Bài 48: Lựa chọn từ ngữ
Biết cùng một ý có nhiều cách nói; chọn từ ngữ hợp hoàn cảnh và độc đáo cho câu văn sinh động; xếp từ theo nghĩa của tiếng (bình, kì).
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 👋 Chọn từ như chọn áo
Bấm vào từng nhãn để soi
Với bà, Bin nói: “Bà xơi cơm ạ!”
Với Vàng, Bin nói: “Ăn đi nào!”
Giọt sương long lanh trên lá cỏ.
Sương mai nằm ngủ trên những ngọn cỏ.
Cùng là mời ăn, nói với bà khác nói với chú chó Vàng. Cùng tả sương, chọn từ ngữ độc đáo thì câu văn sáng hơn. Chọn đúng từ cũng như chọn đúng chiếc áo cho hợp dịp.
2 🗣️ Cùng một ý, nhiều cách nói
Nhớ một câu: một ý có thể nói bằng nhiều từ ngữ khác nhau
- ✦Nhiều từ có nghĩa gần giống nhau cùng nói một ý, nhưng mỗi từ có một sắc thái riêng (nhanh hay chậm, lịch sự hay thân mật…).
- ✦Em phải chọn từ nào hợp nhất với điều mình muốn nói.
Cùng một ý
| Ý | Các cách nói |
|---|---|
| Dùng mắt | nhìn, ngắm, liếc, trông |
| Ăn | ăn, xơi, chén, nhấm nháp |
| Đi nhanh | chạy, phóng, lao, vút |
| Nói | nói, thì thầm, hét, thưa |
3 🎯 Chọn từ hợp hoàn cảnh
Chọn từ lịch sự, kính trọng: xơi cơm, ạ, kính chúc, thưa.
Chọn từ thân mật, gần gũi: ăn cơm, nhé, nào.
Chọn từ hợp hoàn cảnh: Bin nói với ông: “Ông … cơm đi ạ!” (ăn / xơi / chén)
Hướng dẫn giải
4 ✨ Chọn từ ngữ độc đáo
Từ ngữ độc đáo làm câu văn sinh động
- ✦Muốn câu văn sinh động, em chọn từ gợi hình, gợi âm thanh, hoặc dùng cách nhân hoá (tả vật như người).
- ✦Từ độc đáo phải hợp với cảnh vật: tả đúng thì mới hay.
Từ bình thường ⇒ từ độc đáo
| Cách nói bình thường | Cách nói độc đáo |
|---|---|
| Giọt sương sáng. | Giọt sương long lanh trên lá. |
| Gió thổi nhẹ. | Gió thì thầm bên tai Bin. |
| Mưa rơi trên mái. | Mưa gõ lộp độp trên mái tôn. |
5 🧩 Xếp từ theo nghĩa của tiếng
Một tiếng có thể có nghĩa khác nhau
- ✦Tiếng bình có hai nghĩa: yên ổn hoặc xem xét. Tiếng kì có hai nghĩa: lạ hoặc thời hạn.
- ✦Gặp một từ có tiếng ấy, em đoán nghĩa của tiếng để biết cả từ nói gì.
Xếp từ theo nghĩa của tiếng
| Tiếng | Nghĩa | Các từ |
|---|---|---|
| bình | yên ổn | hoà bình, bình yên, thanh bình |
| bình | xem xét | bình chọn, bình phẩm, bình xét |
| kì | lạ | kì diệu, kì lạ, kì quan, kì tích |
| kì | thời hạn | học kì, định kì, thời kì, chu kì |
6 🔍 Mẹo chọn từ cho câu
Dạng bài
Chọn từ ngữ hợp nhất
- 1 Đọc cả câu, nghĩ xem nói với ai, tả điều gì.
- 2 Thử đặt từng từ vào chỗ trống, đọc to lên.
- 3 Chọn từ hợp hoàn cảnh và sinh động nhất, rồi đọc lại cả câu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Từ nghe sang hay dài chưa chắc đã hợp. Từ đúng là từ hợp với người nghe và với cảnh.
Chọn từ: Đêm bão, gió … ngoài cửa sổ. (thì thầm / gào thét)
Hướng dẫn giải