Bài 46: Phép chia phân số
Tìm phân số đảo ngược; chia phân số cho phân số bằng cách nhân với phân số đảo ngược; chia phân số cho số tự nhiên và số tự nhiên chia cho phân số; hiểu vì sao kết quả phép chia có thể lớn hơn số ban đầu.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔄 Phân số đảo ngược
Kiến thức cần nhớ
- ✦Phân số đảo ngược: đổi chỗ tử số và mẫu số cho nhau. Đảo ngược của 27 là 72.
- ✦Một phân số nhân với phân số đảo ngược của nó luôn bằng 1: 27 × 72 = 1414 = 1.
- ✦Số tự nhiên n viết thành phân số n/1 (mẫu số là 1); đảo ngược của n/1 là 1/n.
Tìm phân số đảo ngược của 59 và của số 8, rồi kiểm tra tích của 59 với số đảo ngược của nó.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tìm phân số đảo ngược của một số
- 1 Nếu đề cho phân số: đổi chỗ tử số và mẫu số.
- 2 Nếu đề cho số tự nhiên n: viết thành n/1 rồi đổi chỗ, được 1/n.
- 3 Kiểm tra lại: số ban đầu nhân với số đảo ngược phải bằng 1.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết số tự nhiên 6 thành phân số rồi quên đổi chỗ, ghi đảo ngược của 6 là 61 (chính nó — sai). Số tự nhiên n (khác 1) thì phân số đảo ngược luôn có mẫu số lớn hơn tử số: 1/n.
Viết phân số đảo ngược của 310 và của số 6.
Hướng dẫn giải
2 ➗ Chia phân số cho phân số
Đong băng giấy bằng từng đoạn
Băng xanh dài 1/1 — đơn vị
Đong bằng từng đoạn cam dài 1/4: đã đặt 0/4 đoạn
Bấm "Đong" để đếm xem đặt được mấy đoạn cam.
Điều cần nhớ
- ✦Băng xanh dài a/b. Bấm "Đong" để lần lượt đặt từng đoạn cam dài c/d lên băng, đếm đặt được mấy đoạn.
- ✦Số đoạn đếm được chính là a/b : c/d — không cần tính, chỉ cần đong và đếm.
- ✦Đổi sang đoạn cam bé hơn: đặt được nhiều đoạn hơn ⇒ kết quả lớn hơn.
- ✦Đúng bằng cách tính a/b × d/c: nhân với phân số đảo ngược của số chia.
Muốn chia một phân số cho một phân số, ta giữ nguyên số bị chia, đổi dấu chia thành dấu nhân và đảo ngược số chia: 25 : 37 = 25 × 73 = 1415.
Phân số đứng trước dấu chia (số bị chia) giữ nguyên. Chỉ phân số đứng sau dấu chia (số chia) mới bị đảo ngược.
Ba phép chia phân số
| Phép chia | Đổi thành nhân rồi tính |
|---|---|
| 38 : 54 | 38 × 45 = 1240 = 310 |
| 710 : 720 | 710 × 207 = 14070 = 2 |
| 29 : 43 | 29 × 34 = 636 = 16 |
Một can đựng 38 lít nước mắm, rót đều vào các chai nhỏ, mỗi chai chứa 316 lít. Hỏi rót được bao nhiêu chai?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Chia phân số cho phân số
- 1 Giữ nguyên số bị chia (phân số đứng trước dấu chia).
- 2 Đổi dấu chia thành dấu nhân và đảo ngược số chia (phân số đứng sau dấu chia).
- 3 Nhân hai phân số, rút gọn kết quả.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đảo ngược nhầm số bị chia: 56 : 59 = 65 × 59 (sai). Chỉ đảo ngược số chia (phân số đứng sau dấu chia). Mẹo kiểm: 56 m² chia cho chiều rộng bé hơn 1 (59 m) thì chiều dài phải lớn hơn diện tích ban đầu — ở đây 32 > 56, hợp lý.
Một mảnh bìa hình chữ nhật có diện tích 56 m² và chiều rộng 59 m. Tính chiều dài mảnh bìa.
Hướng dẫn giải
3 ✂️ Chia phân số cho số tự nhiên
Kiến thức cần nhớ
- ✦Muốn chia một phân số cho một số tự nhiên n (khác 0), viết n thành phân số n/1.
- ✦Đảo ngược n/1 thành 1/n, rồi nhân phân số đầu với 1/n.
- ✦Chia cho số tự nhiên lớn hơn 1 thì kết quả bé hơn phân số ban đầu.
Có 56 kg kẹo chia đều vào 5 hộp. Hỏi mỗi hộp có bao nhiêu ki-lô-gam kẹo?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Chia phân số cho số tự nhiên
- 1 Viết số tự nhiên n thành phân số n/1.
- 2 Đảo ngược n/1 thành 1/n.
- 3 Nhân phân số đầu với 1/n, rút gọn kết quả.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đảo ngược, lấy luôn 78 × 7 = 498 (sai — đó là phép NHÂN, không phải chia). Chia cho số tự nhiên lớn hơn 1 thì kết quả phải bé hơn số ban đầu, mà 498 > 78 là vô lý.
Một cuộn dây dài 78 m được cắt thành 7 đoạn bằng nhau. Mỗi đoạn dài bao nhiêu mét?
Hướng dẫn giải
4 🍰 Số tự nhiên chia cho phân số
Kiến thức cần nhớ
- ✦Muốn chia một số tự nhiên n cho một phân số, viết n thành phân số n/1.
- ✦Giữ nguyên n/1, đảo ngược phân số chia, rồi nhân.
- ✦Chia cho phân số bé hơn 1 thì kết quả lớn hơn số tự nhiên ban đầu.
Có 6 cái bánh, chia đều cho các bạn, mỗi bạn nhận 23 cái. Hỏi chia được cho bao nhiêu bạn?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Số tự nhiên chia cho phân số
- 1 Viết số tự nhiên n thành n/1.
- 2 Giữ nguyên n/1, đảo ngược phân số chia.
- 3 Nhân rồi rút gọn — kết quả thường lớn hơn số tự nhiên ban đầu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy luôn 4 × 25 = 85 (đó là phép NHÂN, không phải chia). Chia một số tự nhiên cho phân số bé hơn 1 thì kết quả phải lớn hơn số đó — ở đây 10 > 4 hợp lý, còn 85 < 4 là sai.
Một vòi nước chảy đầy 4 bể, biết mỗi giờ vòi chảy được 25 bể. Hỏi vòi chảy trong bao nhiêu giờ?
Hướng dẫn giải