Toán lớp 4

Bài 45: Phép nhân phân số

Nhân hai phân số: tử nhân tử, mẫu nhân mẫu, không cần quy đồng mẫu số; rút gọn trước khi nhân cho gọn; nhân phân số với số tự nhiên; tính diện tích hình chữ nhật có cạnh là phân số.

Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem

Phép nhân phân số

1 ✖️ Nhân hai phân số

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Nhân hai phân số: nhân tử số với tử số được tử số mới, nhân mẫu số với mẫu số được mẫu số mới.
  • ✦Khác hẳn phép cộng, trừ phân số (Bài 43, 44): cộng, trừ phải quy đồng mẫu số trước; còn nhân thì nhân thẳng, không cần quy đồng.
  • ✦Nhân xong nhớ rút gọn kết quả tới tối giản.
🧪 THỬ TAY

Tô hai chiều trên một hình vuông

23 × 34 = 2 × 33 × 4 = 612

Ô tím (tô cả hai màu): 2 × 3 = 6 ô, trong cả hình 3 × 4 = 12 ô.

Điều cần nhớ

  • ✦Tô 34 hình vuông theo cột, tô 25 theo hàng: phần tô cả hai màu là 34 × 25 của hình. Đếm ô: 3 × 24 × 5 = 620 = 310.
  • ✦Vì thế nhân hai phân số: tử nhân tử, mẫu nhân mẫu: 23 × 37 = 2 × 33 × 7 = 621 = 27.
  • ✦Phép nhân không cần quy đồng mẫu số như phép cộng, trừ — cứ nhân thẳng tử với tử, mẫu với mẫu.
🧁
Ví dụ

Một công thức làm bánh cần 23 cốc bột cho 1 mẻ. Hỏi làm 34 mẻ bánh (ít hơn 1 mẻ) cần bao nhiêu cốc bột?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Nhân hai phân số

  1. 1 Viết tử nhân tử ở trên, mẫu nhân mẫu ở dưới.
  2. 2 Không cần quy đồng mẫu số trước khi nhân.
  3. 3 Nhân rồi rút gọn kết quả tới tối giản.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm sang cách cộng, trừ: tưởng phải quy đồng mẫu số 6 và 5 trước khi nhân — sai, tốn công vô ích, phép nhân cứ nhân thẳng, không cần quy đồng. Hoặc chỉ nhân tử mà giữ nguyên một mẫu: 56 × 35 = 156 (sai, mẫu cũng phải nhân).

🧃
Làm mẫu

Một bình có 56 lít nước ép. Hôm nay đã dùng hết 35 bình đó. Hỏi đã dùng bao nhiêu lít nước ép?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

2 ✂️ Rút gọn trước khi nhân

Rút gọn sau khi nhân

Nhân xong rồi mới rút gọn: 49 × 38 = 4 × 39 × 8 = 1272 = 16 (phải rút gọn một số khá lớn).

Rút gọn trước khi nhân

Tử của phân số này và mẫu của phân số kia có ước chung thì gạch bớt trước: 49 × 38, vì 4 và 8 cùng chia hết cho 4 nên 49 × 38 = 19 × 32 = 318 = 16. Kết quả giống hệt, nhưng số nhỏ hơn, dễ tính hơn.

✂️
Ví dụ

Tính 67 × 1415 bằng cách rút gọn trước khi nhân.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Rút gọn chéo trước khi nhân

  1. 1 Tìm ước chung giữa một tử và một mẫu (có thể ở cùng phân số hoặc khác phân số).
  2. 2 Chia cả hai số đó cho ước chung — gạch bớt.
  3. 3 Nhân các số còn lại: tử nhân tử, mẫu nhân mẫu.

⚠️ Bẫy hay gặp: Rút gọn hai số CÙNG một phân số (vd rút 5 với 12 trong 512) — hai số đó không liên quan tới phân số kia nên làm đổi giá trị phân số ban đầu. Rút gọn chéo phải lấy một tử và một mẫu (có thể ở hai phân số khác nhau), và phải chia cả hai cho cùng một số thì giá trị tích mới không đổi.

🍪
Làm mẫu

Tính 512 × 815.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

3 🔢 Nhân phân số với số tự nhiên

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Số tự nhiên có thể viết thành phân số có mẫu số là 1: 5 = 51, 12 = 121.
  • ✦Nhân phân số với số tự nhiên: nhân tử số với số tự nhiên đó, giữ nguyên mẫu số.
  • ✦Viết gọn: a/b × c = (a × c)/b.
🚰
Ví dụ

Mỗi giờ một vòi nước chảy được 38 bể. Hỏi sau 5 giờ vòi chảy được bao nhiêu phần bể?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Nhân phân số với số tự nhiên

  1. 1 Nhớ mẹo: giữ nguyên mẫu số, chỉ nhân tử số với số tự nhiên (vì số tự nhiên là phân số có mẫu 1).
  2. 2 Nhân tử số với số tự nhiên.
  3. 3 Rút gọn nếu tử và mẫu còn ước chung.

⚠️ Bẫy hay gặp: Nhân cả tử lẫn mẫu với số tự nhiên: 29 × 6 = 1254 (sai) — chỉ nhân tử số, mẫu số giữ nguyên vì số tự nhiên viết thành phân số có mẫu 1, mà 9 × 1 = 9 không đổi.

🍫
Làm mẫu

Mỗi hộp kẹo nặng 29 kg. Hỏi 6 hộp kẹo như thế nặng bao nhiêu ki-lô-gam?

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

4 🧮 Diện tích hình chữ nhật có cạnh là phân số

Kiến thức cần nhớ

  • ✦Diện tích hình chữ nhật = chiều dài × chiều rộng — công thức này không đổi dù hai cạnh là số tự nhiên hay phân số.
  • ✦Hai cạnh là phân số thì nhân hai phân số như đã học: tử nhân tử, mẫu nhân mẫu, rút gọn trước cho gọn.
  • ✦Nhớ viết kèm đơn vị diện tích (m², dm²…) sau kết quả.
🌾
Ví dụ

Một thửa ruộng hình chữ nhật có chiều dài 56 m, chiều rộng 310 m. Tính diện tích thửa ruộng.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!

Dạng bài

Tính diện tích hình chữ nhật có cạnh là phân số

  1. 1 Viết công thức: diện tích = chiều dài × chiều rộng.
  2. 2 Nhân hai phân số: tử nhân tử, mẫu nhân mẫu (rút gọn trước nếu được).
  3. 3 Rút gọn kết quả, kèm đơn vị diện tích (m², dm²…).

⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng hai cạnh thay vì nhân: 78 + 47 (sai) — đó không phải cách tính diện tích. Diện tích hình chữ nhật luôn là phép nhân hai cạnh, dù cạnh là số tự nhiên hay phân số.

🧻
Làm mẫu

Một tấm vải hình chữ nhật dài 78 m, rộng 47 m. Tính diện tích tấm vải.

Hướng dẫn giải

Thử tự giải trước nhé!