Bài 31: Tỉ số. Tỉ số phần trăm
Lập tỉ số của hai số đúng thứ tự, tỉ số của một phần với cả nhóm; hiểu, đọc, viết tỉ số phần trăm và đổi tỉ số có mẫu 2, 4, 5, 20, 25, 50… sang tỉ số phần trăm.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 ⚖️ Tỉ số của hai số
Hai băng ô: lập tỉ số
Kéo chấm ở đầu phải mỗi băng để thêm hoặc bớt ô, rồi bấm "Đổi thứ tự" xem tỉ số thay đổi thế nào.
A nhắc trước nên làm tử số: 3/7; đổi thứ tự thì thành 7/3.
Điều cần nhớ
- ✦Tỉ số của a và b là a : b hay a/b (b khác 0). Đọc là "a chia b" hoặc "a phần b".
- ✦Tỉ số a/b cho biết a bằng a/b của b: băng xanh 3 ô, băng cam 7 ô ⇒ xanh bằng 37 cam.
- ✦Thứ tự quan trọng: số nhắc trước đứng trên. Đổi chỗ hai số thì tỉ số là 73, không còn là 37.
- ✦Hai số đo cùng loại thì phải cùng đơn vị rồi mới lập tỉ số; tỉ số không ghi đơn vị.
Một đội xe buýt có 9 xe điện và 14 xe chạy xăng. Viết tỉ số của số xe điện và số xe chạy xăng, rồi tỉ số ngược lại.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Lập tỉ số khi hai số đo khác đơn vị
- 1 Đổi hai số đo về cùng một đơn vị.
- 2 Viết tỉ số theo đúng thứ tự đề hỏi, bỏ đơn vị.
- 3 Rút gọn nếu được.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết ngay 602 (lấy số đo khác đơn vị) hay ghi "310 m". Tự kiểm: dải đỏ ngắn hơn dải xanh thì tỉ số đỏ : xanh phải bé hơn 1.
Dải ruy băng đỏ dài 60 cm, dải xanh dài 2 m. Tìm tỉ số độ dài của dải đỏ và dải xanh.
Hướng dẫn giải
2 🧺 Một phần so với cả nhóm
Lớp có 12 nữ, 15 nam. Tỉ số của số nữ và số nam là 1215 = 45.
Cả lớp có 12 + 15 = 27 bạn. Tỉ số của số nữ và số học sinh cả lớp là 1227 = 49.
Dạng bài
Tỉ số của một phần và cả nhóm
- 1 Đề cho các phần riêng ⇒ cộng để được cả nhóm (tổng).
- 2 Phần được hỏi đứng trên, tổng đứng dưới.
- 3 Rút gọn tỉ số.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy 810 hay 816 (so cam với quýt, hay với phần còn lại) thay cho 824. Đề nói "cả rổ", "tổng số", "cả lớp" thì mẫu là tổng.
Rổ trái cây có 8 quả cam, 10 quả quýt và 6 quả bưởi. Tìm tỉ số của số quả cam và số quả cả rổ.
Hướng dẫn giải
Thư viện lớp có 40 cuốn sách, trong đó 15 cuốn là truyện tranh. Tìm tỉ số của số sách không phải truyện tranh và số sách cả thư viện.
Hướng dẫn giải
3 💯 Tỉ số phần trăm
Bảng 100 ô: tô và đọc phần trăm
Quét ngón tay qua các ô để tô (quét lại thì xoá), hoặc chạm một ô. Nhìn số ô tô và tỉ số bên dưới; bấm "Cả bảng" xem 100%.
Quét ngón tay qua các ô để tô, hoặc chạm một ô.
Điều cần nhớ
- ✦Tỉ số có mẫu là 100 gọi là tỉ số phần trăm: tô 43 ô trên bảng 100 ô là 43100 viết là 43%, đọc là "bốn mươi ba phần trăm".
- ✦43% cho biết: cứ 100 phần thì có 43 phần. Viết dấu % dính liền số: 43%, 12,5%.
- ✦Tô cả bảng là 100100 = 100% (cả nhóm, cả hình, cả lớp).
Đọc, viết tỉ số phần trăm
| Tỉ số | Viết | Đọc là |
|---|---|---|
| 7100 | 7% | bảy phần trăm |
| 58100 | 58% | năm mươi tám phần trăm |
| 100100 | 100% | một trăm phần trăm (cả nhóm) |
| 125100 | 125% | một trăm hai mươi lăm phần trăm (nhiều hơn cả nhóm) |
Khảo sát 100 bạn khối 5 thì có 36 bạn biết bơi. Viết tỉ số phần trăm của số bạn biết bơi và số bạn được khảo sát, rồi nói ý nghĩa.
Hướng dẫn giải
4 🔄 Đổi tỉ số sang tỉ số phần trăm
Mẫu số "đi" tới 100
- ✦Mẫu là 2, 4, 5, 10, 20, 25, 50: nhân cả tử và mẫu với cùng một số để mẫu thành 100: 34 = 3 × 254 × 25 = 75100 = 75%.
- ✦Mẫu lớn hơn 100 (200, 300, 500…): rút gọn để mẫu về 100: 18200 = 18 : 2200 : 2 = 9100 = 9%.
- ✦Mẫu khác (12, 15, 24…): rút gọn trước, xem có về được mẫu chia hết 100 không: 912 = 34 = 75%.
Dạng bài
Đổi một tỉ số thành tỉ số phần trăm
- 1 Rút gọn tỉ số nếu được.
- 2 Tìm số nhân (hoặc số chia) đưa mẫu về 100: 100 : mẫu.
- 3 Nhân (chia) cả tử và mẫu với số đó, rồi viết tử kèm dấu %.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ nhân mẫu mà quên nhân tử, viết 21% (lấy tử làm luôn phần trăm). Tự kiểm: 21 hạt trên 25 hạt là gần hết ⇒ phần trăm phải gần 100%, không thể chỉ 21%.
Lớp 5A gieo 25 hạt đậu, có 21 hạt nảy mầm. Số hạt nảy mầm chiếm bao nhiêu phần trăm số hạt đã gieo?
Hướng dẫn giải
Đổi 630 thành tỉ số phần trăm.
Hướng dẫn giải
5 🥧 100% là cả nhóm
Kiến thức cần nhớ
- ✦Các phần của một nhóm cộng lại đủ 100% (= 100100 = cả nhóm).
- ✦Biết một phần chiếm 35% ⇒ phần còn lại chiếm 100100 − 35100 = 65100 = 65%.
- ✦So sánh hai tỉ số phần trăm như so sánh hai phân số cùng mẫu 100: 48% < 52%.
Dạng bài
Tìm tỉ số phần trăm của phần còn lại
- 1 Đổi phần đã biết về tỉ số phần trăm (mẫu 100).
- 2 Lấy 100 phần trừ đi số phần đã biết.
- 3 Viết kết quả kèm dấu %.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy luôn 35 = 3% hay nghĩ "còn lại" là 40%. Tự kiểm: Lan + Minh = 40% + 60% phải đủ 100%.
Lớp bầu lớp trưởng, mỗi bạn bầu một người: 25 số phiếu bầu cho Lan, còn lại bầu cho Minh. Minh được bao nhiêu phần trăm số phiếu?
Hướng dẫn giải
Câu lạc bộ cầu lông có 20 bạn, 9 bạn là nữ. Câu lạc bộ bơi có 25 bạn, 12 bạn là nữ. Câu lạc bộ nào có tỉ số phần trăm bạn nữ cao hơn?
Hướng dẫn giải