Bài 53: Nhân, chia số đo thời gian với một số
Nhân số đo thời gian với một số tự nhiên (từng đơn vị, đổi phần tràn 60 phút = 1 giờ, 60 giây = 1 phút); chia số đo thời gian cho một số tự nhiên (đơn vị lớn còn dư thì đổi xuống đơn vị bé rồi chia tiếp); giải toán một việc lặp lại, chia đều và tính giờ kết thúc.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 ✖️ Nhân số đo thời gian với một số
Kiến thức cần nhớ
- ✦Nhân số đo thời gian với một số tự nhiên: nhân từng đơn vị (giờ, phút, giây) với số đó.
- ✦Đặt tính thẳng cột đơn vị: giờ dưới giờ, phút dưới phút, giây dưới giây. Nhân từ đơn vị bé sang đơn vị lớn đều được.
- ✦Nhớ 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây. Nếu phút (giây) vẫn bé hơn 60 thì giữ nguyên, chưa phải đổi.
Đặt tính: 2 giờ 10 phút × 4
| Bước | giờ | phút |
|---|---|---|
| Thừa số | 2 | 10 |
| Nhân với 4 | 2 × 4 = 8 | 10 × 4 = 40 |
| Tích | 8 | 40 |
Dạng bài
Nhân số đo thời gian (phần bé không tràn)
- 1 Viết các đơn vị thẳng cột.
- 2 Nhân từng đơn vị với số đã cho.
- 3 Xem đơn vị bé có đạt 60 chưa; chưa thì viết kết quả.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ nhân đơn vị lớn, bỏ quên đơn vị bé: 2 phút 15 giây × 3 = 6 phút 15 giây. Tự kiểm: 15 giây lặp 3 lần không thể vẫn là 15 giây, phải nhân cả hai đơn vị.
Mỗi hiệp nhảy dây của Bình kéo dài 2 phút 15 giây. Bình nhảy 3 hiệp như nhau. Tổng thời gian nhảy là bao lâu?
Hướng dẫn giải
2 ⏱️ Nhân có phần tràn
Phút (giây) vượt 60 thì đổi
- ✦Nhân xong, nếu phút ≥ 60 thì đổi ra giờ; nếu giây ≥ 60 thì đổi ra phút.
- ✦Cách đổi: chia cho 60. Thương là số đơn vị lớn, số dư là đơn vị bé còn lại: 135 : 60 = 2 (dư 15) nên 135 phút = 2 giờ 15 phút.
- ✦Phần đổi được cộng vào đơn vị lớn liền trước, không được vứt đi.
Đặt tính: 1 giờ 45 phút × 3
Bấm "Bước tiếp" để nhân cột phút. Phút vượt 60 thì kéo (hoặc chạm) từng thẻ "60 phút" sang cột giờ. "Phép khác" để thử số khác.
1 giờ 45 phút × 3 = …
Viết hai cột thẳng hàng, rồi bấm "Bước tiếp" để tính từng cột.
Điều cần nhớ
- ✦Nhân cột phút trước: 45 × 3 = 135 phút, vượt 60.
- ✦Mỗi thẻ 60 phút đổi thành 1 giờ nhảy sang cột giờ: 135 : 60 = 2 (dư 15), nên 2 thẻ.
- ✦Cột giờ lấy giờ nhân với 3 rồi cộng phần đổi: 1 × 3 + 2 = 5 giờ, phút còn 15.
Dạng bài
Nhân số đo thời gian có phần tràn
- 1 Nhân từng đơn vị với số đã cho (chưa đổi vội).
- 2 Đơn vị bé từ 60 trở lên thì chia cho 60: thương cộng vào đơn vị lớn, số dư giữ lại.
- 3 Viết kết quả; đơn vị bé phải bé hơn 60.
⚠️ Bẫy hay gặp: Dừng ở 8 giờ 140 phút (không đổi), hoặc đổi 140 phút thành 1 giờ 40 phút (lấy 100 thay cho 60). Tự kiểm: 1 giờ chỉ có 60 phút, nên 140 phút trừ 120 phút (2 giờ) còn 20 phút.
Một thợ sơn sơn xong mỗi căn phòng hết 2 giờ 35 phút. Anh sơn liền 4 phòng như nhau thì hết bao lâu?
Hướng dẫn giải
Một bài hát dài 3 phút 40 giây. Em nghe lặp lại 5 lần. Tổng thời gian nghe là bao lâu?
Hướng dẫn giải
3 ➗ Chia số đo thời gian cho một số
Kiến thức cần nhớ
- ✦Chia số đo thời gian cho một số tự nhiên: chia từng đơn vị, bắt đầu từ đơn vị lớn nhất (giờ, rồi phút, rồi giây).
- ✦Đặt tính thẳng cột đơn vị; mỗi đơn vị chia hết thì viết thương ngay dưới cột của nó.
- ✦Chia cho n tức là chia đều thành n phần bằng nhau, nên mỗi phần ngắn hơn thời gian ban đầu.
Đặt tính: 8 giờ 40 phút : 4
| Bước | giờ | phút |
|---|---|---|
| Số bị chia | 8 | 40 |
| Chia cho 4 | 8 : 4 = 2 | 40 : 4 = 10 |
| Thương | 2 | 10 |
Bốn bạn chạy tiếp sức, tổng thời gian cả đội là 12 phút 36 giây. Mỗi bạn chạy lâu như nhau. Mỗi bạn chạy bao lâu?
Hướng dẫn giải
4 🔁 Chia khi đơn vị lớn còn dư
Phút vượt 60 thì gom thành giờ rồi cộng lên cột giờ. Ví dụ 140 phút = 2 giờ 20 phút.
Giờ còn dư thì đổi xuống thành phút rồi cộng vào cột phút. Ví dụ 1 giờ dư = 60 phút.
Đặt tính: 7 giờ 30 phút : 3
Bấm "Bước tiếp" để chia cột giờ. Còn giờ dư thì kéo (hoặc chạm) thẻ "1 giờ" sang cột phút, rồi chia cột phút.
7 giờ 30 phút : 3 = …
Viết hai cột thẳng hàng, rồi bấm "Bước tiếp" để tính từng cột.
Điều cần nhớ
- ✦Chia cột giờ trước: 7 : 3 = 2 (dư 1).
- ✦Giờ dư vỡ xuống thành phút: 1 giờ = 60 phút, cộng 30 phút có sẵn được 90 phút.
- ✦Chia tiếp cột phút: 90 : 3 = 30. Thương là 2 giờ 30 phút.
Dạng bài
Chia số đo thời gian khi còn dư
- 1 Chia đơn vị lớn nhất trước, ghi số dư.
- 2 Đổi số dư sang đơn vị bé (1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây), cộng với số đã có ở cột bé.
- 3 Chia tiếp cột bé. Còn dư nữa thì đổi xuống đơn vị bé hơn.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bỏ quên 2 giờ dư, chỉ chia 15 phút : 3 = 5 rồi viết 1 giờ 5 phút. Tự kiểm bằng phép nhân: 1 giờ 45 phút × 3 phải lại ra 5 giờ 15 phút.
Một bộ phim tài liệu dài 5 giờ 15 phút, được chia đều thành 3 tập. Mỗi tập dài bao lâu?
Hướng dẫn giải
Nam chạy 4 vòng sân, mỗi vòng mất thời gian như nhau, tổng cộng 14 phút 20 giây. Mỗi vòng chạy bao lâu?
Hướng dẫn giải
5 📝 Toán lời văn về thời gian
Chọn đúng phép tính
- ✦Một việc lặp lại n lần như nhau, biết thời gian một lần ⇒ nhân với n.
- ✦Biết cả thời gian, chia đều cho n phần ⇒ chia cho n.
- ✦Nhân và chia là hai phép ngược nhau: kết quả của chia nhân lại với n phải ra số đo ban đầu.
- ✦Hỏi mấy giờ xong thì cộng thời gian làm vào giờ bắt đầu (như Bài 52).
Dạng bài
Toán một việc lặp lại, hỏi giờ xong
- 1 Xác định phép tính: lặp n lần thì nhân, chia đều thì chia.
- 2 Tính thời gian làm việc (nhớ đổi phần tràn).
- 3 Hỏi "xong lúc mấy giờ" thì cộng vào giờ bắt đầu và đổi 60 phút = 1 giờ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Trả lời 5 giờ (đó là thời gian nướng, không phải giờ xong), hay viết 9 giờ 135 phút (cộng thẳng chưa đổi). Tự kiểm: giờ xong phải muộn hơn giờ bắt đầu và có phút bé hơn 60.
Lò bánh bắt đầu nướng lúc 6 giờ 15 phút. Mỗi mẻ nướng 1 giờ 40 phút, nướng liên tiếp 3 mẻ. Mẻ cuối xong lúc mấy giờ?
Hướng dẫn giải
Mai ôn bài tổng cộng 2 giờ 30 phút, chia đều cho 5 môn. Mỗi môn ôn bao nhiêu phút?
Hướng dẫn giải