Bài 21: Bài văn miêu tả con vật (1): cấu tạo bài, quan sát

Biết bài văn miêu tả con vật có ba phần (mở bài, thân bài, kết bài), biết hai cách mở bài và hai cách kết bài, biết quan sát con vật bằng nhiều giác quan để ghi ngoại hình, hoạt động, thói quen và chọn nét nổi bật.

Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem

Văn miêu tả con vật (1)

1 🧱 Ba phần của bài văn tả con vật

Mở bài

Giới thiệu con vật em định tả: con gì, của ai, em quen nó thế nào.

Thân bài

Tả ngoại hình (hình dáng, bộ lông, từng bộ phận) và hoạt động, thói quen của con vật.

Kết bài

Nêu tình cảm, suy nghĩ của em về con vật.

✦Thân bài thường chia thành nhiều đoạn: mỗi đoạn tả một ý (ngoại hình, hoạt động…).
✦Muốn tả hay phải quan sát kĩ con vật thật và chọn điều nổi bật để tả.

2 🚪 Mở bài và kết bài

Hai cách mở bài (tả chú chó Vàng)

Cách	Em làm gì?	Ví dụ
Trực tiếp	Giới thiệu ngay con vật định tả	Nhà em nuôi một chú chó tên là Vàng.
Gián tiếp	Nói điều khác gần gũi rồi mới dẫn vào con vật	Chiều nào đi học về, em cũng nghe tiếng sủa mừng ngoài cổng. Đó là chú chó Vàng của em.

Hai cách kết bài

Cách	Em làm gì?	Ví dụ
Không mở rộng	Chỉ nêu tình cảm với con vật	Em rất yêu quý Vàng.
Mở rộng	Nêu tình cảm rồi nói thêm điều em sẽ làm hoặc điều em nghĩ tới	Em rất yêu Vàng. Em sẽ chăm sóc Vàng thật tốt để Vàng mãi là bạn của em.

3 🔍 Quan sát con vật

Dạng bài

Quan sát bằng nhiều giác quan

1 Nhìn: hình dáng, kích thước, màu lông, mắt, mũi, tai, đuôi…
2 Nghe: tiếng kêu, tiếng bước chân.
3 Chạm: lông mềm hay cứng, người ấm hay lạnh (nếu con vật quen).
4 Ghi những điều thú vị nhất vào sổ.

⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ nhìn thôi thì thiếu nhiều chi tiết. Nghe tiếng kêu và quan sát lúc nó chơi, ăn, ngủ sẽ giúp em tả sinh động hơn.

Ghi ngoại hình từ bao quát đến từng bộ phận

Tầng	Ghi	Ví dụ (chú chó Vàng)
Bao quát	Hình dáng, kích thước, màu sắc, bộ lông	To bằng chiếc ghế đẩu, lông vàng óng.
Từng bộ phận	Mắt, mũi, tai, chân, đuôi…	Mắt đen láy, mũi ướt, tai cụp, đuôi cong.
Hoạt động, thói quen	Việc nó hay làm, giờ giấc, trò nghịch	Sáng chạy quanh sân, trưa nằm sưởi nắng.

✦Mỗi con vật có nét riêng: rùa đi chậm, ngựa chạy nhanh, tắc kè đổi màu. Hãy tả kĩ nét nổi bật ấy.
✦Quan sát trực tiếp con vật nuôi trong nhà, hoặc qua tranh ảnh, ti vi nếu không có dịp nhìn thật.

4 🪜 Hai cách sắp xếp ý ở thân bài

Chọn một cách cho bài của em

Cách	Trình tự	Ví dụ
Cách 1	Tả ngoại hình xong rồi tả hoạt động, thói quen	Bộ lông → đôi mắt → cái đuôi; sau đó: chạy, ăn, ngủ, sủa
Cách 2	Tả ngoại hình đan xen hoạt động, thói quen	Đôi mắt, rồi nhìn em; cái đuôi, rồi vẫy; bốn chân, rồi chạy

✦Cách 1 dễ làm, ý rõ ràng. Cách 2 sinh động nhưng cần viết cẩn thận để không rối.
✦Dù chọn cách nào cũng phải đi theo trình tự nhất định, không nhảy lung tung.

5 📖 Bài mẫu

Bấm vào từng nhãn để soi

Nhà em có nhiều đồ chơi, nhưng người bạn thân nhất của em lại là chú chó Vàng.

Vàng to bằng chiếc ghế đẩu, bộ lông vàng óng như màu nắng. Hai tai cụp xuống, đôi mắt đen láy lúc nào cũng nhìn em như muốn hỏi chuyện. Cái mũi ướt luôn hít hít khắp nơi. Nổi bật nhất là chiếc đuôi cong cong, vẫy tít mỗi khi em đi học về.

Sáng nào Vàng cũng dậy sớm, chạy quanh sân thật nhanh. Ăn xong, nó nằm cuộn tròn dưới gốc cau, tai vểnh nghe ngóng. Hễ có người lạ đến cổng, Vàng sủa vang báo cho cả nhà biết.

Em rất yêu Vàng. Em sẽ chăm sóc Vàng thật tốt để Vàng mãi là người bạn trung thành của em.

Mở bài gián tiếp; thân bài theo cách 1 (ngoại hình rồi hoạt động); có nét nổi bật (chiếc đuôi, tiếng sủa báo tin); kết bài mở rộng (nêu tình cảm rồi nói điều em sẽ làm).

6 🩹 Tự sửa bài

Lỗi hay gặp và cách sửa

Lỗi	Ví dụ	Sửa thành
Thiếu một phần	Bài chỉ có thân bài	Thêm mở bài giới thiệu và kết bài nêu tình cảm.
Tả chung chung	Vàng rất đẹp, rất ngoan.	Tả cụ thể: lông, mắt, đuôi; việc nó hay làm.
Lẫn ý, nhảy lung tung	Tả mắt, kể ngủ, lại tả đuôi	Chọn một trình tự (cách 1 hoặc cách 2) rồi theo đến hết.
Không có nét riêng	Chó nào cũng có bốn chân, một đuôi	Tìm điểm riêng của con vật em tả.

Soát lại trước khi nộp

✦Bài có đủ mở bài – thân bài – kết bài chưa?
✦Thân bài đã có ngoại hình và hoạt động, thói quen chưa? Đã có nét nổi bật chưa?