Bài 37: Máy tính cầm tay
Biết công dụng các phím cơ bản (ON/C, OFF, CE, phím số, + − × ÷, =, %, dấu chấm); dùng máy tính cầm tay cộng, trừ, nhân, chia số tự nhiên và số thập phân; tính tỉ số phần trăm và giá trị phần trăm của một số bằng phím %; ước lượng để kiểm kết quả máy.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔢 Các phím cơ bản
Máy tính cầm tay
Bấm từng phím như máy thật (thử gõ 12 + 30 rồi =, gõ sai thì bấm CE); hoặc bấm ▶️ để máy tự gõ cho em xem.
Gõ số, chọn phép tính, gõ số tiếp theo rồi bấm = (muốn số thập phân thì bấm phím chấm).
Điều cần nhớ
- ✦Phím ON/C để bật máy; phím OFF để tắt máy.
- ✦Các phím 0 đến 9 để nhập số; phím +, −, ×, ÷ là bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia.
- ✦Phím = để máy hiện kết quả của phép tính vừa gõ.
- ✦Phím CE để xoá số vừa nhập khi gõ sai; phím % để biểu diễn tỉ số phần trăm.
Phím nào dùng khi nào
| Phím | Công dụng | Chú ý |
|---|---|---|
| ON/C | Bật máy | Bấm khi muốn xoá sạch để tính lại từ đầu |
| OFF | Tắt máy | Tính xong nhớ tắt cho đỡ hao pin |
| CE | Xoá số vừa gõ nhầm | Chỉ xoá số đang gõ, các số đã gõ trước đó vẫn còn |
| = | Hiện kết quả | Bấm sau khi gõ xong cả phép tính |
| % | Phần trăm | Học cách dùng ở mục "Phím phần trăm" |
Minh tính tiền mua đồ dùng học tập: 24 500 đồng cộng 13 800 đồng. Minh đã gõ 24 500, bấm phím cộng, nhưng gõ nhầm số thứ hai thành 18 300. Sửa thế nào cho nhanh?
Hướng dẫn giải
2 ➗ Cộng, trừ, nhân, chia
Kiến thức cần nhớ
- ✦Gõ đúng thứ tự như khi viết phép tính: số thứ nhất, phím phép tính, số thứ hai, rồi phím =.
- ✦Máy không có phím dấu cách: số 5 380 chỉ gõ liền bốn chữ số 5, 3, 8, 0.
- ✦Chia cho 0 không làm được: máy sẽ báo lỗi. Muốn tính tiếp thì bấm ON/C.
Phép tính ⇒ cách bấm
| Phép tính | Cách bấm | Máy hiện |
|---|---|---|
| 5 380 − 1 295 | gõ 5 380, bấm −, gõ 1 295, bấm = | 4 085 |
| 64 × 125 | gõ 64, bấm ×, gõ 125, bấm = | 8 000 |
| 7 200 : 36 | gõ 7 200, bấm ÷, gõ 36, bấm = | 200 |
Dạng bài
Bấm máy để tính một phép tính
- 1 Bấm ON/C để bật máy (hoặc xoá phép tính cũ).
- 2 Gõ số thứ nhất, bấm phím phép tính, gõ số thứ hai, bấm =.
- 3 Đọc kết quả rồi đối chiếu với ước lượng trước khi ghi vào bài.
⚠️ Bẫy hay gặp: Gõ ngược thứ tự khi chia (24 ÷ 2 760) thì máy hiện số rất bé, dạng 0.008… Tự kiểm: số quyển mỗi kệ phải bé hơn số sách cả thư viện nhưng không thể bé hơn 1.
Thư viện có 2 760 quyển sách, xếp đều vào 24 kệ. Mỗi kệ có bao nhiêu quyển?
Hướng dẫn giải
3 🔟 Tính với số thập phân
Gõ số thập phân
Bấm 2, phím chấm, 5 rồi nhìn dòng "viết trên giấy"; thử gõ 2 rồi 5 mà không bấm chấm để thấy máy hiện 25.
Gõ số, chọn phép tính, gõ số tiếp theo rồi bấm = (muốn số thập phân thì bấm phím chấm).
Điều cần nhớ
- ✦Máy dùng phím dấu chấm thay cho dấu phẩy: muốn gõ 2,5 thì bấm 2, rồi phím chấm, rồi 5.
- ✦Máy hiện 3.5 nghĩa là số 3,5. Khi ghi vào vở vẫn viết dấu phẩy.
- ✦Phép chia không hết, máy hiện nhiều chữ số thập phân: đọc rồi làm tròn theo đề bài.
Dạng bài
Tính với số thập phân bằng máy
- 1 Gõ số thập phân bằng phím chấm ở đúng vị trí dấu phẩy.
- 2 Bấm phép tính, gõ số tiếp theo, bấm =.
- 3 Đọc kết quả, đổi dấu chấm thành dấu phẩy khi viết; làm tròn nếu đề yêu cầu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên phím chấm, gõ 2 rồi 5 liền nhau thành số 25: 38 500 × 25 = 962 500, to gấp 10 lần đáp án thật. Tự kiểm: mua chưa tới 3 kg cam mà trả gần 1 triệu đồng là vô lý.
Mẹ mua 2,5 kg cam, giá 38 500 đồng một ki-lô-gam. Mẹ phải trả bao nhiêu tiền?
Hướng dẫn giải
Cắt đoạn dây dài 10 m thành 3 đoạn bằng nhau. Mỗi đoạn dài bao nhiêu mét (làm tròn đến phần trăm)?
Hướng dẫn giải
4 💯 Phím phần trăm
Phím % (máy tính kiểu SGK)
Bấm ▶️ 18 ÷ 24 % rồi ▶️ 80 × 25 % xem máy hiện gì, hình 100 ô tô bao nhiêu ô; tự gõ phép khác cũng được.
Gõ số, chọn phép tính, gõ số tiếp theo rồi bấm = (muốn số thập phân thì bấm phím chấm).
Điều cần nhớ
- ✦Tỉ số phần trăm của a và b: gõ a, bấm ÷, gõ b, bấm %. Màn hình hiện số phần trăm, em tự thêm dấu % khi viết.
- ✦p% của a: gõ a, bấm ×, gõ p, bấm %. Màn hình hiện luôn kết quả, không cần bấm thêm gì khác.
- ✦Máy khác có thể xử lí phím % hơi khác ⇒ thử trước với một phép đã biết đáp án (50% của 20 phải ra 10).
Dạng bài
Tìm tỉ số phần trăm của hai số bằng máy
- 1 Xác định số đứng trên (số được hỏi) và số đứng dưới (cả nhóm, số làm chuẩn).
- 2 Gõ số đứng trên, bấm ÷, gõ số đứng dưới, bấm %.
- 3 Đọc số hiện trên màn hình rồi viết thêm dấu %.
⚠️ Bẫy hay gặp: Gõ ngược (60 ÷ 51 %) thì máy hiện số lớn hơn 100, và ghi quên dấu % (chỉ viết 85). Tự kiểm: phần nhỏ hơn cả nhóm thì tỉ số phần trăm bé hơn 100%.
Lớp 5A trồng 60 cây, có 51 cây sống. Số cây sống chiếm bao nhiêu phần trăm số cây đã trồng?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tìm giá trị phần trăm của một số bằng máy
- 1 Xác định số đã cho (cả nhóm) và p (phần trăm cần lấy).
- 2 Gõ số đã cho, bấm ×, gõ p, bấm % (máy hiện ngay kết quả).
- 3 Ghi kết quả kèm đơn vị; ước lượng lại bằng phân số quen thuộc (10% là một phần mười).
⚠️ Bẫy hay gặp: Bấm = mà quên phím %: 40 000 000 × 6 = 240 000 000 (gấp 100 lần tiền lãi). Tự kiểm: tiền lãi 6% mà lớn hơn cả tiền gốc thì chắc chắn bấm sai.
Bác Hà gửi tiết kiệm 40 000 000 đồng, lãi suất 6% một năm. Sau một năm bác nhận được bao nhiêu tiền lãi?
Hướng dẫn giải
Chiếc balo giá 380 000 đồng được giảm giá 15%. Giảm bao nhiêu tiền và phải trả bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
5 🔍 Ước lượng và kiểm tra
Máy tính đúng, người bấm có thể sai
- ✦Máy chỉ tính đúng những gì em bấm: bấm thiếu chữ số, nhầm phím, đảo số thì máy vẫn ra một đáp án.
- ✦Luôn ước lượng trước (làm tròn số rồi nhẩm) để biết đáp án khoảng bao nhiêu, rồi so với kết quả máy.
- ✦Có thể kiểm lại bằng phép tính ngược: cộng và trừ, nhân và chia.
Dạng bài
Ước lượng trước, bấm máy sau
- 1 Làm tròn mỗi số về số tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn rồi nhẩm.
- 2 Bấm máy và so sánh kết quả với ước lượng (cùng cỡ số, cùng số chữ số).
- 3 Lệch nhiều thì bấm lại, kiểm từng chữ số đã gõ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tin máy mù quáng: nếu máy hiện 19008 hay 1900800 (sót hoặc dư một chữ số 0) mà vẫn ghi vào bài. Tự kiểm: tích phải cỡ 200 000, không thể chỉ vài chục nghìn hay vài triệu.
Kho có 48 thùng nước, mỗi thùng 3 960 chai. Tính nhanh tổng số chai bằng máy, rồi kiểm xem kết quả có hợp lí không.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Biểu thức có nhiều phép tính
- 1 Xác định phép tính làm trước (nhân, chia làm trước cộng, trừ).
- 2 Bấm máy từng phép một theo đúng thứ tự đó và ghi kết quả trung gian.
- 3 Cộng, trừ kết quả cuối cùng.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bấm một mạch từ trái sang phải 48 + 36 ÷ 4 =, một số máy tính lần lượt: 48 + 36 = 84 rồi 84 : 4 = 21, sai. Tự kiểm: 36 : 4 = 9 nhỏ, cộng với 48 thì phải hơn 48 một chút, không thể chỉ 21.
Tính giá trị biểu thức 48 + 36 : 4 bằng máy.
Hướng dẫn giải