Bài 35: Biểu đồ cột
Nhận biết các phần của biểu đồ cột; đọc số liệu khi vạch chia không phải 1 đơn vị; so sánh các cột bằng hiệu và bằng thương; suy ra số liệu còn thiếu từ biểu đồ.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 📊 Các phần của biểu đồ cột
Một biểu đồ cột gồm
Biểu đồ: Số cây bốn lớp khối 4 trồng được (mỗi vạch chia ứng 5 cây)
| Lớp | Cột cao tới vạch thứ | Số cây |
|---|---|---|
| 4A | 4 | 20 |
| 4B | 6 | 30 |
| 4C | 3 | 15 |
| 4D | 5 | 25 |
Nhìn biểu đồ trên: lớp nào trồng được nhiều cây nhất, lớp đó trồng được bao nhiêu cây?
Hướng dẫn giải
2 📏 Đọc số liệu khi vạch chia không phải 1 đơn vị
Kiến thức cần nhớ
- ✦Trên trục đứng, mỗi vạch chia có thể ứng nhiều hơn 1 đơn vị (5, 10, 20… tuỳ biểu đồ), không phải lúc nào cũng ứng 1 đơn vị.
- ✦Nhìn hai vạch liền nhau để biết "bước nhảy": vạch ghi 0 rồi tới vạch ghi 10 thì mỗi vạch ứng 10.
- ✦Số liệu của một cột = số vạch cột đó cao tới × giá trị một vạch.
Thử đổi độ lớn một vạch
Bấm chọn 1, 2, 5 hay 10 rồi xem số vạch đọc được đổi theo.
Bấm vào một cột trên biểu đồ để xem cách đọc số liệu.
Đổi độ lớn một vạch: cột cao y nguyên nhưng số vạch đếm được và số liệu đọc ra đổi theo — phải nhìn vạch chia trước khi đọc.
Điều cần nhớ
- ✦Cột cao bao nhiêu là số liệu THẬT, không đổi dù đổi độ lớn một vạch.
- ✦Đổi độ lớn một vạch thì số vạch cột cao tới cũng đổi theo — không được giữ nguyên số vạch cũ.
- ✦Luôn nhìn hai vạch liền nhau để biết mỗi vạch ứng bao nhiêu trước khi đọc số liệu.
- ✦Bấm "So sánh" rồi chọn hai cột để xem hơn kém bao nhiêu và gấp mấy lần.
Biểu đồ: Số sách thư viện cho mượn 4 tuần (mỗi vạch chia ứng 10 cuốn)
| Tuần | Cột cao tới vạch thứ | Số sách |
|---|---|---|
| Tuần 1 | 3 | 30 |
| Tuần 2 | 5 | 50 |
| Tuần 3 | 4 | 40 |
| Tuần 4 | 7 | 70 |
Dạng bài
Đọc số liệu khi vạch chia không phải 1 đơn vị
- 1 Tìm giá trị một vạch chia (xem hai vạch liền nhau cách nhau bao nhiêu).
- 2 Đếm cột cần đọc cao tới vạch thứ mấy.
- 3 Lấy số vạch × giá trị một vạch để ra số liệu thật.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đếm cột cao tới vạch thứ 7 rồi ghi luôn đáp số là 7 cuốn, quên nhân với giá trị một vạch. Mẹo tự kiểm: đọc lại xem mỗi vạch ứng mấy đơn vị trước khi trả lời.
Ở biểu đồ mượn sách trên, cột Tuần 4 cao tới vạch thứ 7. Tuần 4 thư viện cho mượn bao nhiêu cuốn sách?
Hướng dẫn giải
3 ⚖️ So sánh các cột
Kiến thức cần nhớ
- ✦Muốn biết cột này cao hơn cột kia bao nhiêu, lấy số liệu lớn trừ số liệu bé.
- ✦Muốn biết cột này gấp mấy lần cột kia, lấy số liệu lớn chia cho số liệu bé (chỉ khi chia hết).
- ✦"Cao hơn bao nhiêu" dùng phép trừ; "gấp mấy lần" dùng phép chia — hai câu hỏi khác nhau, đừng lẫn.
Biểu đồ: Số xe đạp một cửa hàng bán ra 4 tháng (mỗi vạch chia ứng 5 xe)
| Tháng | Cột cao tới vạch thứ | Số xe đạp |
|---|---|---|
| Tháng 1 | 4 | 20 |
| Tháng 2 | 8 | 40 |
| Tháng 3 | 6 | 30 |
| Tháng 4 | 2 | 10 |
Dạng bài
So sánh hai cột
- 1 Đọc số liệu thật của từng cột (số vạch × giá trị một vạch).
- 2 Hỏi "hơn/kém bao nhiêu" ⇒ lấy số lớn trừ số bé.
- 3 Hỏi "gấp mấy lần" ⇒ lấy số lớn chia số bé.
⚠️ Bẫy hay gặp: Hỏi "gấp mấy lần" nhưng lại lấy hiệu (40 − 10 = 30 rồi coi 30 là số lần), hoặc hỏi "hơn bao nhiêu" nhưng lại lấy thương. Mẹo: đọc kỹ đề hỏi "bao nhiêu" (trừ) hay "mấy lần" (chia).
Ở biểu đồ bán xe đạp trên, tháng 2 bán nhiều hơn tháng 4 bao nhiêu xe? Số xe tháng 2 gấp mấy lần số xe tháng 4?
Hướng dẫn giải
4 🧩 Tìm số liệu còn thiếu
Kiến thức cần nhớ
- ✦Biết tổng số liệu của tất cả các cột và số liệu của các cột còn lại, tìm được cột còn thiếu.
- ✦Cộng số liệu các cột đã đọc được, rồi lấy tổng đề cho trừ đi số đó.
- ✦Tìm được số liệu rồi mới đổi ngược lại thành số vạch (số liệu : giá trị một vạch) nếu cần vẽ thêm cột.
Biểu đồ: Số ki-lô-gam giấy vụn 4 tổ thu gom (mỗi vạch chia ứng 5 kg, cột Tổ 4 chưa vẽ xong)
| Tổ | Cột cao tới vạch thứ | Số ki-lô-gam |
|---|---|---|
| Tổ 1 | 3 | 15 |
| Tổ 2 | 5 | 25 |
| Tổ 3 | 4 | 20 |
| Tổ 4 | ? | ? |
Dạng bài
Tìm số liệu còn thiếu
- 1 Cộng số liệu của các cột đã đọc được.
- 2 Lấy tổng đề cho trừ đi số vừa cộng, được số liệu cột còn thiếu.
- 3 Muốn vẽ cột đó, lấy số liệu chia cho giá trị một vạch để biết cao tới vạch thứ mấy.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên cộng đủ ba tổ đã biết, hoặc lấy tổng 80 kg chia cho 4 tổ (nhầm sang trung bình cộng) thay vì trừ. Mẹo: đọc kỹ đề hỏi "tổng" hay "trung bình".
Ở biểu đồ giấy vụn trên, biết cả bốn tổ thu gom được 80 kg. Tổ 4 thu gom được bao nhiêu ki-lô-gam, cột đó cao tới vạch thứ mấy?
Hướng dẫn giải