Bài 45: Bài văn miêu tả cây cối (2): đoạn văn, mở bài, kết bài, viết bài

Viết đoạn văn tả một bộ phận của cây (câu nêu ý chung, so sánh, nhân hoá), phân biệt mở bài trực tiếp và gián tiếp, kết bài mở rộng và không mở rộng; lập dàn ý, viết bài rồi tự sửa.

Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem

Văn miêu tả cây cối (2)

1 🌸 Đoạn văn tả một bộ phận của cây

Dạng bài

Bốn bước viết đoạn tả một bộ phận

1 Chọn một bộ phận có đặc điểm nổi bật (lá, hoa, quả hay thân).
2 Viết câu nêu ý chung ở đầu đoạn.
3 Tả cụ thể bằng tính từ, thêm một hình ảnh so sánh hoặc nhân hoá.
4 Đọc lại, bỏ câu lạc ý.

⚠️ Bẫy hay gặp: Một đoạn chỉ tả một bộ phận. Đang tả hoa thì đừng sang tả quả.

Ví dụ câu nêu ý chung cho từng bộ phận

Bộ phận	Câu nêu ý chung	Có thể tả
Lá	Lá bàng đổi màu theo từng mùa.	Màu sắc, hình dáng, theo mùa
Hoa	Hoa giấy nở rộ rực cả một góc sân.	Màu, cánh hoa, hương
Quả	Quả na trông thật ngộ nghĩnh.	Hình dáng, vỏ, vị
Thân	Thân cây đa già xù xì, to lớn.	Vỏ, gốc, rễ

2 🚪 Mở bài, kết bài

Mở bài: hai cách (cây khế nhà bà)

Cách	Em làm gì?	Ví dụ
Trực tiếp	Giới thiệu ngay cây định tả	Trong vườn nhà bà em có một cây khế rất sai quả.
Gián tiếp	Nói chuyện liên quan rồi mới dẫn vào cây	Vườn bà trồng đủ thứ cây: cau, cam, ổi. Nhưng em thích nhất cây khế ở góc vườn.

Kết bài: hai cách

Cách	Em làm gì?	Ví dụ
Không mở rộng	Nêu nhận xét, cảm nghĩ ngắn về cây	Cây khế làm khu vườn nhà bà thêm đẹp.
Mở rộng	Thêm kỉ niệm, việc làm, mong ước, lời nhắn…	Em hứa sẽ tưới nước cho khế mỗi kì nghỉ hè, để cây luôn xanh tốt, sai quả.

✦Trực tiếp thì ngắn, đi thẳng vào cây. Gián tiếp thì dẫn dắt rồi mới nhắc tên cây.
✦Dù chọn cách nào, mở bài cũng phải có tên cây; kết bài phải nêu tình cảm của em.

3 📝 Lập dàn ý cho bài văn

Dàn ý mẫu: tả cây hoa giấy trước cổng nhà em

Phần	Ý
Mở bài	Giới thiệu cây hoa giấy trước cổng nhà em (gián tiếp: nói về hàng rào xanh rồi dẫn vào cây).
Thân bài	Trình tự theo bộ phận: thân cong queo như con rồng nhỏ · cành có gai, vươn rộng · lá xanh nhỏ · nét nổi bật: hoa mỏng như giấy, đỏ rực cả cổng. Sự vật liên quan: ong bướm, bạn nhỏ ngắm hoa.
Kết bài	Em quý cây hoa giấy, hứa chăm sóc cây (mở rộng).

✦Chọn cây em đã quan sát kĩ, rồi chọn trình tự: theo bộ phận hay theo thời kì phát triển.
✦Chỗ nổi bật thì tả kĩ, chỗ bình thường tả lướt. Nhớ xếp ý thân bài theo đúng trình tự đã chọn.

4 📖 Đoạn văn mẫu

Bấm vào từng nhãn để soi

Mùa hè đến, hoa giấy trước cổng nhà em nở rộ rực rỡ.

Những cánh hoa mỏng như những mảnh giấy màu, đỏ thắm cả một góc trời. Gió thổi qua, hoa chao nghiêng, cười đùa với nắng. Đàn ong kéo nhau đến, vo ve suốt ngày bên giàn hoa.

Câu đầu là câu nêu ý chung về bộ phận được tả (hoa). Có tính từ (mỏng, đỏ thắm, vo ve), hình ảnh so sánh với "như" và nhân hoá: hoa cười đùa như người.

5 🩹 Tự sửa bài (trả bài)

Lỗi hay gặp và cách sửa

Lỗi	Ví dụ	Sửa thành
Đoạn không có câu nêu ý chung	Cánh hoa mỏng. Hoa có màu đỏ…	Thêm câu mở đoạn nêu ý chung về bộ phận.
Tả chung chung	Hoa rất đẹp, rất thơm.	Tả màu, cánh, hương cụ thể, thêm so sánh.
Kết bài chỉ nhắc lại cả bài	Vậy là em đã tả xong cây.	Nêu tình cảm hoặc mong ước với cây.
Trộn lẫn hai trình tự	Tả quả rồi mới tả mầm non	Chọn một trình tự và giữ đến cuối bài.

Soát lại trước khi nộp

✦Mở bài có tên cây? Em dùng cách trực tiếp hay gián tiếp? Kết bài là mở rộng hay không mở rộng?
✦Đoạn tả có câu nêu ý chung, tính từ, ít nhất một so sánh hoặc nhân hoá? Có câu nào lạc ý thì bỏ.