Bài 43: Bài văn miêu tả cây cối (1): cấu tạo bài, trình tự tả, quan sát
Nắm bài văn miêu tả cây cối có ba phần, biết hai trình tự tả (theo bộ phận, theo thời kì phát triển) và cách quan sát cây bằng nhiều giác quan để chuẩn bị viết.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🧱 Ba phần của bài văn tả cây
Giới thiệu chung về cây: tên cây, cây mọc ở đâu.
Tả lần lượt từng bộ phận của cây (thân, cành, lá, hoa, quả…).
Nêu ấn tượng đặc biệt hoặc tình cảm của em với cây.
- ✦Tả cây là dùng lời vẽ lại cây cho người đọc nhìn thấy, không phải kể chuyện về cây.
- ✦Thân bài là phần dài nhất, nên em cần chọn trình tự tả cho rõ ràng.
2 🔀 Hai trình tự tả cây
Chọn một trong hai cách (ví dụ cây xoài nhà bà)
| Trình tự | Em tả theo thứ tự nào? | Ví dụ |
|---|---|---|
| Theo bộ phận | Thân → cành → lá → hoa → quả | Thân xù xì, cành xoè rộng, lá xanh bóng, quả vàng ươm. |
| Theo thời kì phát triển | Nảy mầm → lớn lên → ra hoa → kết quả | Mầm nhú lên, vài năm sau cây vươn cao, mùa xuân ra hoa, mùa hè trĩu quả. |
- ✦Em có thể kết hợp tả các sự vật, hoạt động liên quan đến cây: chim đậu trên cành, nắng xuyên qua tán lá, bạn nhỏ ngồi hóng mát.
- ✦Đã chọn trình tự nào thì tả đúng thứ tự ấy từ đầu đến cuối, đừng nhảy qua nhảy lại.
3 👀 Quan sát cây cối
Quan sát bằng nhiều giác quan
| Giác quan | Em nhận ra | Ví dụ (cây bưởi) |
|---|---|---|
| Mắt | Hình dáng, màu sắc, các bộ phận | tán lá tròn, hoa trắng, quả vàng |
| Tai | Âm thanh | lá xào xạc, chim chích choè hót |
| Mũi | Mùi hương | hoa thơm nồng, vỏ bưởi thơm dìu dịu |
| Lưỡi | Vị | múi bưởi ngọt thanh, hơi đắng ở màng |
| Tay | Cảm giác khi chạm | thân sần sùi, lá nhẵn mát |
Dạng bài
Ba lớp quan sát
- 1 Nhìn bao quát cả cây: cao hay thấp, tán rộng hay hẹp.
- 2 Nhìn từng bộ phận: thân, cành, lá, hoa, quả có gì nổi bật.
- 3 Nhìn xung quanh cây: chim chóc, ánh nắng, gió, người đến gần cây.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng quan sát chỉ bằng mắt. Thử ngửi, nghe, sờ (nếu an toàn) thì bài văn sẽ có chi tiết mà người khác không có.
4 📖 Bài mẫu: cây bưởi nhà bà
Bấm vào từng nhãn để soi
Trong khu vườn nhỏ của bà em ở quê, cây bưởi đứng sừng sững ngay cạnh cổng.
Thân bưởi to bằng vòng tay em ôm, vỏ sần sùi màu nâu xám. Cành lá toả rộng như một chiếc ô khổng lồ. Mỗi sáng, ánh nắng len qua kẽ lá, rơi xuống sân thành những đốm vàng; mấy chú chim sẻ đậu trên cành hót ríu rít.
Đến tháng ba, hoa bưởi nở trắng muốt, toả hương thơm nồng nàn. Sang mùa thu, những quả bưởi tròn vo, vàng óng lủng lẳng trên cành.
Em rất yêu cây bưởi của bà vì ở đó có biết bao kỉ niệm của em.
Bài tả theo bộ phận (thân, cành lá, hoa, quả), có thêm chim sẻ, ánh nắng là sự vật liên quan. Mở bài nêu tên cây và nơi mọc; kết bài nêu tình cảm của em.
5 🩹 Tự sửa bài
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Ví dụ | Sửa thành |
|---|---|---|
| Mở bài thiếu tên cây | Nhà em có một cây rất đẹp. | Nêu rõ tên cây và nơi mọc. |
| Tả chung chung | Quả bưởi rất đẹp. | Tả màu, hình dáng, vị bằng tính từ cụ thể. |
| Lộn trình tự | Tả quả, quay lại tả thân, rồi lại tả quả | Chọn một trình tự và tả theo đúng thứ tự. |
| Kết bài kể sang chuyện khác | Hôm qua em đi chợ mua cá… | Nêu ấn tượng hoặc tình cảm với cây. |
Soát lại trước khi nộp
- ✦Bài đã đủ ba phần? Mở bài có tên cây chưa?
- ✦Thân bài tả theo một trình tự, có chi tiết nổi bật, dùng ít nhất hai giác quan?