Bài 5: Giải bài toán có ba bước tính
Tóm tắt đề bài, xác định các bước tính cần làm, trình bày đầy đủ lời giải bài toán có ba bước tính, kiểm tra lại đáp số.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 📋 Tóm tắt đề bài
Kiến thức cần nhớ
- ✦Đọc đề hai lần: lần 1 hiểu nội dung, lần 2 tìm số liệu.
- ✦Gạch chân mọi số đã cho và câu hỏi cuối cùng (câu có dấu hỏi).
- ✦Viết tóm tắt bằng từ khoá + số, không chép lại nguyên câu dài.
Một bến xe có 3 chuyến xe khách. Chuyến 1 chở 42 người, chuyến 2 chở 39 người, chuyến 3 chở 45 người. Mỗi người trả 25 000 đồng tiền vé. Hỏi bến xe thu được bao nhiêu tiền vé?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tóm tắt một bài toán
- 1 Đọc đề, gạch chân các số và câu hỏi.
- 2 Liệt kê từng số đã cho kèm tên của nó — không chép nguyên câu.
- 3 Viết câu hỏi thành một dòng ngắn, kết thúc bằng dấu hỏi "?".
⚠️ Bẫy hay gặp: Tóm tắt chép lại nguyên câu dài dòng, khó nhìn ra số liệu. Mẹo: tóm tắt chỉ có số và tên đại lượng, không có câu văn đầy đủ.
Một cửa hàng có 3 thùng kẹo, mỗi thùng 120 cái. Cửa hàng đã bán 215 cái. Hỏi cửa hàng còn lại bao nhiêu cái kẹo?
Hướng dẫn giải
2 🧭 Tìm các bước giải
Kiến thức cần nhớ
- ✦Muốn tính điều bài hỏi, phải biết những số liệu nào liên quan tới nó trước.
- ✦Số liệu bài đã cho sẵn thì dùng ngay. Số liệu bài chưa cho phải tính ra bằng một phép tính khác trước.
- ✦Bài toán ba bước tính có hai việc chưa biết cần tính trước, rồi dùng cả hai để ra đáp số ở bước cuối.
Bài toán ba bước tính chia làm
Có bài chỉ cần một kết quả trung gian rồi dùng nó tính tiếp hai lần — vẫn đủ ba bước.
Dạng bài
Tìm các bước giải
- 1 Đọc câu hỏi cuối cùng, hỏi: muốn tính được điều này cần biết gì?
- 2 Những điều cần biết đó đã có sẵn trong đề chưa — chưa có thì đó là một bước phải tính trước.
- 3 Sắp xếp các bước theo đúng thứ tự làm trước – làm sau, bước cuối luôn ra đáp số bài hỏi.
⚠️ Bẫy hay gặp: Vội tính ngay số đã dùng mà quên tổng số gạch chở tới chưa biết. Mẹo: mọi số trong câu hỏi cuối mà chưa có sẵn trong đề là một bước phải làm trước.
Một xe tải chở 3 chuyến gạch, mỗi chuyến 850 viên. Công trình đã dùng hết 1 950 viên. Hỏi công trình còn lại bao nhiêu viên gạch?
Hướng dẫn giải
3 ✍️ Giải bài toán ba bước
Kiến thức cần nhớ
- ✦Mỗi bước viết đủ ba phần: câu lời giải (tính gì) — phép tính — kết quả kèm đơn vị trong ngoặc.
- ✦Bước cuối cùng chính là câu trả lời cho câu hỏi của bài, phải có đủ đơn vị.
- ✦Cuối bài viết Đáp số: kèm đơn vị, không viết lại phép tính.
Mẹ mua 5 kg gạo giá 8 000 đồng một ki-lô-gam và 3 kg đường giá 12 000 đồng một ki-lô-gam. Mẹ đưa cho cô bán hàng 100 000 đồng. Hỏi cô bán hàng phải trả lại mẹ bao nhiêu tiền?
Hướng dẫn giải
Vẽ sơ đồ đoạn thẳng rồi giải từng bước
Một cửa hàng có 3 thùng cam. Thùng 1 có 42 kg. Thùng 2 nhiều hơn thùng 1 là 8 kg. Thùng 3 ít hơn thùng 2 là 15 kg. Hỏi cả ba thùng có bao nhiêu ki-lô-gam cam?
Điều cần nhớ
- ✦Mỗi đại lượng trong đề là một thanh: thanh có số là đã biết, thanh có dấu "?" là chưa biết.
- ✦Giải lần lượt từng thanh còn "?": bước nào điền được thì thanh đó tô màu kèm phép tính.
- ✦Bước cuối cùng dùng các thanh đã tính được để ra Đáp số của cả bài.
Dạng bài
Trình bày lời giải ba bước
- 1 Viết Bước 1: câu lời giải + phép tính + kết quả có đơn vị trong ngoặc.
- 2 Viết Bước 2 tương tự, dùng số liệu đề cho — nếu hai bước độc lập thì KHÔNG dùng kết quả Bước 1.
- 3 Viết Bước 3: dùng kết quả Bước 1 và Bước 2 để ra điều bài hỏi, rồi ghi Đáp số.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết tắt hai bước thành một, chỉ ghi Bước 1 rồi nhảy luôn ra đáp số, giám khảo không chấm được từng bước. Mẹo: mỗi bước chỉ một phép tính, có đủ câu lời giải đứng trước nó.
Một xưởng may ngày thứ nhất may được 235 cái áo, ngày thứ hai may được nhiều hơn ngày thứ nhất 48 cái áo, ngày thứ ba may được ít hơn ngày thứ hai 60 cái áo. Hỏi cả ba ngày xưởng may được tất cả bao nhiêu cái áo?
Hướng dẫn giải
4 ✅ Kiểm tra lại
Kiến thức cần nhớ
- ✦So sánh đáp số với câu hỏi: đã trả lời đúng điều bài hỏi chưa, đơn vị có khớp không.
- ✦Ước lượng nhanh: làm tròn số rồi tính nhẩm, xem đáp số có hợp lý không.
- ✦Thử lại bằng phép tính ngược: lấy đáp số tính ngược lại xem có ra đúng số liệu đề cho không.
Một số lỗi hay gặp
| Lỗi | Cách tránh |
|---|---|
| Thiếu một bước, tính tắt hai bước thành một | Viết đủ ba bước, mỗi bước MỘT phép tính |
| Nhầm đơn vị giữa các bước (cái, đồng, kg) | Ghi đơn vị trong ngoặc ngay sau mỗi kết quả |
| Đáp số không khớp câu hỏi (hỏi "còn lại" lại ghi số đã dùng) | Đọc lại câu hỏi trước khi ghi Đáp số |
Dạng bài
Kiểm tra lại bài giải
- 1 Đọc lại câu hỏi, xem Đáp số đã trả lời đúng điều hỏi chưa.
- 2 Ước lượng: làm tròn số liệu, tính nhẩm xem đáp số có gần đúng không.
- 3 Thấy sai lệch nhiều thì xem lại từng bước, tìm bước tính nhầm phép tính hoặc nhầm số.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm kết quả của Bước 1 thành Đáp số cuối cùng. Mẹo: đáp số cuối luôn là kết quả của bước cuối cùng, dùng cả các bước trước đó.
Một đội công nhân ngày đầu sửa được 180 m đường, ngày sau sửa được nhiều hơn ngày đầu 45 m. Bạn Lan tính đáp số là 225 m. Đáp số của Lan đúng hay sai?
Hướng dẫn giải