Bài 4: Biểu thức chứa chữ
Tính giá trị biểu thức chứa một, hai, ba chữ bằng cách thay số vào chữ; áp dụng công thức chu vi hình vuông P = a × 4 và hình chữ nhật P = (a + b) × 2.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔤 Biểu thức chứa một chữ
Kiến thức cần nhớ
- ✦Biểu thức chứa chữ là biểu thức có chữ đứng thay cho một số chưa biết (a, b, c, x, y…).
- ✦Muốn tính giá trị của biểu thức, ta thay số đã cho vào đúng chỗ của chữ rồi tính như bình thường.
- ✦Mỗi lần thay một giá trị khác nhau cho chữ, biểu thức lại cho một giá trị khác.
Mai có a nghìn đồng, được mẹ cho thêm 15 nghìn đồng. Biểu thức tính số tiền Mai có là a + 15. Tính giá trị biểu thức khi a = 20.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tính giá trị biểu thức chứa một chữ
- 1 Thay số đã cho vào đúng vị trí của chữ trong biểu thức.
- 2 Tính biểu thức vừa có như một phép tính bình thường, đúng thứ tự.
- 3 Ghi kết quả kèm theo đơn vị (nếu đề có đơn vị).
⚠️ Bẫy hay gặp: Tính sai thứ tự, làm phép trừ trước: 9 × (4 − 6). Mẹo: không có dấu ngoặc thì nhân chia làm trước, cộng trừ làm sau.
Biểu thức b × 4 − 6. Tính giá trị biểu thức khi b = 9.
Hướng dẫn giải
Máy thay chữ
Kéo thanh đổi giá trị a (và b), xem chữ biến thành số rồi tính ra kết quả.
5 + 25
(a + 25)
5 + 25 = 30
Kết quả = 30
| a | Giá trị biểu thức |
|---|---|
| 5 | 30 |
Kéo thanh để đổi giá trị chữ, con sẽ thấy chữ biến thành số rồi tính ra kết quả. Mỗi lần đổi số, biểu thức cho một kết quả khác — bảng bên trên gom lại các lần con đã thử.
Điều cần nhớ
- ✦Chọn một biểu thức, kéo thanh đổi số cho chữ a (hoặc cả a, b).
- ✦Mỗi lần đổi, chữ biến thành số rồi tính từng bước ra kết quả.
- ✦Bảng bên dưới gom lại các lần con đã thử: cùng biểu thức nhưng số khác thì kết quả khác.
- ✦Hai đề cuối là công thức chu vi hình vuông và hình chữ nhật.
2 🔡 Biểu thức chứa hai chữ
Kiến thức cần nhớ
- ✦Biểu thức chứa hai chữ có hai chữ khác nhau, mỗi chữ thay cho một số.
- ✦Thay cả hai số vào đúng chữ của nó, rồi mới tính.
- ✦Có dấu ngoặc thì làm trong ngoặc trước, sau đó mới nhân, chia, cộng, trừ bên ngoài.
Một cửa hàng có a hộp bút xanh và b hộp bút đỏ. Biểu thức tính tổng số hộp bút là a + b. Tính giá trị biểu thức khi a = 24, b = 16.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tính giá trị biểu thức chứa hai chữ
- 1 Ghi lại biểu thức, thay cả hai chữ cùng lúc bằng hai số đã cho.
- 2 Làm trong ngoặc trước (nếu có), rồi mới nhân, chia, cộng, trừ.
- 3 Kiểm lại: đã thay đúng số vào đúng chữ chưa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên làm trong ngoặc trước, tính 12 + 8 × 2 = 28. Mẹo: thấy dấu ngoặc là làm ngoặc trước tiên, dù phép tính trong ngoặc là cộng hay trừ.
Biểu thức (m + n) × 2. Tính giá trị biểu thức khi m = 12, n = 8.
Hướng dẫn giải
3 🔠 Biểu thức chứa ba chữ
Kiến thức cần nhớ
- ✦Biểu thức chứa ba chữ có ba chữ khác nhau, mỗi chữ thay cho một số.
- ✦Thay đủ cả ba số vào đúng chữ của nó, không được bỏ sót chữ nào.
- ✦Vẫn tính theo đúng thứ tự: nhân, chia trước — cộng, trừ sau khi không có ngoặc.
Một cửa hàng bán được p cái bánh buổi sáng, q cái buổi chiều, r cái buổi tối. Biểu thức p + q + r tính tổng số bánh bán trong ngày. Tính giá trị biểu thức khi p = 35, q = 42, r = 18.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tính giá trị biểu thức chứa ba chữ
- 1 Thay cả ba chữ bằng ba số đã cho, giữ nguyên vị trí của từng chữ.
- 2 Tìm phép nhân hoặc chia trong biểu thức, tính trước.
- 3 Tính tiếp các phép cộng, trừ còn lại theo thứ tự từ trái sang phải.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tính cộng trước nhân: 15 + 6 rồi mới × 4, ra 84 (sai). Mẹo: không có ngoặc thì luôn tìm phép nhân/chia làm trước.
Biểu thức x + y × z. Tính giá trị biểu thức khi x = 15, y = 6, z = 4.
Hướng dẫn giải
4 🟦 Công thức chu vi hình vuông
Kiến thức cần nhớ
- ✦Hình vuông có 4 cạnh bằng nhau. Gọi độ dài một cạnh là a.
- ✦Chu vi hình vuông là tổng độ dài 4 cạnh, viết gọn bằng công thức P = a × 4.
- ✦Đây cũng là một biểu thức chứa chữ: thay số đo cạnh vào a rồi tính như bình thường.
Một khung tranh hình vuông có cạnh a = 9 cm. Tính chu vi khung tranh.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tính chu vi hình vuông theo công thức
- 1 Viết công thức P = a × 4, trong đó a là độ dài một cạnh.
- 2 Thay số đo cạnh đã cho vào chữ a.
- 3 Tính kết quả, nhớ ghi kèm đơn vị đo.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhớ hình vuông có 4 cạnh bằng nhau nhưng lại viết nhầm thành P = a + 4. Mẹo: cộng một cạnh bốn lần (a + a + a + a) chính là a × 4.
Một viên gạch hoa hình vuông có cạnh a = 14 cm. Tính chu vi viên gạch.
Hướng dẫn giải
5 ▭ Công thức chu vi hình chữ nhật
Kiến thức cần nhớ
- ✦Hình chữ nhật có chiều dài a và chiều rộng b (a, b có thể khác nhau).
- ✦Chu vi hình chữ nhật bằng (chiều dài cộng chiều rộng) rồi nhân 2, viết P = (a + b) × 2.
- ✦Luôn làm trong ngoặc trước: cộng chiều dài với chiều rộng, rồi mới nhân 2.
Một khu vườn hình chữ nhật có chiều dài a = 15 m, chiều rộng b = 9 m. Tính chu vi khu vườn.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Tính chu vi hình chữ nhật theo công thức
- 1 Viết công thức P = (a + b) × 2, a là chiều dài, b là chiều rộng.
- 2 Thay số đo chiều dài, chiều rộng vào đúng chữ.
- 3 Cộng a với b trước (trong ngoặc), rồi nhân kết quả với 2.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên ngoặc, tính nhân trước: 22 + 13 × 2 = 48 (sai). Mẹo: công thức luôn có dấu ngoặc (a + b) vì phải cộng hai cạnh trước rồi mới nhân 2.
Một sân chơi hình chữ nhật có chiều dài a = 22 m, chiều rộng b = 13 m. Tính chu vi sân chơi.
Hướng dẫn giải