Phân giải và tổng hợp các chất trong tế bào
Nêu ba giai đoạn, nơi diễn ra và lượng ATP của hô hấp tế bào hiếu khí, giải thích vì sao lên men chỉ thu khoảng 2 ATP, phân biệt lên men rượu với lên men lactic, nêu quá trình tổng hợp (quang hợp, protein, lipid…) và mối quan hệ với phân giải, tính ATP – O₂ – CO₂ theo số phân tử glucose, rồi ôn cả chương 4 (ATP, enzyme, phân giải, tổng hợp).
Ứng với SGK Sinh học 10 (bộ thống nhất): Bài 14
⚡ Nhớ nhanh
- 1Phân giải (dị hoá) bẻ chất hữu cơ để lấy năng lượng. Hô hấp tế bào hiếu khí: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + năng lượng (ATP và nhiệt); ba giai đoạn: đường phân (tế bào chất) → chu trình Krebs (chất nền ti thể) → chuỗi truyền electron (màng trong ti thể, cần oxygen).
- 2Theo SGK, 1 glucose cho khoảng 30 – 32 ATP (tối đa): đường phân 2, Krebs 2, chuỗi truyền electron khoảng 26 – 28 — phần lớn ATP tạo ở chuỗi truyền electron. Bài tính lấy 30 ATP cho gọn.
- 3Lên men (thiếu oxygen) chỉ có đường phân ở tế bào chất ⇒ chỉ 2 ATP (kém hiếu khí khoảng 15 lần). Lên men rượu: ethanol + CO₂ (nấm men); lên men lactic: lactic acid (vi khuẩn lactic, cơ bắp thiếu oxygen).
- 4Tổng hợp (đồng hoá) ghép chất đơn giản thành chất phức tạp, tiêu tốn ATP: quang hợp (6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂; pha sáng ở thylakoid, pha tối ở chất nền lục lạp), tổng hợp protein, lipid, polysaccharide. Phân giải và tổng hợp xảy ra đồng thời, nối nhau bằng ATP.
- 5Bẫy: chu trình Krebs không tạo nhiều ATP nhất (chỉ 2); lên men không ở ti thể; và cùng một glucose hiếu khí cho nhiều ATP hơn lên men khoảng 15 lần, nên nấm men để kín phải ăn nhiều đường hơn rất nhiều để có cùng năng lượng.
👀 Nhìn là hiểu
Xem 5 cảnh: glucose tách thành 2 pyruvic acid ở tế bào chất (2 ATP), chu trình Krebs quay trong chất nền ti thể thải CO₂ (thêm 2 ATP), electron chuyền dọc màng trong và H⁺ chảy qua ATP synthase (≈ 26 ATP, O₂ nhận electron cuối), hết oxygen thì chuỗi dừng và pyruvic acid thành lactic acid (chỉ 2 ATP), rồi cột ATP hiếu khí 30 so với lên men 2. Sau đó tự kéo 6 thẻ (đường phân, chu trình Krebs, chuỗi truyền electron, ATP synthase, O₂ nhận electron cuối, lên men lactic) vào ba ô tế bào chất, chất nền ti thể, màng trong ti thể: xếp đúng thì vùng đó sáng lên và thanh ATP dài thêm; xếp "lên men lactic" vào ti thể là thẻ bẫy.
Tế bào chất: 1 glucose (6 C) vào cuộc.
1 🔥 Hô hấp tế bào hiếu khí
Cần nhớ
- ✦Phân giải là quá trình bẻ nhỏ chất hữu cơ (glucose, lipid, protein) thành chất đơn giản, giải phóng năng lượng, một phần được tích vào ATP. Glucose là nguyên liệu điển hình; lipid và protein cũng được phân giải thành chất đi vào hô hấp (1 g lipid cho khoảng 9 kcal, hơn gấp đôi 1 g carbohydrate hoặc protein, khoảng 4 kcal).
- ✦Hô hấp tế bào hiếu khí: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O + năng lượng (ATP và nhiệt). Có 3 giai đoạn.
- ✦Đường phân (tế bào chất, không cần oxygen): 1 glucose (6 C) → 2 pyruvic acid (3 C), thu thuần 2 ATP, tạo NADH. Chu trình Krebs (chất nền ti thể): pyruvic acid bị oxy hoá hoàn toàn thành CO₂, thu 2 ATP, tạo nhiều NADH và FADH₂ (chất mang electron).
- ✦Chuỗi truyền electron (màng trong ti thể gấp nếp): NADH, FADH₂ nhường electron, electron chuyền qua các chất mang, bơm H⁺ qua màng; H⁺ chảy ngược qua ATP synthase tổng hợp ATP; O₂ là chất nhận electron cuối cùng, tạo H₂O. Thiếu O₂ thì chuỗi dừng.
- ✦Tổng 1 glucose thu khoảng 30 – 32 ATP (tối đa): đường phân 2 + Krebs 2 + chuỗi truyền electron khoảng 26 – 28, nên chuỗi truyền electron cho phần lớn ATP. Số này là ước lượng, vì một phần H⁺ dùng cho việc khác.
Ba giai đoạn của hô hấp hiếu khí
| Giai đoạn | Nơi diễn ra | Chuyển hoá chính | ATP / glucose |
|---|---|---|---|
| Đường phân | tế bào chất | glucose → 2 pyruvic acid; tạo NADH | 2 |
| Chu trình Krebs | chất nền ti thể | pyruvic acid → CO₂; tạo NADH, FADH₂ | 2 |
| Chuỗi truyền electron | màng trong ti thể | electron → O₂ tạo H₂O; H⁺ qua ATP synthase | ≈ 26 (26 – 28) |
| Tổng | — | C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O | ≈ 30 (30 – 32) |
Dạng bài
Tính ATP, O₂, CO₂ từ n phân tử glucose (hiếu khí)
- 1 Xác định số glucose n phân giải hoàn toàn và lượng ATP mỗi glucose (lấy 30 theo cách làm tròn).
- 2 ATP = 30 · n.
- 3 Theo phương trình C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O: O₂ tiêu thụ = 6n; CO₂ thải = 6n; H₂O tạo ra = 6n.
- 4 Kiểm tra: n = 1 ⇒ 30 ATP, 6 O₂, 6 CO₂ đúng như phương trình ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy ATP của lên men (2 · 4 = 8) cho tế bào hiếu khí, hoặc cho O₂ = 4 (quên hệ số 6 trong phương trình).
Tế bào cơ phân giải hoàn toàn 4 phân tử glucose bằng hô hấp hiếu khí (lấy 30 ATP mỗi glucose). Tính số ATP, số phân tử O₂ tiêu thụ và số phân tử CO₂ thải ra.
Hướng dẫn giải
2 🍞 Lên men
Cần nhớ
- ✦Lên men xảy ra khi thiếu oxygen: chỉ có giai đoạn đường phân (tế bào chất), không có Krebs và chuỗi truyền electron (cần oxygen) nên chỉ thu 2 ATP cho mỗi glucose. Pyruvic acid được biến đổi để tái tạo NAD⁺ cho đường phân tiếp tục.
- ✦Lên men rượu (nấm men): C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂ + 2 ATP — làm rượu, bánh mì nở (CO₂ làm bột xốp). Lên men lactic (vi khuẩn lactic, cơ bắp người): C₆H₁₂O₆ → 2 lactic acid + 2 ATP — làm sữa chua, muối dưa.
- ✦Mỏi cơ: khi vận động rất mạnh, oxygen không kịp tới cơ, cơ chuyển sang lên men lactic, lactic acid tích lại gây mỏi, nhức. Nghỉ ngơi cho oxygen đến thì lactic acid được xử lí dần.
- ✦Lên men kém hiếu khí khoảng 15 lần (2 ATP so với khoảng 30 ATP), nên là giải pháp tạm khi thiếu oxygen; vi sinh vật phải phân giải rất nhiều đường mới đủ năng lượng. Làm sữa chua, dưa muối, rượu đều phải đậy kín để thiếu oxygen, buộc vi sinh vật lên men.
Hô hấp hiếu khí và lên men
| Tiêu chí | Hô hấp hiếu khí | Lên men |
|---|---|---|
| Cần oxygen | có | không |
| Nơi diễn ra | tế bào chất và ti thể | chỉ tế bào chất |
| Giai đoạn | đường phân, Krebs, chuỗi truyền electron | chỉ đường phân |
| ATP / glucose | khoảng 30 | 2 |
| Sản phẩm | CO₂ và H₂O | ethanol + CO₂ hoặc lactic acid |
| Ứng dụng | mọi tế bào sống | sữa chua, dưa muối, rượu, bánh mì |
Dạng bài
So sánh lượng glucose cần cho cùng lượng ATP
- 1 Xác định tổng ATP cần A.
- 2 Hiếu khí cần A / 30 glucose; lên men cần A / 2 glucose.
- 3 So sánh bằng thương (lên men gấp bao nhiêu lần hiếu khí) hoặc bằng hiệu (nhiều hơn bao nhiêu phân tử).
- 4 Kiểm tra: thương luôn bằng 30 : 2 = 15, không phụ thuộc A ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy hiệu thay thương hoặc ngược lại: 45 − 3 = 42 phân tử không phải "gấp 42 lần"; và đừng lấy 3 : 45 (hiếu khí gấp lên men).
Tế bào cần 90 ATP. Cần bao nhiêu phân tử glucose nếu hô hấp hiếu khí (30 ATP / glucose) và nếu lên men (2 ATP / glucose)? Lên men tốn gấp mấy lần?
Hướng dẫn giải
3 🌱 Tổng hợp các chất: quang hợp và các đồng hoá khác
Cần nhớ
- ✦Tổng hợp là quá trình ghép chất đơn giản thành chất phức tạp, tích luỹ năng lượng và tiêu tốn ATP: tổng hợp protein (amino acid → polypeptide ở ribosome), tổng hợp polysaccharide (tinh bột, glycogen, cellulose từ glucose), lipid (glycerol + acid béo), nucleic acid (từ nucleotide).
- ✦Quang hợp (sinh vật có diệp lục): 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ (nhờ ánh sáng). Pha sáng (màng thylakoid ở lục lạp): hấp thụ ánh sáng, tách nước thải O₂, tạo ATP và NADPH. Pha tối (chất nền lục lạp): dùng ATP và NADPH để khử CO₂ thành carbohydrate.
- ✦Tế bào dị dưỡng không quang hợp, nhưng vẫn tổng hợp protein, lipid, DNA… từ chất lấy vào, bằng năng lượng ATP do hô hấp cung cấp.
Hai pha của quang hợp
| Tiêu chí | Pha sáng | Pha tối |
|---|---|---|
| Nơi diễn ra | màng thylakoid | chất nền lục lạp |
| Cần | ánh sáng, nước | CO₂, ATP, NADPH |
| Tạo ra | ATP, NADPH, O₂ | carbohydrate (glucose, tinh bột) |
| Năng lượng | quang năng → hoá năng (ATP, NADPH) | hoá năng ATP, NADPH → hoá năng trong carbohydrate |
Dạng bài
Tính nguyên liệu và sản phẩm quang hợp từ n glucose
- 1 Xác định số glucose n được tổng hợp.
- 2 Theo 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂: CO₂ cần = 6n; H₂O cần = 6n; O₂ thải = 6n.
- 3 Kiểm tra: số nguyên tử C: 6n CO₂ ⇒ 6n C ở n phân tử glucose (6 C mỗi phân tử) ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cho rằng 1 CO₂ ứng với 1 glucose: một glucose có 6 C nên cần 6 phân tử CO₂.
Một chiếc lá quang hợp tổng hợp 4 phân tử glucose. Cần bao nhiêu phân tử CO₂ và H₂O, thải bao nhiêu phân tử O₂?
Hướng dẫn giải
4 ♻️ Mối quan hệ giữa phân giải và tổng hợp
Cần nhớ
- ✦Phân giải và tổng hợp là hai mặt của chuyển hoá, xảy ra đồng thời trong cùng tế bào, trái chiều nhưng bổ sung nhau.
- ✦Chất do bên này tạo ra là nguyên liệu của bên kia: sản phẩm quang hợp (glucose, O₂) là nguyên liệu hô hấp; sản phẩm hô hấp (CO₂, H₂O) là nguyên liệu quang hợp. Chất do phân giải tạo ra cũng là "gạch" cho tổng hợp.
- ✦Năng lượng đi qua ATP: phân giải tạo ATP, tổng hợp dùng ATP (ATP ⇌ ADP + Pᵢ). Nhờ vậy tế bào luôn điều hoà được năng lượng theo nhu cầu.
Quang hợp và hô hấp tế bào
| Tiêu chí | Quang hợp | Hô hấp tế bào hiếu khí |
|---|---|---|
| Loại | đồng hoá | dị hoá |
| Nguyên liệu | CO₂, H₂O, ánh sáng | glucose, O₂ |
| Sản phẩm | glucose, O₂ | CO₂, H₂O, ATP |
| Nơi diễn ra | lục lạp | tế bào chất và ti thể |
| Năng lượng | tích luỹ (quang năng → hoá năng) | giải phóng (hoá năng → ATP, nhiệt) |
5 🔁 Ôn chương 4: Chuyển hoá năng lượng trong tế bào
Các bài của chương 4
| Bài | Ý chính | Con số hay dùng |
|---|---|---|
| 13. Chuyển hoá vật chất và năng lượng | ATP; đồng hoá – dị hoá; enzyme giảm năng lượng hoạt hoá, đặc hiệu, không tiêu hao | cứ 10 °C hoạt tính gấp 2 (dưới tối ưu); v ∝ 1/t |
| 14. Phân giải và tổng hợp | hô hấp hiếu khí 3 giai đoạn; lên men 2 ATP; quang hợp; quan hệ đồng thời | ≈ 30 ATP so với 2 ATP (15 lần); 6n O₂, 6n CO₂ |
| 15. Thực hành enzyme | catalase (khoai sống – luộc), amylase + iodine, có ống đối chứng | 37 °C tối ưu; đun sôi biến tính không hồi lại |
Dạng bài
Ôn tổng hợp: từ ATP đến nhiệt độ
- 1 Đọc đề: xác định quá trình (hiếu khí hay lên men) và số glucose mỗi loại.
- 2 Tính ATP = 30 · (số glucose hiếu khí) + 2 · (số glucose lên men).
- 3 Câu hỏi về nhiệt độ hoặc pH: đọc bảng, tìm đỉnh = tối ưu, tụt nhanh sau đỉnh = enzyme biến tính.
- 4 Câu hỏi về ATP ở đồng hoá/dị hoá: dị hoá tạo ATP, đồng hoá dùng ATP.
- 5 Kiểm tra: tổng số glucose khớp đề; ATP hiếu khí luôn lớn hơn lên men cho cùng số glucose ✓.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tính 6 · 2 = 12 (coi cả 6 đều lên men) hoặc 6 · 30 = 180 (coi cả 6 đều hiếu khí): phải tính riêng từng nhóm rồi cộng; và mỗi glucose chuyển sang lên men mất 30 − 2 = 28 ATP chứ không phải 30.
Một tế bào cơ khi chạy nước rút phân giải 6 phân tử glucose, trong đó 3 phân tử đủ oxygen (hiếu khí), 3 phân tử thiếu oxygen (lên men lactic). Tính tổng ATP, so với khi cả 6 đều hiếu khí thì thiếu bao nhiêu ATP?
Hướng dẫn giải
6 🌍 Sinh học quanh ta
- ✦🏃 Chạy nhanh một quãng thì mỏi chân: cơ thiếu oxygen nên lên men lactic; nghỉ, thở sâu cho oxygen tới thì cảm giác mỏi giảm dần. Tập luyện vừa sức, khởi động trước khi chạy.
- ✦🥛 Sữa chua, dưa muối nhờ vi khuẩn lactic lên men trong điều kiện kín, ít oxygen; làm ở nhà cần người lớn, dụng cụ sạch.
- ✦🍞 Bánh mì nở vì nấm men lên men rượu tạo CO₂ làm bột xốp; rượu tạo ra bay hơi khi nướng.
- ✦🌳 Cây xanh quang hợp hút CO₂ và thải O₂, cung cấp thức ăn và oxygen cho sinh vật khác; trồng cây xanh giúp không khí trong lành.
- ✦🍚 Chất dinh dưỡng cung cấp nguyên liệu để tế bào hô hấp và tổng hợp; muốn biết khẩu phần phù hợp, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì tự kiêng khem.
7 💡 Mẹo làm nhanh và lỗi hay sai
⚡ Mẹo làm nhanh trắc nghiệm
- ✦Thấy "không cần oxygen", "chỉ 2 ATP" ⇒ lên men (tế bào chất); thấy "màng trong ti thể", "nhiều ATP nhất" ⇒ chuỗi truyền electron.
- ✦ATP / glucose: 2 · 2 · 26 ≈ 30 (hiếu khí), 2 (lên men); tỉ lệ 15 lần.
- ✦n glucose hiếu khí: ATP = 30n, O₂ = CO₂ = 6n; quang hợp n glucose: CO₂ = H₂O = O₂ = 6n.
- ✦Đồng hoá = tổng hợp, tích luỹ, dùng ATP; dị hoá = phân giải, giải phóng, tạo ATP.
⚠️ Lỗi hay sai nhất
- ✦Cho rằng chu trình Krebs tạo nhiều ATP nhất: Krebs chỉ 2 ATP; chuỗi truyền electron (≈ 26) mới tạo phần lớn.
- ✦Xếp lên men vào ti thể: lên men chỉ có đường phân ở tế bào chất.
- ✦Cho rằng hô hấp hiếu khí và lên men cho ATP xấp xỉ nhau: 30 so với 2, chênh khoảng 15 lần.
- ✦Cho rằng lên men chỉ có ở vi sinh vật: cơ bắp người cũng lên men lactic khi thiếu oxygen.
- ✦Nhầm sản phẩm: lên men rượu cho ethanol + CO₂ (bánh mì nở); lên men lactic cho lactic acid (sữa chua), không có CO₂.
- ✦Coi tổng hợp và phân giải xảy ra luân phiên: hai quá trình xảy ra đồng thời.
🧮 Kiểm tra tỉ lệ và đại lượng
- ✦Cho cùng số glucose, ATP hiếu khí luôn lớn hơn lên men; thương luôn bằng 15.
- ✦Hô hấp hiếu khí: O₂ tiêu thụ bằng CO₂ thải (cùng 6n).
- ✦Quang hợp n glucose chứa 6n nguyên tử C, bằng số C của 6n CO₂.
- ✦ATP của chuỗi truyền electron chiếm khoảng 2630 ≈ 87 % tổng số.
✏️ Luyện tập
Làm xong mỗi nhóm bấm Kiểm tra. Câu sai có lời giải ngắn và nút quay lại phần kiến thức.
Hô hấp tế bào hiếu khí
- 1Nhận biết
Chuỗi truyền electron của hô hấp tế bào hiếu khí diễn ra ở
- 2Thông hiểu
Vai trò của O₂ trong hô hấp hiếu khí là
- 3Thông hiểu Một tế bào phân giải hoàn toàn 5 phân tử glucose bằng hô hấp hiếu khí; lấy 30 ATP mỗi glucose (làm tròn). Tổng số ATP thu được là bao nhiêu? Đáp số:
- 4Vận dụng Theo bảng (làm tròn): Chuỗi truyền electron chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm tổng ATP của hô hấp hiếu khí (làm tròn số nguyên)? Đáp số:
- 5Thông hiểu
Phương trình tổng quát của hô hấp tế bào hiếu khí là
- 6Thông hiểu Phân giải hoàn toàn 3 phân tử glucose bằng hô hấp hiếu khí thì tiêu thụ bao nhiêu phân tử O₂? Đáp số:
Lên men
- 1Nhận biết
Sản phẩm của lên men lactic là
- 2Thông hiểu
Vì sao lên men chỉ thu được khoảng 2 ATP mỗi glucose?
- 3Thông hiểu Nấm men lên men rượu 8 phân tử glucose. Số phân tử CO₂ tạo ra là bao nhiêu? Đáp số:
- 4Vận dụng Tế bào cần 60 ATP. Nếu hô hấp hiếu khí (30 ATP / glucose) cần x phân tử glucose, nếu lên men (2 ATP / glucose) cần y phân tử glucose. Giá trị y − x là bao nhiêu? Đáp số:
- 5Vận dụng
Nuôi hai ống nấm men cùng số tế bào, cùng thời gian (số liệu minh hoạ): Nhận xét hợp lí là
- 6Thông hiểu
Cơ bắp mỏi nhức sau khi chạy nhanh một quãng dài chủ yếu do
Tổng hợp và quan hệ với phân giải
- 1Nhận biết
Pha sáng của quang hợp diễn ra ở
- 2Thông hiểu
Mối quan hệ giữa quang hợp và hô hấp tế bào là
- 3Thông hiểu Một chiếc lá quang hợp tổng hợp 4 phân tử glucose. Cần bao nhiêu phân tử CO₂? Đáp số:
- 4Nhận biết
Tổng hợp protein từ amino acid trong tế bào là quá trình
Ôn chương 4
- 1Thông hiểu Thể tích CO₂ do nấm men lên men tạo ra ở các nhiệt độ (số liệu minh hoạ): Ở nhiệt độ nào (°C) nấm men tạo nhiều CO₂ nhất? Đáp số:
- 2Thông hiểu
Dùng bảng nấm men lên men: Ở 60 °C không thu được CO₂ vì
- 3Vận dụng Tế bào cơ lúc nghỉ hô hấp hiếu khí 4 phân tử glucose; khi vận động mạnh thiếu oxygen thì lên men lactic 4 phân tử glucose. Lượng ATP của trường hợp lên men ít hơn trường hợp hiếu khí bao nhiêu (30 ATP và 2 ATP mỗi glucose)? Đáp số:
- 4Thông hiểu Cho 5 quá trình: (1) quang hợp; (2) hô hấp tế bào; (3) tổng hợp protein; (4) lên men; (5) tổng hợp glycogen từ glucose. Có bao nhiêu quá trình là đồng hoá? Đáp số:
- 5Vận dụng
Vì sao glucose trong tế bào bị phân giải ở khoảng 37 °C và từng bước, mà không cần đốt ở nhiệt độ rất cao?
- 6Thông hiểu
Mối quan hệ giữa ATP với đồng hoá và dị hoá là
🏆 Luyện theo dạng đề tốt nghiệp
Đề Sinh học có 3 phần: 18 câu 4 lựa chọn, 4 câu đúng/sai (mỗi câu 4 ý) và 6 câu trả lời ngắn (đáp số tối đa 4 ký tự, kể cả dấu − và dấu phẩy). Dưới đây là đủ 3 dạng, chỉ dùng kiến thức của bài này.
Phần I · Trắc nghiệm 4 lựa chọn
- 1Thông hiểu
Phát biểu nào đúng về hô hấp tế bào hiếu khí?
- 2Vận dụng
So sánh hô hấp hiếu khí với lên men, phát biểu đúng là
- 3Vận dụng
Cho các quá trình: (1) quang hợp; (2) hô hấp; (3) tổng hợp lipid; (4) lên men; (5) tổng hợp tinh bột. Nhóm gồm toàn quá trình đồng hoá là
Phần II · Đúng / sai
- 1Thông hiểu
Nuôi nấm men cùng số tế bào, cùng thời gian ở hai ống (số liệu minh hoạ):
a)Ống A chủ yếu lên men rượu nên trong dịch có nhiều ethanol.
b)Ống B chủ yếu hô hấp hiếu khí nên mỗi glucose cho nhiều ATP hơn và chỉ cần tiêu thụ ít glucose.
c)Ống A tiêu thụ nhiều glucose hơn vì lên men tạo nhiều ATP trên mỗi glucose.
d)Tỉ lệ 30 : 2 = 15 cho thấy hô hấp hiếu khí cho ít ATP hơn lên men 15 lần.
- 2Vận dụng
Một tế bào cơ phân giải 1 phân tử glucose, số ATP theo từng giai đoạn như bảng (làm tròn):
a)Chuỗi truyền electron cho khoảng 26 / 30 ≈ 87 % tổng ATP của hô hấp hiếu khí.
b)Nếu hết oxygen, chuỗi truyền electron dừng và tế bào chỉ còn thu 2 ATP từ đường phân.
c)Chu trình Krebs là giai đoạn tạo nhiều ATP nhất (khoảng 26 ATP).
d)Lên men lactic xảy ra ở chất nền ti thể.
Phần III · Trả lời ngắn
- 1Thông hiểu Cho các phát biểu: (1) đường phân xảy ra ở tế bào chất và không cần oxygen; (2) chu trình Krebs tạo phần lớn ATP; (3) lên men rượu tạo ethanol và CO₂; (4) quang hợp là quá trình dị hoá; (5) đồng hoá và dị hoá xảy ra đồng thời trong tế bào; (6) lên men xảy ra ở ti thể; (7) một glucose hô hấp hiếu khí cho khoảng 30 – 32 ATP. Số phát biểu đúng là bao nhiêu? Đáp số:
- 2Vận dụng Một tế bào hô hấp hiếu khí hoàn toàn 7 phân tử glucose (lấy 30 ATP mỗi glucose). Tổng số ATP thu được là bao nhiêu? Đáp số:
- 3Vận dụng Muốn thu cùng lượng ATP với 3 phân tử glucose phân giải hiếu khí (30 ATP mỗi glucose), nấm men lên men (2 ATP mỗi glucose) phải phân giải bao nhiêu phân tử glucose? Đáp số:
🎯 Bài này vào đề tốt nghiệp ở đâu?
- •Phần I thường hỏi nơi diễn ra ba giai đoạn hô hấp, vai trò của oxygen, giai đoạn nào tạo nhiều ATP nhất, sản phẩm lên men rượu và lên men lactic, phân biệt đồng hoá với dị hoá; nhớ lên men chỉ ở tế bào chất, 2 ATP.
- •Phần II hay có bảng hoặc thí nghiệm nấm men kín – thoáng, nấm men ở các nhiệt độ, hoặc bảng ATP từng giai đoạn kèm bốn nhận định: ý dễ mất điểm là "Krebs tạo nhiều ATP nhất", "lên men ở ti thể", "hiếu khí ít ATP hơn lên men".
- •Phần III có thể hỏi số phát biểu đúng, ATP và O₂ theo số glucose (30n, 6n), lượng glucose cho cùng ATP (tỉ lệ 15), nguyên liệu quang hợp 6n; bài này nối với Sinh 11 (hô hấp và quang hợp ở thực vật, trao đổi chất và năng lượng ở động vật) và Sinh 12 (dòng năng lượng trong hệ sinh thái).
Chu kì tế bào và nguyên phân