Bài 52: Cộng, trừ số đo thời gian
Đặt tính cộng, trừ số đo thời gian theo từng đơn vị; đổi 60 phút = 1 giờ (60 giây = 1 phút) khi cộng tràn; mượn 1 giờ = 60 phút khi trừ thiếu; giải toán lời văn tìm giờ đi, giờ đến, thời gian đi.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 ➕ Cộng theo từng đơn vị
Kiến thức cần nhớ
- ✦Số đo thời gian có nhiều đơn vị (giờ, phút, giây). Chỉ cộng cùng đơn vị với nhau: giờ với giờ, phút với phút, giây với giây.
- ✦Đặt tính: viết các số đo thẳng cột theo đơn vị, mỗi đơn vị một cột, rồi cộng từng cột, bắt đầu từ đơn vị bé nhất (bên phải).
- ✦Kết quả luôn ghi kèm đơn vị: 2 giờ 10 phút cộng 1 giờ 25 phút được 3 giờ 35 phút.
Đặt tính: 2 giờ 10 phút + 1 giờ 25 phút
| giờ | phút | |
|---|---|---|
| Số thứ nhất | 2 | 10 |
| Số thứ hai | 1 | 25 |
| Cộng từng cột | 2 + 1 = 3 | 10 + 25 = 35 |
Dạng bài
Cộng hai số đo thời gian (cột phút chưa tới 60)
- 1 Viết hai số đo thẳng cột: giờ dưới giờ, phút dưới phút.
- 2 Cộng từng cột, từ phút sang giờ.
- 3 Ghi kết quả kèm đơn vị.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng lệch cột: 15 + 2 = 17, 1 + 30 = 31 rồi ghi 17 giờ 31 phút. Tự kiểm: hai việc cộng lại hơn 3 giờ một chút, không thể tới 17 giờ.
Chiều thứ Bảy, Bình chơi cờ 1 giờ 15 phút, rồi vẽ tranh 2 giờ 30 phút. Bình dùng tất cả bao nhiêu thời gian cho hai việc đó?
Hướng dẫn giải
2 🔁 Cộng tràn: 60 phút thành 1 giờ
Kiến thức cần nhớ
- ✦60 giây = 1 phút và 60 phút = 1 giờ. Cột phút cộng được từ 60 trở lên thì phải đổi sang giờ.
- ✦Cách đổi: lấy số phút chia 60. Thương là số giờ, số dư là số phút còn lại. Ví dụ 75 : 60 = 1 (dư 15), vậy 75 phút là 1 giờ 15 phút.
- ✦Giờ vừa đổi được nhớ sang cột giờ (như "nhớ 1" khi cộng số tự nhiên), rồi cộng vào giờ.
Đặt tính: 3 giờ 50 phút + 2 giờ 25 phút
Bấm "Bước tiếp" để cộng cột phút. Phút tràn thì kéo (hoặc chạm) thẻ "60 phút" sang cột giờ. "Phép khác" để thử số khác.
3 giờ 50 phút + 2 giờ 25 phút = …
Viết hai cột thẳng hàng, rồi bấm "Bước tiếp" để tính từng cột.
Điều cần nhớ
- ✦Cột phút cộng được từ 60 trở lên thì đổi 60 phút thành 1 giờ: viết phần dư ở cột phút.
- ✦Thẻ 1 giờ vừa đổi được nhớ sang cột giờ, nên cột giờ cộng thêm 1.
- ✦Cột phút chưa tới 60 thì giữ nguyên, không cần đổi.
Dạng bài
Cộng khi cột phút (hay giây) tràn
- 1 Cộng từng cột như bình thường.
- 2 Cột nào được 60 trở lên thì đổi: chia 60, viết phần dư, nhớ phần thương sang cột lớn hơn.
- 3 Cộng phần nhớ vào cột lớn hơn rồi ghi kết quả.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi thẳng 3 giờ 95 phút (không đổi) hay quên cộng giờ nhớ nên ra 3 giờ 35 phút. Tự kiểm: cột phút không bao giờ được ghi từ 60 trở lên.
Chuyến du lịch có hai chặng xe: chặng một 1 giờ 45 phút, chặng hai 2 giờ 50 phút. Cả hai chặng hết bao lâu?
Hướng dẫn giải
Buổi văn nghệ có hai bài hát biểu diễn liên tiếp: bài một dài 3 phút 50 giây, bài hai dài 4 phút 40 giây. Cả hai bài dài bao lâu?
Hướng dẫn giải
3 ➖ Trừ số đo thời gian
Kiến thức cần nhớ
- ✦Trừ cũng làm từng đơn vị: giờ trừ giờ, phút trừ phút, giây trừ giây, bắt đầu từ đơn vị bé nhất.
- ✦Đặt tính thẳng cột, số bị trừ ở trên: 5 giờ 45 phút trừ 2 giờ 20 phút được 3 giờ 25 phút.
- ✦Thử lại: lấy hiệu cộng với số trừ phải được đúng số bị trừ.
Đặt tính: 5 giờ 45 phút − 2 giờ 20 phút
| giờ | phút | |
|---|---|---|
| Số bị trừ | 5 | 45 |
| Số trừ | 2 | 20 |
| Trừ từng cột | 5 − 2 = 3 | 45 − 20 = 25 |
Bộ phim hoạt hình dài 2 giờ 15 phút. Em đã xem được 1 giờ 5 phút. Còn bao lâu nữa thì hết phim?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Trừ rồi thử lại bằng phép cộng
- 1 Đặt tính thẳng cột, trừ từng cột từ đơn vị bé lên đơn vị lớn.
- 2 Cộng hiệu với số trừ, từng cột.
- 3 Kết quả cộng bằng số bị trừ thì đúng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ trừ phút mà quên trừ giờ, ghi 3 giờ 25 phút (giữ nguyên số giờ). Tự kiểm: hiệu luôn bé hơn số bị trừ, và cộng lại với số trừ phải tròn số bị trừ.
Buổi dã ngoại dài 3 giờ 50 phút, trong đó đi xe hết 1 giờ 25 phút. Thời gian còn lại để vui chơi là bao lâu? Thử lại bằng phép cộng.
Hướng dẫn giải
4 🪙 Trừ phải mượn: 1 giờ = 60 phút
Kiến thức cần nhớ
- ✦Cột phút của số bị trừ bé hơn số trừ thì không trừ được ⇒ mượn 1 giờ, đổi 1 giờ = 60 phút rồi cộng vào cột phút.
- ✦Mượn xong thì cột giờ của số bị trừ giảm đi 1. Ví dụ 4 giờ 15 phút = 3 giờ 75 phút (15 + 60 = 75).
- ✦Với giây cũng vậy: cột giây thiếu thì mượn 1 phút = 60 giây.
Đặt tính: 7 giờ 10 phút − 3 giờ 45 phút
Bấm "Bước tiếp": 10 phút không trừ được 45 phút. Kéo (hoặc chạm) thẻ "1 giờ" sang cột phút để mượn, rồi trừ tiếp.
7 giờ 10 phút − 3 giờ 45 phút = …
Viết hai cột thẳng hàng, rồi bấm "Bước tiếp" để tính từng cột.
Điều cần nhớ
- ✦Cột phút của số bị trừ bé hơn số trừ thì mượn 1 giờ: cột giờ giảm 1.
- ✦1 giờ vỡ thành 60 phút, cộng vào cột phút (10 + 60 = 70).
- ✦Sau khi mượn mới trừ từng cột: 70 − 45 = 25 phút, 6 − 3 = 3 giờ.
Dạng bài
Trừ khi cột phút (hay giây) thiếu
- 1 So cột nhỏ: số bị trừ bé hơn số trừ thì mượn.
- 2 Mượn 1 đơn vị lớn: cột lớn giảm 1, cột nhỏ cộng 60.
- 3 Trừ từng cột rồi thử lại bằng phép cộng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Mượn 1 giờ mà cộng 100 phút (20 + 100 = 120) như số tự nhiên, hoặc quên giảm cột giờ. 1 giờ chỉ là 60 phút. Tự kiểm: hiệu cộng số trừ phải ra đúng số bị trừ.
Tàu hoả chạy từ Hà Nội đến Vinh hết khoảng 5 giờ 20 phút. Tàu đã chạy được 2 giờ 50 phút. Còn phải chạy bao lâu nữa?
Hướng dẫn giải
Lần trước Nam bơi một lượt hết 3 phút 12 giây, lần này hết 2 phút 45 giây. Lần này Nam bơi nhanh hơn lần trước bao lâu?
Hướng dẫn giải
5 🚌 Giờ đi, giờ đến, thời gian đi
Kiến thức cần nhớ
- ✦Thời gian đi = giờ đến − giờ đi; giờ đến = giờ đi + thời gian đi; giờ đi = giờ đến − thời gian đi.
- ✦Buổi chiều, tối nên ghi theo 24 giờ (13 giờ, 19 giờ 45 phút…) để trừ, cộng cho khỏi nhầm.
- ✦Giữa đường có nghỉ thì thời gian chuyển động thật = thời gian từ lúc đi tới lúc đến trừ thời gian nghỉ.
Biết gì, tìm gì
| Biết | Tìm | Phép tính |
|---|---|---|
| Giờ đi, giờ đến | Thời gian đi | Giờ đến − giờ đi |
| Giờ đi, thời gian đi | Giờ đến | Giờ đi + thời gian đi |
| Giờ đến, thời gian đi | Giờ đi | Giờ đến − thời gian đi |
Dạng bài
Tìm thời gian đi từ giờ đi và giờ đến
- 1 Viết giờ đến ở trên, giờ đi ở dưới (cùng cách ghi 24 giờ).
- 2 Trừ từng cột, mượn 1 giờ = 60 phút nếu cột phút thiếu.
- 3 Có thời gian nghỉ thì trừ thêm thời gian nghỉ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy 20 bé hơn 45 liền lấy 45 − 20 = 25 rồi ghi 4 giờ 25 phút (11 − 7 = 4). Cộng thử 7 giờ 45 phút + 4 giờ 25 phút ra 12 giờ 10 phút, không phải 11 giờ 20 phút ⇒ sai.
Xe khách rời bến lúc 7 giờ 45 phút và đến nơi lúc 11 giờ 20 phút. Xe đi mất bao lâu?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tìm giờ đến từ giờ đi và thời gian đi
- 1 Cộng giờ đi với thời gian đi, từng cột.
- 2 Cột phút tràn thì đổi 60 phút = 1 giờ, nhớ sang cột giờ.
- 3 Kết quả là giờ đến (theo 24 giờ).
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi thẳng 15 giờ 85 phút không đổi. Một giờ đồng hồ không có phút thứ 85: cột phút luôn dưới 60.
Đoàn tàu rời ga lúc 13 giờ 50 phút và chạy liền 2 giờ 35 phút. Đoàn tàu đến ga tiếp theo lúc mấy giờ?
Hướng dẫn giải
Chú Hùng chạy xe máy từ 5 giờ 50 phút, đến nơi lúc 9 giờ 20 phút, giữa đường nghỉ ăn sáng 25 phút. Chú chạy xe thật sự bao lâu?
Hướng dẫn giải