Bài 46: Dấu ngoặc đơn
Nhận ra dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, bổ sung): năm sinh – năm mất, tên gọi khác, giải thích địa danh, tên cây; đặt dấu đúng chỗ khi viết.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 👋 Lời thì thầm trong ngoặc
Bấm vào từng nhãn để soi
Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 – 1969) là vị lãnh tụ của dân tộc ta.
Hà Nội (xưa gọi là Thăng Long) có nhiều hồ đẹp.
Bin về thăm Tam Đảo (một vùng núi có khí hậu mát mẻ).
Bà trồng cây khế (cây ăn quả, quả có năm khía) sau nhà.
Phần nằm trong dấu ngoặc đơn nói thêm về từ đứng ngay trước nó. Nếu bỏ phần ấy đi, câu vẫn đủ ý.
2 📝 Dấu ngoặc đơn dùng để làm gì?
Nhớ một câu: đánh dấu PHẦN CHÚ THÍCH
- ✦Phần chú thích là phần giải thích hoặc bổ sung thêm cho một từ ngữ. Em đặt nó trong dấu ngoặc đơn ( ).
- ✦Chú thích đứng ngay sau từ ngữ cần giải thích. Bỏ chú thích đi, câu vẫn đủ ý.
Tìm phần chú thích: Bà hái rau má (một loại rau mọc ở bờ ruộng) về nấu canh.
Hướng dẫn giải
3 🗂️ Bốn kiểu chú thích hay gặp
Chú thích trong ngoặc đơn
| Kiểu | Ví dụ |
|---|---|
| Năm sinh – năm mất | Nguyễn Trãi (1380 – 1442) là nhà thơ lớn. |
| Tên gọi khác | Hà Nội (xưa gọi là Thăng Long) có hồ Gươm. |
| Giải thích địa danh | Huế (kinh đô xưa của nước ta) có sông Hương. |
| Giải thích tên cây | Cây bàng (loại cây có lá to, rụng vào mùa đông) che mát sân trường. |
Cách ghi năm sinh – năm mất
- ✦Viết năm sinh – năm mất trong ngoặc đơn, ngăn bằng dấu gạch ngang, đặt ngay sau tên người: Hồ Chí Minh (1890 – 1969).
4 🆚 Ngoặc đơn khác ngoặc kép thế nào?
Đánh dấu phần chú thích: giải thích, bổ sung. Bỏ đi, câu vẫn đủ ý.
Đánh dấu lời nói, câu trích dẫn, hay tên truyện, bài thơ, bài hát, báo. Bỏ đi, câu mất ý.
Cùng một ý, hai dấu khác nhau
| Dấu | Ví dụ |
|---|---|
| Ngoặc đơn | Bác Hùng (chú của Bin) hát rất hay. |
| Ngoặc kép | Bác Hùng hát bài “Em yêu trường em” rất hay. |
5 🔍 Mẹo viết đúng dấu ngoặc đơn
Dạng bài
Thêm chú thích vào câu
- 1 Chọn từ ngữ em muốn nói thêm (tên người, tên nơi chốn, tên cây…).
- 2 Đặt ( ) ngay sau từ ấy và viết điều cần giải thích vào trong.
- 3 Đọc lại: bỏ phần trong ngoặc đi, câu còn đủ ý không? Có đủ hai dấu ( và ) chưa?
⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng đặt ngoặc đơn xa từ cần giải thích, cũng đừng quên dấu đóng ). Chú thích không phải lời nói của ai nên không dùng ngoặc đơn để ghi lời nói.
Thêm chú thích cho Tam Đảo trong câu: Bin về thăm Tam Đảo.
Hướng dẫn giải