Bài 31: Chia cho số có hai chữ số
Ước lượng thương bằng cách làm tròn số chia đến hàng chục; đặt tính chia số có nhiều chữ số cho số có hai chữ số; chỉnh thương khi ước lượng hụt hoặc thừa; chia có dư, thương có chữ số 0.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔍 Ước lượng bằng cách làm tròn
Kiến thức cần nhớ
- ✦Số chia có hai chữ số, khó nhẩm ra thương ngay ⇒ làm tròn số chia đến hàng chục gần nhất để ước lượng.
- ✦Dùng số tròn chục vừa làm tròn được, nhẩm xem phần đang xét gấp khoảng mấy lần số đó (đã nhân, chia nhẩm với số tròn chục ở Bài 28).
- ✦Ước lượng chỉ để thử — phải nhân lại với số chia thật rồi so sánh mới chắc chắn đúng.
Làm tròn số chia đến hàng chục gần nhất
| Số chia | Làm tròn | Vì sao |
|---|---|---|
| 21 | 20 | Chữ số hàng đơn vị là 1, bé hơn 5 ⇒ làm tròn xuống |
| 38 | 40 | Chữ số hàng đơn vị là 8, lớn hơn hoặc bằng 5 ⇒ làm tròn lên |
| 45 | 50 | Chữ số hàng đơn vị là 5 ⇒ làm tròn lên |
Một bến xe có 86 chỗ khách đang chờ, mỗi xe buýt chở được 21 người. Ước lượng xem xếp được khoảng mấy xe buýt?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Ước lượng thương rồi thử lại bằng số chia thật
- 1 Làm tròn số chia đến hàng chục gần nhất.
- 2 Dùng số tròn chục đó để nhẩm, ước lượng xem thương khoảng bao nhiêu.
- 3 Nhân thử số chia thật với thương ước lượng; kết quả phải không vượt quá phần đang xét và trừ xong số dư phải bé hơn số chia.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ước lượng xong lấy luôn làm thương mà không thử lại bằng số chia thật — làm tròn số chia có thể khiến thương ước lượng bị lệch so với thương đúng.
Ước lượng rồi tìm thương đúng của 92 : 23.
Hướng dẫn giải
2 ➗ Đặt tính chia cho số có hai chữ số
Kiến thức cần nhớ
- ✦Đặt tính giống như chia cho một chữ số: số bị chia ở trong, số chia ở ngoài dấu chia, thương viết trên vạch ngang.
- ✦Lấy từ trái sang phải, mỗi lần lấy đủ các chữ số để phần đang xét lớn hơn hoặc bằng số chia mới chia được.
- ✦Mỗi bước vẫn đủ bốn việc: ước lượng (chia) → nhân → trừ → hạ, chỉ khác là số chia có hai chữ số nên phải ước lượng trước khi chia.
Thành phần phép chia
| Tên gọi | Trong phép 672 : 21 = 32 |
|---|---|
| Số bị chia | 672 |
| Số chia | 21 |
| Thương | 32 |
Đặt tính chia từng bước
Bấm "Bước tiếp" để hạ từng chữ số rồi chia, xem số dư và thương hiện dần.
Lấy từ trái sang phải, đủ chữ số để chia được. Bấm "Bước tiếp" để chia từng bước.
Điều cần nhớ
- ✦Hạ đủ chữ số để phần đang xét lớn hơn hoặc bằng số chia mới chia được.
- ✦Bé hơn số chia mà vẫn còn chữ số để hạ thì viết 0 vào thương.
- ✦Số dư luôn bé hơn số chia; đổi "Phép khác" để thấy cả ca chia hết và ca có dư.
Một nhà kho có 756 thùng hàng, xếp đều lên các xe tải, mỗi xe chở 36 thùng. Cần bao nhiêu xe?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Đặt tính chia số có nhiều chữ số cho số có hai chữ số
- 1 Lấy từ trái sang phải, lấy đủ số chữ số đầu để phần đang xét lớn hơn hoặc bằng số chia.
- 2 Ước lượng thương của bước đó bằng cách làm tròn số chia, rồi nhân thử số chia thật để kiểm tra.
- 3 Trừ để tìm số dư của bước, hạ chữ số tiếp theo xuống ghép vào rồi chia tiếp.
⚠️ Bẫy hay gặp: Lấy thiếu chữ số ban đầu (chỉ lấy "6" vì 6 < 21 chưa chia được) rồi vẫn cố chia, làm lệch cả vị trí các chữ số của thương. Mẹo tự kiểm: thương nhân với số chia phải ra đúng số bị chia.
Đặt tính 672 : 21.
Hướng dẫn giải
3 ⚖️ Chỉnh thương khi ước lượng hụt, thừa
Kiến thức cần nhớ
- ✦Làm tròn số chia chỉ để ước lượng — có khi ước lượng bị hụt (thương thật lớn hơn) hoặc thừa (thương thật bé hơn).
- ✦Nhân thử thương ước lượng với số chia thật: trừ xong mà số dư còn lớn hơn hoặc bằng số chia ⇒ ước lượng HỤT, phải tăng thương lên.
- ✦Nhân thử mà tích đã vượt quá phần đang xét ⇒ ước lượng THỪA, phải giảm thương xuống rồi thử lại.
Một xưởng có 184 lít nước ngọt, đóng vào các chai 23 lít mỗi chai. Đóng được bao nhiêu chai?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Chỉnh thương khi ước lượng hụt hoặc thừa
- 1 Nhân thử thương ước lượng với số chia thật.
- 2 Tích lớn hơn phần đang xét ⇒ ước lượng THỪA: giảm thương xuống 1 rồi thử lại.
- 3 Trừ xong mà số dư còn lớn hơn hoặc bằng số chia ⇒ ước lượng HỤT: tăng thương lên 1 rồi thử lại.
⚠️ Bẫy hay gặp: Trừ xong thấy số dư còn lớn hơn số chia vẫn giữ nguyên thương, ghi số dư "to hơn cả số chia" — phải TĂNG thương lên rồi thử lại tới khi số dư thật sự bé hơn số chia.
Đặt tính 225 : 27.
Hướng dẫn giải
4 0️⃣ Số dư và chữ số 0 trong thương
Kiến thức cần nhớ
- ✦Số dư trong phép chia cho số có hai chữ số vẫn luôn bé hơn số chia — lớn hơn hoặc bằng thì còn chia tiếp được, thương vẫn sai.
- ✦Tới một bước, phần đang xét bé hơn số chia nhưng vẫn còn chữ số để hạ ⇒ viết 0 vào thương rồi hạ chữ số tiếp theo xuống chia tiếp (như chia cho một chữ số, Bài 26).
- ✦Thử lại: Thương × Số chia (+ Số dư) = Số bị chia.
Vườn nhà bác Năm thu hoạch 500 kg cam, đóng vào mỗi sọt 24 kg. Đóng được bao nhiêu sọt, còn thừa bao nhiêu ki-lô-gam?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Thử lại phép chia cho số có hai chữ số bằng phép nhân
- 1 Lấy thương nhân với số chia.
- 2 Phép chia có dư thì cộng thêm số dư vào tích vừa tìm được.
- 3 Kết quả phải đúng bằng số bị chia ban đầu — khác đi là thương, số dư, hoặc một bước nào đó đã ước lượng sai.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thử lại phép chia có dư mà quên cộng số dư, thấy tích không khớp rồi tưởng mình chia sai. Mẹo: phép chia có dư luôn thử lại bằng phép CỘNG thêm số dư.
Thử lại phép chia 500 : 24 = 20 (dư 20).
Hướng dẫn giải