc bảng loại tế bào – thụ thể kèm bốn nhận định: ý dễ mất điểm là "hormone tự tìm cơ quan đích", "mọi thụ thể nằm trên màng", "chặn thụ thể làm hỏng truyền tin nội bào", "bỏ qua giai đoạn truyền tin".
- •Có thể hỏi đếm phát biểu đúng, tính khuếch đại N₀ · kⁿ, số tế bào đáp ứng theo tỉ lệ có thụ thể. Bài này nối với Sinh 11: hormone ở động vật và thực vật, cảm ứng, sinh trưởng, phát triển; với Sinh 12: điều hoà biểu hiện gene (tín hiệu bật gene) và cơ chế ung thư.
Khái quát về chuyển hoá vật chất và năng lượng