Bài 37: Khái niệm phân số
Nhận biết tử số, mẫu số của phân số; đọc, viết phân số từ hình (hoặc nhóm vật) được chia thành các phần bằng nhau.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🍰 Phân số từ hình chia phần
Một hình chia đều thành các phần bằng nhau
Nhìn hình: có bao nhiêu phần bằng nhau, bao nhiêu phần được tô.
Mỗi băng là 1 đơn vị
Kéo "Chia nhỏ" xem phần tô có đổi không.
Điều cần nhớ
- ✦Hình được chia thành các phần bằng nhau. Đếm tổng số phần, đó là mẫu số.
- ✦Đếm số phần được tô màu (hoặc được lấy), đó là tử số.
- ✦Viết phân số: tử số ở trên, mẫu số ở dưới, giữa có một vạch ngang.
Kiến thức cần nhớ
- ✦Phân số gồm hai số: tử số (số phần được lấy, viết trên vạch ngang) và mẫu số (số phần bằng nhau mà cả hình được chia ra, viết dưới vạch ngang).
- ✦Mẫu số luôn là số các phần bằng nhau — chia không đều thì chưa đọc được phân số.
- ✦Ví dụ: hình tròn chia thành 4 phần bằng nhau, tô 3 phần, ta có phân số 34: mẫu số 4 (tổng số phần), tử số 3 (số phần tô).
Một chiếc bánh pizza được cắt thành 6 phần bằng nhau. An đã ăn 2 phần. Hỏi An đã ăn mấy phần của chiếc bánh? Viết thành phân số.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Viết phân số từ hình chia phần bằng nhau
- 1 Đếm tổng số phần bằng nhau của cả hình — đó là mẫu số.
- 2 Đếm số phần được tô màu (hoặc được nói tới trong đề) — đó là tử số.
- 3 Viết tử số trên vạch ngang, mẫu số dưới vạch ngang.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm cả phần không tô làm tử số: tấm bìa chia 5 phần, tô 4 phần mà ghi 15 (đó là phần CHƯA tô). Phải đọc kỹ đề hỏi phần nào — tử số là phần đề bài nói tới.
Một tấm bìa hình chữ nhật được chia thành 5 phần bằng nhau, tô màu 4 phần. Viết phân số chỉ phần đã tô màu.
Hướng dẫn giải
2 ✍️ Đọc và viết phân số
Đọc tử số trước, rồi đọc "phần", rồi đọc mẫu số. Phân số 34 đọc là "ba phần tư". Phân số 12 đọc là "một phần hai".
Viết tử số ở trên, vẽ một vạch ngang, viết mẫu số ở dưới. "Năm phần tám" viết là 58: tử số 5 trên, mẫu số 8 dưới.
Ví dụ đọc, viết phân số
| Phân số | Đọc là | Tử số | Mẫu số |
|---|---|---|---|
| 13 | một phần ba | 1 | 3 |
| 25 | hai phần năm | 2 | 5 |
| 79 | bảy phần chín | 7 | 9 |
| 44 | bốn phần tư | 4 | 4 |
Viết phân số "ba phần bảy" và cho biết tử số, mẫu số của phân số đó.
Hướng dẫn giải
3 🍎 Phân số của một nhóm vật
Kiến thức cần nhớ
- ✦Một nhóm vật (quả, bông hoa, bạn học sinh…) chia thành các phần bằng nhau (mỗi phần có số vật bằng nhau) thì cũng đọc được thành phân số.
- ✦Mẫu số: số phần bằng nhau mà cả nhóm được chia ra. Tử số: số phần được lấy (hoặc được nói tới).
- ✦Khác với hình vẽ liền một khối, nhóm vật phải chia đều số vật vào từng phần trước khi đếm.
Có 9 quả táo, chia đều thành 3 phần bằng nhau (mỗi phần 3 quả). Lấy đi 1 phần. Hỏi đã lấy mấy phần của số táo? Viết thành phân số.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Viết phân số từ một nhóm vật chia phần bằng nhau
- 1 Tìm xem cả nhóm được chia thành mấy phần bằng nhau — đó là mẫu số.
- 2 Tìm xem đề nói tới mấy phần trong số đó — đó là tử số.
- 3 Viết phân số: tử số trên, mẫu số dưới.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy số vật (bông hoa) làm tử hoặc mẫu thay vì số phần: 20 bông chia 4 lọ, lấy 3 lọ mà ghi 320 hay 154 (15 là số bông trong 3 lọ). Mẫu số phải là số phần đã chia (4), tử số là số phần được lấy (3) — không phải số vật.
Lớp có 20 bông hoa giấy, chia đều vào 4 lọ bằng nhau (mỗi lọ 5 bông). Cô giáo lấy 3 lọ để trang trí. Viết phân số chỉ số lọ cô giáo đã lấy.
Hướng dẫn giải
4 ⭐ So với 1
Kiến thức cần nhớ
- ✦Chia một hình (hoặc một nhóm vật) thành một số phần bằng nhau rồi tô/lấy hết mọi phần thì được phân số có tử số bằng mẫu số — phân số đó bằng cả hình, tức là bằng 1.
- ✦Tô/lấy chưa hết số phần thì tử số bé hơn mẫu số — phân số đó bé hơn 1.
- ✦Bài này chỉ xét phân số bé hơn hoặc bằng 1: tử số không bao giờ lớn hơn mẫu số.
Một tấm bìa chia thành 8 phần bằng nhau. Tô màu cả 8 phần thì được phân số nào? Tô màu 5 phần thì được phân số nào, so với 1 thế nào?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Xét phân số bằng 1 hay bé hơn 1
- 1 Xem hình (hoặc nhóm vật) được chia thành bao nhiêu phần bằng nhau — đó là mẫu số.
- 2 Đếm số phần được tô/lấy — đó là tử số.
- 3 Tử số bằng mẫu số ⇒ phân số bằng 1 (lấy hết). Tử số bé hơn mẫu số ⇒ phân số bé hơn 1 (lấy chưa hết).
⚠️ Bẫy hay gặp: Thấy tử số gần bằng mẫu số (6 và 7) rồi vội nói "cũng coi như bằng 1" — chỉ tử số bằng mẫu số mới bằng 1, còn bé hơn một chút vẫn là bé hơn 1, chưa lấy hết.
Một tấm bìa chia thành 7 phần bằng nhau. Tô màu hết cả 7 phần thì được phân số nào? Tô màu 6 phần thì phân số đó so với 1 thế nào?
Hướng dẫn giải